Thiên 149 — Phân dã mười hai cung (thượng): độ số 28 tú và các tỉnh

 Lục Nhâm đại toàn, quyển sáu: Độ của các chòm sao và phân dã (phép chia đất đai dưới mặt đất ứng với từng vùng sao trên trời)

 Phân dã của mười hai cung, phần trên

 Số độ (đơn vị đo cung trên bầu trời) của hai mươi tám chòm sao (hai mươi tám nhóm sao chia dọc theo đường đi của mặt trời, mặt trăng), bắt đầu từ ngày Lập xuân, khởi ở độ đầu của sao Hư.

 Sao Hư: tám độ,

 Sao Nguy: mười lăm độ,

 Sao Thất: mười bảy độ,

 Sao Bích: chín độ,

 Sao Khuê: mười bảy độ,

 Sao Lâu: mười một độ,

 Sao Vị: mười lăm độ,

 Sao Mão: mười độ,

 Sao Tất: mười lăm độ,

 Sao Sâm: chín độ, gộp cả sao Chủy,

 Sao Tỉnh: ba mươi độ,

 Sao Quỷ: hai độ,

 Sao Liễu: mười hai độ,

 Sao Tinh: năm độ,

 Sao Trương: mười bảy độ,

 Sao Dực: mười chín độ,

 Sao Chẩn: mười bảy độ,

 Sao Giác: mười hai độ,

 Sao Cang: tám độ,

 Sao Đê: mười lăm độ,

 Sao Phòng: năm độ,

 Sao Tâm: sáu độ,

 Sao Vĩ: mười bảy độ,

 Sao Cơ: chín độ,

 Sao Đẩu: hai mươi hai độ,

 Sao Ngưu: sáu độ,

 Sao Nữ: mười độ,

 Trên đây cộng ba trăm ba mươi tám độ. Mỗi chòm sao đều có một "độ đầu"; trừ sao Chủy gộp vào sao Sâm, chỉ còn hai mươi bảy chòm, tức hai mươi bảy độ đầu, cộng với ba trăm ba mươi tám độ chính, cho đủ ba trăm sáu mươi lăm độ của một vòng trời.

 Thuyết về độ đầu thì mỗi bộ lịch một khác, nói đại khái thì tính là một độ. Sách lịch xưa nói: "Mỗi độ chia làm ba mươi hai phần; độ đầu tức là hết ba mươi hai phần, đến phần ba mươi ba mới bắt đầu độ thứ nhất; độ hai, độ ba cũng vậy." Sách "Lịch thư" nói: "Một vòng trời là ba trăm sáu mươi lăm độ và một phần tư độ." Nghĩa là mỗi độ chia làm ba mươi hai phần, lại chia bốn, mỗi phần tư là tám phần; "một phần tư độ" tức là một độ ba mươi hai phần chỉ lấy tám phần. Tức là một vòng trời ba trăm sáu mươi lăm độ, dư tám phần.
 Mặt trời mỗi ngày đi hơn một độ, một năm đi hết ba trăm sáu mươi lăm độ và số dư tám phần.
 Mặt trời qua các cung (theo các tiết khí — hai mươi bốn mốc thời tiết trong năm chia theo vị trí mặt trời): Trước Lập xuân hơn chín ngày, mặt trời vào phần cung Tý, bắt đầu từ độ đầu sao Nữ, ba mươi ngày thì đủ. Trước Kinh trập mười ngày, mặt trời vào phần cung Hợi, ở độ mười hai sao Nguy, ba mươi hai ngày thì đủ. Trước Thanh minh tám ngày, mặt trời vào phần cung Tuất, ở độ đầu sao Khuê, ba mươi ba ngày thì đủ. Trước Lập hạ sáu ngày, mặt trời vào phần cung Dậu, ở độ ba sao Vị, ba mươi mốt ngày thì đủ.
 Trước Mang chủng năm ngày, mặt trời vào phần cung Thân, ở độ sáu sao Tất, ba mươi ngày thì đủ. Trước Tiểu thử năm ngày, mặt trời vào phần cung Mùi, ở độ tám sao Tỉnh, ba mươi ngày thì đủ. Trước Lập thu sáu ngày, mặt trời vào phần cung Ngọ, ở độ ba sao Liễu, ba mươi hai ngày thì đủ. Trước Bạch lộ năm ngày, mặt trời vào phần cung Tị, ở độ mười bốn sao Trương, ba mươi hai ngày thì đủ.
 Trước Hàn lộ ba ngày, mặt trời vào phần cung Thìn, ở độ chín sao Chẩn, ba mươi ba ngày thì đủ. Trước Lập đông hơn một ngày, mặt trời vào phần cung Mão, ở độ một sao Đê, hai mươi chín ngày thì đủ. Trước Đại tuyết ba ngày, mặt trời vào phần cung Dần, ở độ hai sao Vĩ, hai mươi bảy ngày thì đủ. Trước Tiểu hàn sáu ngày, mặt trời vào phần cung Sửu, ở độ ba sao Đẩu, hai mươi bảy ngày thì đủ.

