Kinh Đại Tập, phần thứ mười lăm "Tu-di Tạng", phẩm thứ hai: Phẩm Bồ-tát Thiền Bản Nghiệp (việc tu thiền căn bản của bồ-tát).
Lúc ấy, Phật bảo Công Đức Thiên (vị nữ thần ban phúc đức, của cải cho chúng sinh): "Này Thanh Tịnh Trí (tên Phật gọi Công Đức Thiên, nghĩa là "trí trong sạch")! Thế nào là bản nghiệp thiền ba-la-mật (ba-la-mật: hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác; thiền ba-la-mật là hạnh tu thiền định đến mức trọn vẹn) của bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài; ma-ha-tát: bậc lớn), cách tu ấy khác biệt và viên mãn ra sao, không giống với mọi thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu tự mình thoát khổ) và bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không giáo hóa người khác)? Nếu bồ-tát ma-ha-tát đã viên mãn thiền ba-la-mật thì có thể viên mãn năm ba-la-mật còn lại.
Này Thanh Tịnh Trí! Bồ-tát ma-ha-tát này quán sát sự sinh diệt trong mọi hơi thở ra vào và trong năm thọ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý muốn và tạo tác, thức là sự phân biệt hiểu biết). Quán sát xong thì lòng khát ái (ham muốn, bám víu) khô cạn. Bồ-tát không rơi vào nhóm quyết định của thanh văn (nhóm người chắc chắn chỉ dừng ở quả vị thanh văn). Bồ-tát dạo chơi trong thần thông (năng lực siêu phàm) nhờ tứ thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, sự siêng năng, tâm chuyên nhất và sự quán xét), khéo đi đến mọi cõi Phật nhanh như chớp, đến chỗ chư Phật cúng dường và nghe pháp. Bồ-tát làm khô cạn ba đạo của mọi chúng sinh (ba con đường nối nhau tạo nên vòng sinh tử), tức là phiền não đạo, nghiệp đạo và khổ đạo: phiền não sinh ra việc làm, việc làm đưa đến khổ. Bồ-tát tuy đã ra khỏi dục giới (cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, dục tình, gồm cả cõi người) mà không bỏ dục giới. Vì giáo hóa chúng sinh nên bồ-tát hiện ra sinh vào các cõi, nhưng không bị bào thai làm ô nhiễm. Bồ-tát cắt đứt lưới phiền não của chúng sinh, nhưng không hề chấp rằng có chúng sinh nào để đạt được.
Này Thanh Tịnh Trí! Bồ-tát ma-ha-tát này quán riêng từng hơi thở ra vào. Bồ-tát biết đúng như thật rằng mỗi hơi thở chỉ là mới, không phải hơi cũ. Như thế, trong hơi thở ra vào, bồ-tát biết đúng như thật về sắc thọ ấm. Về thọ ấm, tưởng ấm, hành ấm, bồ-tát cũng biết đúng như thật. Như thế, trong hơi thở ra vào, bồ-tát biết đúng như thật về thức thọ ấm. Hơi thở ra là khác, hơi thở vào là khác. Bồ-tát biết hơi thở ra là khác, biết hơi thở vào là khác. Bồ-tát biết cảm giác, nhận biết, suy nghĩ, tiếp xúc và ghi nhớ trong hơi thở vào là khác. Đối với cảm giác, nhận biết, suy nghĩ, tiếp xúc và ghi nhớ trong hơi thở ra là khác, bồ-tát cũng biết như thế. Lúc cảm nhận hơi thở vào thì không phải cảm nhận hơi thở ra. Lúc cảm nhận hơi thở ra thì không phải cảm nhận hơi thở vào. Như thế, do nhân duyên của cảm giác, nhận biết, suy nghĩ, tiếp xúc và ghi nhớ, chúng sinh xoay vòng trong ba cõi (tam hữu: dục giới; sắc giới là cõi có thân tốt đẹp nhưng không còn dục tình; vô sắc giới là cõi chỉ còn tâm, không còn thân). Vòng ấy nối tiếp không dứt. Chúng sinh trôi trong biển sinh tử mà không vượt qua được, hết lần này đến lần khác sinh ra, già đi, chết rồi lại sinh. Họ không biết được đúng như thật pháp này, nên không thoát ra khỏi sinh tử được, cũng không nhận biết đúng như thật về hơi thở ra vào.
