Thiên 228 — Khóa Vật Loại (kèm quẻ Tân Cố)

 Khóa Vật loại (khóa xét theo "loại của sự vật": dựa vào chỗ các thứ cùng loại hay khác loại, gần hay xa nhau mà đoán).

 Mọi khóa (một quẻ trong phép bói Lục Nhâm, gồm bốn khóa và ba truyền lập ra từ ngày giờ xem) đều lấy hào động (?) ở sơ truyền (truyền thứ nhất trong ba truyền, chỉ chỗ khởi đầu của sự việc) làm dụng (cái được chọn làm chủ để xét đoán). Dựa vào đó phân biệt ngũ hành (năm hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), lục thân (các quan hệ thân thuộc như cha mẹ, anh em, vợ con…, xác định theo quan hệ sinh khắc với can ngày), các loại vật gần hay xa, và trạng thái vượng tướng hưu tù (các mức mạnh yếu của một hành theo mùa: vượng là mạnh nhất, tướng là đang lên, hưu là đã nghỉ, tù là bị giam hãm). Vì vậy gọi là khóa Vật loại.

 Ví như ngày Giáp, ngày Ất, nếu can ngày (thiên can của ngày đem ra xem) và Dần, Mão phát dụng (được chọn làm sơ truyền) thì đó là xem việc cùng loại với bản thân mình. Dần là anh, Mão là em trai; Giáp ẩn trong Dần là chị, Ất ẩn trong Thìn là em gái; Giáp trong Hợi là anh em của bác, Ất trong Mùi là anh em của chú. Tý là cha, Hợi là mẹ; Nhâm trong Hợi là bác, Quý trong Sửu là chú; Nhâm trong Thân là cô lớn, Quý trong Thìn là cô nhỏ. Thân là ông nội, Dậu là bà nội; Canh kim trong Tỵ là ông bác, Tân kim trong Tuất là ông chú, Tân kim trong Sửu là bà cô (chị em gái của ông). Mùi là mộ (chỗ một hành bị chôn vùi, thu cất) nên là vợ, Thìn là vợ kế, Sửu là thiếp, Tuất là vợ hầu. Kim Canh, Thân do thổ sinh ra là người làm mai. Ngọ là con trai, Tỵ là con gái; hỏa trong Dần là con của anh, hỏa trong Mùi là con của em trai, hỏa trong Tuất là con của chị em gái. Cái sinh ra ông là cụ (tằng tổ), cái sinh ra cụ là kỵ (cao tổ); cái do con trai sinh ra là cháu, cái do cháu sinh ra là chắt (huyền tôn).

 Ngày Bính, Đinh là hỏa, ngày Mậu, Kỷ là thổ, ngày Canh, Tân là kim, ngày Nhâm, Quý là thủy; các loại lục thân đều theo cách này mà suy. Riêng vợ và thiếp thì cái dương là vợ, cái âm là thiếp. Nếu xem về cha mẹ thì cần hào cha mẹ xuất hiện; xem con cháu thì cần hào con cháu xuất hiện. Hễ cha mẹ hưng vượng thì khắc con cháu, anh em hưng vượng ắt khắc thê tài (vợ và tiền của). Vượng tướng mà sinh cho nhau thì tốt; hưu tù mà hình khắc (làm hại, chế áp nhau) thì xấu.

 Dương thần (chi thuộc dương) xuống đóng ở cung dương, có đức, có hợp thì là thân gần; vào cung âm thì là xa. Âm thần (chi thuộc âm) xuống đóng ở cung âm, có đức, có hợp thì là thân gần; vào cung dương thì là xa. Lại đem tốt xấu của thần tướng (thần: các chi trên thiên bàn; tướng: mười hai thiên tướng như Thanh Long, Bạch Hổ… cưỡi trên các chi ấy) mà xét kỹ, thì giàu sang, nghèo hèn, còn mất đều ứng nghiệm, thấy rõ ràng. Đó là các loại tốt xấu của lục thân.

 Như ngày cương (ngày có can dương) mà dụng khởi từ dương thần, vượng tướng, có khí (có sức mạnh theo mùa), đóng trên can ngày, thì là vật mới. Dụng khởi từ âm thần, hưu tù, vô khí (không có sức), đóng trên can ngày, thì là vật cũ. Hoặc ngày Giáp mà trên can ngày thấy Hợi, đó là chỗ mộc sinh ra, là việc đang sinh, vật mới sắp đến, ứng vào cha mẹ. Thấy Mão là chỗ mộc vượng, là việc trước mắt, chủ vật không mới không cũ, điều lo ở người cùng loại, bản thân hay bạn bè. Thấy Mùi là chỗ mộc chết, là việc đã chết, chủ việc cũ đã qua và vật cũ, điều lo ở vợ, tôi tớ, người dưới.

 Lại nữa, ngày cương thì dụng thần ở trước can là việc sắp tới, ở sau can là việc đã qua. Ngày nhu (ngày có can âm) thì dụng ở trước can là việc đã qua, ở sau can là việc sắp tới. Hoặc ngày Ất thuộc âm, như đạo vợ theo chồng; trên can ngày thấy Thìn là dương, là vật mới sinh; thấy Mùi là âm, cũng là vật mới, vì đức của âm ở nơi dương: Ất hợp Canh hóa thành kim, Thìn Tỵ là chỗ kim sinh, Mùi cũng là ngôi quan đới của kim (một chặng trong vòng mười hai chặng sinh trưởng của ngũ hành, ví như lúc trưởng thành đội mũ thắt đai). Sửu đóng trên can ngày là vật đã chết, cũ, vì kim chết và vào mộ ở Sửu. Đó là các loại vật theo âm dương thịnh suy, sống chết, mới cũ.

