Thiên 1 — Kinh Tam-muội Pháp luật (toàn văn)

 Kinh Pháp Luật Tam-muội do Phật nói (pháp luật: khuôn phép, chuẩn mực để phân định đúng sai trong việc học đạo; tam-muội: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú; ở đây là tên một pháp môn)

 Kinh Pháp Luật Tam-muội do Phật nói

 Chi Khiêm đời Ngô (nước Ngô thời Tam Quốc) dịch

 Kinh Pháp Luật Tam-muội do Phật nói

 Cư sĩ (người tu Phật tại gia) Chi Khiêm, người gốc nước Nguyệt Chi, sống ở đời Ngô, vâng chiếu vua mà dịch.

 Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, Phật đi đến nước Ma-kiệt-đề (Magadha, một vương quốc lớn ở miền đông bắc Ấn Độ thời Phật). Đi cùng Phật có đông đảo các vị đại Tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới). Có cả các vị Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) và đệ tử thuộc bốn chúng (tăng, ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ). Lại có chư thiên (các vị trời), loài người, rồng và thần. Tất cả họp thành một đại hội.

 Phật bảo hội chúng: “Có một pháp gọi là pháp luật tam-muội. Người học đạo Bồ-tát phải lấy sự hòa nhã, nhu thuận mà rèn tính tình của mình, đi sâu vào chỗ nhiệm mầu, không được khinh nhờn. Vì sao vậy? Người chưa đi sâu vào thì không biết công đức của tam học dày mỏng ra sao (tam học: ở đây là ba hạng người học đạo, gồm hàng đệ tử Thanh văn, hàng Các Phật tức Duyên giác, và hàng Bồ-tát). Có người lại vì buông thả phóng túng mà đánh mất chí hướng ban đầu. Nên biết những hạng người ấy có mười hai việc tự đẩy mình vào tội lớn, rốt cuộc không thể sám hối được.

 Thế nào là mười hai việc? Có người học đạo nhưng không gặp được thầy sáng suốt, thấy biết chưa rộng mà đã tự kiêu căng, muốn cầu danh tiếng. Họ chê bai pháp Bồ-tát, cho là không cần thiết, rồi bịa đặt, nói càn rằng: ‘Thầy tôi nói thế.’ Đã tự mình sa đọa, họ lại làm người khác sa đọa theo. Việc này giống như ví dụ con khỉ nấu canh độc: chỉ muốn hại kẻ khác mà không biết lại tự giết mình (ý nói hại người hóa ra hại mình). Đó là điều tự thiêu đốt mình thứ nhất (tự thiêu đốt: tự chuốc lấy tai họa hủy hoại chính mình).

 Có người học kho tàng giáo pháp của Bồ-tát, được nghe kinh sâu xa, nhưng chưa từng hỏi thầy nên không biết ý nghĩa và chỗ hướng đến của kinh. Họ tự giải thích theo ý mình, lại còn khinh nhờn các vị Bồ-tát đã thành tựu. Đó là điều tự thiêu đốt thứ hai.

 Có người đã học kinh sâu, giữa đường lại sa xuống lối học của hàng đệ tử (tức hàng Thanh văn: người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự mình giải thoát). Họ chê cười đạo lớn, cho là viển vông xa vời. Đó là điều tự thiêu đốt thứ ba.

 Có người học không sâu, chỉ muốn nương vào đạo để giữ trọn mạng sống của mình. Họ không hiểu đạo lý mà chuyên đi phỉ báng các kinh sâu và pháp lớn. Đó là điều tự thiêu đốt thứ tư.

 Có người tuy học nhưng không có lòng chí thành, chỉ muốn có chỗ dung thân, tô vẽ bề ngoài cho mình vừa ý. Được lời hay trong kinh, họ lại đem trao cho kẻ không xứng đáng. Kẻ ấy khi thấy thì ngoài mặt nịnh bợ, trong lòng chê bai (?), cho là không đúng, rồi tụ tập nhau nhăn nhó, làm bộ làm tịch (?), đặt điều nói xấu, bới móc chuyện hay dở để mong được người khen. Đó là điều tự thiêu đốt thứ năm.

