# Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh
Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh (Kinh về hạnh quán sát các pháp)
Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh
Đời Tùy, Xà-na-quật-đa dịch.
Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh, quyển thứ nhất
Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật và luận) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) đời Tùy là Xà-na-quật-đa dịch.
Phẩm thứ nhất: Hạnh phương tiện khéo léo không bờ bến
Bấy giờ đức Bà-già-bà (một danh hiệu của Phật, nghĩa là Đấng Thế Tôn, bậc đầy đủ phúc đức được cả thế gian tôn kính) lại đến ở trên núi Linh Thứu (núi Kên Kên) tại thành Vương Xá. Cùng ở với Ngài có đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) đủ một nghìn vị. Lại có các bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại bồ-tát: người tu theo đạo Phật đã phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), gồm tám mươi câu-chi (câu-chi: đơn vị đếm rất lớn của Ấn Độ, thường hiểu là mười triệu) vị, từ đủ các cõi Phật khác nhau đến tụ hội.
Các vị ấy đều đã đạt được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không quên mất), nhẫn (sự an trú vững vàng, chấp nhận trọn vẹn chân lý không lay chuyển), tam-ma-địa (định: trạng thái tâm chuyên chú, lắng yên và vững chắc), và địa vị nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, kế vị đức Phật hiện tại). Các vị đã chứng được con đường trí tuệ thấu suốt quá khứ và vị lai. Lời nói của các vị trong sạch, không giả làm điều thiện, không tự khen mình, không có lòng tham lam. Ngoại đạo (những người theo các học thuyết ngoài Phật pháp) không thể thắng được các vị; các vị đã vượt khỏi những việc làm của ma-la (ma vương, kẻ gây chướng ngại cho người tu). Các vị đã được các pháp của Phật, đầy đủ sự vô úy (không còn sợ hãi điều gì). Chướng ngại về pháp đã vượt qua, nghiệp chướng (những trở ngại do việc làm xấu đời trước gây ra) đã tiêu diệt. Đối với bản tính của các pháp, các vị đã không còn nghi ngờ. Khi nói kệ tụng thì tâm không cùng tận. Trải qua số kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng) không thể nghĩ bàn, các vị đã lấy lời nguyện làm áo giáp để trang nghiêm cho mình. Các vị mặt tươi cười, chào hỏi người khác trước, mặt không hề cau có. Tài biện luận không bao giờ dứt.
Các vị đã được bình đẳng nhẫn, tam-ma-địa và đà-la-ni; đầy đủ tài biện luận không bờ bến cùng sự không sợ hãi thù thắng. Trong trăm nghìn câu-chi na-do-tha (na-do-tha: một đơn vị đếm cực lớn của Ấn Độ) kiếp, các vị khéo giảng dù chỉ một câu. Các vị tin hiểu các pháp đều như trò huyễn thuật, như sóng nắng, như trăng dưới nước, như giấc mộng, như cái bóng, như tiếng vang…; không đến không đi, không sinh không diệt; là không, là vô tướng, là vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự vốn trống rỗng không có tự thể, không có hình tướng để bám vào, không có gì để mong cầu); thấy rõ rằng không thể nắm bắt được và không có gì ngăn ngại.
Các vị khéo biết trí tuệ không bờ bến, khéo hiểu trí biết rõ hoạt động trong tâm của mọi chúng sinh. Chúng sinh tin hiểu thế nào thì các vị tùy theo sự tin hiểu ấy mà khéo léo thuyết pháp cho họ. Các vị giữ gìn, thu nhiếp tâm mình, lìa bỏ cả sự khát khao bám víu vào pháp. Các vị đầy đủ đức nhẫn không kiêu mạn, khéo léo, thù thắng, vi diệu. Các vị theo đúng pháp vốn có của bản tính mà gây dựng cõi Phật, lấy công đức trang nghiêm và phát lời nguyện không bờ bến. Các vị khéo đi khắp vô số thế giới. Niệm Phật tam-ma-địa (định chuyên tâm nhớ nghĩ đến Phật) luôn hiện ra trước mắt các vị. Các vị khéo thỉnh mời vô lượng đức Phật thuyết pháp. Các vị khéo biết cách diệt trừ triền (phiền não đang trói buộc tâm ngay lúc ấy), tùy miên (phiền não ngủ ngầm trong tâm, chờ dịp mà khởi lên) và các phiền não khác. Các vị khéo biết cách thong dong ra vào biển tam-ma-địa gồm cả trăm nghìn loại chứ không phải một.
Các vị ấy là: Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc), Đồng chân (người giữ hạnh trong sạch như trẻ thơ) Mạn-thù-thi-lợi (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi), Bồ-tát ma-ha-tát Quán Thế Tự Tại (tức Bồ-tát Quán Thế Âm), Bồ-tát ma-ha-tát Đại Thế Chí, Bồ-tát ma-ha-tát Vân Âm, Bồ-tát ma-ha-tát Thiện Bách Thiên Khai Hoa Trí, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Biên Phan Duyên Xuất Ý, Bồ-tát ma-ha-tát Điện Trang Nghiêm Minh Âm Vương, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Số Câu-chi Kiếp Phổ Sinh Trí, Bồ-tát ma-ha-tát Sư Tử Hống Vương, Bồ-tát ma-ha-tát Đẳng Bất Đẳng Quán, Bồ-tát ma-ha-tát Tịnh Mật Kim Vô Nghi Vương, Bồ-tát ma-ha-tát Tịch Quán, Bồ-tát ma-ha-tát Trí Vương, Bồ-tát ma-ha-tát Bất Không Kiến; mười sáu bậc đại thiện trượng phu (những người nam tốt lành, cao cả) do Bồ-tát Hiền Hộ đứng đầu; Bồ-tát Tượng Hương Thủ, Bồ-tát Vô Biên Bảo Tạng, Bồ-tát Trí Tích, Bồ-tát Biện Tích, Bồ-tát Sư Tử Hống Minh Âm Vương, Bồ-tát Châu Trang Nghiêm Anh Lạc Hạnh, Bồ-tát Sư Tử Hành Bộ, Bồ-tát Đà-la-ni Tự Tại Vương, Bồ-tát Đắc Vô Biên Biện Tài Vô Úy, Bồ-tát ma-ha-tát Danh Xưng, Bồ-tát ma-ha-tát Hỷ Vương. Các vị như thế đứng đầu, cùng với tám mươi câu-chi bồ-tát ma-ha-tát.