 Như sơ truyền vượng tướng, thần tướng tốt, mà mạt truyền (truyền cuối, chỉ kết cục) tù tử, thần tướng xấu, thì là đầu tốt cuối xấu, việc trước thành sau bại. Nếu sơ truyền hưu tù, thần tướng xấu lại mang hình hại, mà mạt truyền vượng tướng, thần tướng tốt, lại thấy hợp, đức cứu giúp chế ngự, thì là đầu xấu cuối tốt, việc trước khó sau xuôi. Đó là các loại tốt xấu về đầu và cuối. Khóa này thuộc thể quẻ Tiết (quẻ Thủy Trạch Tiết trong Kinh Dịch, nghĩa là chừng mực, tiết chế), là khóa "lâu đài hơi thận" (hình ảnh ảo ảnh lâu đài do hơi con thận – một loài sò lớn trong truyền thuyết – nhả ra, ý nói cảnh hiện ra rồi tan).

 Lời tượng (lời tóm hình tượng của khóa) rằng: "Vật lấy tiếng mà ứng nhau, các phương lấy loại mà tụ lại. Sáu thân đều hiện thì lấy dụng làm chủ. Vượng tướng thì nói lời tốt, hưu tù thì nói lời xấu. Tốt xấu đầu cuối, chia theo thần tướng mà lấy."

 Như ngày Giáp Ất suy lục thân, thấy Hợi, Mão là họ loại của ngày hôm ấy. Nếu dụng khởi từ thủy thần vô khí, cưỡi hung tướng, thì người xem nên lo cho cha mẹ, bề trên và giấy tờ. Thấy mộc thần thì lo cho bản thân, anh em và việc tranh của với người cùng loại. Thấy thổ là vợ, tôi tớ và việc hôn nhân, tài sản. Suy theo loại vật thì Hợi là lợn, Mão là thỏ, Mùi là dê, và các thứ rượu, đồ ăn. Lục súc (sáu loài gia súc) mà bị hình, vô khí thì chủ tàn tật thương tổn; có khí, không bị hình thì sinh nở. Lại xét thần tướng tốt xấu, vượng tướng sinh nhau hay hưu tù, theo từng loại mà suy.

 Như ngày Bính Ngọ xem vào tháng ba, ba truyền là Dần, Ngọ, Tuất hợp thành hỏa cục (bộ ba chi kết lại thành một khối mang hành hỏa), cùng loại với can chi ngày, là vật đang sống; xem việc ắt dính đến điều mới. Hỏa có khí thì mưu tính thành tựu mà nhanh; mùa thu, đông hỏa tù tử thì việc hơi chậm, thành tựu trong gian nan.

 Như ngày Ất, đức âm theo Canh mà hóa kim; kim tuy do thổ sinh ra, nhưng chết và vào mộ ở Sửu, cho nên Thìn đóng trên Ất là mới, Sửu đóng trên Ất là cũ, vì thổ trong Sửu ghét gặp mộc trong Ất, mộc trong Ất ghét gặp kim trong Sửu.

 Như sơ truyền xấu khắc thần tốt ở mạt truyền, thì là đầu khắc cuối, việc làm khốn cùng. Hoặc mạt truyền tốt khắc thần xấu ở sơ truyền, thì là cuối quay lại khắc đầu, muôn việc đều tốt đẹp. Hoặc tướng cưỡi là Lục Hợp (thiên tướng chủ việc hòa hợp, giao kết, việc riêng tư): vượng tướng thì là việc riêng, lòng riêng; tù tử thì mờ ám không rõ. Đằng Xà (thiên tướng chủ kinh sợ, quái lạ) vượng tướng thì nỗi sợ hãi dần tan; tù tử thì lo sợ nổi lên gấp bội. Hung tướng mà tù hưu thì việc xấu cực nặng. Cát tướng mà vượng tướng thì việc tốt lâu dài. Hung tướng cưỡi khí vượng tướng thì không thành xấu, cát tướng cưỡi khí tù hưu thì không thành tốt.

 Sơ truyền nói về khởi đầu của việc, mạt truyền quyết định kết cục của việc. Thần tướng ở sơ và mạt đều xấu thì đầu cuối đều xấu, ứng với tượng xấu của hào Cửu Nhị quẻ Tiết: "không ra khỏi sân cửa, xấu". Thần tướng ở sơ và mạt đều tốt thì đầu cuối đều tốt, ứng với tượng tốt của hào Cửu Ngũ: "tiết chế một cách ngọt ngào, tốt".

 Như ngày Giáp Dần xem vào mùa đông, Tý thủy là mẹ, mang khí vượng làm dụng, là khí mới, gọi là khóa Vật loại.

 Tý (sơ truyền)

 Hợi (trung truyền)

 Tuất (mạt truyền)

 Tý  Sửu  Tý  Sửu (hàng trên của bốn khóa)

 Sửu  Dần  Sửu  Giáp (hàng dưới của bốn khóa)

 Mão Thìn Tỵ Ngọ

 Dần    Mùi

 Sửu    Thân

 Tý Hợi Tuất Dậu

 Sách "Quan Nguyệt kinh":

 Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy — theo loại vật mà nhận ra xa gần. Giáp Ất là mộc phương đông, Hợi là thân phận cha mẹ.

 Cái sinh ra ta là cha mẹ, cái ta sinh ra là con cháu, cái khắc ta là quan quỷ (quan lại, tai họa, kẻ chế áp mình), cái ta khắc là thê tài (vợ và tiền của), cái cùng loại là anh em, chị em; riêng mộ là thiếp.

 Thái Xung (tên gọi chi Mão khi làm thần trên thiên bàn) và Công Tào (tên gọi chi Dần), Giáp Ất hợp với ba tháng mùa xuân. Giáp mộc là anh em, chị em gái thì đúng là Ất. Tiểu Cát (tên gọi chi Mùi) là vợ, Tỵ Ngọ làm con cháu. Giáp đến muốn cầu Kỷ, Canh liền làm người mai. Cháu ngoại là Đinh hỏa, đối với mộc là con cháu.

