Thiên 1 — Bài ca khuyên hiếu thảo

 Bài ca khuyên hiếu thảo

 Đời Thanh, Vương Trung Thư.

 Hiếu thảo đứng đầu trong mọi nết tốt; Kinh Thi, Kinh Thư cùng sách vở xưa ghi chép không sao kể hết.

 Dù giàu sang hay nghèo hèn, ai cũng có thể noi theo gương đẹp của người xưa.

 Nếu không làm trọn đạo hiếu, thì lấy gì phân biệt người với súc vật?

 Nay tôi kể bằng lời lẽ quê mùa, để làm lời khuyên thật lòng cho các người.

 Khi xương cốt chưa thành hình người, con nằm trong bụng mẹ suốt mười tháng.

 Khát thì uống máu mẹ, đói thì ăn thịt mẹ.

 Lúc con sắp chào đời, thân mẹ khổ như bị giam trong ngục.

 Mẹ chỉ sợ khi sinh nở, mình sẽ thành người nhà của ma quỷ, tức là chết đi.

 Đến khi được thấy mặt con, mẹ mừng như mạng sống được nối lại.

 Mẹ dốc một lòng thành, ngày đêm chăm chỉ vỗ về nuôi nấng.

 Mẹ nằm chỗ chiếu ướt, nhường con ngủ chỗ đệm khô.

 Con đang ngủ yên giấc, mẹ không dám trở mình co duỗi.

 Con dơ bẩn, mẹ chẳng chê hôi; con ốm đau, mẹ cam lòng chịu thay cho con.

 Trâm cài lệch, mũ đội ngược, mẹ chẳng có lúc rảnh mà nghĩ đến chuyện tắm gội.

 Khi con biết đi, mỗi bước con đi mẹ đều lo con vấp ngã.

 Khi con biết ăn, mẹ nhịn miệng để con được ăn thỏa thích.

 Bú mớm suốt ba năm, mồ hôi và máu hao tốn đến cả nghìn hộc (hộc: đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng mười đấu).

 Bao nhọc nhằn cay đắng đã trải hết, con mới lớn đến mười lăm, mười sáu tuổi.

 Tính khí con dần ương bướng, việc đi đứng làm lụng khó mà kiềm giữ.

 Cơm ăn áo mặc do cha lo toan, lễ nghĩa do cha dạy dỗ.

 Chỉ mong con nên người, cha mời thầy về dạy con học đọc sách.

 Con sáng dạ thì sợ con học mệt nhọc, con chậm chạp lười biếng thì lo con tầm thường chẳng làm nên gì.

 Con có điều tốt thì cha mẹ khoe với mọi người trước tiên, con có lỗi thì thường che chở cho con.

 Con ra ngoài chưa về, cha mẹ tựa cửa ngóng trông, thức đến khuya như thắp đèn nối đêm (?).

 Con đi đường mười dặm, lòng cha mẹ dõi theo cả nghìn dặm.

 Con lớn muốn lấy vợ, cha mẹ lại đi dò tìm cô gái hiền thục trong nhà khuê các.

 Nhờ mai mối tốn tiền bạc, sắm trâm vòng phải bỏ ra cả vải vóc thóc lúa.

 Đến một ngày con dâu về nhà, lòng hiếu thảo của con bèn phai nhạt.

 Cha mẹ thì bị coi rẻ như đất, còn vợ thì được nâng niu như ngọc.

 Cha mẹ trách mắng thì con trợn mắt lên, vợ chửi mắng (?) thì lại chẳng cho là nhục.

 Mẹ khoác áo váy cũ, vợ mặc lụa là mới.

 Có khi cha mẹ góa bụa, vì con mà cam chịu sống lẻ loi một mình.

 Cha lo mẹ kế sẽ hành hạ con, nên không chịu lấy vợ khác (gốc nói "không nối lại keo loan" — điển tích keo loan dùng để nối dây đàn, ví việc người đàn ông góa vợ lấy vợ kế);

 Mẹ lo con côi sẽ khổ, nên ở góa sau màn trướng, nhẫn nhịn cảnh quạnh hiu.

 Con lớn lên rồi chẳng biết ơn, có bánh trái thì dành trước cho con cái của mình.