Lại có các bậc đại vương trong tam thiên đại thiên thế giới này (một hệ thống vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ, do một đức Phật giáo hóa): hoặc Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba), hoặc Phạm Thiên, hoặc Đại Phạm Thiên (các vị vua cõi trời Phạm, cõi trời của những người đã lìa dục), hoặc các thiên vương, các long vương (vua loài rồng), các chúa dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh), chúa a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), chúa ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), chúa khẩn-na-la (loài thần ca hát âm nhạc), chúa ma-hầu-la-già (loài thần rắn lớn), chúa của loài người và loài phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần). Họ cùng quyến thuộc vây quanh, cầm tràng hoa, hương xoa, y phục, lọng, cờ phướn, trống nhạc, đi đến chỗ Phật. Đến nơi, họ cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi vòng quanh Phật ba vòng. Họ đem những tràng hoa, hương, hương xoa, hương bột, y phục, lọng, phướn, cờ, trống nhạc đang cầm trong tay dâng cúng dường đức Thế Tôn xong, rồi cung kính chờ nghe lời dạy, chắp tay đứng đó.
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Hỷ Vương đã nhịn ăn bảy ngày; khi thì đi kinh hành, khi thì đứng, khi thì ngồi, không nằm, không ngủ, chuyên cần cầu pháp: "Tam-ma-địa nào khiến cho bồ-tát ma-ha-tát trong Đại thừa vô thượng (cỗ xe lớn cao tột: giáo pháp hướng đến thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) đạt được kho báu của biến trí (trí biết khắp tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật) cùng các trí khác?" Vì nhân duyên ấy, ông liền rời chỗ ngồi đứng dậy, sửa y để trật một bên vai, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật mà bạch Phật rằng: "Bạch Đức Thế Tôn, con muốn tùy theo sức mình mà thưa hỏi Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như, tức sự thật như vốn có; Ứng là bậc xứng đáng nhận sự cúng dường; Chính Biến Tri là bậc biết đúng đắn và biết khắp mọi sự). Nếu Bà-già-bà cho con dịp, thì khi con hỏi xong xin Ngài giải nói cho."
Hỏi như vậy rồi, Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát Hỷ Vương: "Hỷ Vương, Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri lúc nào cũng sẵn dịp để giải đáp những câu hỏi khó. Hỷ Vương, nếu ông muốn hỏi Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri như vậy, thì ông hỏi điều gì, ta sẽ theo đúng câu hỏi mà giải nói, khiến ông vui mừng."
Phật nói vậy rồi, Bồ-tát ma-ha-tát Hỷ Vương bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, đó là tam-ma-địa nào mà bồ-tát ma-ha-tát nhờ thành tựu tam-ma-địa ấy nên: biết đúng như thật hoạt động trong tâm của mọi chúng sinh; có thể thấu vào ý nghĩa lời nói của chư Phật Thế Tôn; điều mình nói ra không sai lệch, có trí tuệ chân thật đi vào và thuận theo đúng âm thanh lời dạy; có thể thấy chư Phật Thế Tôn hiện tại mà không bị ngăn ngại; thuận theo mà đạt được pháp không giận dữ, không tranh cãi; đối với pháp, nghe thế nào, nghĩ thế nào thì vâng làm đúng như thế; tuy sống và hành động giữa các thế pháp (những điều thế gian như được và mất, khen và chê, vinh và nhục, sướng và khổ) mà không bị thế pháp làm nhiễm ô; tuy thực hành trong định của biến trí mà không sinh ra sự tự mãn với chỗ tự tại ấy (?); tuy thực hành trong pháp niết-bàn (sự dập tắt hoàn toàn mọi phiền não và khổ đau, giải thoát khỏi vòng sinh tử) mà không nhập niết-bàn nửa chừng, vì chưa làm tròn đủ các pháp của Phật; tuy thực hành đúng thật trong pháp của thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhằm giải thoát cho riêng mình) và độc giác (người tự mình giác ngộ không cần thầy, cũng không đi giảng dạy) mà không nhập niết-bàn theo cỗ xe của họ;
khởi ra sự nhớ nghĩ không bờ bến, tâm không quên mất; đi vào các cửa của đủ loại cảnh giới chúng sinh; có cửa biện luận không cùng tận, nói năng liên tục; gom góp vô biên công đức để trang nghiêm cõi Phật; trong trí phân biệt mà đạt được trí không còn sót; tuy làm cho chúng sinh thành thục mà không dựa vào ý niệm 'có chúng sinh' để thuyết pháp; họ không có chỗ trụ của kiến chấp, vậy mà vẫn được đưa đến niết-bàn; cũng không có một pháp nào cần phải làm cho lắng yên; tuy thực hành bồ-đề (giác ngộ) mà không nương trụ vào đó; thành tựu đầy đủ trí tuệ lớn vì đã lìa bỏ hai cực đoan 'có' và 'không'; tuy biết các pháp đều do duyên mà sinh ra, nhưng không bám chấp vào các pháp do duyên sinh; mau chứng được a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và toàn vẹn của một đức Phật); hàng phục ma-la cùng đồ chúng của nó; dùng pháp mà khuất phục các luận sư khác; sẽ chuyển pháp luân vô thượng (bánh xe giáo pháp cao tột; chuyển pháp luân là thuyết pháp, khiến giáo pháp lưu chuyển như bánh xe lăn đi); vì thế gian cùng chư thiên mà cất tiếng gầm của pháp?
Bạch Thế Tôn, Phật pháp thật không thể nghĩ bàn, pháp của bồ-tát không thể nghĩ bàn, hạnh của bồ-tát không thể nghĩ bàn. Lành thay Thế Tôn! Những điều con vừa hỏi Như Lai, xin Thế Tôn đem vô số trí tuệ của Phật đầy đủ mọi điều thù thắng không thể nghĩ bàn mà giảng nói cho con. Nếu con được nghe từ nơi Thế Tôn rồi, con sẽ thực hành đúng như thật; thực hành đúng như thật rồi, con sẽ làm tròn đủ trí tuệ của Phật với mọi điều thù thắng." Bồ-tát ma-ha-tát Hỷ Vương nói như vậy rồi, lại dùng kệ tụng hỏi Phật. Kệ tụng ấy như sau:
Con hỏi bậc Thầy chuyển bánh xe pháp như vầng trăng, bậc người thân của thế gian, bậc cao nhất trong loài người:
Hạnh của các bồ-tát, xin theo thứ tự mà giải nói.
Đại chúng đông đảo kéo đến không bờ bến, chúng người, trời, dạ-xoa đều có lòng tin;
Nghe Phật pháp với công đức thù thắng rồi, hàng trăm người muốn được tương ưng với giác ngộ.
Đã sinh lòng tin nơi đức thù thắng của Phật, con xin hỏi bậc đã vượt đến bờ bên kia của mọi công đức.
Bậc danh tiếng không bờ bến biết rõ lòng con; ngoài Đấng Tối Thắng ra, không ai khác chứng biết cho con.