Lại nữa, hơi thở ra vào như thế đi lại qua chín cửa lỗ trên thân (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, đường tiểu tiện và đường đại tiện). Cũng vậy, qua chín mươi chín na-do-tha trăm nghìn lỗ chân lông (na-do-tha: đơn vị đếm cực lớn của Ấn Độ, tương đương nhiều trăm tỷ), lỗ nào cũng có hơi thở ra thở vào. Thế mà ở chín mươi chín na-do-tha trăm nghìn lỗ chân lông ấy, hơi thở không tăng cũng không giảm. Chúng sinh không biết được rằng hơi thở không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không có đầu, không có giữa, không có cuối. Họ không biết nó dừng ở đâu, cũng không biết nó ra từ đâu.
Bồ-tát lại nghĩ: "Nay ta nên dùng phương pháp quán sự sinh diệt của hơi thở ra vào nơi mọi lỗ chân lông, và an trú cho phù hợp với tướng sinh diệt ấy." Bồ-tát ma-ha-tát này quán sát như thế theo sự sinh diệt của hơi thở ra vào nơi chín cửa lỗ. Bồ-tát cũng quán sát sự sinh diệt của hơi thở ra vào trong từng lỗ một của chín mươi chín na-do-tha trăm nghìn lỗ chân lông, rồi an trú cho phù hợp với sự sinh diệt ấy. Nếu bồ-tát muốn quán hình tướng nhỏ của lỗ chân lông, chỉ cần thấy hơi thở qua lại nơi đầu sợi lông là liền thấy được cái nhỏ. Nếu muốn thấy lớn thì thấy được lỗ chân lông lớn như hạt cải. Muốn thấy lớn như quả am-ma-lặc (một loại quả nhỏ ở Ấn Độ, cỡ quả me) thì liền thấy được. Muốn thấy lớn như quả tần-loa (một loại quả to ở Ấn Độ) thì cũng liền thấy được. Muốn thấy lớn bằng một do-tuần (đơn vị đo đường của Ấn Độ, khoảng mười mấy cây số), nghìn do-tuần, cho đến bằng cả một tứ thiên hạ (một thế giới gồm bốn châu lớn bao quanh núi Tu-di), bồ-tát quán sát từng lỗ chân lông và muốn thấy rộng đến đâu thì liền thấy rộng đến đó.
Lúc ấy bồ-tát nghĩ: "Chúng sinh vì con mắt mà mê lầm, bị trói buộc trong sinh tử nối tiếp không dứt, trôi theo dòng sinh tử mà chịu đủ thứ khổ." Bồ-tát ấy lại nghĩ: "Nay ta bỏ hết mọi ý niệm về hình sắc, đã đạt được Vô Ngôn tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định yên, chuyên nhất; Vô Ngôn tam-muội là định vượt ngoài mọi lời nói). Đây không phải là cảnh địa của thanh văn hay bích-chi Phật. Trong định này, đối với địa giới (yếu tố đất, tức chất cứng) ta không chấp có gì để đạt được. Đối với thủy giới (yếu tố nước, chất ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, hơi nóng), phong giới (yếu tố gió, sự chuyển động), hư không giới (yếu tố khoảng trống) và thức giới (yếu tố hiểu biết), ta cũng không chấp có gì để đạt được. Ta không đi trong ấm, giới, nhập (ấm: năm nhóm hợp thành con người; giới: mười tám yếu tố gồm giác quan, đối tượng và sự nhận biết; nhập: mười hai chỗ giác quan tiếp xúc với đối tượng). Định này không thuộc tiền tế (thời quá khứ xa xưa), không thuộc hậu tế (thời vị lai), không thuộc đời này, không thuộc đời khác, không phải quả báo của nghiệp thiện, không phải quả báo của nghiệp ác, không phải sinh, không phải diệt, không phải có phiền não, không phải lìa phiền não, không có gì để đạt được." Bồ-tát như thế an trú trong chỗ vắng lặng, dứt hết mọi động loạn.