 Giáp lấy Kỷ làm vợ, Kỷ thổ sinh ra Canh kim, nên Canh là người mai mối.

 Nếu ngày là Bính Đinh, cha mẹ phối ở trong Dần. Tỵ Ngọ là loại của bản thân, Đinh hỏa là cung chị em gái. Bính hỏa chính là anh em, Hà Khôi (tên gọi chi Tuất) cũng là vợ thứ. Thìn cùng Sửu, Mùi là thổ, là con cháu có đầu có cuối. Tân đến muốn gả cho Bính, Nhâm thủy làm người mai. Tìm nghĩ đến thổ trong Kỷ, cháu ngoại đến đây là tận cùng.

 Dương là con, âm là cháu.

 Giả như ngày Mậu Kỷ, Truyền Tống (tên gọi chi Thân) là cha mẹ (?). Mùi thổ cùng Sửu là cùng loại, anh em suy ở Mậu. Kỷ thổ là chị em gái, Thân Dậu hợp làm con cháu. Cháu ngoại suy trên Tân, Thiên Cương (tên gọi chi Thìn) là vợ bé. Quý thủy muốn làm vợ Mậu, Giáp làm mai đưa tin cho biết.

 Nếu gặp ngày Canh Tân, Thái Ất (tên gọi chi Tỵ) là bậc cha mẹ. Thân Dậu là cùng loại, Canh kim biết là anh em. Tân đến làm chị em gái, Hợi Tý là con cháu. Quý là cháu ngoại, Sửu là mộ, là vợ bé. Ất đến muốn gả cho Canh, Bính hỏa làm người mai mối.

 Ất mộc sinh Bính hỏa, hỏa làm mai, chỉ cầu can dương để thông tin.

 Nếu ngày là Nhâm Quý, Truyền Tống là chỗ cha mẹ. Thìn là mộ, là vợ thiếp; Hợi Tý suy là loại của bản thân. Nhâm thủy là anh em, chị em gái thì Quý quen biết nhau. Dần Mão là loại con cháu, cháu ngoại là Ất chẳng sai. Đinh đến muốn về ngôi Nhâm, Mậu Kỷ thổ đưa thư. Người mai mối là vợ chính (?), lấy được chồng chính của mình. Cẩn thận phân phối cho định, trên mộ là chỗ của vợ bé.

 Vợ chính là: Giáp Ất gặp thổ, Bính Đinh gặp kim, Mậu Kỷ gặp thủy, Canh Tân gặp mộc. Mộ là vợ bé: mộ của mộc ở Mùi, mộ của hỏa ở Tuất, mộ của kim ở Sửu, mộ của thủy và thổ ở Thìn. Lục thân theo quẻ này mà suy.

 Sách "Tâm kính":

 Dụng thần cùng loại với ngày phải xét kỹ, khí của vật phân minh thì biết hay dở.

 Thần được lập làm dụng có quan hệ họ loại với ngày.

 Ngày Giáp Ất, sơ truyền là thủy thì có khí,

 Giáp Ất là mộc, được thủy thần là có khí.

 Người xem ắt có cha mẹ giúp đỡ. Nếu thấy mộc thần là anh em, gọi là cùng loại, có thể lường biết. Nếu gặp Tiểu Cát là loại vợ,

 Giáp Ất là mộc, thấy Hợi, Mão, Mùi đều là họ loại của ngày hôm ấy; mộ là thiếp.

 thì là chim ưng, chim nhạn, vợ, tôi tớ, rượu và dê. Hợi là lợn, Mão là thỏ, thuộc loại Giáp Ất; vượng tướng thì càng sống, gặp mộ thì đã bị thương.

 Vượng là vật sống, mộ là vật chết.

 Ngày Giáp Ất

 Tý: Quý thủy là mẹ.

 Sửu: Tân kim là bà cô; Quý thủy là chú; Kỷ thổ là thiếp.

 Dần: Giáp mộc là anh, chị; Bính hỏa là con của anh.

 Mão: Ất mộc là em trai.

 Thìn: Quý thủy là cô nhỏ; Ất mộc là em gái; Mậu thổ là vợ kế.

 Tỵ: Canh kim là ông bác; Bính hỏa là con gái.

 Ngọ: Đinh hỏa là con trai.

 Mùi: Ất mộc là anh em của chú; Đinh hỏa là con của em trai; Kỷ thổ là vợ.

 Thân: Canh kim là ông nội; Nhâm thủy là bác.

 Dậu: Tân kim là bà nội.

 Tuất: Tân kim là ông chú; Đinh hỏa là con của chị em gái; Mậu thổ là vợ hầu.

 Hợi: Nhâm thủy là cha; Giáp mộc là anh em của bác.

 Ngày Bính Đinh

 Tý: Quý thủy là bà nội.

 Sửu: Quý thủy là bà cô; Kỷ thổ là con của em trai; Tân kim là vợ hầu.

 Dần: Giáp mộc là cha; Bính hỏa là anh em của bác.

 Mão: Ất mộc là mẹ.

 Thìn: Quý thủy là ông chú; Ất mộc là chú; Mậu thổ là con trai.

 Tỵ: Bính hỏa là anh, chị.

 Ngọ: Đinh hỏa là em trai.

 Mùi: Ất mộc là cô nhỏ; Đinh hỏa là em gái; Kỷ thổ là con gái.

 Thân: Nhâm thủy là ông bác; Canh kim là vợ kế.

 Dậu: Tân kim là vợ.

 Tuất: Đinh hỏa là anh em của chú; Mậu thổ là con của anh; Tân là thiếp.

 Hợi: Nhâm thủy là ông nội; Giáp mộc là bác.

 Ngày Mậu Kỷ

 Tý: Quý thủy là vợ.

 Sửu: Kỷ thổ là anh em của chú; Tân kim là con của chị em gái; Quý thủy là vợ hầu.