Xin phân giải, phân biệt hạnh của bậc Thập Lực (Phật, bậc có mười năng lực trí tuệ đặc biệt); người và trời đang khát khao đức của Đấng Tối Thắng.
Hạnh đức bồ-đề tột bậc không gì sánh bằng; xin bậc có trăm đại phương tiện (cách thức khéo léo để giáo hóa) nói về hạnh trí tuệ:
Làm sao phá tan Hắc Thân (tức ma vương, "kẻ thân thích của bóng tối") cùng binh lực của nó; làm sao mau phóng ra ánh sáng trí tuệ;
Làm sao làm rung động mọi đất đai của ba nghìn thế giới; hạnh bồ-tát ra sao, xin nói cho chúng con.
Dưới cây giác ngộ thù thắng Bà-tra (?), ở nơi đó mà rũ sạch mọi phiền não;
Làm sao phóng ánh sáng chiếu khắp các cõi, nhiều đến câu-chi na-do-tha;
Làm sao cho đại địa chấn động, chạm đến và chứng được trí tối thắng;
Bậc khéo thực hành mọi hạnh, Ngài đã hành thế nào, xin nói cho chúng con.
Làm sao sẽ được tướng hoa nở (?); làm sao sinh ra sự gìn giữ âm thanh không bờ bến;
Làm sao được chính định vững như núi Mê-lưu (tức núi Tu-di, ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Ấn Độ); hạnh bồ-tát ra sao, xin giảng rõ.
Làm sao có tướng hoa nở không nhơ bẩn; làm sao có tâm ý khéo léo, nghe rồi nhớ giữ;
Làm sao có sự không lay động tựa núi Mê-lưu; bậc đầy đủ trăm công đức, Ngài đã hành thế nào, xin nói.
Bậc không ai bằng, không thể cân lường, không dối trá, vô ngã (không chấp có cái "tôi"), xứng đáng nhận cúng dường, không còn ba thứ nhơ (tham lam, giận dữ, si mê);
Bậc sa-môn (người xuất gia tu hành) thù thắng được chúng người trí khen ngợi; nay con hỏi hạnh của bậc người hơn hết ấy.
Bậc có tâm ý tốt lành, giữ gìn hạnh, lời nói nở như hoa; lời nói thù thắng không sai lầm, không có lời vẩn đục;
Bậc thiện trượng phu, như vua loài bò (ngưu vương: ví bậc dẫn đầu đầy oai đức), sắc bén trừ sạch cấu nhơ; làm sao mau thành Phật, xin nói cho con.
Nếu có nhiều người đến tụ họp nơi đây, ngày đêm tinh tấn siêng năng không có lòng nào khác,
Họ nghe được hạnh thù thắng này rồi, sẽ an trú trong hạnh bồ-đề đúng như thật.
Nhiều người và trời ở đây ưa thích đức của Phật, ngày đêm quyết dốc sức siêng năng không làm việc gì khác;
Họ nghe hạnh này sẽ vâng làm, sẽ được Thập Lực, phá tan sức mạnh của kẻ khác (quân ma).
Làm sao sẽ được tam-ma-địa; làm sao được trí thần thông và tài biện luận;
Làm sao như ánh sáng của Phật chiếu khắp vô biên phương hướng; con xin hỏi bậc trí tuệ có danh tiếng không bờ bến.
Bậc mặt tươi cười, nói đúng như như (chân như: tính chân thật như vốn có của mọi sự) là như vậy; khéo biết chân như trong các pháp;
Làm sao được trí thông suốt, rộng gìn giữ pháp; thấy trăm đức Phật không nhơ ở khắp mười phương;
Làm sao sẽ được trí không gì sánh, khéo trải qua (?) na-do-tha câu-chi kiếp;
Khi giảng nói thì không có sai lầm; hạnh bồ-tát ra sao, xin giảng rõ.
Con không hỏi về niềm vui của cõi hữu (cõi còn sinh tử), thưa bậc đã lìa khỏi mọi nẻo của cõi hữu;
Con không hỏi về hạnh nhỏ, thưa bậc đã lìa khỏi mọi hạnh.
Làm sao được đức tối thắng, tròn đủ trăm thứ công đức,
Xin nói cho con như thế, thưa bậc có dung nhan vui vẻ tươi cười.
Nay con không hỏi con đường của niềm vui trong cõi hữu; nay con không hỏi chỗ nương của các cảnh giới giác quan;
Thưa Đấng Tối Thắng, con muốn sinh ra cam lộ (thứ nước thần bất tử, ví cho pháp giải thoát); điều bậc Thập Lực đã hành, xin nói đúng như thật.
Thưa Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến giải thoát), làm sao bố thí cho trong sạch; làm sao giữ giới để rũ sạch bụi trần;
Làm sao nhẫn nhục và từ ái đều đầy niềm vui; tinh tấn ra sao, xin Ngài nói.
Làm sao yêu trí tuệ, vui với việc dứt nghi hoặc; làm sao nhờ trí độ (trí tuệ ba-la-mật: trí tuệ đưa người sang bờ giải thoát) mà dứt bỏ danh ngôn (sự bám vào tên gọi và khái niệm);
Làm sao như biển trí tuệ không thể lay động; hạnh bồ-tát ra sao, xin nói cho.
Nếu con không được hỏi đức Thiện Thệ, thì trí của con trong việc này rốt cuộc không thể vượt qua.
Thưa bậc đã vượt đến bờ công đức của biến trí, xin nói hết cho con mọi đức không bờ bến.
Hỷ Vương nói như vậy rồi, Phật bảo Bồ-tát ma-ha-tát Hỷ Vương rằng: "Lành thay Hỷ Vương! Lành thay Hỷ Vương! Nay ông khởi hạnh này là vì lợi ích cho nhiều người, vì an vui cho nhiều người, vì thương xót thế gian, vì đem nghĩa lý lợi ích an vui cho trời và người; cũng là để cho các bồ-tát ma-ha-tát ở thời này và đời sau không làm dứt mất dòng giống Phật, không làm dứt mất dòng giống Pháp và dòng giống Tăng, nên ông hỏi Như Lai, Ứng, Chính Biến Tri nghĩa này. Cũng như trước đây, ở chỗ chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng, ông đã từng hỏi han để các Ngài giải nói. Hỷ Vương, vậy hãy khéo lắng nghe, khéo giữ chính niệm, ta sẽ nói cho ông: nhờ tam-ma-địa nào mà bồ-tát đạt được những công đức này cùng những công đức khác, biết rõ hoạt động trong tâm của mọi chúng sinh."