Nếu bồ-tát ấy muốn an trú, hoặc muốn tăng thêm sức, trong Nhất Thiết Pháp Vô Ngữ Ngôn Không tam-muội (định thấy mọi pháp đều trống rỗng, không thể dùng lời nói diễn tả) suốt vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), thì nhờ sức tam-muội được trí tuệ của chính mình gia trì (thêm sức che chở), bồ-tát liền có thể an trú trong tam-muội ấy suốt vô lượng kiếp. Bồ-tát cũng có thể viên mãn sáu ba-la-mật (bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) để làm nhân duyên thành tựu cho chúng sinh.
Này Thanh Tịnh Trí! Như thế, Địa Tạng bồ-tát ma-ha-tát đã đến bờ bên kia, được tự tại trong Nhất Thiết Pháp Vô Ngữ Ngôn Không tam-muội này. Khi muốn vào tam-muội này, vị bồ-tát ấy dùng sức phúc đức và trí tuệ, vì muốn cho chúng sinh chín muồi mà trước hết phát nguyện như sau: "Trong suốt thời gian ta chưa ra khỏi tam-muội, ta muốn tất cả chúng sinh trong cõi nước này, trong tứ thiên hạ, trong thế giới Phật này, đều có đủ mọi vật dụng nuôi sống mà họ cần, tùy theo hình dạng, tùy theo số nhiều ít, tùy theo sở thích của họ. Đó là đồ ăn uống, quần áo, đồ nằm, chuỗi ngọc, đồ trang sức, vườn rừng, nhà cửa, hình sắc dáng vẻ, tay chân thân thể, cùng những hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm xúc đáng ưa." Muốn thấy những việc như thế, lúc ấy bồ-tát liền vào tam-muội này. Bồ-tát vào tam-muội rồi thì tùy theo thời gian ở trong định, tất cả chúng sinh trong tứ thiên hạ của thế giới Phật này liền được đầy đủ các vật cần dùng như đã nói ở trên.
Hoặc bồ-tát lại nghĩ: "Tùy theo thời gian ta ở trong định lâu hay mau, tùy theo phạm vi chúng sinh nhiều hay ít, ta muốn trừ bệnh thân và bệnh tâm của chúng sinh. Đó là các bệnh do phong (khí), do hoàng (mật, chất nóng), do đàm (chất nhớt, chất lạnh) và do các thứ ấy cùng phát một lúc, hoặc bệnh do người hay phi nhân (loài không phải người như quỷ thần) gây ra. Ta cũng muốn diệt các bệnh phiền não như tham lam, giận dữ, si mê, diệt mười nghiệp bất thiện (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến), và khiến chúng sinh an trú trong con đường mười nghiệp thiện (làm ngược lại mười điều ác ấy)." Nghĩ xong, bồ-tát liền vào tam-muội này. Tùy theo thời gian bồ-tát ma-ha-tát ấy ở trong định lâu hay mau, tùy theo số chúng sinh nhiều ít mà bồ-tát vì họ làm việc này, các bệnh khổ của thân và tâm như trên đều được trừ diệt.
