Thiên 1 — Kinh Tư Duy Mười Hai Nhân Duyên Dưới Cây Bối-đa (toàn văn)

# Kinh Suy Ngẫm Về Mười Hai Nhân Duyên Dưới Gốc Cây Bối-đa

 # Kinh Suy Ngẫm Về Mười Hai Nhân Duyên Dưới Gốc Cây Bối-đa (bối-đa: ở đây chỉ cây bồ-đề, nơi Đức Phật ngồi suy ngẫm và thành đạo; mười hai nhân duyên: chuỗi mười hai mắt xích, cái trước làm nguyên nhân và điều kiện sinh ra cái sau. Chuỗi này giải thích vì sao chúng sinh cứ sinh ra, già rồi chết mãi trong vòng luân hồi, và làm sao để thoát ra)

 Kinh Suy Ngẫm Về Mười Hai Nhân Duyên Dưới Gốc Cây Bối-đa

 Đời Ngô (một trong ba nước thời Tam Quốc ở Trung Hoa, thế kỷ thứ 3), Chi Khiêm dịch (Chi Khiêm là cư sĩ gốc người Nguyệt Chi, đã dịch nhiều kinh Phật sang chữ Hán).

 Kinh Suy Ngẫm Về Mười Hai Nhân Duyên Dưới Gốc Cây Bối-đa (cũng gọi là Kinh Văn Thành Mười Hai Nhân Duyên (?), tức kinh mười hai nhân duyên có ví dụ về tòa thành cổ)

 Do ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia, đã quy y Phật và giữ giới) người Nguyệt Chi (một dân tộc gốc Trung Á) nước Ngô là Chi Khiêm dịch.

 Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Đức Phật ở nước Xá-vệ (một vương quốc cổ ở miền bắc Ấn Độ), lưu lại tại vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc. Khu vườn này có cây do thái tử Kỳ-đà hiến tặng, còn đất do trưởng giả Cấp Cô Độc mua để dựng chỗ ở dâng lên Phật. Cấp Cô Độc nghĩa là người hay giúp đỡ kẻ côi cút, không nơi nương tựa. Bấy giờ Đức Phật gọi các tỳ-kheo (người nam xuất gia theo Phật, đã nhận đủ giới luật). Các tỳ-kheo liền thưa: "Dạ", rồi lắng nghe Phật.

 Phật bèn nói: "Này các tỳ-kheo, xưa kia ta chưa đạt được Phật đạo (sự giác ngộ trọn vẹn của bậc Phật). Khi còn là Bồ-tát (người đang tu tập để tiến tới quả vị Phật), ta đã nghĩ thế này: 'Ôi, thế gian này khổ sở cùng cực! Vì có sinh, có già, có chết, nên cứ mãi đi vào chịu toàn khổ đau. Đến bao giờ mới tìm được lối thoát khỏi già chết đây?'"

 Các tỳ-kheo liền tự suy ngẫm và nghĩ ra điều này: "Vì sao có già chết? Già chết lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo liền suy xét tận gốc và hiểu được đúng lẽ: "Vì có sinh nên có già chết. Già chết là do nhân duyên sinh."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có sinh? Sinh lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo tự suy ngẫm, xét tận gốc, liền hiểu đúng lẽ: "Vì có hữu nên có sinh (hữu: sự hiện hữu, tức toàn bộ sức đẩy của các việc đã làm và trạng thái tồn tại, dẫn tới một đời sống mới). Sinh là do nhân duyên hữu."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm và nảy ra ý này: "Vì sao có hữu? Hữu lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, liền hiểu đúng lẽ: "Vì có thọ nên có hữu (thọ: ở đây nghĩa là sự nắm giữ, bám chặt lấy những gì mình ưa thích; các bản dịch đời sau gọi là 'thủ'). Hữu là do nhân duyên thọ."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có thọ? Thọ lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo xét tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Vì có ái nên có thọ (ái: lòng khao khát, ham muốn, thèm khát). Thọ là do nhân duyên ái."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có ái? Ái lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, hiểu được chỗ cốt yếu: "Vì có thống lạc nên có ái (thống lạc: những cảm giác đau khổ hay sung sướng, hoặc không khổ không sướng, nảy sinh khi tiếp xúc; các bản dịch sau gọi là 'thọ' theo nghĩa cảm giác). Ái là do nhân duyên thống lạc."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có thống lạc? Thống lạc lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Vì có cánh nên có thống lạc (cánh: sự tiếp xúc, tức lúc giác quan, đối tượng và sự nhận biết gặp nhau; các bản dịch sau gọi là 'xúc'). Thống lạc là do nhân duyên cánh."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có cánh? Cánh lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, liền hiểu đúng lẽ: "Vì có lục nhập nên có cánh (lục nhập: sáu cửa giác quan để tiếp nhận bên ngoài, gồm mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Cánh là do nhân duyên lục nhập."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có lục nhập? Lục nhập lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Vì có danh tượng nên có lục nhập (danh tượng: tức 'danh sắc', là con người gồm phần tinh thần gọi là 'danh' và phần thân thể, hình tướng gọi là 'sắc'). Lục nhập là do nhân duyên danh tượng."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có danh tượng? Danh tượng lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Vì có thức nên có danh tượng (thức: dòng tâm nhận biết, cũng là cái nối sang một đời sống mới). Danh tượng là do nhân duyên thức."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Vì sao có thức? Thức lại do nhân duyên gì?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, nhận ra đúng lẽ: "Vì có danh tượng nên có thức. Thức là do nhân duyên danh tượng."