Bồ-tát ma-ha-tát Hỷ Vương thưa: "Bạch Thế Tôn, con rất muốn được nghe."
Phật nói: "Hỷ Vương, có một tam-ma-địa tên gọi là Quyết Định Quán Sát Chư Pháp Hạnh (hạnh quán sát các pháp một cách quyết định). Bồ-tát ma-ha-tát nếu nhờ tam-ma-địa này thì được tám mươi bốn nghìn tam-ma-địa, được tám mươi bốn nghìn đà-la-ni, được tám mươi bốn nghìn ba-la-mật (pháp tu đưa người sang bờ giải thoát), mau chứng a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi chuyển pháp luân vô thượng, sẽ vì thế gian gồm trời, người… mà cất tiếng gầm.
Hỷ Vương, tam-ma-địa tên là Quyết Định Quán Sát Chư Pháp Hạnh ấy là gì? Đó là: nói sao làm vậy, làm sao nói vậy; thân trong sạch, lời nói trong sạch, tâm trong sạch; tìm điều lợi ích cho người; có lòng như bạn hữu; không vì cầu dục vọng; không bỏ lòng bi (thương xót, muốn cứu người khỏi khổ); không vì chấp lấy pháp (10); không đánh mất lòng tin; lời tự thề không lay chuyển; khéo hiểu thấu chúng sinh; lời lẽ hòa nhã thuận hợp; việc làm thu nhiếp nơi thân; lìa bỏ lời nói ác; tâm không dối gạt; người khổ thì làm cho được tươi nhuận; người vui thì dạy cho tu tập (20);
người buông lung thì làm cho tỉnh giác; người phát tâm siêng năng thì làm cho quyết định và hợp với pháp; người hối hận thì giúp thoát khỏi nỗi ân hận; không trụ vào ý tưởng về pháp; lìa ý tưởng về chúng sinh; không phân biệt ý tưởng về sự vật; bỏ mọi sự nắm giữ, bám chấp; quán sát mà biết rõ các tướng; giữ giới không lay động (30); thường cầu trí tuệ; lìa những lời lẽ của thế tục; tìm lời lẽ siêu xuất thế gian; tự mình tinh tấn không quên; thuận theo mà nhớ nghĩ pháp; đi vào đúng như việc mình làm; thuận theo nghi thức mà làm; đối với nghiệp (việc làm thiện ác và quả báo của nó) thì quyết tin; lìa bỏ sự không tin (40);
có nhiều sự tin hiểu; nhớ nghĩ đến Phật; có tội thì nói ra (sám hối); với phúc của người thì tùy hỷ (vui theo); thỉnh Phật thuyết pháp; người đáng lễ thì lễ; không kiêu mạn; không chán việc vun trồng căn lành (thiện căn: gốc rễ của điều lành); thường siêng năng tương ưng; không bỏ sự chuyên cần tu tập (50); thông suốt những câu xuất sinh (?); tin nhân mà làm việc, rồi nhận lấy quả báo của nó; tỉnh biết về các duyên; không bám vào hư hay thật; có điều gì nói ra (60) (?);
không trụ ở cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn giác quan); không đồng với tướng của cõi Sắc (cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế); không bám vào cõi Vô Sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không có hình thể); đối với nghiệp, quả báo thì thuận theo mà tin; chia đều vật cho người; có tâm bình đẳng; không làm hại giáo pháp; dù gặp cảnh hợp ý hay không hợp ý cũng không giận dữ; thấy người khác được lợi cũng không ganh ghét; làm cho người được toại nguyện (70);
làm trọn lời thề về pháp (?); không bỏ khối giới hạnh; trừ kiêu mạn, lìa giận dữ, cắt sạch ngu si; không khởi hạnh tham; được bao nhiêu thì biết đủ bấy nhiêu; không tìm cầu bè đảng quyến thuộc; được lợi không tự cao; không được lợi cũng không tự ti (80); lợi lộc và phần vui do pháp đem lại thì không tích trữ; bị nói ác không đáp trả; tự giữ gìn lời nói; làm sáng tỏ bồ-đề; xét kỹ mà phát khởi sự siêng tu; làm sáng tỏ giải thoát; hỏi người trí mà không buông bỏ; thu nhiếp tâm không bỏ; ở nơi a-lan-nhã (chỗ vắng vẻ yên tĩnh dành để tu hành) (90);
đối với công đức của hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh để rũ bỏ phiền não, như chỉ ăn xin, chỉ mặc áo vá, ở nơi vắng…) và lối sống giảm bớt tiết kiệm thì đều vui thích; tin hiểu về không; không bám vào mọi sự; đối với các uẩn (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm thọ, tri giác, hành động của ý chí, nhận thức) không nương tựa; đối với các giới (mười tám thành phần: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) không nhớ nghĩ; đối với các nhập (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) không thấy có; đối với các cảnh không ưa thích; trừ diệt điên đảo (những cái thấy sai lầm, trái ngược với sự thật); khiến tâm nhớ giữ, trí tuệ phát sinh (100);
thực hành hạnh của bậc thánh; thuận theo mà thu nhiếp tâm; thuận theo mà đến đất ruộng phúc (phúc điền: những bậc đáng cúng dường, cúng dường thì sinh phúc như gieo hạt trên ruộng tốt); trừ bỏ các hành; bố thí không cầu báo đáp; giữ giới mà không nghĩ đến việc mình giữ giới; nhẫn mà không phân biệt; không che giấu sự tinh tấn (?); không nương vào ý định; dùng trí mà biết các pháp (110);
đi vào địa vị sáu độ (sáu ba-la-mật: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); không nghĩ đến đức của mình, không ghét đức của người; không nương vào các hạnh, không cân đo các hạnh; đối với niết-bàn không vin bám; chạy tránh khỏi vòng lưu chuyển sinh tử; đối với giải thoát không có ý sợ hãi; đối với khối cảm thọ thì xem như kẻ làm hại; yêu thích sự diệt độ (120);
an trú trong nhẫn nhục; mặt mày tươi cười, chào hỏi người khác trước, mặt không cau có; kính trọng người già, người trẻ và người tuổi trung niên; tâm trong sạch tin tưởng; không bức bách, làm phiền người khác; đứng ra dập tắt tranh chấp; khen ngợi sự tịch tĩnh; siêng năng dạy người hòa hợp (130);
yêu hay ghét đều một lòng như nhau; tìm cầu đà-la-ni; đối với mọi chúng sinh đều xem như cha mẹ, anh em, chị em, con cái, bà con, bậc tôn trưởng, bạn bè, thương mến một cách bình đẳng; thương kính bậc thánh như cha; đối với vị thầy gần gũi dạy tụng kinh thì yêu mến tôn trọng; đối với các bồ-tát thì thương kính như Phật; đối với pháp thì thương mến như chính mình; đối với sự học rộng nghe nhiều thì không bao giờ chán đủ; đối với hạnh thì vâng làm; cúng dường Như Lai (140);
