# Kinh Liễu Nghĩa về Chỗ Tùy Thuận Việc Làm của Như Lai, trong kinh Tương Tục Giải Thoát
Kinh Liễu Nghĩa về Chỗ Tùy Thuận Việc Làm của Như Lai, trong kinh Tương Tục Giải Thoát.
Kinh Liễu Nghĩa về Chỗ Tùy Thuận Việc Làm của Như Lai, trong kinh Tương Tục Giải Thoát. Một số chú thích về tên kinh:
- "Tương Tục Giải Thoát" là tên một bộ kinh, nghĩa là cởi mở những chỗ giáo lý kết nối sâu kín.
- "Như Lai" là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như thật mà đến.
- "Liễu nghĩa" là giáo lý nói rõ ràng, trọn vẹn, không cần suy diễn thêm.
- "Chỗ tùy thuận việc làm của Như Lai" là những điều thuận theo các việc Như Lai làm để giáo hóa.
Thời Lưu Tống (triều đại ở miền Nam Trung Hoa, năm 420–479), Cầu-na-bạt-đà-la (nhà sư người Ấn Độ sang Trung Hoa dịch kinh) dịch.
Kinh Liễu Nghĩa về Chỗ Tùy Thuận Việc Làm của Như Lai, trong kinh Tương Tục Giải Thoát.
Như kinh Tương Tục Giải Thoát có nói: Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), Thế Tôn có nói đến pháp thân của Như Lai (thân chân thật của Phật, chính là chân lý và các đức tính giác ngộ, không phải thân xác thịt). Pháp thân của Như Lai có tướng trạng thế nào?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Đó là khéo tu tập các địa (các giai đoạn tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc từ thấp lên cao) và các ba-la-mật (những hạnh tu đưa người qua bờ giác ngộ, như bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Nhờ cỗ xe tu hành ấy, thân được chuyển đổi tận gốc rễ và thành tựu (?). Này Văn-thù-sư-lợi, đó là tướng của pháp thân Như Lai. Nên biết pháp thân ấy còn có tướng không thể nghĩ bàn, vì hai nguyên do: một là pháp thân lìa mọi điều giả dối do ý niệm và lời nói bày đặt, và không có tạo tác; hai là chúng sinh thì bám chấp vào những điều giả dối và vào các tạo tác."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thân của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy) khi đã chuyển đổi, thì cũng gọi là pháp thân chăng?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Không gọi là pháp thân."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vậy gọi là thân gì?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Gọi là giải thoát thân (thân đã thoát khỏi phiền não và vòng sinh tử)." (Chú thích của bản gốc: "Năm phần pháp thân" được gọi là giải thoát, tiếng Phạn gọi là tỳ-ni mộc-xoa. Giải thoát của niết-bàn thì tiếng Phạn gọi là mộc-xoa.)
"Này Văn-thù-sư-lợi, về giải thoát thân thì Thanh văn, Duyên giác và chư Như Lai đều như nhau. Chỉ riêng pháp thân là có chỗ khác biệt. Chỗ khác biệt của pháp thân là có vô lượng công đức thù thắng, kỳ diệu, không thể lấy gì ví được."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, sự sinh khởi của Như Lai có tướng thế nào?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Tướng của hóa thân (thân Phật hiện ra trong đời để giáo hóa chúng sinh, như thân Phật Thích-ca sinh ra ở Ấn Độ) thì sinh khởi giống như thế giới sinh khởi. Mọi loại công đức của Như Lai, cùng tướng an trụ trong cõi thanh tịnh trang nghiêm, đều nên biết là tướng sinh khởi của hóa thân. Còn pháp thân thì không có sinh khởi."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, dùng phương tiện khéo léo nào để thị hiện (hiện ra cho chúng sinh thấy) hóa thân?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Trong khắp các cõi Phật của tam thiên đại thiên thế giới (một cõi vũ trụ rất lớn, gồm một tỷ thế giới nhỏ), Như Lai hiện ra những việc sau:
- sinh vào nhà có quyền thế lớn, hoặc sinh vào nhà được coi là ruộng phước (dòng dõi đáng được cúng dường để gieo phước);
- vào thai, ra khỏi thai mà sinh ra;
- lớn lên hưởng thụ năm thứ dục lạc (sự ham muốn đối với sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và sự xúc chạm êm ái);
- xuất gia tu khổ hạnh, đi đến đạo tràng (nơi tu đạo và thành đạo);
- dưới cây bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thiền và giác ngộ) hàng phục ma quân và thành Phật;
- chuyển pháp luân (bắt đầu và tiếp tục giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe pháp lăn đi khắp nơi);
- sau đó hiện vào bát-niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, chấm dứt mãi mãi sinh tử).