 Dần: Giáp mộc là ông nội; Bính hỏa là bác.

 Mão: Ất mộc là bà nội.

 Thìn: Ất mộc là ông chú; Mậu thổ là anh em của bác; Quý thủy là vợ hầu.

 Tỵ: Bính hỏa là cha; Canh kim là con của anh.

 Ngọ: Đinh hỏa là mẹ.

 Mùi: Ất mộc là bà cô; Đinh hỏa là chú; Kỷ thổ là em trai.

 Thân: Canh kim là con trai; Nhâm thủy là thiếp.

 Dậu: Tân kim là con gái.

 Tuất: Đinh hỏa là cô; Mậu thổ là anh; Tân kim là con của em trai.

 Hợi: Giáp mộc là ông bác; Nhâm thủy là vợ kế.

 Ngày Canh Tân

 Tý: Quý thủy là con gái.

 Sửu: Kỷ thổ là chú; Tân kim là em gái; Quý thủy là con của chị em gái.

 Dần: Bính hỏa là ông bác; Giáp mộc là vợ kế.

 Mão: Ất mộc là vợ.

 Thìn: Mậu thổ là cha; Quý thủy là con của em trai; Ất mộc là vợ hầu.

 Tỵ: Bính hỏa là ông nội; Canh kim là anh em của bác.

 Ngọ: Đinh hỏa là bà nội.

 Mùi: Đinh hỏa là bà cô; Kỷ thổ là mẹ; Ất mộc là vợ hầu.

 Thân: Canh kim là anh, chị; Nhâm thủy là con của anh.

 Dậu: Tân kim là em trai.

 Tuất: Đinh hỏa là ông chú; Mậu thổ là bác; Tân kim là anh em của chú.

 Hợi: Nhâm thủy là con trai; Giáp mộc là thiếp.

 Ngày Nhâm Quý

 Tý: Quý thủy là em trai.

 Sửu: Kỷ thổ là ông chú; Tân kim là cô; Quý thủy là em gái.

 Dần: Giáp mộc là con trai; Bính hỏa là thiếp.

 Mão: Ất mộc là con gái.

 Thìn: Mậu thổ là ông bác; Quý thủy là anh em của chú; Ất mộc là con của em trai.

 Tỵ: Canh kim là bác; Bính hỏa là vợ kế.

 Ngọ: Đinh hỏa là vợ.

 Mùi: Kỷ thổ là bà nội; Ất mộc là con của chị em gái; Đinh hỏa là vợ hầu.

 Thân: Canh kim là cha; Nhâm thủy là anh em của bác.

 Dậu: Tân kim là mẹ.

 Tuất: Mậu thổ là ông nội; Tân kim là chú; Đinh hỏa là vợ hầu.

 Hợi: Nhâm thủy là anh, chị; Giáp mộc là con của anh.

 Loại thần về người (loại thần: thần hoặc tướng đại diện cho một loại người, một loại việc cần xem).

 Cha mẹ xét ở sinh khí (thần sát tốt chủ sự sinh sôi) và cái làm gốc sinh ra can ngày; cha thì xét thêm đức thần (thần mang đức của can ngày, đem điều lành), mẹ thì xét Thiên Hậu (thiên tướng chủ đàn bà, người mẹ, hậu cung).

 Vợ thì xét Thiên Hậu và hào tài; thần Thần Hậu (tên gọi chi Tý) cũng được lấy.

 Anh em, chị em thì xét Thái Âm (thiên tướng chủ việc kín đáo, người âm thầm), kiêm cả thần thuộc hào anh em.

 Con cháu thì xét Lục Hợp và hào con cháu; Thái Xung (Mão), Đăng Minh (tên gọi chi Hợi) cũng có thể tìm.

 Đầy tớ trai thì xét Hà Khôi (Tuất) và Thiên Không (thiên tướng chủ sự trống rỗng, giả dối, kẻ hầu hạ); đầy tớ gái thì xét Tòng Khôi (tên gọi chi Dậu) và Thái Âm.

 Bạn bè thì riêng xét Lục Hợp. Trên đây là loại thần về người.

 Loại thần về việc.

 Cầu làm quan thì xét Thanh Long (thiên tướng chủ vui mừng, tiền của, quan chức), Thái Thường (thiên tướng chủ áo mũ, rượu tiệc, lễ nghi) và quan tinh (hào khắc can ngày, tượng trưng chức quan); cầu danh tiếng thì xét văn thư ở Chu Tước (thiên tướng chủ văn thư, tin tức, cãi cọ).

 Cầu cạnh người quyền quý thì xét Quý Nhân (thiên tướng đứng đầu, chủ sự giúp đỡ của bậc quyền quý), hôn nhân thì xét Thiên Hậu, cầu tiền của thì xét Thanh Long cùng hào tài.

 Áo quần, rượu và đồ ăn thì xét Thái Thường; mưa thì xét Thanh Long, trời tạnh thì xét Thiên Không.

 Ruộng đất thì xét Câu Trần (thiên tướng chủ ruộng đất, tranh chấp, giằng co), đường đi thì xét Bạch Hổ (thiên tướng chủ đường sá, tang thương, máu me). Trên đây là tên các loại thần về việc.

 Loại thần về người và việc có khi kiêm hai, ba cái; cái nào vào trong khóa, truyền thì lấy làm dụng.

 Nếu tất cả đều vào hoặc đều không vào, thì không dùng thần kiêm mà xét thiên tướng.

 Như xem về vợ thì chỉ xét Thiên Hậu, còn hào tài và Thần Hậu không cần bàn.

 Không có trong khóa, truyền thì là ngoài cuộc; xem nó đóng ở vị trí nào để biết nguyên do.

 Có khí thì dẫu xa vẫn được, vô khí thì khó; vượng tướng, có đức, có hợp thì rốt cuộc gần gũi được.

 Loại thần về thân thể người.