tin hiểu cao diệu mà không co rút nhỏ hẹp; làm hạt giống của Tam Bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng); nhẫn chịu những lời nói chưa quyết định (?); không tiếc thân; không tiếc mạng; mưu sinh trong sạch; trong hạnh khất thực không bỏ gánh vác; khất thực bình đẳng (lần lượt từng nhà, không chọn nhà giàu nghèo) mà xem đó là điều tốt đẹp; khéo ở nơi a-lan-nhã (150);
lìa bỏ chỗ đông người; tâm thường vui vẻ; không lẫn lộn với nhà thế tục; đối với người xuất gia cũng vui mà không lẫn lộn; không giả làm điều thiện; không tự khen mình; nói lời ái ngữ (lời dịu dàng, đáng yêu); giáo hóa chúng sinh theo Bồ-tát thừa (cỗ xe của bồ-tát, con đường tu để thành Phật); đi vào phương tiện; thường thuận theo mà niệm Phật (160);
suy nghĩ về pháp; thường tôn trọng Tăng; cúng dường người trí; gần gũi người hiểu biết; giữ gìn người có ý định; nâng đỡ người siêng tu; nói về đạo bồ-đề; nhớ nghĩ và tu tập pháp; tin vào phúc đức; dạy chúng sinh vun trồng căn lành (170);
thương mến người có lòng tin; giúp người khổ thoát khỏi khổ; giữ oai nghi (dáng điệu cử chỉ đúng phép) trong sạch; biết thẹn và biết sợ; sợ thấy điều sai, biết thẹn và hối lỗi (?); lìa xa người ác; an trú trong hạnh đúng pháp; hướng đến sự diệt trừ (phiền não); tìm cầu hạnh thánh; huân tu (tu tập thấm dần như ướp hương) niệm xứ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm và các pháp) (180);
luôn an trú trong chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng trưởng điều lành đã sinh); đạt trọn thần túc (bốn nền tảng của thần thông, do ý muốn, tinh tấn, tâm và quán sát mà thành); nắm giữ các căn (năm căn lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ); thành tựu các lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn ấy); quán sát các phần bồ-đề (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ); con đường không điên đảo (tám chính đạo: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng đúng, nhớ đúng, định đúng); đi vào xa-ma-tha (chỉ: làm cho tâm dừng lắng, yên định); xét kỹ mà phát khởi tỳ-bát-xá-na (quán: dùng trí tuệ quán sát thấu suốt sự thật); đối với tâm mình không mê thích; đối với pháp thì khắp nơi đều vui (190);
vượt qua cảnh giới vin bám mà có thể không trụ lại; không kinh sợ; không có kiến chấp; đối với sự sinh không rơi vào ý tưởng (?); gìn giữ hạnh bồ-tát; đối với hạnh của Phật thì nghĩ là vô lượng; chán bỏ hạnh ác, bỏ những điều xấu đã làm trước kia; làm trong sạch nghiệp của chính mình (200);
giữ kín tỳ-na-da (giới luật của người xuất gia); giữ gìn biệt giải thoát (bộ giới điều, giữ từng điều thì được giải thoát khỏi từng lỗi); không hủy hoại giáo pháp; làm đúng thời, tránh làm phi thời; khéo léo trong việc vào ra; biết mức độ của mong muốn; trong việc mưu sinh thì biết đủ và vui bình đẳng; đi vào các trí thần thông; tu tam-ma-địa; đi vào các hạnh cần làm (210);
đi vào ngọc báu vi diệu; lời Như Lai nói là không thể nắm bắt được. Tam-ma-địa này là niềm vui của người siêng tu; làm sáng tỏ hàng Phật tử; khiến hàng thanh văn được nghe hạnh; khiến hàng độc giác thuận theo mà biết con đường duy nhất; là của cải của bồ-tát; là chỗ dạo chơi của thanh văn; là hạnh của người trí; là chỗ hướng đến của người đã được điều phục (220);
được người thuyết pháp tôn trọng; xét kỹ người nhiều lòng tin; chỉ bày đạo Phật; là kho tàng cho người cầu của báu; là ruộng cho người cầu quả; là khu vườn mát cho người bị ba lửa (tham, giận, si) thiêu đốt; là ao hoa cho người được tam-ma-địa; là mẹ sinh ra các pháp trắng (pháp lành); đối với người không tin vào thân (?), khiến họ dừng việc buộc tâm vào các tướng (230);
bày biện các vẻ đẹp; an trú bình đẳng trong cõi Phật; được đà-la-ni; phát ra đủ loại trí tuệ; huân tu sự siêng năng chuyên chú; vượt qua cảnh giới của ma-la; dũng mãnh chiến đấu; cắt đứt phiền não; dẹp tan điều bất thiện; làm cho điều thiện bừng sáng (240);
là chuỗi ngọc của người siêng năng phát nguyện; ma-la không thể phá được; điều nói ra không cùng tận; thế gian không có gì sánh bằng; ngoại đạo không thể biết; đã vượt qua pháp của thanh văn; đã ra khỏi pháp của độc giác; an trú trong biến trí; là chỗ hướng đến của chúng sinh khi vào đạo; là lời của bạn lành (250);
tỉnh biết đúng như thật; là niềm vui bình đẳng của người nhận quả báo (?); là vị ngon cho người muốn uống; là tràng hoa cho người muốn vui; là cỗ xe cho người hướng về niết-bàn; là chiếc thuyền cho người hướng đến bờ; là chiếc bè cho người muốn vượt qua; là ngọn đèn cho người mù từ lúc sinh; là con mắt cho người muốn thấy; là bó đuốc cho người thuyết pháp (260);
là lời thề của người không nói dối; là của cải cho người muốn bố thí; là phương tiện cho người muốn giải thoát; là niềm vui cho người cầu vui chơi; là lòng tin trong sạch cho người vui bình đẳng; là tình thương cho người hoan hỷ; là chỗ của bản tính (?) cho người cầu nghe; là núi Mê-lưu cho người được tam-ma-địa; là Đế Thích (vị trời có nghìn mắt) cho người mong được mắt; là sự dũng mãnh cho người vào trận chiến; là hang động cho người muốn an trú; là tâm Phạm (tâm thanh tịnh cao cả) cho người tự thực hành theo tâm mình; là niềm vui cho người siêng tu (270);