 Có người ngu tối, ghen ghét người hiền tài, thường ôm lòng độc ác với người giảng pháp. Họ không nghĩ đến đạo đức mà chỉ tham lợi lộc, của cúng dường. Đó là điều tự thiêu đốt thứ sáu.

 Có người mới vào học, được thầy sáng suốt chỉ dạy cho hiểu rõ, nhưng không nghĩ đến ân đức của thầy, trái lại còn sinh lòng khác (?), nói rằng: ‘Tự tôi biết.’ Đã không tự hiểu, họ lại cũng không chịu theo thầy hỏi kinh nữa. Kẻ vô ơn bạc nghĩa này tội không nhẹ đâu. Đó là điều tự thiêu đốt thứ bảy.

 Có người đã phát tâm Bồ-tát (khởi lòng quyết chí cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), muốn học đạo trong kinh Phật, nhưng theo thầy chưa lâu, lễ tiết chưa thông thạo. Nghe thầy nói về thiện quyền phương tiện (những cách khéo léo, linh hoạt mà Bồ-tát dùng để dẫn dắt chúng sinh, tùy theo trình độ của từng người) mà chưa thấu ý, họ liền thêu dệt lời lẽ hư dối, giải thích sai với chánh pháp. Họ lại lấy cái ý nhỏ hẹp của mình mà soi xét việc làm của thầy, tự cho mình là đúng. Rốt cuộc họ mất quyền tuệ (trí tuệ khéo léo, biết dùng phương tiện linh hoạt) mà rơi vào lưới ma (ma: những thế lực làm chướng ngại, phá hoại việc tu đạo). Đó là điều tự thiêu đốt thứ tám.

 Việc học có chuyện phản thầy bỏ thầy. Thế nào là phản thầy bỏ thầy? Có người theo thầy sáng suốt mà được hiểu trí tuệ quyền biến, nhưng thấy chỗ sâu xa thì không thường xuyên thưa hỏi. Giữa đường họ biếng nhác, lại ôm lòng độc, chỉ nhớ đến chỗ kém của thầy. Đã rơi vào chỗ trái pháp, họ vẫn không tự biết mình đã trái đạo, mất trí tuệ. Như vậy gọi là phản thầy bỏ thầy. Đó là điều tự thiêu đốt thứ chín.

 Có người nhờ thầy mà hiểu được trí tuệ quyền biến nhiệm mầu, vậy mà lại không kính trọng thầy, bỏ kinh, coi nhẹ tội lỗi. Ở chỗ kín đáo, họ nói với bè cánh của mình (?) rằng: ‘Thầy chẳng biết gì cả. Tôi đã theo học, lời ông ấy nói đều sai hết. Từ nay không nên theo ông ấy nữa.’ Họ khiến những người không hiểu biết tin theo lời mình. Người này đã tự uống thuốc độc, lại còn cho người khác uống thuốc độc. Đó là điều tự thiêu đốt thứ mười.

 Có người học đạo, theo thầy sáng suốt mà có được kinh sâu. Có người tin theo đạo Bồ-tát, tu hành với lòng chí thành, muốn theo xin học, thì họ cắt đứt, không cho, lại gọi người ấy là kẻ không hiền, chỉ thuộc hàng Thanh văn. Còn kẻ chưa từng thấy kinh, lòng tin và giới hạnh chưa vững, đến xin kinh thì họ lại cho. Rồi họ đem lời lẽ thế tục ví von để giải thích, truyền nhau dạy dỗ sai lệch, khiến đạo chân thật thành nhạt nhẽo. Họ tự chuốc tội lớn, lại làm lầm lạc người khác. Đó là điều tự thiêu đốt thứ mười một.