Bồ-tát lại phát nguyện: "Trong suốt thời gian ta ở trong định, ta muốn diệt các thứ khổ trong địa ngục, khổ ăn thịt lẫn nhau trong loài súc sinh, khổ đói khát trong cõi Diêm-ma-la (cõi quỷ thuộc quyền vua Diêm-ma), cùng khổ nóng lạnh, khổ vì oán ghét nhau mà phải gặp nhau, khổ vì thương yêu nhau mà phải xa lìa, khổ vì mong cầu mà không được." Tùy theo phạm vi của lời nguyện, bồ-tát khiến chúng sinh lìa mọi khổ não và mọi điều bất thiện, thành tựu mọi điều thiện. Bồ-tát khiến chúng sinh đối xử với nhau bằng lòng từ, sinh tâm làm lợi ích cho nhau, tâm không dao động, tâm không oán thù, tâm không tranh chấp, tâm không kiện cáo đánh nhau, tâm thương xót, cho đến tâm khéo an trú trong thiền định chân chính, tâm không mê lầm. Bồ-tát diệt tâm ngu muội của chúng sinh, lại diệt thường kiến (cho rằng có cái ta tồn tại mãi mãi), đoạn kiến (cho rằng chết là hết, không có đời sau) và mọi thứ kiến chấp sai lầm khác của chúng sinh. Bồ-tát khiến chúng sinh cung kính cúng dường Tam Bảo (Phật, Pháp là lời dạy của Phật, và Tăng là đoàn thể người tu) và sinh lòng quý trọng như với điều hiếm có. Bồ-tát khiến chúng sinh lìa bốn điên đảo (bốn thấy biết lộn ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ngã, nhơ là sạch) và trú trong bốn điều không điên đảo. Đối với bốn thánh đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) và đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, thật tướng của mọi pháp), bồ-tát khiến tâm chúng sinh khéo an trú.
Như thế là nhờ sức phúc đức, trí tuệ và phương tiện khéo léo của bồ-tát gia trì. Lúc ấy, vì nhân duyên giáo hóa chúng sinh, bồ-tát muốn vào tam-muội. Bồ-tát nguyện rằng trong suốt thời gian chưa ra khỏi tam-muội, chúng sinh trong cõi nước này, trong Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người ở), trong tứ thiên hạ, cho đến trong cả cõi Phật này, đều được những việc an vui như đã nói ở trên, tùy theo phạm vi đã định. Sau đó bồ-tát mới vào Vô Ngữ Ngôn Nhất Thiết Pháp Không tam-muội. Trong thời gian bồ-tát ma-ha-tát ấy ở trong tam-muội này, cho đến khắp cõi Phật, tùy theo phạm vi chúng sinh đã hẹn định, nhờ sức phúc đức, trí tuệ và tam-muội của bồ-tát, tất cả chúng sinh đều được đủ các vật dụng nuôi sống và mọi thứ đem lại an vui như trên, suốt thời gian bồ-tát ở trong định, cho đến khi bồ-tát chưa ra khỏi định.
Khi vào định này, bồ-tát ấy không có khổ thân, khổ tâm, cũng không đói khát. Lửa không đốt được, nước không cuốn trôi được. Cho đến lửa kiếp hỏa (trận lửa lớn thiêu cháy thế giới vào cuối một đại kiếp) cũng không hại được, nước của nạn lụt cuối kiếp cũng không làm mục nát được. Bồ-tát không bị nạn gió làm tan hoại, lại không bị các kiếp nạn dịch bệnh, đói kém, binh đao làm dứt mạng sống. Nếu muốn diệt độ (vào niết-bàn, thoát hẳn sinh tử) thì bồ-tát được tùy ý tự tại. Người, phi nhân, gió độc, nóng dữ đều không thể xâm phạm, làm khổ bồ-tát.