là chỗ dạo chơi của bậc bất thoái chuyển (người tu đã vững chắc, không còn thối lui); là tâm trong sạch của người được vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt); là sự nhớ nghĩ của người hành theo trí tuệ; là phương tiện cho người mới tu; là cây nỏ (?) của bậc trượng phu có trí; là cây cung của người tu tam-ma-địa; là Na-la-diên (vị thần có sức mạnh vô địch) của người nói về vô ngã; là con đường đến biến trí; khiến người được giải thoát sinh trí bình đẳng; được chư thiên lễ bái (280);
được các loài rồng dâng hoa; được mọi người cúng dường; là điều khó đạt đối với hàng hữu học (người đang tu học, chưa đạt quả vị cuối cùng); bậc vô học (người đã học xong, đã đạt quả vị A-la-hán) hướng về mà lễ; được các bồ-tát khen ngợi; được bậc Pháp chủ (Phật) nhớ nghĩ; là thành trì của người giữ kín các căn (các giác quan); là con đường của người khéo dùng phương tiện; là lợi ích của người siêng tu; khiến người nghi được tan nghi (290);
khiến người tham dục dứt được dục; khiến người phiền não nôn bỏ được phiền não; là chiếc phao cho người muốn vượt dòng; là thuốc hay cho người bệnh; là phép chữa trị để có cái thấy không điên đảo (?); nhổ tên ra khỏi người bị trúng tên; là sự tự tại cho người muốn trở nên trong sạch; là tướng không sợ hãi cho người muốn cất tiếng gầm; là chỗ hướng đến của người muốn nghe (300);
là con đường đến niết-bàn; lìa xa các ác thú (những nẻo đọa đày khổ sở: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); vượt qua cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô Sắc; là chuỗi ngọc để trang nghiêm cõi Phật; là nhân sinh ra kim cương dụ tam-ma-địa (định vững chắc như kim cương, phá tan những phiền não vi tế cuối cùng trước khi thành Phật); khiến người ở đời sinh cuối cùng được ngồi tòa sư tử (tòa ngồi của Phật); khiến phúc đức không mất; khiến người cầu được nhận lấy; khiến người đang đi được thúc đẩy tiến lên (?); khiến người té ngã đứng dậy; khiến người lười biếng phát khởi sức lực (310);
giúp người khởi sự gây dựng được việc; khiến người khởi sự quá mức dừng lại trong định; khiến người đi vào các việc mà vẫn bỏ được sự nắm giữ (?); khiến người tranh cãi bỏ đi sự tranh cãi; khiến người hướng về biến tri được viên mãn; đạt được vô biên cửa xuất sinh; khiến người nói về thắng nghĩa (chân lý tối thượng) không đánh mất nó; khiến người nói về không đạt được sự tịch tĩnh rốt ráo; khiến người tin vô tướng diệt được phân biệt; khiến người tin vô nguyện dừng dứt các việc vội vã (320);
khiến người tin vào sự buông xả vượt qua ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai); thuận theo mà đến khắp mọi nơi; trong phương tiện khéo léo, là ngọn đèn cho sự giác ngộ; đối với người chưa học thì lòng không khinh rẻ; đối với người thuyết pháp không đòi hỏi gì; đối với người sai lệch pháp không sinh giận dữ; đối với người cùng một cỗ xe giáo pháp không chê bai hủy báng; không mong đồ vật của người mà thuyết pháp cho họ; đối với người thuyết pháp thì cúng dường mọi thứ; khi nghe pháp thì tâm không tán loạn (330);
đối với đồ chúng không có ý lừa dối; trong việc bố thí pháp không hề gián đoạn; đối với người ngay thẳng thì khó vặn hỏi (?); đối với người giận ghét thì an trú trong tâm nhẫn; khiến người hối hận được tan nỗi ân hận; trên con đường tu không ngừng nghỉ; tìm cầu khối trí tuệ; khiến người còn nương bám, nắm giữ được giải thoát; khiến người ác được điều phục; khiến người không có chỗ ở buông bỏ (?) (340);
khiến người muốn thuận theo nhớ nghĩ có được chính niệm; làm phát khởi các bồ-tát; chỉ bày chư Phật; khiến bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) vui mừng; là vị ngon cho người ưa vị thù thắng; là tiếng sấm cho người muốn vui chơi (?); là cánh cửa của cam lộ; khiến người tu hạnh niết-bàn ham muốn nơi hướng đến; là chỗ mát mẻ không nóng bức cho người được sự không sợ hãi; là sự cởi bỏ trói buộc cho người đắc đạo (350);
đối với tâm ưa vui thì ban cho lợi ích như điều được thỉnh cầu; tâm được buông thả nghỉ ngơi, ý vui và thân vui; là điều người trí nắm lấy, giữ vững không bỏ; không xoay chuyển con đường phương tiện của Như Lai; huân tập mọi căn lành, diệt hại mọi căn bất thiện; là điều mà người chưa có trí nên học (?); là điều thành tựu khi đi vào phương tiện; là dấu hiệu của người không dối trá; là hạnh của người thuận theo lời Phật dạy; là ánh sáng của khối trí tuệ; chỉ bày các cõi Phật; lễ bái câu-chi đức Phật; khiến có thể hỏi câu-chi câu hỏi khó với chư Phật, dứt hết điều nghi; làm sinh trưởng các pháp trắng trong sạch; bỏ đi những gì trợ giúp cho pháp đen (điều ác); không đánh mất niềm vui của các phúc; khiến người có phúc sinh lòng yêu mến; là sự dũng mãnh của người vui vẻ; là tài biện luận của người muốn nói; là sự che chở cho người thuyết pháp; khiến những ai có nhân duyên sinh lòng yêu mến; có sự khéo léo trong các pháp; biết sự sinh diệt; chỉ bày chân như; giữa đồ chúng thì tự điều phục tâm mình; khiến người hợp với phương tiện vui mừng; khiến người kiêu mạn tan sự kiêu mạn; là chỗ ngồi của người thành tựu phương tiện; khiến người suy xét được no đủ (400);
nhìn ngắm không có điều ác; là tiếng sấm danh tiếng của bậc Pháp chủ; là bước đi dũng mãnh của bậc trượng phu; khiến cấu nhơ phiền não dừng lại; khiến những kẻ đi theo các kiến chấp bị diệt trừ (kiến chấp bị diệt); khiến người nghe giữ gìn trọn vẹn pháp; khiến người thuyết pháp không sai lầm; không xoay lui khỏi bồ-đề; khéo vào các cửa; là khối căn lành; không làm dứt con mắt Phật; làm bừng sáng con mắt pháp; thâu nhiếp chúng thánh; hàng phục các luận sư khác; khéo nói lời đúng pháp; là hạnh của bồ-tát; là vầng trăng của người có tâm bình đẳng; là mặt trời của người cầu việc làm; là thầy của người muốn học; là sự che chở cho các tu-đa-la (kinh điển); là người dẫn đường của bậc trí; là hạt giống của pháp trắng, là quả chín cam lộ; thuận theo mà nhớ nghĩ đến sự sinh; không nhiễm vòng lưu chuyển sinh tử; bị kẻ phàm phu ngu si chán bỏ; là sự chân thật của công đức Như Lai; người khen ngợi thì được quả báo không bờ bến; người thọ trì thì có nhân biến trí đến với mình; người đọc tụng thì được lợi ích nơi mình hướng đến (430);