 Sao Giác, Cang và độ một sao Đê đều ở cung Thìn; từ độ hai sao Đê, sao Phòng, sao Tâm đến sao Vĩ ở cung Mão; từ độ ba sao Vĩ, sao Cơ đến sao Đẩu ở cung Dần; từ độ bốn sao Đẩu, sao Ngưu đến sao Nữ thật ở cung Sửu; từ độ hai sao Nữ, sao Hư, sao Nguy cùng ở cung Tý; từ độ mười ba sao Nguy đi vào cung Hợi; sao Thất, sao Bích đến độ đầu sao Khuê đều ở cung Hợi; từ độ hai sao Khuê, sao Lâu, sao Vị thuộc cung Tuất.
 Từ độ bốn sao Vị đến độ sáu sao Tất cùng ở cung Dậu; từ độ bảy sao Tất, sao Chủy, sao Sâm đến sao Tỉnh ở cung Thân; từ độ chín sao Tỉnh, sao Quỷ, sao Liễu đều ở cung Mùi; từ độ bốn sao Liễu, sao Tinh, sao Trương đón ở cung Ngọ; từ độ mười lăm sao Trương, sao Dực, sao Chẩn ở cung Tị; từ độ mười sao Chẩn lại trở về cung Thìn.

 Nam Trực Lệ (vùng đất trực thuộc kinh đô phía nam thời Minh, không đặt tỉnh)

 Phủ (đơn vị hành chính trên huyện, dưới tỉnh) mười bốn, đều thuộc phân Đẩu Ngưu (vùng đất ứng với sao Đẩu, sao Ngưu trên trời).

 Châu (đơn vị hành chính ngang hoặc dưới phủ) mười bảy: một châu thuộc phân Giác Cang, ba châu thuộc phân Đê Phòng Tâm, mười châu thuộc phân Đẩu Ngưu, ba châu thuộc phân Khuê Lâu.

 Huyện chín mươi sáu: ba huyện thuộc phân Giác Cang, sáu huyện thuộc phân Đê Phòng Tâm, bảy mươi tám huyện thuộc phân Đẩu Ngưu, chín huyện thuộc phân Khuê Lâu.

 Vệ (đơn vị đồn trú quân sự, mỗi vệ khoảng năm nghìn quân) trấn ngoài hai, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Thủ ngự thiên hộ sở (đơn vị đồn trú nhỏ hơn vệ, khoảng một nghìn quân, chuyên giữ một nơi) trấn ngoài một, thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Bắc Trực Lệ (vùng đất trực thuộc kinh đô phía bắc thời Minh)

 Phủ tám: bốn phủ thuộc phân Vĩ Cơ, một phủ thuộc phân Thất Bích, ba phủ thuộc phân Vị Mão Tất.