 Giáp là mật, Ất là gan, Bính là ruột non, Đinh là tim, Mậu là dạ dày, Kỷ là tì (lá lách, theo Đông y là tạng chủ tiêu hóa).

 Canh là ruột già, Tân chủ phổi, Nhâm là bàng quang, Quý là thận.

 Tý là thận, bàng quang, tai, thắt lưng, các chất dịch; Sửu là tì, bụng và hai chân.

 Dần là mật, huyệt Phong Môn (huyệt ở lưng trên, chỗ gió độc dễ vào người), gân mạch, tóc; Mão là gan, máu, gân, tay, lưng, mắt.

 Thìn là da, vai, lưng và gáy; Tỵ là tam tiêu (theo Đông y, ba phần trên, giữa, dưới của thân, là đường vận hành khí và nước), ruột non, mặt, răng, đùi.

 Ngọ là tim, mắt, thần khí và lưỡi; Mùi là dạ dày, bụng, miệng, môi, cửa răng (?).

 Thân là ruột già, gân xương; Dậu là phổi, miệng mũi, tiếng nói, đường máu.

 Tuất là mệnh môn (theo Đông y, "cửa sinh mệnh" nằm giữa hai quả thận, gốc của dương khí), đầu gối, sườn, ngực; Hợi là bàng quang, đầu, tủy, việc đại tiểu tiện.

 Loại thần về nghề nông, nghề tằm.

 Mộc chủ lúa thóc, rừng cây và dưa quả, nên tìm ở vị trí Dần Mão.

 Hỏa chủ kê, nếp và đậu đỏ; vị trí Tỵ Ngọ là thân thuộc.

 Thần Ngọ lại là mệnh của con tằm; Đằng Xà là tượng con tằm, có nguyên do sâu xa.

 Thổ chủ cây gai, cây vừng và đậu nành lớn; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là gốc của chúng.

 Kim chủ hai thứ lúa mạch (đại mạch và tiểu mạch), vào khoảng tháng tám; Thân phải bàn riêng, Dậu mới là đúng.

 Thủy chủ đậu đen, lúa nước và rau; ắt phải nói ở vị trí Hợi Tý.

 Vượng tướng, có đức, có hợp là được mùa; tử, tù, bị khắc, vào mộ là điều đáng lo.

 Can ngày là người làm ruộng, chi ngày là loại lúa; sinh nhau, hợp nhau, gặp cát tướng thì vui mừng hớn hở.

 Can ngày khắc thần trên chi thì việc nông bỏ hoang; chi ngày khắc thần trên can thì lúa ắt hư hại.

 Thần đóng trên Thái Tuế (chi của năm đang xem) sinh ra loại nào thì chủ loại ấy thu hoạch đủ mười phần.

 Thái Thường, Tiểu Cát là bông vải, lại nằm ngoài ngũ hành.

 Thập tạp (mười thứ lẫn lộn — chỉ các hành ẩn tàng lẫn bên trong mười hai chi).

 Tý có Quý thủy. Sửu có Kỷ thổ, có Quý thủy còn sót lại, có Tân kim đã chết.

 Dần có Giáp mộc, có Bính hỏa đang sinh. Mão có Ất mộc.

 Thìn có Mậu thổ, có Ất mộc còn sót lại, có Quý thủy đã chết. Tỵ có Bính hỏa, có Canh kim đang sinh.

 Ngọ có Đinh hỏa. Mùi có Kỷ thổ, có Đinh hỏa còn sót lại, có Ất mộc đã chết.

 Thân có Canh kim, có Nhâm thủy đang sinh, có thổ đang sinh. Dậu có Tân kim.

 Tuất có Mậu thổ, có Tân kim còn sót lại, có Đinh hỏa đã chết. Hợi có Nhâm thủy, có Giáp mộc đang sinh.

 Kinh nói: "Âm dương ngũ hành, bên trong có mười thứ lẫn lộn. Loại của chúng ở các phương khác nhau, muôn vật đều nằm trong đó. Có khi được xấu, có khi được tốt, có khi được ngắn, có khi được dài; muôn việc rối ren, sự ứng nghiệm không giống nhau; mỗi thứ đều ôm con của mình để cứu lúc cùng quẫn." Cho nên nói: lo hay không lo là do các truyền tự tìm đến nhau.

 Màu sắc.

 Giáp màu xanh, Ất màu xanh biếc. Xanh là màu chính của phương đông, tượng lá cây. Giáp mộc sợ kim, nên đem em gái là Ất gả cho Canh kim làm vợ; Giáp đến gọi Ất, Ất mang theo khí kim về đáp lại Giáp, vì vậy có màu pha là xanh biếc.

 Bính màu đỏ, Đinh màu tím. Đỏ là màu chính của phương nam, tượng lửa bốc. Bính hỏa sợ thủy, nên đem em gái là Đinh gả cho Nhâm thủy làm vợ; Bính đến gọi Đinh, Đinh mang khí thủy về đáp lại Bính, vì vậy có màu pha là tím.

 Canh màu trắng, Tân màu hạt dẻ. Trắng là màu chính của phương tây, tượng sương móc. Canh kim sợ hỏa, nên đem em gái là Tân gả cho Bính hỏa làm vợ; Canh đến gọi Tân, Tân mang khí hỏa về đáp lại Canh, vì vậy có màu pha là màu hạt dẻ.

 Nhâm màu đen, Quý màu xanh lục. Đen là màu chính của phương bắc, tượng màu bùn trong nước. Nhâm thủy sợ thổ, nên đem em gái là Quý gả cho Mậu thổ làm vợ; Nhâm đến gọi Quý, Quý mang khí thổ về đáp lại Nhâm, vì vậy có màu pha là xanh lục.

