Câu hỏi thứ năm mươi sáu: Ở các tỉnh nam bắc, lại có những châu huyện hoang vắng quê mùa, từ xưa đến nay không sinh nổi một bậc vĩ nhân, cũng không có lấy một người đỗ khoa cử, sao lại tiêu điều đến mức ấy?
Đáp: Phàm những đô thị lớn, ấp to, chỗ chúng chiếm cứ đều là vùng đất có phong thủy tốt (phong thủy: thuật xem thế đất, gió, nước để định tốt xấu). Một là thành trì phải được đất tốt; hai là dinh thự quan lại phải hợp nơi; ba là Văn miếu (miếu thờ Khổng Tử) phải hợp phép (?); bốn là phải có thư viện (trường học) bồi dưỡng nhân tài; năm là người bản xứ phải lập chí chăm học; lại có bậc nho sĩ thuần hậu chỉ dạy, thì tự nhiên văn học, nhân tài nở rộ. Nếu không, đã không chăm học lại không có người chỉ dạy, thì khoa bảng công danh lẽ nào từ trên trời rơi xuống? Như những chỗ tôi nói là long, huyệt, sa, thủy (mạch núi, điểm đặt mộ, núi đồi chung quanh, dòng nước) đều tốt, lại có hai sao Văn Khôi (hai sao chủ về văn chương, khoa cử) hội hợp, lẽ nào một huyện rộng trăm dặm lại tuyệt nhiên không có lấy một chỗ? Có lý ấy, có chuyện ấy sao?
Như đời gần đây, người Hà Gian nhiều kẻ làm hoạn quan, người Thạch Đại nhiều thợ may, người Phủ Châu nhiều kẻ buôn sách, người Lật Thủy nhiều kẻ buôn thuốc, người Tào Châu nhiều bọn cướp ngựa (cướp đường cưỡi ngựa, bắn tên kêu làm hiệu), Nam Dương, Dĩnh Châu, Thọ Xuân nhiều bọn giắt dao, giặc Niệm (một loại phỉ ở vùng Hoài Bắc thời Thanh)… Ấy là vì nhà sát nhà, hàng xóm láng giềng thấy nghe như thế, nên việc làm cũng thành ra như thế. Lẽ nào lại có núi sông trời tạo chuyên sinh ra hoạn quan, thợ may, kẻ buôn sách, kẻ buôn thuốc, cướp ngựa, bọn giắt dao, giặc Niệm? Chu Bác bắt dân mặc áo ngắn, đất Tề đổi được phong tục đất Sở (?) (ý nói người cai trị giỏi có thể thay đổi phong tục), đủ thấy việc giáo hóa vốn là ở con người.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video