Nên biết đó là phương tiện khéo léo để thị hiện hóa thân."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, hóa thân của Như Lai dùng mấy loại lời nói để thuyết pháp cho chúng sinh, khiến những người chưa thuần thục được điều phục mà trở nên thuần thục, và khiến những người đã thuần thục được giải thoát nhờ đối tượng tu tập ấy?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Lời nói của Như Lai gồm có: lời tu-đa-la (khế kinh, tức các bài giảng của Phật), lời tỳ-ni (giới luật, những quy định về đời sống tu hành), và lời ma-đức-lặc-già (bản luận, tức phần phân tích, giải thích giáo nghĩa một cách có hệ thống)."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là tu-đa-la? Thế nào là tỳ-ni? Thế nào là ma-đức-lặc-già?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Khi Ta giảng nói các pháp, gom các sự việc lại theo từng phạm vi giới hạn, thì gọi là tu-đa-la. Đó là dựa vào bốn việc, chín việc và hai mươi chín việc, cộng lại thành bốn mươi hai việc."
"Bốn việc là gì? Đó là: việc nghe pháp; việc quy y (nương tựa vào Phật, Pháp, Tăng); việc giữ giới; việc của Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh)."
"Chín việc là gì? Đó là:
1. Việc đặt tên gọi cho chúng sinh.
2. Việc chúng sinh thọ dụng (những gì chúng sinh dùng và hưởng).
3. Việc chúng sinh sinh khởi.
4. Việc sinh khởi rồi an trụ.
5. Việc diệt mất.
6. Việc các loại sai khác của chúng sinh.
7. Việc người nói pháp.
8. Việc pháp được nói ra.
9. Việc đồ chúng (hội chúng nghe pháp)."
"Hai mươi chín việc là gì? Đó là:
1. Việc gom các hành (các hoạt động tạo tác của thân, miệng, ý) thuộc phần nhiễm ô (phần ô uế, dẫn đến khổ).
2. Việc các hành ấy theo thứ lớp mà nối nhau sinh khởi (?).
3. Việc khởi lên ý nghĩ về "người", về cái "ta", rồi làm nhân cho đời sau.
4. Việc khởi lên ý nghĩ về "pháp" (sự vật có thật), rồi làm nhân cho đời sau.
5. Việc buộc tâm vào đối tượng thuộc phần thanh tịnh.
6. Việc chuyên chú dứt khoát nơi đối tượng ấy.
7. Việc tâm an trụ.
8. Việc an trú trong niềm vui ngay ở đời hiện tại.
9. Việc dùng phương tiện để vượt khỏi mọi duyên khổ (?).
10. Việc biết rõ để đoạn trừ. Việc này có ba loại: biết rõ để đoạn trừ những chỗ điên đảo (thấy sai lệch với sự thật); biết rõ để đoạn trừ những chỗ đi theo đường sai của những người ngoài chánh pháp vốn chấp có chúng sinh thật; biết rõ để đoạn trừ ngay trong mình những chỗ tăng thượng mạn (chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng đắc).