 Mậu màu vàng, Kỷ màu đỏ thẫm. Vàng là màu chính của trung ương, tượng câu "sắc vàng ở giữa, thông suốt lẽ phải" (lời trong Kinh Dịch, chỉ đức trung chính bên trong). Mậu thổ sợ mộc, nên đem em gái là Kỷ gả cho Giáp mộc làm vợ; Mậu đến gọi Kỷ, Kỷ mang khí mộc về đáp lại Mậu, vì vậy có màu pha là đỏ thẫm.

 Tý màu đen, Ngọ màu đỏ, Mão màu xanh, Dậu màu trắng, Dần màu xanh biếc, Thân màu đen trắng, Tỵ màu lốm đốm, Hợi màu xanh nhạt, Thìn Tuất Sửu Mùi màu vàng thuần. Dần Mão là mộc; lúc mùa xuân mộc vượng, Dần ôm hỏa bên trong, nên Mão là mộc thuần, Dần là mộc tạp. Tỵ Ngọ là hỏa; lúc mùa hạ hỏa vượng, Tỵ ôm kim, nên Ngọ là hỏa thuần, Tỵ là hỏa tạp. Thân Dậu là kim; lúc mùa thu kim vượng, Thân ôm thủy, nên Dậu là kim thuần, Thân là kim tạp. Hợi Tý là thủy; lúc mùa đông thủy vượng, Hợi ôm mộc, nên Tý là thủy thuần, Hợi là thủy tạp.

 Thổ ở trung ương, chia nhau vượng ở bốn mùa, nên trong các tháng Thìn, Mùi, Tuất, Sửu của xuân, hạ, thu, đông, mỗi tháng thổ gửi vượng mười tám ngày, bốn mùa cộng lại bảy mươi hai ngày. Thời gian vượng của năm hành cộng lại là ba trăm sáu mươi ngày, làm thành công việc của một năm. Vì vậy trong Thìn có mộc còn sót, trong Mùi có hỏa còn sót, trong Tuất có kim còn sót, trong Sửu có thủy còn sót, mỗi thứ mười hai ngày. Mộc chết ở Mùi, hỏa chết ở Tuất, kim chết ở Sửu, thủy chết ở Thìn. Cho nên các tháng tứ mạnh (bốn tháng đầu mùa: Dần, Tỵ, Thân, Hợi) là nơi ôm chứa sinh khí; các tháng tứ trọng (bốn tháng giữa mùa: Mão, Ngọ, Dậu, Tý) là ngôi chính, nơi thịnh vượng đứng vững; các tháng tứ quý (bốn tháng cuối mùa: Thìn, Mùi, Tuất, Sửu) là nơi tử khí được chôn đưa.

 Đó là mười thứ lẫn lộn của ngũ hành, sự ứng nghiệm không giống nhau. Âm dương ngũ hành là chỗ muôn vật tồn tại, tốt xấu ứng nghiệm đều theo loại của nó. Có khi trong tốt có xấu, có khi trong xấu có tốt; có điềm tốt mà lại có đại hung, có điềm xấu mà lại có đại cát. Xấu thì xem cái gì cứu nó, tốt thì xem cái gì hại nó. Xấu mà có cứu thì không đến nỗi thành họa; tốt mà có hại thì không đến được niềm vui. Thuần xấu thì họa thành, thuần tốt thì phúc sinh. Đó là nói làm trăm việc, âm của họ tên mỗi người khác nhau (?).

 Có thuyết nói: năm tình (?) không cùng ngày giờ, thần tướng trên dưới không hòa, vượng tướng theo bốn mùa, mới cũ có khác biệt; hòa hợp thì tốt, trái nghịch thì xấu; xấu thì ngắn, tốt thì dài. Câu "muôn việc rối ren, sự ứng nghiệm không giống nhau" là nói mỗi hành trong năm hành đều có cái làm lợi, có cái làm hại, nên nói không giống nhau. Câu "mỗi thứ ôm con của mình để cứu lúc cùng quẫn" là: trong thổ có kim, trong kim có thủy, trong thủy có mộc, trong mộc có hỏa, trong hỏa có thổ; đó gọi là ôm con để cứu mẹ. Sự thịnh suy, tiêu trưởng của muôn vật đều ở trong đó, không thể không hiểu rõ.

 Kim trong Ất hình (làm hại) mộc trong Kỷ, mộc trong Kỷ hình thổ trong Quý, thổ trong Quý hình thủy trong Đinh, thủy trong Đinh hình hỏa trong Tân, hỏa trong Tân hình kim trong Ất; đó gọi là ngũ hình (năm thứ làm hại nhau).

 Kim trong Ất chính là Tòng Khôi (Dậu), Truyền Tống (Thân). Về vật là rìu búa; về người là kẻ hèn mọn, thợ đất; về hình dạng người là đầu, miệng, cổ họng, răng sứt; về màu là trắng; về điềm quái lạ là nồi kêu.

 Mộc trong Kỷ chính là Công Tào (Dần), Thái Xung (Mão). Về vật là thuyền, xe, cây cối; về hình dạng người là có xương lạ nhô lên, nếu bệnh thì là ung nhọt sưng tấy; về màu là xanh; về điềm quái lạ là âm thanh; về súc vật là thú hoang, lừa, thỏ.

 Thổ trong Quý chính là Thìn, Tuất, Sửu, Mùi. Về vật là gạch ngói, bùn đất và các thứ tương tự; về hình dạng người là đầu to, bụng sưng vàng, tay chân ung nhọt; về màu là vàng; về điềm quái lạ là gió bụi, tường vách đổ sụp, đất dồn tụ ở hang lỗ; về súc vật là trâu mẹ trâu con, dê, cáo, chó.

 Thủy trong Đinh chính là Đăng Minh (Hợi), Thần Hậu (Tý). Về hình dạng người là thận; về màu là đen; về điềm quái lạ là giếng sôi; về súc vật là chuột, lợn.