 Có người tuy học mà không có lòng tin chí thành, không phân biệt thật giả, không sợ tội lỗi. Họ uốn mình nịnh bợ kẻ quyền thế không hiểu đạo, theo những kẻ ấy mà hủy báng Phật pháp, phỉ báng chúng Tỳ-kheo. Bọn này đã tự rơi vào tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp: sinh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời sống lâu, vùng biên địa; bị câm, điếc, mù; khôn vặt theo thế gian; sinh ra trước hoặc sau thời có Phật), lại còn làm tăng thêm tội cho người khác. Đó là điều tự thiêu đốt thứ mười hai.

 Người phạm những tội này thì không thể sám hối mà trừ được. Phải ra khỏi ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, và súc sinh) thì mới còn chỗ trông mong. Mười hai hạng người như thế khó mà cứu độ, giải thoát được.”

 Phật bảo A-nan (vị thị giả hầu cận Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi): “Vì vậy Ta mới nói pháp luật tam-muội này. Khi ông giảng cho người khác thì phải làm cho họ hiểu rõ, chắc chắn. Phải giữ gìn tâm ý và việc làm, đừng vì chút phúc nhỏ như sợi lông mà phạm tội lớn như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo). Phạm tội như vậy thì mãi mãi mất Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu), phải lui vào đường ác không biết đến bao giờ mới hết. Chỉ vì tham luyến cái thích thú trong chốc lát mà chuốc lấy đau đớn khốc liệt, thật khó nói cho hết.”

 Khi Phật nói điều này, không ai là không cảm động và hổ thẹn. Những người đang học đạo đều vào được bậc đạo địa thứ sáu (?) (bậc thứ sáu trong các tầng tu chứng của Bồ-tát). Cả hội chúng đều đứng dậy đồng thanh khen ngợi: “Phật vì chúng con và những người học đời sau mà mở bày ánh sáng lớn, khiến chúng con có được mắt trí tuệ.” Mọi người cùng tiến lên cúi đầu lạy, nguyện kính cẩn vâng nhận lời Phật như đội lên đầu.

 Phật nói: “Hãy nghe đây. Thuở xa xưa, có một vị Bồ-tát tên là Hữu Đạo Chí, cùng với mười bốn vạn người theo Đức Phật Vi-la-đề mà phát tâm Bồ-tát. Trong số ấy có một người tài cao nhất, tên là Hiền Hạnh. Bấy giờ Hữu Đạo Chí thờ người ấy làm thầy, theo hầu suốt nhiều kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) mà không mất chí hướng, bền bỉ tu hành chuyên cần. Về sau Hiền Hạnh thành Phật, hiệu là Thế Đầu Bào (?). Hữu Đạo Chí liền được Ngài thụ quyết (được Phật báo trước rằng sau này sẽ thành Phật). Những người còn lại đều thoái lui, sa xuống hàng đệ tử Thanh văn. Đến nay họ vẫn còn ở trong năm đường (năm cõi luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), chưa ra được.”

 A-nan hỏi: “Những người thời ấy, sau khi gặp Phật, có còn được kinh sâu nữa không?” Phật đáp: “Đều được cả. Nhưng họ không gắng sức học, không hỏi han để có trí tuệ bên trong (?), không kính vâng thầy, lại khinh người và khinh pháp.”

 A-nan lại hỏi: “Đã phát tâm lớn rồi, vì sao còn sa đọa?” Phật đáp: “Vì bốn việc. Một là học mà không biết thiện quyền phương tiện, khinh nhờn thầy bạn, không một lòng một dạ, ý cứ đổi thay luôn. Hai là học không chuyên cần nên không có sức đạo, chỉ tham danh tiếng, mong được người kính trọng, tiếp đãi. Ba là theo học thầy mà không chịu nghĩ đến sự gian khổ, lại tưởng mình sắp thành tựu, tô vẽ bề ngoài, kiêu căng, không có lòng chí thành. Bốn là ưa học theo ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo), tập theo người có tà kiến (cái thấy sai lệch), rồi lại đem thuật lạ ấy so với kinh sâu của Phật, cho rằng hai đạo ngang bằng nhau. Bấy giờ mười bốn vạn người đều vì những ý ấy mà đời sau càng thoái lui, càng cách xa đạo lớn. Chỉ có Hữu Đạo Chí chí lớn lòng mạnh, theo thờ Hiền Hạnh cho đến khi Ngài thành Phật thì được Ngài thụ quyết.” Khi Phật nói điều này, có một trăm mười vạn trời và người đều phát tâm Bồ-tát.