người viết chép thì đi vào trí tuệ công đức không bờ bến; người giảng nói thì được vô lượng phúc đức; là bến đò của bậc bất lai (bậc thánh quả thứ ba, không còn trở lại sinh trong cõi Dục); là chỗ an trú của người không lay động; vì những người đời muốn nhận lãnh mà nói; được chư Phật đã nói và tán dương; chư Phật quá khứ đã viên mãn; chư Phật vị lai trông mong; là kho tàng trí tuệ của chư Phật hiện tại; là cửa vào hạnh của mọi chúng sinh; là ngọn đèn chiếu khắp cho người theo Thanh văn thừa; là ánh đuốc sáng cho người theo Độc giác thừa; là chỗ nương giữ cho người theo Phật thừa; khiến mọi điều xuất sinh không mất; là dấu ấn chỉ bày bàn tay Phật; là sự chân thật của người không che giấu; khiến người được trí nhanh nhạy chuyển sinh (?); có thể khiến người hỏi về công đức của Phật; khiến người muốn làm không biết chán; khiến lửa phiền não lắng tắt (450);
được trí phương tiện; khiến hiểu rõ địa giới (yếu tố đất); khiến đi vào thủy giới (yếu tố nước); đi vào hỏa giới (?) (yếu tố lửa) một cách bình đẳng; không trụ vào phong giới (yếu tố gió); xuất sinh hư không giới của giải thoát; làm trong sạch trí giới; thuận theo mà vào pháp giới (toàn thể các pháp, cõi chân lý); chán bỏ các hành; ngăn dứt tùy miên; làm tan sự chướng ngại của giận dữ; trừ bỏ yêu và ghét; khéo léo trong hạnh tự lợi; khéo léo trong hạnh lợi người; khiến người muốn nói có tài biện luận không cùng tận; trong mọi sự xuất sinh khiến không sa vào bám chấp; khiến người tương ưng đạt đến chỗ không thể nói bằng lời; bỏ tướng "tôi"; trừ tướng "của tôi"; lìa xa sự sa vào bám chấp (470);
hạ mình khiêm cung như con chó; là cửa vào vi diệu nhất; khéo buộc tâm vào định; là bóng mát cho người mỏi mệt; khiến vượt qua dòng nước (sinh tử); các luận thuyết bên ngoài không phá được; đối với người ngay thẳng không thể nói điều ác; lìa xa sự ngủ nghỉ mê mệt; gần gũi người thuyết pháp; vượt qua trạo hối (tâm xao động bồn chồn và nỗi hối tiếc); trừ diệt nghi ngờ; làm tan tham dục; lìa xa lười biếng; không thấy có cái "tôi"; làm sáng tỏ vô ngã; không lập ra một sinh mạng thường còn; đối với pháp không đụng chạm bám víu; khi nói không tranh cãi; điều biện luận hợp lẽ; khéo suy nghĩ; không tạo tác các hành; có thân tâm được điều phục; không nhút nhát yếu đuối; tin hiểu rốt ráo; vào giữa chúng không co rút; không tự khen đức của mình; không ganh ghét đức của người; tâm thường thực hành biến trí; không nắm giữ chỗ trụ (500);
lìa lời nói không hợp lẽ; thường làm hạnh bình đẳng trong sạch; không tham tiếc thân mình; thu nhiếp tâm mình; khéo léo trong các hạnh; suy nghĩ và thuận theo mà nhớ nghĩ; không chê bai, không kiêu mạn; tìm cầu giải thoát; muốn được không còn nghi ngờ; nhớ nghĩ tu tập phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt dâm dục); với lòng từ thì tâm bình đẳng; với lòng bi thì thuận theo mà thâu nhiếp; với lòng hỷ (vui theo niềm vui của người) thì nên nhớ nghĩ; với lòng xả (buông bỏ, bình thản) thì diệt hết yêu ghét; với giới thì thuận theo mà thâu nhiếp; định thì đều xuất sinh; tuệ thì đều tỏ biết; khéo léo trong chữ nghĩa lời lẽ nói ra (520);
đi vào mọi âm thanh lời nói; không vì của cải lợi lộc mà rộng giảng pháp; không thích chung đụng với đám đông; ở một đêm rồi lại dời đi; không nâng lên cũng không hạ xuống, ở trong đó mà tỏ biết; không bám vào các pháp; làm sáng tỏ chân như; không lừa dối chúng sinh; không làm dứt dòng giống Tam Bảo; thâu nhiếp nơi pháp (530); làm tròn lời nguyện bền chắc; không ham thích Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ: con đường tu chỉ nhằm giải thoát cho riêng mình); tương ưng với định ngày đêm không bỏ; làm tròn đủ mọi công đức của tâm trong sạch và trí tuệ. (Theo bản tiếng Phạn thì gộp lại có năm trăm ba mươi lăm câu. Trong đó việc chia câu dài ngắn, tách hay gộp không có chuẩn nhất định: ít nhất chỉ hai chữ làm một câu, nhiều nhất đến năm chữ mới thành một câu, vì là chia câu theo ý nghĩa. Không thể ghi số sau từng câu một, nên cần xét kỹ.)
Hỷ Vương, đó gọi là tam-ma-địa Quyết Định Quán Sát Chư Pháp Hạnh. Đây là cảnh giới của bồ-tát ma-ha-tát, đi vào hạnh của chúng sinh, đạt được trí biến tri." Khi giảng nói pháp bản này, chín mươi hai na-do-tha bồ-tát sinh được vô sinh pháp nhẫn; năm nghìn chúng sinh trước kia chưa phát tâm a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nay đều phát tâm; ba mươi na-do-tha trời và người có tâm trong sạch rốt ráo, xa lìa bụi trần, lìa sạch cấu nhơ, ra khỏi phiền não, sinh được pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý) đối với các pháp; mười trăm nghìn tỳ-kheo nhờ không còn nắm giữ nên tâm được giải thoát vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy ra). Tam thiên đại thiên thế giới này chấn động theo sáu cách, ánh sáng lớn chiếu khắp thế gian. Bấy giờ Thế Tôn muốn làm cho nghĩa này sáng tỏ hơn vô lượng lần, liền nói kệ tụng:
Là con đường của bậc thánh, hạnh làm trong sạch; tâm được giải thoát, thuận theo pháp;
Có con mắt của các phần bồ-đề (các yếu tố đưa đến giác ngộ), biện luận trong pháp: tam-ma-địa này là hạnh của Thiện Thệ.
