Thiên 24 — Phẩm 24: Phổ Môn của Bồ-tát Quán Thế Âm
Thiêm phẩm Diệu Pháp Liên Hoa kinh (bản kinh Hoa Sen của Pháp mầu nhiệm có bổ sung thêm phẩm), phẩm Quán Thế Âm Bồ-tát Phổ Môn (phẩm: chương; Quán Thế Âm: "Lắng nghe, soi thấu tiếng kêu của thế gian", tên vị bồ-tát cứu khổ; bồ-tát: người tu hành đã phát nguyện thành Phật, vừa cầu giác ngộ cho mình vừa cứu giúp mọi loài; Phổ Môn: "cửa mở khắp", chỉ việc ngài hiện thân khắp mọi nơi để cứu độ), thứ hai mươi bốn. Bấy giờ Vô Tận Ý Bồ-tát (Vô Tận Ý: "Ý chí không cùng tận") liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai áo bên phải (cách mặc áo tỏ lòng cung kính theo lễ nghi Ấn Độ), chắp tay hướng về Phật mà nói rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Quán Thế Âm Bồ-tát vì nhân duyên gì mà tên là Quán Thế Âm?" Phật bảo Vô Tận Ý Bồ-tát: "Người con trai hiền, nếu có vô lượng trăm nghìn vạn ức chúng sinh (mọi loài có sự sống) chịu các khổ não, nghe đến Quán Thế Âm Bồ-tát này mà một lòng xưng niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, thì ngay lúc ấy ngài soi thấu tiếng kêu của họ, khiến họ đều được giải thoát (thoát khỏi khổ nạn). "Nếu có người giữ niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát này, dù vào lửa lớn, lửa cũng không đốt được, vì sức oai thần của vị bồ-tát ấy. Nếu bị nước lớn cuốn trôi, xưng danh hiệu ngài liền được đến chỗ nước cạn. Nếu có trăm nghìn vạn ức chúng sinh vì tìm các của báu như vàng, bạc, lưu ly (ngọc màu xanh trong), xa cừ (một loại vỏ sò quý), mã não, san hô, hổ phách, ngọc trai mà vào biển lớn, giả sử gió đen (gió bão dữ dội làm tối trời) thổi thuyền bè trôi dạt vào nước quỷ la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), trong đó dù chỉ có một người xưng danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, thì những người ấy đều thoát được nạn la-sát. Vì nhân duyên ấy nên gọi là Quán Thế Âm. "Nếu lại có người sắp bị giết hại mà xưng danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, thì dao gậy kẻ kia cầm liền gãy ra từng khúc, người ấy được thoát. Nếu dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, dữ tợn), la-sát đầy khắp cõi nước tam thiên đại thiên (một vũ trụ lớn gồm một tỉ thế giới nhỏ) muốn đến quấy hại người, nghe người ấy xưng danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, thì các quỷ dữ ấy còn không dám dùng mắt ác nhìn người, huống chi làm hại. "Giả sử lại có người, dù có tội hay không có tội, bị gông cùm, xiềng xích trói buộc thân mình, mà xưng danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, thì những thứ ấy đều đứt gãy, liền được thoát. Nếu giặc cướp oán thù đầy khắp cõi nước tam thiên đại thiên, có một vị thương chủ (người đứng đầu đoàn buôn) dẫn các người buôn mang theo của báu quý giá đi qua đường hiểm, trong đó có một người cất tiếng nói rằng: 'Các thiện nam tử (người con trai hiền), chớ sợ hãi! Các vị nên một lòng xưng danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát. Vị bồ-tát ấy có thể ban sự không sợ hãi cho chúng sinh. Các vị nếu xưng danh hiệu ngài, sẽ thoát khỏi bọn giặc oán này.' Các người buôn nghe vậy đều cất tiếng nói: 'Nam-mô (xin quy kính) Quán Thế Âm Bồ-tát!' Nhờ xưng danh hiệu ngài nên liền được thoát. "Vô Tận Ý, sức oai thần của Quán Thế Âm Bồ-tát ma-ha-tát (ma-ha-tát: bậc vĩ đại, danh xưng tôn quý dành cho bồ-tát) cao lớn như vậy. Nếu có chúng sinh nhiều dâm dục, thường nhớ nghĩ, cung kính Quán Thế Âm Bồ-tát, liền được lìa dục. Nếu nhiều giận dữ, thường nhớ nghĩ, cung kính Quán Thế Âm Bồ-tát, liền được lìa giận. Nếu nhiều ngu si, thường nhớ nghĩ, cung kính Quán Thế Âm