 Hiền giả A-nan nói: “Như lời Phật dạy, việc học phải cung kính. Nếu trái lại mà buông thả theo ý mình thì sẽ mất gốc của đạo lớn. Há có thể không thận trọng sao! Từ nay về sau, những người mới học muốn vào pháp, liệu có ai phân biệt được thiện ác, không rời thầy bạn tốt cho đến cùng không?” Phật đáp: “Có, nhưng ít thôi. Phần nhiều cứ theo ý riêng của mình, không thể giáo hóa được.”

 A-nan lại hỏi: “Người đời khi nói xấu nhau, có tự biết cái xấu của mình không?” Phật đáp: “Người ngu trong thiên hạ chỉ thấy cái xấu của người mà không tự biết cái xấu của mình, chỉ thấy cái tốt của mình mà không thấy cái tốt của người. Kẻ tự xưng mình có trí đều không phải là người trí. Kẻ tự cho mình sáng suốt thì mê lầm càng nặng. Nói ‘tôi hiểu kinh’ cũng là mê lầm. Nói mình biết pháp lớn mà không thờ thầy thì không thể tin được. Trí tuệ của Phật rộng lớn, không thể đo lường. Thấy nghe chút ít đã tự cho là đủ, rồi dựa vào đó mà kiêu căng, há phải là người trí sao? Chỉ có người học đến nơi đến chốn, đi sâu vào đạo, gần gũi thầy tốt, mới là người sáng suốt có trí. Kẻ ngu làm sao biết được đời có người sáng trí, mà phân biệt được hiền với ngu?

 Kẻ ngu si chỉ thấy người khác kiêu căng mà không tự biết mình kiêu căng. Người tự thấy lỗi của mình thì có thể cùng nói chuyện điều lành. Kẻ tự thấy mình tốt thì không thể cùng bàn bạc. Vì sao? Vì họ đều tự cho mình là đúng. Người giải được chỗ khó thì có thể cùng luận đạo; còn không thì chỉ làm tăng thêm kiêu mạn của họ. Kẻ tự mãn thì không thể giảng cho họ về sự nhẫn nhục, vì rốt cuộc họ không thể tiếp nhận. Người hiểu ý đạo, khiêm tốn, thì có thể cùng giảng chỗ cốt yếu của kinh sâu; còn không thì đều bị cái biết của mình trói buộc. Người đi sâu vào chỗ nhiệm mầu thì có thể cùng nói về lẽ không có đầu mối (lẽ các pháp không có khởi đầu, không thể nắm bắt); còn không thì họ vẫn còn ngờ vực.

 Có kẻ nói ‘tôi biết pháp Bồ-tát’ mà lời nói ra vẫn còn tham đắm. Họ nói ‘chỗ tôi chứng vào là trong sạch’ mà không tự biết mình nhơ đục. Vừa mới bắt đầu học, họ đã nói là xong rồi. Họ cho rằng mình nhận ra được việc ma mà không biết mình đang ở trọn trong lưới ma, như con tằm làm kén rồi tự quấn lấy mình. Muốn biết rõ hết, phân biệt được ý trong ngoài, sâu cạn, thì nên hỏi các vị Bồ-tát đã học lâu và đã thành tựu. Có gần gũi thầy tốt thì mới nhận ra việc ma một cách rõ ràng.”

 Phật nói: “Việc học thì không thể không xét kỹ, việc làm thì không thể không giữ gìn. Những kẻ quên chí hướng ban đầu mà rơi vào chỗ trái pháp đều là do tự theo ý mình, chạy theo tâm tà. Những điều không nên làm thì không được làm. Những kẻ khinh suất phạm lỗi lớn mà rơi vào đường ác đều vì quá ngu, không vâng theo phép tắc, bị ma làm hại, nên tội gây ra không nhỏ.”