 Châu mười chín: mười một châu thuộc phân Vĩ Cơ, một châu thuộc phân Nữ Hư Nguy, một châu thuộc phân Thất Bích, sáu châu thuộc phân Vị Mão Tất.

 Huyện một trăm mười sáu: năm mươi sáu huyện thuộc phân Vĩ Cơ, ba huyện thuộc phân Nữ Hư Nguy, mười huyện thuộc phân Thất Bích, bốn mươi bảy huyện thuộc phân Vị Mão Tất.

 Đô chỉ huy sứ ty (cơ quan chỉ huy quân sự cấp cao của một vùng) trấn ngoài hai, đều thuộc phân Vĩ Cơ.

 Vệ trấn ngoài hai mươi bảy: hai mươi sáu vệ thuộc phân Vĩ Cơ, một vệ thuộc phân Vị Mão Tất.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài hai mươi: mười chín sở thuộc phân Vĩ Cơ, một sở thuộc phân Vị Mão Tất.

 Bảo (đồn lũy nhỏ ở biên) trấn ngoài sáu, đều thuộc phân Vĩ Cơ.

 Ty Bố chính (cơ quan hành chính cấp tỉnh) Sơn Đông

 Phủ sáu: năm phủ thuộc phân Nữ Hư Nguy, một phủ thuộc phân Khuê Lâu.

 Châu mười lăm: hai châu thuộc phân Đê Phòng Tâm, tám châu thuộc phân Nữ Hư Nguy, ba châu thuộc phân Thất Bích, hai châu thuộc phân Khuê Lâu.

 Huyện tám mươi chín: chín huyện thuộc phân Đê Phòng Tâm, năm mươi tám huyện thuộc phân Nữ Hư Nguy, bảy huyện thuộc phân Thất Bích, mười bốn huyện thuộc phân Khuê Lâu, một huyện thuộc phân Vị Mão Tất.

 Vệ trấn ngoài bảy, đều thuộc phân Nữ Hư Nguy.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài bốn, đều thuộc phân Nữ Hư Nguy.

 Đô chỉ huy sứ ty Liêu Đông: châu hai, đều thuộc phân Vĩ Cơ; vệ hai mươi lăm, đều thuộc phân Vĩ Cơ; thủ ngự thiên hộ sở mười tám, đều thuộc phân Vĩ Cơ; thiên hộ sở của người ngoài biên năm, đều thuộc phân Vĩ Cơ.

 Ty Bố chính Sơn Tây

 Phủ năm: một phủ thuộc phân Vị Mão Tất, bốn phủ thuộc phân Chủy Sâm.

 Châu mười chín: bốn châu thuộc phân Vị Mão Tất, mười lăm châu thuộc phân Chủy Sâm.

 Huyện bảy mươi tám: bảy huyện thuộc phân Vị Mão Tất, bảy mươi mốt huyện thuộc phân Chủy Sâm.

 Vệ trấn ngoài chín, đều thuộc phân Vị Mão Tất.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài bốn, đều thuộc phân Chủy Sâm.

 Ty Bố chính Hà Nam

 Phủ tám: hai phủ thuộc phân Giác Cang, một phủ thuộc phân Đê Phòng Tâm, ba phủ thuộc phân Thất Bích, hai phủ thuộc phân Liễu Tinh Trương.

 Châu mười hai: ba châu thuộc phân Giác Cang, một châu thuộc phân Đê Phòng Tâm, một châu thuộc phân Vị Mão Tất, bảy châu thuộc phân Liễu Tinh Trương.

 Huyện chín mươi sáu: ba mươi tư huyện thuộc phân Giác Cang, mười hai huyện thuộc phân Đê Phòng Tâm, mười ba huyện thuộc phân Thất Bích, hai huyện thuộc phân Vị Mão Tất, ba mươi lăm huyện thuộc phân Liễu Tinh Trương.