 Hỏa trong Tân chính là Thái Ất (Tỵ), Thắng Quang (tên gọi chi Ngọ). Về vật là giấy tờ, da lông, văn chương, lò rèn lò đúc, huyết quang (tai nạn đổ máu), chim bay; về hình dạng người là râu tóc, mắt đỏ, có chỗ sứt mẻ (?), đùi sưng có bệnh; về màu là đỏ; về điềm quái lạ là ánh sáng; về súc vật là ngựa, rắn. Đây là nói xem mười hai chi để biết gần xa.

 Gần và xa.

 Can ngày với chi ngày mà tam hợp (ba chi kết thành một khối hành) hoặc lục hợp (hai chi hợp thành cặp) thì là gần; không hợp thì là xa.

 Cái sinh ra can ngày là cha mẹ. Như ngày Giáp Ất thì lấy Tý làm cha, Hợi làm mẹ, Nhâm Quý là ông bà bên ngoại; Ngọ là con trai, Tỵ là con gái, Bính hỏa là cháu ngoại; Dần là bác, là anh; Mão là chú, là em trai; Giáp là chị, Ất là em gái; Thìn Tuất Sửu Mùi là vợ thiếp.

 Cái bị can ngày khắc là vợ chính: như Giáp Ất gặp thổ, Bính Đinh gặp kim, Mậu Kỷ gặp thủy, Canh Tân gặp mộc, Nhâm Quý gặp hỏa. Lấy mộ thần (chi là mộ) của can làm thiếp: như Giáp Ất gặp Mùi, Bính Đinh gặp Tuất, Canh Tân gặp Sửu, Mậu Kỷ và Nhâm Quý gặp Thìn.

 Ngôi đứng trước vợ một bậc là người mai mối. Kỷ là vợ của Giáp thì Canh và Thân ở trước Kỷ là người mai. Ất là vợ của Canh thì Bính và Tỵ ở trước Ất là người mai. Tân là vợ của Bính thì Nhâm và Hợi ở trước Tân là người mai. Đinh là vợ của Nhâm thì Canh và Thân (?) ở trước Đinh là người mai. Quý là vợ của Mậu thì Giáp và Dần ở trước Quý là người mai.

 Thần can bị can ngày khắc là tôi tớ: như ngày Giáp Ất thì là Mậu Kỷ, ngày Bính Đinh thì là Canh Tân, v.v. Tóm lại can thuộc bên ngoài, chi thuộc bên trong; ông bà bên ngoại, cháu ngoại, tôi tớ đều nói theo can.

 Cái hợp với chi của người mai là nhà thông gia. Như Thân là người mai thì Mão là thông gia, vì Ất Canh hợp nhau. Tỵ là người mai thì Tuất là thông gia, vì Bính Tân hợp nhau. Hợi là người mai thì Mùi là thông gia, vì Đinh Nhâm hợp nhau. Dần là người mai thì Mùi là thông gia, vì Giáp Kỷ hợp nhau.

 Ngày Tý gặp Hợi, ngày Dần gặp Mão, can chi ngày cùng khí, là người trong nhà. Tý gặp Sửu, Sửu gặp Dần là hàng xóm.

 Loại thần của mười hai chi không dựa vào can ngày mà nói:

 Tý là con cái, người đánh cá, kẻ mổ thịt; Sửu là người hiền và sư tăng, ni cô.

 Dần là con rể, đạo sĩ và thư lại (viên chức làm giấy tờ ở nha môn); Mão là thầy thuật số, sa môn (nhà sư), hợp với con trưởng.

 Thìn là kẻ đầu sỏ, lính tráng, kẻ hung ngoan độc ác; Tỵ là bạn bè, con gái lớn, thợ lò, kẻ sai dịch.

 Đàn bà, cung nữ, cô nuôi tằm là Ngọ; cô, dì, cậu, em gái là lúc Tiểu Cát.

 Thân là thợ săn, thầy thuốc, thầy cúng, thợ bạc, thợ sắt; con gái út, tớ gái, đàn bà, chị là Tòng Khôi.

 Lính, đầy tớ, quan lại, người hầu, kẻ hung là Tuất; con nhỏ, giặc cướp thì suy ở cung Hợi.

 Phàm xem việc có động đến đông người: tam hợp là đám đông anh em bạn bè; cùng loại là đám đông người nhà; Tuất là đám đông bộ hạ dưới quyền; phản ngâm (khóa mà thiên bàn nằm đối xung hẳn với địa bàn) và liên như (ba truyền nối tiếp nhau liền một chuỗi) là đám đông bị liên lụy dắt díu nhau.

 Mộc trong Hợi là cha mẹ của Công Tào, Thái Xung; mộc trong Giáp là anh chị; mộc trong Thìn là em; mộc trong Mùi là cháu ngoại.

 Hỏa trong Dần là cha mẹ của Thái Ất, Thắng Quang; hỏa trong Bính là anh chị; hỏa trong Mùi là em; hỏa trong Tuất là cháu ngoại.

 Thủy trong Thân là cha mẹ của Đăng Minh, Thần Hậu; thủy trong Nhâm là anh chị; thủy trong Sửu là em; thủy trong Thìn là cháu ngoại.

 Kim trong Tỵ là cha mẹ của Truyền Tống, Tòng Khôi; thổ trong Mậu là anh chị (?); thổ trong Sửu là em; thổ trong Thìn, Mùi là cháu ngoại. Cho nên nói: muôn vật đem so theo loại để xem gần xa.

 Giả như tháng giêng, ngày Giáp Tý, giờ Thìn, Công Tào đóng trên Mùi làm phát dụng, trên khắc dưới, cùng loại với ngày, tướng gặp Thiên Hậu; truyền tiếp thấy Tòng Khôi, tướng gặp Câu Trần; cuối cùng ở Thiên Cương, tướng gặp Huyền Vũ (thiên tướng chủ trộm cắp, mất mát, mờ ám). Lấy đó theo phép xem người thì lo cho cháu ngoại; việc do đàn bà mà đánh nhau, kiện tụng làm hại nhau, cuối cùng đến mất mát, trộm cắp. Các trường hợp khác theo đó.