11. Việc nơi chốn để tu.
12. Việc tự mình chứng nghiệm.
13. Việc tu tập.
14. Việc làm cho sự tu tập ấy được vững chắc.
15. Việc cách thức thực hành.
16. Việc đối tượng nương vào để tu.
17. Việc khéo quán xét điều gì đã đoạn, điều gì chưa đoạn.
18. Việc tâm tán loạn.
19. Việc tâm không tán loạn.
20. Việc chỗ dựa để tâm không tán loạn.
21. Việc tu tập không biết chán, có phương tiện, không bỏ dở việc đã làm.
22. Việc lợi ích của sự tu tập.
23. Việc tu tập một cách vững chắc.
24. Việc hiểu biết chân thật.
25. Việc đạt đến niết-bàn (sự dập tắt hoàn toàn mọi phiền não, khổ đau).
26. Việc trong giáo pháp và giới luật được khéo nói ra, chánh kiến (hiểu biết đúng đắn) dù ở mức thế gian cũng vượt lên đỉnh cao của mọi chánh kiến trong và ngoài.
27. Việc sự tu tập bị thoái lui."
"Này Văn-thù-sư-lợi, trong giáo pháp và giới luật được khéo nói ra ấy, nếu có thoái lui thì đó là do không tu tập, chứ không phải do lỗi của cái thấy."
"Này Văn-thù-sư-lợi, nếu Ta vì các đệ tử Thanh văn và Bồ-tát mà nói về ba-la-đề-mộc-xoa (giới bổn, tức các điều giới cụ thể mà người tu phải giữ để được giải thoát) và những điều cần học tương ứng với ba-la-đề-mộc-xoa, thì gọi là việc tỳ-ni."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bồ-tát có mấy loại ba-la-đề-mộc-xoa?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Có bảy loại:
1. Nói về việc thọ nhận các oai nghi (phép tắc đi đứng, cư xử của người tu).
2. Nói về những việc thuộc tội ba-la-di (tội nặng nhất, phạm vào thì mất tư cách người tu).
3. Nói về bản chất của việc phạm giới.
4. Nói về bản chất của việc không phạm giới.
5. Nói về cách ra khỏi tội đã phạm.
6. Nói về việc thọ nhận luật nghi (giới luật đã phát nguyện giữ gìn).
7. Nói về việc xả bỏ luật nghi."
"Này Văn-thù-sư-lợi, dùng mười một loại tướng để tuyên bày, thông suốt, phân tích, giảng rộng và chỉ rõ, thì gọi là ma-đức-lặc-già. Mười một loại tướng là gì?
1. Tướng thế tục (?).
2. Tướng đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, sự thật rốt ráo).
3. Tướng đối tượng mà các bồ-đề phần pháp (các pháp tu dẫn đến giác ngộ, gồm ba mươi bảy pháp) nương vào.
4. Tướng cách thức quán xét.
5. Tướng quả.
6. Tướng hiển bày thần lực.
7. Tướng tự tính.
8. Tướng giữ gìn (?).
9. Tướng thuận theo pháp.
10. Tướng lỗi hại.
11. Tướng lợi ích."
"Này Văn-thù-sư-lợi, tướng thế tục là: nói về con người, nói về tự tính của vọng tưởng (những gì do tâm mê lầm tưởng tượng ra rồi cho là có thật), và nói về sự lay động, tạo tác, công dụng của các pháp."
"Tướng đệ nhất nghĩa là nói về bảy loại chân như (bảy phương diện của sự thật như nó vốn là)."
"Tướng đối tượng là nói về mọi loại nhĩ diễm (tất cả những gì cần được biết)."
"Tướng cách thức quán xét là nói về tám cách quán xét. Tám cách quán xét là gì? Đó là:
1. Chân thật.
2. An lập.
3. Lỗi lầm.
4. Công đức.
5. Lý lẽ thông suốt.
6. Sinh khởi.
7. Chứng thành.
8. Lược và rộng."
"Chân thật là chân như."