 Bấy giờ hiền giả Xá-lợi-phất (vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) bạch Phật: “Người mới phát tâm thật nên tự giữ gìn. Vì chút vừa ý nhỏ mà mất điều lớn, chuyện ấy không ít đâu. Đời trước con có ý như vậy nên mất cái lớn, được cái nhỏ; nay dù muốn hối hận cũng không còn kịp nữa.” Phật nói: “Tâm vốn không hiểu thì ai cũng gặp chuyện ấy.”

 Xá-lợi-phất hỏi Phật: “Thế nào là gốc của con người? Thế nào là gốc của năm ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là tri giác, hành là ý chí tạo tác, thức là sự nhận biết)? Thế nào là gốc của sáu nhập (sáu giác quan mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tiếp nhận sáu đối tượng là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm và các ý niệm)? Thế nào là gốc của mười hai duyên khởi (chuỗi mười hai khâu nhân duyên nối tiếp nhau, gây ra vòng sống chết luân hồi, bắt đầu từ si mê và kết thúc ở già chết)? Chín mươi sáu thứ đạo (chín mươi sáu phái ngoại đạo ở Ấn Độ thời bấy giờ) thì đi vào từ đâu? Thế nào là gốc của bốn đế (bốn chân lý: khổ; tập là nguyên nhân của khổ; tận là sự dứt khổ; đạo là con đường dứt khổ)? Thế nào là gốc của hàng đệ tử, gốc của hàng Các Phật (tức Duyên giác: người tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy và không giáo hóa người khác), gốc của Như Lai (một danh hiệu của Phật)? Phải biết những điều ấy như thế nào? Con từng nghe Phật nói: vì không hiểu bản vô (thực tướng của các pháp vốn là không, không có tự tính cố định; về sau thường dịch là chân như) nên mới rơi vào đạo nhỏ (con đường chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Xin Phật vì người mới học mà phân biệt nói rõ.”

 Phật nói: “Hay thay! Câu hỏi thật thú vị, mở bày được nhiều điều. Ai muốn nghe thì hãy lắng nghe.” Bấy giờ trong hội ai cũng nói: “Xin vâng lời dạy.”

 Phật nói: “Gốc của con người là: không từ đâu ra, không nhận lấy gì, không có người tạo tác, không có chủ, không có hình sắc, không có sự nhận biết, không sinh, không diệt. Biết như vậy là biết gốc; đánh mất điều này là lìa gốc.

 Gốc của năm ấm là không có chỗ dừng trụ. Hễ bám vào đâu thì chỗ ấy thành ấm. Thành và hoại đều như ảo ảnh, tất cả đều không có gì bền chắc. Người biết như vậy thì xét ra không có ấm.

 Gốc của sáu nhập giống như cánh đồng hoang trống trải. Những gì đã trải qua, cảm nhận thì gọi là nhập. Cái nhập ấy là hư không, không có chỗ tích tụ. Người biết gốc vốn trong sạch thì xét ra không có gì đi vào.

 Gốc của mười hai duyên khởi không có đầu mối: đến không từ đâu, đi không đến đâu. Cái si (sự mê muội không thấy rõ chân lý, khâu đầu tiên của mười hai duyên khởi) không thể thấy được, các duyên không có bờ bến, cho đến già chết cũng đều như mộng, chẳng phải thật. Chứng được pháp nhẫn không khởi (sự an trụ vững vàng nơi lẽ các pháp vốn không sinh khởi) như thế là biết gốc.

 Chín mươi sáu thứ đạo đều đi vào từ tham dục. Sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai thứ quan điểm sai lầm của ngoại đạo) đều bỏ trong lấy ngoài. Thế nào là bỏ trong lấy ngoài? Thân này là thứ huyễn hóa, hư dối, không thật. Vậy mà họ tìm cầu đủ muôn đường, tham đắm không bỏ được, muốn giữ cho thân được yên ổn, tồn tại lâu dài. Nhưng rốt cuộc thân vẫn phải hoại diệt, sống chết không dứt.