Bồ-tát, liền được lìa si. Vô Tận Ý, Quán Thế Âm Bồ-tát có sức oai thần lớn như vậy, đem lại nhiều lợi ích, vì thế chúng sinh nên thường để tâm nhớ nghĩ. Nếu có người nữ muốn cầu con trai, lễ lạy, cung kính Quán Thế Âm Bồ-tát, liền sinh con trai có phúc đức trí tuệ; muốn cầu con gái, liền sinh con gái đoan chính, có tướng tốt, vốn đã vun trồng gốc đức từ đời trước, được mọi người yêu kính. Vô Tận Ý, Quán Thế Âm Bồ-tát có sức như vậy. Nếu có chúng sinh cung kính lễ lạy Quán Thế Âm Bồ-tát, phúc không uổng mất. Vì thế chúng sinh đều nên thụ trì (nhận lấy, ghi nhớ, gìn giữ) danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát. "Vô Tận Ý, nếu có người thụ trì danh hiệu của các vị bồ-tát nhiều bằng sáu mươi hai ức lần số cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ), lại trọn đời cúng dường (dâng lễ vật, phụng thờ để tỏ lòng tôn kính) các vị ấy đồ ăn uống, áo quần, giường nằm, thuốc men, ý ông nghĩ sao, công đức (phần phúc lành tích được nhờ làm điều thiện và tu hành) của người con trai hiền, người con gái hiền ấy có nhiều chăng?" Vô Tận Ý thưa: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn." Phật nói: "Nếu lại có người thụ trì danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, dù chỉ một lúc lễ lạy cúng dường, thì phúc của hai người ấy ngang bằng không khác, trong trăm nghìn vạn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng không thể hết. Vô Tận Ý, thụ trì danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát được lợi ích phúc đức vô lượng vô biên như vậy." Vô Tận Ý Bồ-tát thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Quán Thế Âm Bồ-tát dạo đi trong thế giới Ta-bà (cõi thế gian chúng ta đang ở, nghĩa là cõi phải chịu đựng nhiều khổ não) này như thế nào? Thuyết pháp cho chúng sinh như thế nào? Sức phương tiện (cách thức khéo léo, tùy hoàn cảnh để dẫn dắt chúng sinh) ấy ra sao?" Phật bảo Vô Tận Ý Bồ-tát: "Người con trai hiền, nếu chúng sinh ở cõi nước nào nên dùng thân Phật để độ (cứu giúp, dẫn dắt ra khỏi khổ đau) được, thì Quán Thế Âm Bồ-tát liền hiện thân Phật mà thuyết pháp cho họ. Ai nên dùng thân bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy) để độ được, liền hiện thân bích-chi Phật mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân thanh văn (đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà tu hành, cầu giải thoát cho riêng mình) để độ được, liền hiện thân thanh văn mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân Phạm vương (vua trời cõi Phạm thiên) để độ được, liền hiện thân Phạm vương mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi) để độ được, liền hiện thân Đế Thích mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân Tự Tại thiên (vị trời ở cõi trời cao nhất của cõi dục) để độ được, liền hiện thân Tự Tại thiên mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân Đại Tự Tại thiên (vị trời đứng đầu cõi sắc) để độ được, liền hiện thân Đại Tự Tại thiên mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân Thiên đại tướng quân (vị đại tướng của cõi trời) để độ được, liền hiện thân Thiên đại tướng quân mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân Tỳ-sa-môn (một trong bốn vị vua trời giữ gìn thế gian, cai quản phương bắc) để độ được, liền hiện thân Tỳ-sa-môn mà thuyết pháp. "Ai nên dùng thân vua nhỏ để độ được, liền hiện thân vua nhỏ mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân trưởng giả (người giàu có, đức độ, có uy tín) để độ được, liền hiện thân trưởng giả mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân cư sĩ (người tu tại gia) để độ được, liền hiện thân