 Ty Bố chính Thiểm Tây

 Phủ tám, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Châu hai mươi mốt: hai mươi châu thuộc phân Tỉnh Quỷ, một châu thuộc phân Liễu Tinh Trương.

 Huyện chín mươi sáu: chín mươi lăm huyện thuộc phân Tỉnh Quỷ, một huyện thuộc phân Liễu Tinh Trương.

 Hành đô chỉ huy sứ ty (cơ quan chỉ huy quân sự đặt riêng ở vùng biên xa) trấn ngoài một, thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Vệ trấn ngoài hai mươi hai, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Quân dân vệ (vệ kiêm cai quản cả quân lẫn dân) trấn ngoài ba, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài mười, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Thủ ngự bách hộ sở (đơn vị đồn trú khoảng một trăm quân) trấn ngoài hai, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Bảo trấn ngoài ba mươi lăm, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Ty Bố chính Hồ Quảng

 Phủ mười lăm, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Châu mười chín: hai châu thuộc phân Liễu Tinh Trương, mười bảy châu thuộc phân Dực Chẩn.

 Huyện một trăm lẻ bảy: hai huyện thuộc phân Liễu Tinh Trương, một trăm lẻ năm huyện thuộc phân Dực Chẩn.

 Lưu thủ ty (cơ quan quân sự giữ nơi lăng tẩm, cố đô) một, thuộc phân Dực Chẩn.

 Vệ trấn ngoài ba, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Quân dân vệ một, thuộc phân Dực Chẩn.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài mười hai, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Quân dân tuyên úy sứ ty (cơ quan do thủ lĩnh dân tộc thiểu số được triều đình phong, cấp cao nhất) hai, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Tuyên phủ ty (cơ quan thổ quan cấp thấp hơn tuyên úy) bốn, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 An phủ ty (cơ quan thổ quan cấp thấp hơn tuyên phủ) chín, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Trưởng quan ty (cơ quan thổ quan cấp thấp nhất) hai mươi tư, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Ty Bố chính Tứ Xuyên

 Phủ chín, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Quân dân phủ (phủ kiêm cai quản cả quân lẫn dân) bốn, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Châu hai mươi mốt, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Huyện một trăm mười hai, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Hành đô chỉ huy sứ ty trấn ngoài một, thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Vệ trấn ngoài chín, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Quân dân vệ sáu, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài mười tám, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Chiêu thảo ty (cơ quan thổ quan lo việc chiêu dụ, đánh dẹp) một, thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Tuyên phủ ty ba, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 An phủ ty sáu, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Trưởng quan ty bốn mươi, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Ty Bố chính Chiết Giang

 Phủ mười một, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Châu một, thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Huyện bảy mươi lăm, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Vệ trấn ngoài sáu, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài hai mươi ba, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Ty Bố chính Giang Tây

 Phủ mười ba, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Châu một, thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Huyện bảy mươi bảy, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Ty Bố chính Phúc Kiến

 Phủ tám, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Châu một, thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Huyện năm mươi tám, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Vệ trấn ngoài hai, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Ty Bố chính Quảng Đông

 Phủ mười: tám phủ thuộc phân Đẩu Ngưu, hai phủ thuộc phân Dực Chẩn.

 Châu tám: sáu châu thuộc phân Đẩu Ngưu, hai châu thuộc phân Dực Chẩn.

 Huyện bảy mươi lăm: sáu mươi tư huyện thuộc phân Đẩu Ngưu, mười một huyện thuộc phân Dực Chẩn.

 Vệ trấn ngoài bốn, đều thuộc phân Đẩu Ngưu.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài hai mươi mốt: mười chín sở thuộc phân Đẩu Ngưu, một sở thuộc phân Dực Chẩn.

 Ty Bố chính Quảng Tây

 Phủ mười: một phủ thuộc phân Đẩu Ngưu, chín phủ thuộc phân Dực Chẩn.