 Gốc của bốn đế cũng không có rễ, không có thân. Khổ, tập, tận, đạo đều do quán xét mà hiểu. Thấy được lẽ không và sự trong sạch là biết gốc của đế.

 Gốc của hàng đệ tử là: ban đầu họ quán thấy đời là có thật, không hiểu bản vô. Họ chán nỗi khổ sống chết, thu nhiếp tâm ý để quán pháp, cắt đứt năm ấm, giữ lấy cái không mà tu hạnh trong sạch. Khi tưởng đã diệt và lậu đã tận (các phiền não rỉ chảy, làm ô nhiễm tâm đã dứt sạch) thì liền được giải thoát. Đó là chỗ đi vào của gốc La-hán (A-la-hán: bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi luân hồi, là quả vị cao nhất của hàng Thanh văn).

 Gốc của hàng Các Phật là: họ học làm công đức mà không hiểu lúc nào thì thành tựu. Nghe biết có Phật thì muốn được tôn hiệu, nhưng không có lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi chúng sinh), không hiểu thiện quyền. Họ cho thân là có thật, giữ ý tưởng mà nhìn Phật, ưa sự thanh tịnh, giữ đạo mà không gần bạn lành. Dù tích công đức nhiều như cát sông, vẫn không ích gì, vì không đi vào trí tuệ quyền biến. Họ không tu hạnh làm lợi cho chúng sinh và tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp trên thân Phật) (?), hạnh tu chỉ được một nửa, không đầy đủ. Nhờ giác ngộ lẽ nhân duyên mà họ liền thành Phật. Đó là chỗ đi vào của gốc Các Phật.

 Gốc của Như Lai là: từ khi phát tâm đã thấy thân đều là không, các pháp đều thanh tịnh. Ngài hiểu gốc của chúng sinh và chỗ đi vào của ân đức (?). Ngài thấy ấm, nhập và các giới (các yếu tố cấu thành sự nhận biết), tất cả đều là bản vô. Ngài hiểu chỗ đi vào lúc các công đức thành tựu. Ngài đứng vững đúng như gốc, đúng như trí (?), không khởi, không diệt, không đi, không đến, không ở trong nê-hoàn (tức niết-bàn: sự tịch diệt, dứt hết khổ đau và phiền não) mà cũng không lìa bản vô, ngang bằng hư không, không gì lay động hay dời đổi được. Đó là chỗ đi vào của gốc Như Lai.”

 Xá-lợi-phất nói: “Ý Phật thật nhiệm mầu, các vị La-hán và Các Phật không thể biết được. Chúng con mới học đều đi lên từ chỗ trói buộc, bám chấp, chí nhỏ, học cạn. Nhờ Phật mà được độ thì gốc tâm đã diệt, dù nghe đạo lớn cũng không còn ý muốn học nữa. Ví như người quê mùa nghe kể chuyện nhà vua, chỉ sướng tai trong chốc lát, rốt cuộc không thể bắt chước được. Dù là người ở lâu trong ba đường ác, khi ra khỏi đó mà học đạo lớn thì vẫn có thể thành Phật; còn hàng La-hán như chúng con thì không còn tâm ấy nữa. Làm Bồ-tát thật là vui sướng vô lượng. Đã phát tâm lớn, đi sâu và rộng, thì chỉ cần chuyên cần, cẩn thận giữ gìn hạnh tu mà thôi.”