cư sĩ mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân tể quan (quan lại) để độ được, liền hiện thân tể quan mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ cao nhất trong xã hội Ấn Độ) để độ được, liền hiện thân bà-la-môn mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân tỳ-kheo (tăng, đàn ông xuất gia), tỳ-kheo-ni (ni, đàn bà xuất gia), ưu-bà-tắc (nam tín đồ tại gia), ưu-bà-di (nữ tín đồ tại gia) để độ được, liền hiện thân tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân phụ nữ trong nhà trưởng giả, cư sĩ, tể quan, bà-la-môn để độ được, liền hiện thân phụ nữ mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân bé trai, bé gái để độ được, liền hiện thân bé trai, bé gái mà thuyết pháp. Ai nên dùng thân trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời, sống bằng hương thơm), a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ghen ghét, thường đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, ăn rồng), khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và các loài chẳng phải người để độ được, liền đều hiện ra các thân ấy mà thuyết pháp. Ai nên dùng thần Chấp Kim Cương (vị thần cầm chày kim cương bảo vệ Phật pháp) để độ được, liền hiện thần Chấp Kim Cương mà thuyết pháp. "Vô Tận Ý, Quán Thế Âm Bồ-tát thành tựu công đức như vậy, dùng đủ loại hình dạng dạo đi các cõi nước, độ thoát chúng sinh. Vì thế các ông nên một lòng cúng dường Quán Thế Âm Bồ-tát. Quán Thế Âm Bồ-tát ma-ha-tát này, trong lúc sợ hãi, nguy nan cấp bách, có thể ban cho sự không sợ hãi; vì thế ở thế giới Ta-bà này, mọi người đều gọi ngài là đấng Thí Vô Úy (Ban sự không sợ hãi)." Vô Tận Ý Bồ-tát thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con xin cúng dường Quán Thế Âm Bồ-tát." Liền cởi chuỗi ngọc bằng các thứ châu báu đeo ở cổ, giá trị trăm nghìn lạng vàng, đem trao cho ngài và nói: "Thưa bậc nhân giả (cách gọi tôn kính), xin nhận chuỗi ngọc châu báu này, là món pháp thí (vật dâng cúng vì Pháp)." Khi ấy Quán Thế Âm Bồ-tát không chịu nhận. Vô Tận Ý lại thưa với Quán Thế Âm Bồ-tát: "Thưa nhân giả, xin vì thương xót chúng tôi mà nhận chuỗi ngọc này." Bấy giờ Phật bảo Quán Thế Âm Bồ-tát: "Ông nên vì thương xót Vô Tận Ý Bồ-tát này cùng bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di), trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và các loài chẳng phải người mà nhận chuỗi ngọc này." Tức thì Quán Thế Âm Bồ-tát vì thương xót bốn chúng cùng trời, rồng, người và các loài chẳng phải người mà nhận chuỗi ngọc ấy, chia làm hai phần: một phần dâng Phật Thích-ca Mâu-ni (đức Phật đang giảng kinh này), một phần dâng tháp Phật Đa Bảo (vị Phật đời quá khứ, ngồi trong tháp báu hiện ra để làm chứng cho kinh Pháp Hoa). "Vô Tận Ý, Quán Thế Âm Bồ-tát có sức thần thông tự tại như vậy, dạo đi trong thế giới Ta-bà." Bấy giờ Trang Nghiêm Tràng Bồ-tát hỏi Vô Tận Ý Bồ-tát rằng: "Thưa Phật tử (người con của Phật, cách gọi người tu theo Phật), vì nhân duyên gì mà tên là Quán Thế Âm?" Vô Tận Ý Bồ-tát liền quán xét khắp biển nguyện (những lời nguyện rộng lớn như biển) thuở quá khứ của Quán Thế Âm Bồ-tát, rồi bảo Trang Nghiêm Tràng Bồ-tát: "Thưa Phật tử, hãy lắng nghe những hạnh mà Quán Thế Âm Bồ-tát đã làm." Bấy giờ Vô Tận Ý Bồ-tát liền nói kệ (đoạn văn vần trong kinh Phật) rằng: Thế Tôn đủ tướng tốt đẹp, nay con lại hỏi Ngài: Người con Phật vì nhân duyên gì mà tên gọi là Quán Thế Âm? Đấng đầy đủ tướng tốt đẹp dùng kệ đáp lời Vô Tận Ý: Ông hãy nghe hạnh Quán Âm, khéo ứng hiện khắp mọi nơi; Lời nguyện lớn sâu như biển, trải bao kiếp chẳng thể nghĩ bàn; Hầu hạ nhiều nghìn ức