 Quân dân phủ một, thuộc phân Dực Chẩn.

 Châu năm mươi, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Huyện bốn mươi chín: năm huyện thuộc phân Đẩu Ngưu, bốn mươi bốn huyện thuộc phân Dực Chẩn.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài một, thuộc phân Dực Chẩn.

 Trưởng quan ty bốn, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Ty Bố chính Vân Nam

 Phủ mười bốn, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Quân dân phủ bảy, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Châu bốn mươi ba, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Huyện ba mươi mốt, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Vệ trấn ngoài ba, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Quân dân vệ hai, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài bốn, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Quân dân tuyên úy sứ ty chín, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Tuyên phủ ty ba, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 An phủ ty hai, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Trưởng quan ty hai mươi tư, đều thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 Ty Bố chính Quý Châu

 Phủ mười: một phủ thuộc phân Tỉnh Quỷ, một phủ thuộc phân Liễu Tinh Trương, tám phủ thuộc phân Dực Chẩn.

 Châu tám, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Huyện mười bốn: hai huyện thuộc phân Tỉnh Quỷ, một huyện thuộc phân Liễu Tinh Trương, mười một huyện thuộc phân Dực Chẩn.

 Vệ trấn ngoài mười hai, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Quân dân vệ ba, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Thủ ngự thiên hộ sở trấn ngoài mười hai, đều thuộc phân Dực Chẩn.

 Tuyên úy sứ ty một, thuộc phân Tỉnh Quỷ.

 An phủ ty hai: một an phủ ty thuộc phân Tỉnh Quỷ, một an phủ ty thuộc phân Dực Chẩn.

 Trưởng quan ty tám mươi hai: hai mươi sáu trưởng quan ty thuộc phân Tỉnh Quỷ, sáu trưởng quan ty thuộc phân Liễu Tinh Trương, năm mươi trưởng quan ty thuộc phân Dực Chẩn.

 Nay Khâm thiên giám (cơ quan coi việc thiên văn, lịch pháp của triều đình) phân phối châu quận, đại để giống với "Thiên văn chí" trong sách Đường thư. Chỉ có phân dã nước Trịnh vốn là đất trong vùng kinh kỳ nhà Chu, châu huyện đan xen thuộc về phân nước Chu, nên chỗ giáp ranh lẽ ra phải xem chung. Nay phân nước Trịnh gồm các châu Mạnh, Dĩnh, Quang, Hoàng; Mạnh vốn thuộc phân nước Chu, xưa nhà Chu đem đất ấy cho nước Trịnh, điều này cũng có thể làm căn cứ. Nhưng Hoàng là nước Hoàng thời xưa, nay thuộc Quang châu, không phải đất Hoàng châu. Phân nước Chu và nước Trịnh, phía nam không đến sông Trường Giang; sông Trường Giang là phân nước Sở, nay cần phân biệt rõ.

 Lại xét "Thiên văn chí" trong sách Tấn thư thì lấy Tịnh châu làm phân nước Vệ, Ích châu làm phân nước Tấn, Duyện châu làm phân nước Trịnh, Dự châu làm phân nước Tống, Từ châu làm phân nước Lỗ. Nay theo cách phân phối quận của Đường và Tấn thì Tịnh châu là phân nước Tấn, Ích châu là đất thành của Lương châu thuộc phân nước Tần, Duyện châu là đất nước Lỗ, nước Trịnh cùng nước Chu đều là đất Dự châu. Nay phân nước Chu là vùng Tam Hà, thì phân nước Trịnh thuộc Dự châu đã rõ. Nước Tống tuy ở cõi hai châu Từ và Dự, nhưng được đất Từ châu nhiều hơn, nên sửa thành Từ châu. Năm cung trên đây nay theo Đường thư, các châu còn lại đều theo Tấn chí.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video