 Lúc cha mẹ khỏe, chẳng chúc cha mẹ ăn uống khỏi bị nghẹn (tục xưa chúc người già ăn uống không bị nghẹn để sống lâu); lúc cha mẹ ốm, chẳng đỡ cha mẹ trở mình co duỗi (?).

 Quần áo cha mẹ có khi mỏng manh lạnh lẽo, chăn đệm chẳng được ấm áp.

 Đến khi cha mẹ như ngọn nến trước gió, bỗng lâm vào cảnh nguy kịch, thì anh em đã lo chia nhau tiền của thóc lúa.

 Không nghĩ đến nỗi gian khó khi cha mẹ gây dựng cơ nghiệp, chỉ trách của cải để lại quá ít.

 Quên mất cội nguồn của mình, chẳng nhớ đến câu "gió và cây" (lấy ý câu xưa: cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng, con muốn phụng dưỡng mà cha mẹ chẳng còn).

 Việc chưng thường (lễ tế mùa đông và mùa thu, chỉ chung việc cúng tế tổ tiên) cũng chỉ làm qua loa cho có lệ; đến bao giờ mới chịu xem chọn đất để an táng cha mẹ?

 Người không hiếu thảo với cha mẹ thì chẳng bằng loài chim muông.

 Quạ con còn biết mớm mồi lại cho mẹ già, dê con còn biết quỳ chân mà bú mẹ.

 Người không hiếu thảo với cha mẹ thì chẳng bằng cỏ cây.

 Bụi tre hiếu (loài tre mà măng non mọc quây quanh gốc mẹ) cùng nhau chịu nóng chịu rét, cành cây hiền còn biết đoái hoài đến gốc rễ và ngọn (?).

 Khuyên các người làm con, phải chăm đọc Hiếu kinh (sách kinh điển của đạo Nho bàn về đạo hiếu):

 Vương Tường nằm trên băng giá (cho băng tan để bắt cá chép dâng mẹ kế), Mạnh Tông khóc bên bụi tre khô (đến nỗi măng mọc lên giữa mùa đông cho mẹ ốm ăn).

 Thái Thuận nhặt quả dâu (chia riêng quả chín để dâng mẹ, quả xanh để mình ăn), bọn giặc cảm động liền biếu gạo cho ông về nuôi mẹ.

 Dương Hương liều mình cứu cha khỏi nguy, hổ cũng không dám làm hại.

 Bá Du thường khóc khi bị mẹ đánh roi (vì thấy roi không còn đau, biết mẹ đã già yếu), Bình Trọng tự bán thân mình (?).

 Giang Cách cam lòng đi làm thuê để nuôi mẹ, Đinh Lan đau buồn khắc tượng gỗ để thờ cha mẹ đã mất.

 Cớ sao người đời nay không noi theo nếp hay của người xưa (?).

 Sao không nghĩ đến tấm thân này, hình hài ai đã nuôi nấng?

 Sao không nghĩ đến tấm thân này, đức hạnh ai đã dạy cho nên người tốt?

 Sao không nghĩ đến tấm thân này, cơ nghiệp ai đã lo cho đầy đủ?

 Cha mẹ chính là trời đất, ơn lớn vô cùng, khó lòng báo đáp.

 Ơn cha mẹ nói không bao giờ hết, ở đây chỉ kể sơ qua bằng lời lẽ thô mộc, quê mùa.

 Nghe bài ca này mà chợt tỉnh ngộ, thì khỏi phải buồn thương như bài "Lục Nga" (bài thơ trong Kinh Thi, nói nỗi đau của người con không kịp phụng dưỡng cha mẹ đã mất).

 Chớ mang cái đầu bất hiếu mà uổng công đội mái nhà trên cõi đời;

 Chớ mang tấm thân bất hiếu mà uổng công mặc áo quần trên cõi đời.

 Chớ mang cái miệng bất hiếu mà uổng công ăn thóc gạo trên cõi đời.

 Trời đất tuy rộng lớn, cũng khó dung tha bọn con cái ngỗ nghịch.

 Hãy sớm ăn năn lỗi lầm trước kia, chớ đợi đến khi bị trời trừng phạt.

 Trong muôn điều thiện, hiếu thảo đứng đầu; ai tin theo mà làm thì được thêm phúc lộc.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video