Thiên 1 — Kinh Phật nói về ba bậc đệ tử: thượng, trung, hạ

 # Kinh Phật nói về ba hạng đệ tử

 Kinh Phật nói về ba hạng đệ tử

 Chi Khiêm đời Ngô dịch (Ngô là một trong ba nước thời Tam Quốc ở Trung Hoa, thế kỷ III)

 Kinh Phật nói về ba hạng đệ tử

 Cư sĩ Chi Khiêm (cư sĩ: người tu Phật tại gia, không xuất gia) người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á xưa), sống ở nước Ngô, dịch

 Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật ở nước Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ xưa), tại vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc (khu vườn do thái tử Kỳ-đà hiến cây và trưởng giả Cấp Cô Độc, người hay giúp kẻ mồ côi, cô độc, mua đất dâng Phật). Ngài cùng một nghìn hai trăm năm mươi vị tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật, sống bằng khất thực) họp nhau giảng kinh.

 Hiền giả A-nan (người em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) từ chỗ ngồi đứng dậy, thưa với Phật rằng: "Con có điều muốn hỏi. Kính xin Thiên Trung Thiên (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc cao quý nhất trong các bậc trời) giải nói, để dứt mối ngờ vực." Phật nói: "Hay lắm! Cứ hỏi tùy ý. Đa-đà-kiệt (phiên âm tiếng Phạn, tức Như Lai, danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý) sẽ giải nói cho ông."

 A-nan hỏi Phật: "Ưu-bà-tắc (nam cư sĩ: đàn ông theo Phật, tu tại gia) học đạo có các bậc trên, giữa và dưới. Xin Phật giải nói rõ." Phật bảo A-nan: "Ông hỏi điều này là vì người đời sau. Như Lai (danh hiệu của Phật, tức Đa-đà-kiệt nói trên) sẽ nói cho ông. Hãy lắng nghe kỹ, ghi nhận và giữ chặt trong lòng." A-nan thưa: "Vâng, con xin nghe lời dạy."

 Phật nói: "Ưu-bà-tắc và ưu-bà-di (nữ cư sĩ: đàn bà theo Phật, tu tại gia) bậc trên thì nhận giữ ngũ giới (năm điều răn của người tu tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), không phạm dù chỉ nhỏ như sợi lông sợi tóc. Nếu họ đi dạy dỗ, giảng giải cho người khác thì đều khiến người ấy phát tâm Bồ-tát (Bồ-tát: người tu theo đạo lớn, nguyện cứu độ hết thảy chúng sinh rồi cùng thành Phật).

 Thế nào gọi là tâm Bồ-tát? Là thương nghĩ đến người khắp mười phương (mười hướng: đông, tây, nam, bắc, bốn hướng xen giữa, trên và dưới, tức khắp mọi nơi) như nhìn đứa con đỏ của mình; cứu độ người vào đạo, làm hạnh Ma-ha-diễn (phiên âm tiếng Phạn, tức Đại thừa: "cỗ xe lớn", đường tu cứu mình và cứu khắp mọi người); dạy dỗ đầy đủ mà không mong cầu gì, không đòi cúng dường áo mặc, chăn đắp, cơm ăn, châu báu, tiền của. Không theo đạo nhỏ, lấy việc cứu độ người làm gốc.

 Thế nào là đạo nhỏ? Phật nói: Đã vào pháp lớn, làm hạnh Ma-ha-diễn, mà lại cầu quả Tu-đà-hoàn (quả vị thứ nhất của bậc thánh, người đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả vị cao nhất, dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), hay Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, nhưng không đi giáo hóa người) — đó là đạo nhỏ, không phải Bồ-tát.

 Pháp của Bồ-tát là dạy dỗ hết thảy, khiến họ vào Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt đưa người sang bờ giác ngộ; ba-la-mật nghĩa là "đến bờ bên kia"), hiểu Âu-hòa câu-xá-la (phiên âm tiếng Phạn, tức phương tiện thiện xảo: sự khéo léo tùy hoàn cảnh, tùy người mà dùng cách thích hợp để cứu độ), đạt được trí tuệ Tát-vân-nhã (phiên âm tiếng Phạn, tức nhất thiết trí: trí biết hết thảy mọi sự, trí tuệ của Phật). Nên biết người như thế đã tu hành từ lâu, là người đã có từ thời các đức Phật quá khứ. Họ cúng dường, phụng sự thầy chẳng khác gì cúng dường Phật. Người tu hành như thế là ưu-bà-tắc, ưu-bà-di bậc trên.

 Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di bậc giữa thì cũng nhận giữ ngũ giới, không phạm dù nhỏ như sợi lông sợi tóc. Họ cũng là người từ thời các đức Phật quá khứ đã vốn học đạo, nhưng không gặp được thầy sáng suốt, không được nghe Bát-nhã ba-la-mật, không hiểu Âu-hòa câu-xá-la, chỉ thực hành từng ba-la-mật một: bố thí (đem của cải, sức lực, lời dạy giúp người), trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục (nhịn chịu điều trái ý, không oán giận), tinh tấn (siêng năng gắng sức không lười), nhất tâm (giữ tâm chuyên nhất, không tán loạn). Họ không thấy được trí tuệ trong kinh pháp. Nhờ công đức đời trước mà được sinh vào cõi người, lại còn có chút hiểu biết từ đời trước nên được sinh vào cửa đạo. Họ giữ giới trọn vẹn, xem thầy chẳng khác gì Phật, trọn đời không phạm giới. Người tu hành như thế là ưu-bà-tắc, ưu-bà-di bậc giữa.

 Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di bậc dưới thì tuy nhận ngũ giới nhưng rồi lại phạm hết. Nếu gặp thầy sáng suốt, bậc hiền hiểu pháp, thì liền theo học hỏi những điều cốt yếu của pháp; lúc ấy vui mừng, sám hối tội lỗi trước thầy, lại siêng năng giữ năm giới, tưởng như không còn trở lại lối cũ (?). Nhưng rồi lại ôm lòng tham muốn, không còn giữ giới Phật nữa. Họ tự cao tự đại, quay lại ghét bỏ thầy sáng suốt và các bậc hiền, bới móc nói xấu điều hay điều dở. Họ nói: "Ta đã gặp được thầy sáng suốt khác, giới hạnh sâu dày, trí tuệ cao, nên phải giữ lấy làm phương tiện tu hành (?)." Họ không biết ông thầy ấy chỉ cốt ăn của cúng dường, lại tin theo lời ông ta mà không chuyên tâm giữ kinh giới.

 Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di như thế là hạng người như kẻ gánh xác chết (?) (ý nói vô dụng, đáng xa lánh); không nên cùng họ hội họp, ngồi đứng chung, vì họ làm hỏng tấm lòng và việc làm tốt của người khác. Họ đi giáo hóa dân chúng, trao pháp và giới cho người mà mong được cúng dường, muốn có tiền bạc, thóc lúa, vải lụa để nuôi vợ con; họ mượn uy thần của Phật, trong lòng không nghĩ đến người trong ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh, người, trời) khắp mười phương để mong cứu cho họ thoát khổ. Trái lại, họ chỉ tính toán về người nhận pháp của mình, không nói cho họ trí tuệ Ma-ha-diễn. Đó là không tinh thông giáo pháp chân chính của Phật.

 Họ nói với người học kinh rằng: "Nên tránh người đời; nhưng tùy hoàn cảnh thì uống chút ít rượu cũng được. Phật có thức ăn trăm vị; Phật không cấm hẳn rượu của người ta (?). Những nhà không giữ giới, hoặc người hầu, khách ở nhờ, đầy tớ, thì có thể nhờ người khác giết con vật là được; chỉ cần chính mình đừng ra tay, ra tay thì không phải đệ tử Phật (?)." Họ lại còn hạn chế công đức của Phật.

 "Thế nào là hạn chế công đức của Phật?" Phật nói: "Đã đi giáo hóa, truyền dạy cho dân chúng mà lại không muốn cho tứ bối (bốn chúng đệ tử Phật: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni tức nữ tu xuất gia, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di) nghe biết."

 A-nan quỳ thẳng người hỏi Phật: "Vì sao họ không muốn cho tứ bối nghe biết?" (Phật đáp:) "Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di ấy lòng ngu tối, không hiểu biết mà tự cho mình là khôn; thật ra không thấu hiểu trí tuệ sâu xa cốt yếu trong kinh. Không biết mà chẳng thấy xấu hổ, lại còn ngăn trở những người hiền mới học, không muốn cho họ gặp được thầy tốt sáng suốt hiểu đạo. Vì sao vậy? Vì muốn một mình được cúng dường, trái lại che lấp, ngăn trở đạo lớn.

 Ưu-bà-tắc, ưu-bà-di ấy tuy có cứu độ người nhưng không thấy Bát-nhã ba-la-mật, không hiểu Âu-hòa câu-xá-la; đó là mù tối, chỉ chuyên đi theo đạo nhỏ. Có khi họ dạy người làm phúc, nhưng không có tứ đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn bình đẳng với mọi chúng sinh: từ là thương yêu ban vui, bi là xót thương cứu khổ, hỷ là vui với niềm vui của người, xả là buông bỏ, không thiên vị), nên sự bố thí không trải khắp mọi người; mời người này mà bỏ người kia, không cho được đạo pháp (?).

 Khi ấy, các thái tử và sứ giả của Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương, ở tầng trời thấp nhất của cõi dục), cùng các vị thần hộ trì Phật đạo, ghi chép từng điều một, rồi dần dần lìa bỏ người ấy. Họ ra lệnh cho thần Tư mệnh (vị thần coi giữ số mạng, sổ thọ yểu của con người) tính toán, gom góp tội lỗi chồng chất của người ấy, ghi rõ từng điều và tên tuổi, rồi tâu lên Thượng đế (vị vua trời). Tuổi thọ chưa hết mà bỗng bị sai ác thần đến, nhân lúc người ấy phạm giới mà đoạt lấy phần mạng sống còn lại. Tự nhiên họ rơi vào nê-lê (phiên âm tiếng Phạn, tức địa ngục), phải chịu tội trải qua mười tám ngục, đến khi trời đất bị lửa thiêu (lúc tận cùng của một thời kỳ thế giới) mới được ra. Hoặc rơi vào một loài cầm thú, hoặc được vào cõi người; nếu ở cõi người thì sẽ ngu si, không được sinh vào nhà có đạo pháp."

 Phật nói: "A-nan! Người theo đạo nên thường xuyên tụ họp, giảng nói nghĩa lý của pháp. Không được ngăn che con đường tu đạo của người khác (?), nếu không sẽ mắc tội cắt đứt chánh pháp, diệt mất lời dạy của Phật." Các đệ tử nghe Phật giảng kinh, ai nấy đều run sợ, thảy đều giữ lòng ngay thẳng nhận lời dạy, rồi lễ Phật.

 Kinh Phật nói về ba hạng đệ tử

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video