 Tỳ-kheo suy ngẫm và nảy ra ý này: "Đây là thế nào? À, thức này quay trở lại, không đi xa hơn nữa (?)." Danh tượng là nhân duyên của thức, thức là nhân duyên của danh tượng. Danh tượng là nhân duyên của lục nhập. Lục nhập là nhân duyên của cánh. Cánh là nhân duyên của thống. Thống là nhân duyên của ái. Ái là nhân duyên của thọ. Thọ là nhân duyên của hữu. Hữu là nhân duyên của sinh. Sinh là nhân duyên của già, chết, lo buồn, khóc than và khổ đau. Những nỗi sầu muộn không như ý cũng từ đó mà có. Như vậy, tất cả chỉ là khối khổ do ngũ ấm mà thành (ngũ ấm: năm nhóm hợp lại thành con người, gồm thân thể, cảm giác, tri giác, các hoạt động của tâm ý và sự nhận biết). Mọi nỗi khổ đều sinh ra từ tập (tập: sự gom tụ các nguyên nhân, nơi khổ đau phát sinh).

 Tỳ-kheo lại tự suy ngẫm: "Vì sao thì không còn già chết? Do đâu mà già chết diệt hết?" Tỳ-kheo xét tận gốc, suy ngẫm, hiểu được đúng lẽ, hợp ý: "Không có sinh thì cũng không có già chết. Sinh đã hết thì già chết cũng hết."

 Tỳ-kheo lại tự suy ngẫm: "Vì sao thì không còn sinh? Do nhân duyên gì mà sinh diệt hết?" Tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, nảy ra ý đúng: "Không có hữu thì không còn sinh. Hữu hết thì sinh cũng hết."

 Tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì hữu không có? Cái gì hết thì hữu hết?" Các tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, tự nảy ra ý đúng: "Thọ không có thì hữu không có. Thọ đã hết thì hữu hết."

 Các tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Cái gì không có khiến thọ không có? Cái gì hết khiến thọ hết?" Các tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Không có ái thì cũng không có thọ. Ái đã hết thì thọ hết."

 Các tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì ái không có? Cái gì hết thì ái hết?" Các tỳ-kheo suy ngẫm, xét tận gốc, ý nghĩ đúng đắn nảy ra: "Thống dưỡng không có thì ái không có (thống dưỡng: cũng là cảm giác đau khổ hay dễ chịu, giống 'thống lạc' ở trên). Thống dưỡng hết thì ái hết."

 Các tỳ-kheo lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì thống dưỡng không có? Cái gì hết thì thống dưỡng hết?" Rồi tự suy ngẫm, xét tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Cánh lạc không có thì thống dưỡng không có (cánh lạc: cũng là sự tiếp xúc, tức 'cánh' ở trên). Cánh lạc hết thì thống dưỡng hết."

 Lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì cánh lạc không có? Cái gì hết thì cánh lạc hết?" Lại suy ngẫm tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Lục nhập không có thì cánh lạc không có. Lục nhập hết thì cánh lạc hết."

 Lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì lục nhập không có? Cái gì hết thì lục nhập hết?" Lại suy ngẫm, xét tận gốc, nhận ra đúng lẽ: "Danh tượng không có thì lục nhập không có. Danh tượng hết thì lục nhập hết."

 Lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì danh tượng không có? Cái gì hết thì danh tượng hết?" Lại suy ngẫm, xét tận gốc, nhận ra đúng lẽ: "Không có thức thì cũng không có danh tượng. Thức hết thì danh tượng hết."

 Lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì thức không có? Cái gì hết thì thức hết?" Lại suy ngẫm, xét tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Không có ương chủng thì thức cũng không có (ương chủng: nghĩa đen là 'hạt giống tai họa', tức 'hành', là những việc làm, lời nói, ý nghĩ tạo ra nghiệp, gieo mầm cho quả báo về sau). Ương chủng đã hết thì thức hết."

 Lại suy ngẫm: "Cái gì không có thì ương chủng không có? Cái gì hết thì ương chủng hết?" Lại suy ngẫm tận gốc, hiểu được đúng lẽ: "Không có si thì cũng không có ương chủng (si: sự mê muội, không thấy biết sự thật; các bản dịch sau gọi là 'vô minh'). Si đã hết thì ương chủng hết."