"An lập là lập ra chúng sinh, v.v.; hoặc lập ra tự tính của vọng tưởng; hoặc lập ra các cách trả lời câu hỏi; hoặc lập ra lời nói ẩn kín và lời nói hiển bày. Các cách trả lời gồm: trả lời dứt khoát một chiều, phân tích rồi trả lời, hỏi vặn lại rồi trả lời, và gác lại không trả lời."
"Lỗi lầm là Ta dùng vô lượng nhân duyên để nói về tai hại của các pháp phiền não."
"Công đức là Ta dùng vô lượng nhân duyên để nói về lợi ích của các pháp thanh tịnh."
"Lý lẽ thông suốt có sáu loại:
1. Thông suốt nghĩa chân thật.
2. Thông suốt sự chứng đắc.
3. Thông suốt lời dạy.
4. Thông suốt sự lìa hai bên cực đoan.
5. Thông suốt điều không thể nghĩ bàn.
6. Thông suốt ý chỉ."
"Sinh khởi là ba tướng hữu vi (?) và bốn duyên. Ba tướng hữu vi là ba đặc tính của mọi sự vật do nhân duyên tạo thành: sinh ra, tồn tại, diệt mất. Bốn duyên là bốn loại điều kiện làm sự vật sinh khởi."
"Chứng thành có bốn loại:
1. Chứng thành nhờ sự đối đãi.
2. Chứng thành nhờ tác dụng.
3. Chứng thành nhờ chứng cứ hỗ trợ.
4. Chứng thành nhờ lẽ tự nhiên của pháp."
"Dựa vào nhân, dựa vào duyên mà các hành sinh khởi và tên gọi theo đó mà có, thì gọi là chứng thành nhờ sự đối đãi."
"Dựa vào nhân, dựa vào duyên mà các pháp được đạt tới, được thành tựu, hoặc khi đã sinh khởi thì làm được công việc của nó, thì gọi là chứng thành nhờ tác dụng."
"Dựa vào nhân, dựa vào duyên, hoặc qua luận đề, hoặc qua lời trình bày, hoặc qua lời truyền dạy, hoặc qua ý nghĩa, mà làm cho điều ấy được chứng thành và được nhận biết, thì gọi là chứng thành nhờ chứng cứ hỗ trợ."
"Loại chứng thành ấy lại nói gọn thành hai loại: một là thanh tịnh, hai là không thanh tịnh. Loại thanh tịnh có năm tướng, loại không thanh tịnh có bảy tướng."
"Năm tướng thanh tịnh là gì?
1. Tướng được thấy ngay trước mắt.
2. Tướng dựa vào điều được thấy ngay trước mắt.
3. Tướng ví dụ bằng điều cùng loại.
4. Tướng được chứng thành trọn vẹn.
5. Tướng lời dạy hoàn toàn trong sạch."
"Những điều như: mọi hành đều vô thường, mọi hành đều khổ, mọi pháp đều vô ngã (không có cái "ta" thường còn, độc lập), mà thế gian đều thấy ngay trước mắt, thì gọi là tướng được thấy ngay trước mắt."
"Những điều như: mọi hành đều chỉ tồn tại trong từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), cho nên có đời sau, và nghiệp lành nghiệp dữ không mất đi. Những điều ấy được biết như sau:
- dựa vào chỗ thấy rõ sự vô thường thô thiển mà biết;
- dựa vào chỗ thấy rõ có đủ loại chúng sinh và đủ loại nghiệp mà biết;
- dựa vào chỗ thấy rõ chúng sinh có khổ có vui do nghiệp lành nghiệp dữ mà biết.
Dùng những điều ấy suy ra để biết điều không thấy được trước mắt. Những điều như thế gọi là tướng dựa vào điều được thấy ngay trước mắt."
"Lại nữa, đối với các hành bên trong và bên ngoài, lấy sự sinh và chết theo nhân duyên mà cả thế gian đều biết để làm ví dụ, thì suy ra được nỗi khổ. Cũng như thế mà suy ra được sự không tự chủ. Cũng như thế mà suy ra được sự thành và hoại theo nhân duyên của thế gian bên ngoài. Những điều suy ra như thế gọi là tướng ví dụ bằng điều cùng loại."