Bồ-tát ấy khi còn ở trong định chưa ra, tùy ý mình nghĩ mà có thể khiến vô lượng cõi Phật vào trong một hạt bụi nhỏ. Bồ-tát cũng có thể thấy hết, không sót một ai, tất cả chư Phật trong các cõi nước mười phương cùng các đại bồ-tát và quyến thuộc thanh văn ngay trên một móng tay. Bồ-tát còn khiến tất cả chúng sinh vào trong một lỗ chân lông, mà các chúng sinh ấy vẫn thấy cảnh giới của mình như cũ. Tất cả các luồng gió trong vô lượng cõi Phật ở mười phương thế giới, bồ-tát đều khiến vào trong một đầu sợi lông. Gió vẫn đi trong hư không theo cảnh giới của nó, rộng hẹp, đi lại không chướng ngại, mà đầu sợi lông kia không tăng không giảm, vẫn y như cũ. Tất cả nước trong mười phương thế giới của chư Phật, bồ-tát có thể khiến vào trong một vỏ hạt đậu (?). Nước vẫn chảy qua lại theo rộng hẹp của nó, không chướng ngại, mà vỏ hạt đậu kia không tăng không giảm.
Bồ-tát ấy không còn vào bào thai nữa, trừ khi do nguyện lực của chính mình. Bồ-tát không sinh vào đường ác, không mang thân nữ, không sinh vào chỗ thấp hèn. Các giác quan đầy đủ, không bao giờ khuyết thiếu. Việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ đều không có lỗi lầm. Bồ-tát cũng không sinh vào thế giới không có Phật, trừ khi do nguyện lực để giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát này thường không xa lìa việc thấy Phật, nghe pháp, cúng dường hầu hạ chư tăng, cũng không xa lìa phúc đức, trí tuệ, sự không sợ hãi và phương tiện khéo léo để giáo hóa chúng sinh, cho đến khi vào niết-bàn vô thượng (cảnh giới giải thoát cao nhất, dứt hết mọi khổ đau).
Như thế, này Thanh Tịnh Trí, bồ-tát ma-ha-tát ấy khoác áo giáp lớn kiên cố như thế (ví với lời nguyện vững chắc che chở người tu). Bồ-tát ban đầu tu tập bản nghiệp thiền ba-la-mật, có thể vượt qua dục giới, hiểu rõ các chi phần của thiền. Bồ-tát dứt trừ năm chi và thành tựu năm chi. Năm chi phải dứt là năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ. Năm chi thành tựu là năm yếu tố của tầng thiền thứ nhất: tầm (tâm hướng tới đối tượng), tứ (tâm dò xét kỹ), hỷ (vui mừng), lạc (an lạc), nhất tâm (tâm chuyên nhất). Cho đến bồ-tát dạo chơi trong tứ thần túc, khéo đi đến mọi cõi Phật nhanh như chớp, cúng dường tất cả chư Phật, nghe chánh pháp, làm khô cạn ba đạo của chúng sinh, tức là phiền não đạo, nghiệp đạo và khổ đạo. Như thế, này Thanh Tịnh Trí, bồ-tát ma-ha-tát viên mãn thiền ba-la-mật rồi thì có thể viên mãn sáu ba-la-mật. Viên mãn sáu ba-la-mật rồi thì mau chứng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của một vị Phật)."
Lúc đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức là Phật) nói về bản nghiệp thiền ba-la-mật này, trong đại chúng có năm vạn chúng sinh từng tu hành pháp này trong quá khứ, nên nay chứng được vô sinh pháp nhẫn (trí thấy rõ mọi pháp vốn không thật có sinh diệt, và tâm an nhiên chấp nhận chân lý ấy). Tám vạn bốn nghìn bồ-tát được Thủ-lăng-nghiêm tam-muội (định kiên cố, dũng mãnh bậc cao, phá được mọi phiền não). Chín vạn chín nghìn bồ-tát viên mãn được thiền ba-la-mật. Vô lượng vô biên chúng sinh phát tâm vô thượng bồ-đề (tâm cầu giác ngộ cao nhất để thành Phật) mà trước đây chưa từng phát. Phát tâm rồi, họ trú ở địa vị bất thoái chuyển (bậc tu không còn lùi lại nữa).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video