 Ương chủng đã hết thì thức hết. Thức hết thì danh tượng hết. Danh tượng hết thì lục nhập hết. Lục nhập hết thì cánh hết. Cánh hết thì thống dưỡng hết. Thống dưỡng hết thì ái hết. Ái hết thì thành tựu hết (thành tựu: ở đây chỉ mắt xích 'thọ', tức sự bám chấp (?)). Thành tựu hết thì hữu hết. Hữu hết thì sinh hết. Sinh hết thì già chết hết. Lo buồn, khổ đau, những điều không như ý và nỗi khổ cùng cực liền chấm dứt. Như thế, toàn bộ khối khổ to lớn không thể đo lường liền diệt hết.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Lúc ấy ta nghĩ như vậy. Nhờ tự mình chứng được, ta tìm ra con đường xưa, chỗ các vị Phật trước đã đi qua. Ta theo đó mà đi. Đi theo rồi, ta biết già chết. Ta biết nơi tập khởi của già chết, biết sự diệt của già chết, và biết con đường thực hành để vượt qua già chết. Với sinh cũng vậy, với hữu cũng vậy, với thọ cũng vậy, với ái cũng vậy, với thống dưỡng cũng vậy, với cánh cũng vậy, với lục nhập cũng vậy, với danh tượng cũng vậy, với thức cũng vậy, với ương chủng cũng vậy. Ta biết si, biết gốc tập khởi của si, biết như thế nào thì si hết, và biết cách tiếp nhận, thực hành để khiến si diệt hết.

 Ví như, này các tỳ-kheo, có người đi trong đầm hoang, nơi vắng vẻ, bỗng thấy một con đường cũ, có dấu chân người xưa từng đi. Người ấy liền theo dấu chân. Đi theo dấu rồi, người ấy thấy một tòa thành cổ. Nơi đó có nhiều vườn đẹp, nhiều cây cối tốt tươi, nhiều ao đẹp, sông đẹp, núi đẹp. Hào thành cũng ở chỗ tốt. Nơi ấy thịnh vượng, đầy vườn tược vui thú. Người ấy liền nghĩ: 'Bây giờ ta nên đi tâu với vua.' Rồi người ấy tâu: 'Thần đi trong đầm hoang, nơi vắng vẻ, thấy một con đường cũ, chỗ người xưa đã đi. Thần liền theo đường ấy, đi theo rồi thấy một tòa thành cổ. Nơi đó có nhiều vườn đẹp, nhiều cây cối tốt tươi, nhiều ao đẹp, sông đẹp, núi đẹp. Hào thành cũng ở chỗ tốt. Nơi ấy thịnh vượng, đầy vườn tược vui thú, xứng đáng cho nhà vua đến ở.' Vua liền chiếm lấy thành ấy mà ở. Về sau, thành dần dần được tô điểm trang nghiêm, ngày càng hưng thịnh, người ở đông đúc và giàu có."

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Ta cũng như vậy. Ta tìm được con đường xưa, nơi các vị Phật trước đã đi, rồi đi theo đó. Đi theo rồi, ta biết già chết từ đâu mà đến, biết già chết từ đâu mà gom tụ, biết già chết hết như thế nào, và biết thực hành thế nào để vượt khỏi thế gian, tức thoát khỏi vòng sinh tử. Ta biết sinh cũng vậy, biết hữu cũng vậy, biết thọ cũng vậy, biết ái cũng vậy, biết thống dưỡng cũng vậy, biết cánh cũng vậy, biết lục nhập cũng vậy, biết danh tượng cũng vậy, biết thức cũng vậy. Ta biết tác hành cũng vậy (tác hành: những việc làm tạo nghiệp, tức 'ương chủng' ở trên). Ta biết si, biết si từ đâu sinh ra, biết si từ đâu mà diệt, và biết thực hành thế nào để trừ si, vượt khỏi thế gian."

 Phật liền bảo các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia theo Phật, đã nhận đủ giới luật), ưu-bà-tắc và ưu-bà-di (người nữ tu tại gia, đã quy y Phật và giữ giới): "Tỳ-kheo nào, đã là tỳ-kheo, biết tiếp nhận và thực hành đúng như lẽ phải, thì sẽ đắc đạo, không đánh mất đạo, và khéo léo trong đạo. Tỳ-kheo-ni cũng vậy, ưu-bà-tắc cũng vậy, ưu-bà-di cũng vậy. Nếu chân thật tiếp nhận và thực hành ngay chính, thì theo đạo mà đắc đạo, có thể thực hành đúng như giáo pháp. Người thực hành theo con đường vô vi như thế (vô vi: không còn tạo tác, không còn bị điều kiện chi phối; ở đây chỉ Niết-bàn, trạng thái chấm dứt hoàn toàn khổ đau và sinh tử) sẽ ngày càng đông thêm và lan rộng khắp các phương (?). Cả trời và người đều đã thấy điều này." Phật nói như vậy là thích đáng. Các tỳ-kheo ghi nhớ lời Phật trong lòng, những người tu hành đều tiếp nhận và vâng làm.

 Kinh Suy Ngẫm Về Mười Hai Nhân Duyên Dưới Gốc Cây Bối-đa

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video