"Tướng được thấy ngay trước mắt, tướng dựa vào điều được thấy ngay trước mắt và tướng ví dụ bằng điều cùng loại, khi đã chứng thành một cách dứt khoát, thì gọi là tướng được chứng thành trọn vẹn."
"Nên biết tướng này: nếu là điều bậc Nhất thiết trí (bậc biết tất cả mọi sự, tức Phật) đã giảng nói rộng, ví như "niết-bàn là tịch tĩnh", thì những điều như thế gọi là tướng lời dạy hoàn toàn trong sạch."
"Này Văn-thù-sư-lợi, vì vậy năm tướng này tạo thành sự quán xét thanh tịnh. Vì thanh tịnh nên cần phải tu tập."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tướng của bậc Nhất thiết trí có mấy loại?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Có năm loại:
1. Danh tiếng bậc Nhất thiết trí lan khắp thế gian.
2. Thành tựu ba mươi hai tướng của bậc đại nhân (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân Phật).
3. Có mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) để dứt khoát cởi bỏ lưới nghi ngờ của mọi chúng sinh.
4. Có bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững chắc khi thuyết pháp) mà thuyết pháp, mọi học thuyết ngoài chánh pháp không thể vặn hỏi, không thể khuất phục.
5. Trong giáo pháp và giới luật của vị ấy, người ta biết có tám chánh đạo (tám con đường đúng đắn dẫn đến giải thoát) và bốn quả sa-môn (bốn bậc chứng quả của người tu)."
"Nên biết năm điều này là tướng của bậc Nhất thiết trí. Nếu dùng những điều này để hỗ trợ chứng thành thì có hiện lượng (biết bằng cách thấy trực tiếp), tỷ lượng (biết bằng suy luận) và thánh ngôn lượng (biết dựa vào lời dạy đáng tin của bậc thánh). Đó gọi là năm tướng hoàn toàn trong sạch."
"Bảy tướng không thanh tịnh là gì?
1. Tướng cái khác mà giống điều đó vẫn có thể thấy được.
2. Tướng cái khác mà không giống điều đó vẫn có thể thấy được.
3. Tướng mọi thứ đều giống nhau đều có thể thấy được.
4. Tướng mọi thứ đều không giống nhau đều có thể thấy được.
5. Tướng ví dụ bằng điều khác loại.
6. Tướng không được chứng thành.
7. Tướng lời dạy không trong sạch."
"Nếu nói mọi pháp đều là đối tượng nhận biết của ý thức, thì gọi là tướng mọi thứ đều giống nhau đều có thể thấy được."
"Nếu nói về những tướng khác nhau về hình dạng, tự tính, nghiệp dụng, pháp, nhân quả, thì gọi là tướng mỗi thứ khác nhau. Nếu cho rằng chắc chắn mỗi thứ đều khác nhau, thì gọi là tướng mọi thứ đều không giống nhau đều có thể thấy được."
"Này Văn-thù-sư-lợi, trong điều được dùng để suy ra, có cái khác mà mọi mặt đều giống, lại có cái mọi mặt đều không giống. Vì không chứng thành được một cách dứt khoát nên gọi là tướng không được chứng thành."
"Lại nữa, trong điều được dùng để suy ra, có cái khác mà không giống vẫn có thể thấy được, lại có cái mọi mặt đều giống. Vì không chứng thành được một cách dứt khoát nên cũng gọi là tướng không được chứng thành."
"Vì không chứng thành được nên không tạo thành sự quán xét thanh tịnh. Vì không thanh tịnh nên không nên tập theo, gần gũi."
"Tướng lời dạy không trong sạch: nên biết bản chất của nó là không thanh tịnh."
"Dù Như Lai ra đời hay không ra đời, pháp vẫn an trụ như thế, an trụ trong pháp giới (bản thể chân thật của mọi sự vật). Đó gọi là chứng thành nhờ lẽ tự nhiên của pháp."