Phật, phát nguyện lớn trong sạch. Ta vì ông nói sơ lược: ai nghe tên và thấy thân ngài, Tâm nhớ nghĩ không luống uổng, thì diệt được mọi khổ trong các cõi sống. Giả sử kẻ khởi ý hại, xô rơi xuống hầm lửa lớn, Niệm sức Quán Âm kia, hầm lửa biến thành ao. Hoặc trôi dạt giữa biển lớn, gặp nạn cá, rồng, các loài quỷ, Niệm sức Quán Âm kia, sóng nước không nhấn chìm được. Hoặc ở đỉnh núi Tu-di (ngọn núi cao nhất, nằm ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), bị người xô ngã xuống, Niệm sức Quán Âm kia, như mặt trời đứng giữa hư không. Hoặc bị người ác đuổi theo, rơi xuống núi Kim Cương (núi cứng chắc như kim cương), Niệm sức Quán Âm kia, không tổn đến một sợi lông. Hoặc gặp giặc oán vây quanh, mỗi tên cầm dao muốn hại, Niệm sức Quán Âm kia, chúng liền khởi lòng thương. Hoặc gặp nạn khổ do vua quan, sắp bị hành hình mất mạng, Niệm sức Quán Âm kia, dao liền gãy ra từng khúc. Hoặc bị giam cầm, gông xiềng, tay chân bị cùm trói, Niệm sức Quán Âm kia, tháo tung được giải thoát. Bùa chú cùng các thuốc độc của kẻ muốn hại thân mình, Niệm sức Quán Âm kia, chúng liền quay ngược trở lại. Hoặc gặp la-sát dữ, rồng độc cùng các loài quỷ, Niệm sức Quán Âm kia, lúc ấy đều chẳng dám hại. Nếu thú dữ vây quanh, nanh vuốt nhọn đáng sợ, Niệm sức Quán Âm kia, chúng vội chạy trốn xa tít. Rắn độc, rắn hổ, bò cạp, hơi độc như khói lửa bốc, Niệm sức Quán Âm kia, theo tiếng niệm tự lui đi. Mây kéo, sấm rền, chớp giật, mưa đá, mưa lớn trút xuống, Niệm sức Quán Âm kia, ngay lúc ấy liền tan hết. Chúng sinh bị khốn khó, vô lượng khổ bức bách thân, Sức trí tuệ mầu nhiệm của Quán Âm cứu được khổ thế gian. Đầy đủ sức thần thông, rộng tu trí tuệ và phương tiện, Các cõi nước mười phương, không cõi nào chẳng hiện thân. Các đường ác (những nẻo tái sinh đau khổ): địa ngục (cõi chịu hình phạt khổ sở nhất), ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh (loài vật), Cùng khổ sinh, già, bệnh, chết, dần dần đều khiến dứt hết. Cái nhìn chân thật, cái nhìn trong sạch, cái nhìn trí tuệ rộng lớn, Cái nhìn đầy lòng thương xót cứu khổ và cái nhìn đầy lòng thương yêu ban vui; nguyện thường chiêm ngưỡng, thường ngưỡng trông. Ánh sáng trong sạch không nhơ, mặt trời trí tuệ phá mọi tối tăm, Dẹp được tai họa gió lửa, sáng khắp soi thế gian. Thân thể bi mẫn, giới luật (những điều răn cấm trong đạo Phật) như sấm rền; ý từ ái như mây lớn mầu nhiệm, Tuôn mưa pháp cam lộ (nước ngọt bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm mát lành tâm người), dập tắt lửa phiền não (những tâm trạng xấu làm khổ mình như tham, giận, si). Chốn kiện tụng nơi cửa quan, giữa trận mạc đầy sợ hãi, Niệm sức Quán Âm kia, mọi oán thù đều lui tan. Tiếng mầu nhiệm, tiếng soi thấu thế gian, tiếng Phạm (tiếng trong trẻo thanh tịnh như tiếng trời Phạm thiên), tiếng sóng biển triều dâng, Vượt hơn mọi tiếng thế gian, vì thế phải thường niệm. Mỗi niệm chớ sinh nghi, Quán Thế Âm là bậc thánh trong sạch, Trong khổ não, nạn chết, ngài làm chỗ nương tựa được. Đủ tất cả công đức, mắt từ bi nhìn chúng sinh, Biển phúc gom lại vô lượng, vì thế nên cúi đầu lạy. Bấy giờ Trì Địa Bồ-tát (Trì Địa: "Giữ gìn đất") liền từ chỗ ngồi đứng dậy, tiến lên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có chúng sinh nghe phẩm Quán Thế Âm Bồ-tát này, nghe về hạnh nghiệp tự tại và sức thần thông thị hiện (làm hiện ra cho thấy) khắp mọi cửa của ngài, thì nên biết người ấy công đức không ít." Khi Phật nói phẩm Phổ Môn này, trong chúng có tám vạn bốn nghìn chúng sinh đều phát tâm cầu a-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật), là quả vị không gì sánh bằng.