Hàng phục ma-la, xa lìa cấu nhơ, trừ diệt chướng ngại của giận dữ, dứt hữu ái (lòng khát khao được tồn tại, được tiếp tục sinh tử);
Có danh tiếng và trí tuệ, đầy đủ đức lành: tam-ma-địa này là lá cờ của đức và trí.
Là nền đất của trí tuệ và là con đường lành, là dòng họ của các bậc thánh, phá tan ma-la;
Giải thoát khỏi cõi hữu, được Thiện Thệ khen ngợi: tam-ma-địa này là của báu của đức và trí.
Đi vào tinh tế trong hạnh của pháp, các cửa của mọi biên tế; thuận theo mà biết rõ lỗi lầm điều ác và đã dứt trừ;
Trừ diệt khổ đau, đi vào niềm vui thù thắng: tam-ma-địa này là hạnh của Thiện Thệ.
Đây là đóa hoa của niệm giác ngộ, của các phần giác ngộ; đầy đủ tàm quý (biết hổ thẹn với chính mình và với người khác), thâu nhiếp điều lành;
Là tràng hoa của các phần bồ-đề, nơi Thiện Thệ hướng đến: tam-ma-địa thù thắng này nay đã nói.
Là đạo tràng của các phần bồ-đề, là ánh sáng giải thoát, vượt hơn các vì tinh tú mà soi chiếu sáng tỏ;
Tạo ra ánh sáng vượt khỏi tam hữu (ba cõi sinh tử: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc); hãy khen ngợi vầng trăng pháp thù thắng như thế.
Mong được trong sạch nhờ ba thứ phương tiện (?), gần gũi vị vua tối thắng của giải thoát;
Bỏ lợi lộc có được nhờ người quen biết và sự giả làm điều thiện: tam-ma-địa này nên thành tựu.
Hãy xa lìa việc chê bai, làm nhục người khác; chớ nhân người quen biết mà tự khen mình;
Thường đi khất thực, chỉ có ba y (ba tấm áo của người xuất gia); chớ tích trữ: như vậy là hợp với định này.
Mong được giới hạnh ngang phần với các bậc thánh, thường nên tôn kính và thưa hỏi người trí;
Hỏi xong thì an trú tu hành đúng như thật; nhờ đó sẽ được định tịch tĩnh.
Nếu có giới hạnh tốt đẹp ở giữa đời, xa lánh đám đông, ưa thích xa-ma-tha;
Chớ giả làm điều thiện, chớ sinh kiêu mạn; nhờ đó sẽ mau được định thù thắng.
Đối với bậc tôn sư thường cung kính, dù là người già, người tuổi trung niên hay người mới học;
Ở mọi nơi đều thường nhận lời dạy như thế, nếu muốn cầu của báu mà Thiện Thệ có.
Chớ để mặt giận dữ, chớ e thẹn rụt rè; thấy người đời thường chủ động trò chuyện;
Chớ ngạo mạn, tự cao tự đại; nhờ đó sẽ được định tịch tĩnh.
Nên xả bỏ thân, chớ tham tiếc; chớ lười biếng, chớ ngủ nhiều;
Ngày đêm tu tập chính niệm, ý luôn tương ưng; người ấy sẽ được định thù thắng.
Với tâm bình đẳng đối với mọi người đời, vui với lòng từ; lấy ý bi mà thực hành hạnh bồ-đề;
Hỷ và xả bình đẳng, ý biết cân nhắc (?); người ấy sẽ được định thù thắng.
Nên thường giữ gìn của báu của bậc Thập Lực, vào thời đời khổ đau khi pháp bị phá hoại tận cùng;
Nếu thường giữ gìn của báu của pháp, người ấy sẽ được định tịch tĩnh này.
Ý thường không bám vào ba cõi, thuận theo mà nhớ nghĩ nỗi khổ của vòng lưu chuyển sinh tử;
Muốn cầu niết-bàn là chốn an ổn, sẽ mau được thân tối thắng không gì sánh.
Thuận theo mà nhớ nghĩ về vô ngã và không, đối với mọi tướng đều xa lìa hết;
Cũng lìa những mong cầu tạo tác trong ba cõi; người ấy liền mau thành bậc Đại Bi (tức thành Phật).
Thực hành bố thí, tự giữ mình và điều phục, giữ giới cùng nhẫn nhục và tinh tấn;
Thường vui với định và trí giải thoát: người ấy mau được tam-ma-địa này.
Như ta xưa kia đã thực hành trong mấy trăm kiếp, như ta nói về hạnh bồ-đề này,
Như ta đã được giác ngộ, tịch tĩnh, an lành: ai thực hành những hạnh như thế sẽ mau chứng đạt.
Ta là bậc biến trí, vua loài bò tốt lành; hãy học mọi hạnh thù thắng của ta.
Nếu thực hành như hạnh ta đã làm thuở trước, người ấy sẽ thành Phật, bậc hơn hết trong loài người.
Lấy lòng biết thẹn làm áo, lấy vị giải thoát làm thức ăn; tâm tin vào định, ưa chỗ vắng vẻ;
Thường thích ca tụng vô ngã; sao lại phải nhờ trí của người khác mới chạm được niềm vui (?).
Gánh chịu lời mắng chửi, nhẫn chịu người khác; chớ ôm lòng oán hận vì không được cúng dường;
Đối với nghiệp và quả báo nên tin trọn vẹn; người ấy sẽ được định thù thắng.
Xa lìa hữu kiến (cái thấy chấp mọi sự là thật có) và các nẻo ác; nên gần gũi tính không, nơi bậc thánh hướng đến;
Ngày đêm phát khởi sức tinh tấn; người ấy sẽ được định này.
Xa lìa hai bên cực đoan, là con đường không đáng ưa; gần gũi đạo bình đẳng, là con đường chân thật;
Tu hành như thế được Phật yêu quý, nếu quán sát pháp không sinh, không tạo tác.
Đấng Tối Thắng không cầu hoa thơm đẹp, y phục đẹp cùng cờ phướn, lọng che…;
Nếu thuận theo tính không của các pháp mà thực hành, đó là sự cúng dường tối thắng bậc nhất.
Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh, quyển thứ nhất (hết).
Kinh Quán Sát Chư Pháp Hạnh, quyển thứ hai
Tam tạng người Thiên Trúc đời Tùy là Xà-na-quật-đa dịch.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video