 Bấy giờ có một vị Bồ-tát tên là Dũng Thanh bạch Phật: “Đạo lớn thật nhiệm mầu, tài trí sáng suốt của thế gian không thể biết được. Chỉ người đi sâu vào mới thấu được chỗ vi tế. Con e rằng về sau, các Bồ-tát mới phát tâm trong ba hạng người học, cùng những người tu theo hạnh đệ tử và Các Phật, còn mờ mịt chưa tỉnh, không phân biệt sâu cạn, thấy nghe chút ít đã tự cho là sáng suốt, rồi tranh cãi để giành phần hơn, lại còn làm mê hoặc lẫn nhau. Chỉ mong Phật thương xót mà giải quyết mối nghi lớn này. Những người học ấy đều cùng tu thiền (phép tu lắng tâm, chuyên chú để thấy rõ chân lý), nhưng chỗ đắc đạo mỗi người một khác, lấy gì mà phân biệt? Thiền của hàng đệ tử, của Các Phật, của Bồ-tát Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành cứu độ tất cả chúng sinh), của các phái ngoại học và của các tiên nhân có năm phép thần thông, ý nghĩa ra sao?”

 Phật nói: “Hay thay, hay thay, bậc Đại sĩ (bậc người lớn, chỉ Bồ-tát)! Vì muốn che chở cho hết thảy mọi người nên ông mới hỏi điều này. Tuy cùng tu thiền mà ý hướng không giống nhau.

 Người học hàng đệ tử nghe nói có bốn thiền (bốn tầng bậc định, tâm càng lúc càng lắng sâu), cốt sao gọn gàng, tâm ngay thẳng thì có thể mau đắc đạo, nên không kịp biết các pháp lớn sâu xa nhiệm mầu khác. Họ sợ khổ, chán thân, một lòng suy nghĩ, chỉ muốn tự độ mình mà không nghĩ đến chúng sinh, chỉ giữ hạnh diệt. Thế nào là diệt? Phúc đức do bố thí, giữ giới, chuyên cần tu tập, họ đều làm để mong được nê-hoàn. Họ không biết chỗ ra vào nê-hoàn của lòng đại từ nơi Phật. Họ nói rằng một khi đến được nê-hoàn thì thông suốt bốn thiền, được ba hoạt (?) (có lẽ là ba minh: ba trí sáng suốt, gồm biết các đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, và biết phiền não đã dứt sạch), sống chết đã dứt, đã vượt khỏi đời. Đó là chỗ đi vào thiền của La-hán.

 Người học hàng Các Phật thì từ khi phát tâm không thờ bạn lành, nói rằng thế gian là có thật, nên hạnh của họ thường bám chấp. Thế nào là bám chấp? Công đức làm ra, họ đều mong để được thành Phật. Họ nói đạo thiền là như vậy là đủ (?), không cần dùng đến các hạnh khác. Họ cũng không biết ý thiền của Phật hướng về đâu. Thiền của Như Lai thì không ý, không tưởng, không thấy, không được. Họ không thấu hiểu rõ, chỉ ở trong đó buộc ý, giữ sự thanh tịnh vô vi (?) (vô vi: trạng thái lặng yên, không tạo tác), không hiểu ý pháp của trí tuệ quyền biến. Vì thế họ được thiền, thấy lẽ không, hiểu nhân duyên mà liền đắc đạo. Họ sáng suốt hơn La-hán nhưng không bằng Phật, vì không có mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn điều không sợ (bốn sự tự tin hoàn toàn khi giảng pháp) và mười tám pháp không dứt (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, thường gọi là mười tám pháp bất cộng). Đó là chỗ đi vào thiền của Các Phật.

 Thiền của Bồ-tát thì từ khi phát tâm không lìa thầy sáng suốt, học rộng trí sâu, hiểu rõ gốc của thiền. Thế nào là hiểu rõ gốc? Tâm và pháp vốn là không, đạo cũng không có gốc. Không bám, không trói, không mở, không đi; không ra, không vào, không bỏ, không lấy. Bồ-tát hiện ra trí tuệ lớn và hạnh thiện quyền, không dứt gốc công đức và lòng đại bi, tu tướng hảo, trang nghiêm cõi Phật, đủ mười lực, bốn điều không sợ và mười tám pháp không dứt. Thấy tất cả, biết tất cả, không gì không giác ngộ, cho nên hiệu là Phật. Vì người đời phần nhiều tham lam, ý loạn, nên Phật ngồi nhắm mắt dưới gốc cây để bày ra phép thiền, muốn khiến người hiểu biết dùng đạo mà buộc giữ tâm ý, và cũng tùy theo chỗ ưa thích mà ai nấy đều được chỗ thích hợp. Đó là chỗ đi vào thiền của gốc Như Lai.