 Ngày Giáp Ất, can ngày và Dần Mão phát dụng là cùng loại với bản thân. Xem thì Dần là anh, Mão là em trai, Giáp trong Dần là chị, Ất trong Thìn là em gái, Giáp trong Hợi là anh em của bác, Ất trong Mùi là anh em của chú; Tý là cha, Hợi là mẹ, Nhâm trong Hợi là bác, Quý trong Sửu là chú, Nhâm trong Thân là cô lớn, Quý trong Thìn là cô nhỏ; Thân là ông nội, Dậu là bà nội, Canh kim trong Tỵ là ông bác, Tân kim trong Tuất là ông chú, Tân kim trong Sửu là bà cô; Mùi là mộ nên là vợ, Thìn là vợ kế, Sửu là thiếp, Mậu là vợ hầu; kim Canh, Thân do thổ sinh là người làm mai; Ngọ là con trai, Tỵ là con gái, hỏa trong Dần là con của anh, hỏa trong Mùi là con của em trai, hỏa trong Tuất là con của chị em gái; cái sinh ra ông là cụ, cái sinh ra cụ là kỵ, cái do con trai sinh ra là cháu, cái do cháu sinh ra là chắt.

 Phàm việc bàn về thân thuộc trong mười hai chi có nhiều thuyết không thống nhất, tạm giữ cả hai. Như ngày Giáp Ất, có thuyết lấy Tý là thủy dương làm cha, Hợi là thủy âm làm mẹ; có thuyết lấy Quý thủy trong Tý làm mẹ, Nhâm thủy trong Hợi làm cha. Các thuyết khác cũng tương tự.

 Quẻ Mới cũ trong sách "Quan Nguyệt kinh":

 Phàm việc phải biết mới hay cũ; nắm được điều đó thì biết biến hóa sống chết.

 Đức của năm can dương tự ở chỗ mình,

 Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm mỗi can lấy chính can của mình làm đức, nên nói đức của năm can dương tự ở chỗ mình.

 Đức của năm can âm thì dời đổi.

 Đức tự ở chỗ mình, vợ theo chồng; đức lấy dương làm chính.

 Giáp là đức hợp của Kỷ, Canh là đức của Ất. Bính hợp với Tân, đức của Đinh phối ở Nhâm. Đức của Quý phối ở Mậu; còn sống chết thì suy ở thiên sau. Giáp vốn sinh ở Hợi, Mùi là nền gốc của chết. Bính sinh ở trên Dần, chết ở Tuất là lúc chia lìa. Nhâm sinh ở Truyền Tống, gặp Thiên Cương là chết, đáng buồn. Canh sinh ở Thái Ất, Đại Cát (tên gọi chi Sửu) là chết không nghi ngờ. Chỗ sinh đóng trên can chi ngày thì mọi việc đổi mới rực rỡ. Chỗ chết đóng trên can chi ngày thì mọi việc không còn gì mới.

 Giả như ngày Giáp Ất mà Đăng Minh đóng trên Giáp là mới, nên nói "đổi mới rực rỡ". Như hôm nay là ngày Giáp Ất mà Tiểu Cát đóng trên Giáp là cũ. Ngày cương lấy chỗ sinh của chính can làm mới; chỗ chết đóng trên can chi ngày là cũ, nên nói "không còn gì mới".

 Thiên trước bàn về sống chết, phép sau thì ở trong ngũ hành. Việc mới đến thì suy ở vượng tướng,

 Phàm vượng tướng đóng trên can ngày là việc mới.

 hưu, tù, tử là sau rốt (việc cũ).

 Phàm hưu, tù, tử đóng trên can chi ngày là việc cũ.

 Hai thứ khí cùng thấy nhau thì mới cũ mỗi bên một nửa.

 Có thuyết nói: trên can ngày có khí vượng tướng, trên chi ngày có khí hưu tù tử, thì vật ấy nửa mới nửa cũ, nên gọi là "mới cũ mỗi bên một nửa".

 Cái thấy trước trong truyền, phép này nối tiếp không cùng.

 Phàm trong bốn khóa, ba truyền, cái nào thấy trước thì biết mới cũ, rồi lấy can chi ngày mà suy, nên nói "việc thấy trong truyền nối tiếp không cùng".

 Sách "Tâm kính":

 Mới cũ, âm dương không dễ phân; cương nhu khác loại, phải phân biệt lời này. Ngày cương, dụng là dương và có khí, thì là vật vừa làm xong, chưa dính bụi.

 Ngày cương mà dụng khởi từ dương thần, cùng với thần có khí đóng trên can ngày, đều chủ sinh khí, nghĩa là vật mới. Ngày nhu mà dụng khởi từ âm thần, cùng với thần vô khí đóng trên can ngày, đều chủ vật mang tử khí, là vật cũ.

 Ngày nhu phải tìm đức, xem nó đóng trên ngày ra sao; đức của Ất ở Canh, do thổ mà ra. Đại Cát đóng trên can là chết, cũ; Thiên Cương đóng trên ngày là sinh, mới.

 Giả như ngày Ất là ngày nhu, thì đức của Ất ở Canh, sinh ra từ thổ; Thiên Cương đóng trên can ngày là vật mới sinh, Đại Cát đóng trên can là vật chết, cũ.

 Sách "Tụ trung kim" (Vàng trong tay áo):

 Ngày cương mà dụng khởi từ dương, cùng thần có khí đóng trên can ngày, đều chủ loại vật đang phát lên. Ngày nhu mà dụng khởi từ âm, cùng thần vô khí đóng trên can ngày, đều chủ vật chết và vật cũ. Vượng tướng đóng trên can chi ngày là sinh, mới; tù tử đóng trên can chi ngày là cũ.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video