 Thiền của các phái học nhỏ bên ngoài có năm thần thông (năm phép thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa và đi lại tự tại) thì như sau. Họ học mà quý sự vô vi nhưng không hiểu chỗ cốt yếu. Họ lánh đời, giữ yên thân mình, giữ ý tưởng, giữ một (chuyên chú tâm vào một điểm). Họ nhắm mắt, buông lỏng thân, nhìn vào bên trong lần lượt qua các tạng phủ, giữ thần, dẫn khí, nuôi tính, cầu được bay lên trời. Điều ác tiêu đi, phúc tăng thịnh, họ tìm cách đạt năm thần thông, sống lâu, gọi là tiên nhân. Hạnh của họ đến đây là cùng, không biết đến nê-hoàn. Về sau phúc hết thì sống chết vẫn không dứt. Đó là thiền định năm thần thông của ngoại đạo.”

 Phật nói: “Hàng đệ tử và Các Phật tuy được nê-hoàn mà không biết gốc. Vì sao vậy? Gốc học của họ cho rằng đời là có thật, còn đạo là không, nên họ phá bỏ năm ấm để lấy sự diệt độ (dứt hết sống chết, vào niết-bàn). Chỉ có Như Lai mới biết gốc của nê-hoàn. Vì sao vậy? Ngài biết rằng thế tục và đạo, các pháp vốn đều là không; đúng như gốc thì không dừng trụ, không khởi, không diệt, đó chính là nê-hoàn. Ý Phật như thế, cho nên gọi là Như Lai; còn hàng đệ tử và Các Phật thì gọi là diệt tận (dứt sạch). Bồ-tát phải hiểu pháp lớn sâu xa nhiệm mầu, sáng suốt và cẩn trọng tiếp nhận mà học. Dù có xa thầy sáng suốt, tâm vẫn phải thanh tịnh, không được buông lung.”

 Bấy giờ Dũng Thanh chắp tay bạch Phật: “Được gặp Phật thật là điều hiếm có. Đấng Đại Thánh đại từ cứu độ không cùng tận. Nay nhờ ơn Phật, con không còn gì nghi nữa. Ai muốn học thì phải vâng theo lời Phật dạy, đừng làm việc không hiền, để ma được dịp lợi dụng. Lời Phật nói rốt cuộc không bao giờ sai khác. Ma trời và quyến thuộc của chúng không thể phá hoại người tu hạnh thanh tịnh này.” Nói xong, ngài liền tiến lên cúi đầu lạy dưới chân Phật. Bấy giờ có hai trăm mười vạn chư thiên và người đều nguyện được đứng vững nơi pháp nhẫn không từ đâu sinh (sự an trụ vững vàng nơi chân lý rằng các pháp không từ đâu sinh ra, thường gọi là vô sinh pháp nhẫn).

 Hiền giả A-nan bạch Phật: “Pháp luật này có nghĩa là gì?” Phật nói: “Đó là mổ xẻ, phán định ý đạo; giải thích gốc rễ của con người và chỗ đi vào của trí tuệ, công đức; phân biệt ý học và hạnh làm của hàng đệ tử, Các Phật và Bồ-tát; biết điều gì là chân thật, điều gì không chân thật. Đại ý như vậy nên gọi là pháp luật tam-muội.” Phật nói tiếp: “A-nan, những ai tin hiểu kinh pháp này đều là người đã từng được nghe về thiện quyền nơi các Đức Phật ở mười phương.” Phật nói kinh xong, những người đến dự hội đều vui mừng, lần lượt tiến lên làm lễ Phật rồi ra về.

 Kinh Pháp Luật Tam-muội do Phật nói

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video