"Lược và rộng là nói chung một câu pháp, rồi dần dần mở rộng câu ấy, phân tích giảng giải cho đến cùng tận."
"Những pháp tu dẫn đến giác ngộ có cách thực hành, có đối tượng, có sự quyết định, như bốn niệm xứ (bốn phép quán để giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) v.v. mà Ta đã nói, thì gọi là tướng tự tính."
"Đạo thế gian và đạo xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian) cùng đoạn trừ các phiền não, đem lại quả công đức thế gian và xuất thế gian, thì gọi là tướng đạt được quả."
"Người đã giải thoát, dùng trí tuệ mà biết rõ, rồi rộng vì chúng sinh giảng nói và chỉ bày, thì gọi là tướng hiển bày thần lực."
"Trong khi tu các pháp dẫn đến giác ngộ như thế, những điều nhiễm ô trái với đạo thì gọi là tướng pháp chướng ngại. Những điều đem lại nhiều lợi ích cho sự tu thì gọi là tướng thuận theo pháp. Những gì là lỗi của chướng ngại thì gọi là tướng lỗi hại. Những gì thuận theo công đức thì gọi là tướng lợi ích."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cúi xin Ngài vì các Bồ-tát mà nói thêm ý nghĩa tóm lược để thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) về tu-đa-la, tỳ-ni và ma-đức-lặc-già. Ý nghĩa ấy không chung với các ngoại đạo (những học thuyết, tôn giáo ngoài Phật pháp). Xin Ngài nói để các Bồ-tát theo thứ lớp mà thuận theo, đi sâu vào giáo pháp rất sâu xa mà Như Lai đã nói."
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nay ông hãy lắng nghe kỹ. Ta sẽ vì ông nói ý nghĩa tóm lược để thọ trì, khiến các Bồ-tát khéo hiểu được những lời Như Lai nói theo cách bất liễu nghĩa (lời nói ẩn ý, cần giải thích mới hiểu đúng)."
"Này Văn-thù-sư-lợi, dù là pháp nhiễm ô hay pháp thanh tịnh, Ta đều nói: mọi pháp đều không có kẻ tạo tác, không có con người nào cả, tất cả đều không có gì để nắm bắt. Không phải pháp nhiễm ô thì trước nhiễm ô rồi sau mới thanh tịnh. Cũng không phải pháp thanh tịnh thì sau thanh tịnh mà trước đã nhiễm ô."
"Kẻ phàm phu ngu si đối với thân đầy tội lỗi của mình, dù là pháp hay là người, đều chấp rằng có tự tính từ trước. Họ thấy sai về nhân duyên mà nói: "Đây là ta, đây là của ta". Đối với những tướng được thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm và nhận biết, họ lầm tưởng là sạch là dơ, rồi khởi lên những hành động sai trái."
"Còn người biết đúng như thật thì xả bỏ được thân lỗi lầm, mọi phiền não không thể làm nhiễm ô, đạt đến sự hoàn toàn trong sạch rốt ráo, lìa mọi điều giả dối, được thân vô vi (thân không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), mãi mãi lìa khỏi các hành."
"Này Văn-thù-sư-lợi, nên biết đó là lời nói tóm lược về ý nghĩa để thọ trì."
Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý nghĩa này, nên nói kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp) rằng:
Pháp nhiễm ô, thanh tịnh,
Không kẻ làm, không người;
Ta nói không gì nắm,
Sạch dơ chẳng trước sau.
Kẻ ngu với thân lỗi,
Chấp "ta" và "của ta",
Theo đó sinh thấy chấp:
"Ta ăn, việc ta làm,
Đây phiền não của ta,
Đây thanh tịnh của ta."
Ai biết đúng như thật,
Bỏ hẳn thân tội lỗi,
Phiền não chẳng nhiễm dính,
Rốt ráo được sạch trong,
Lìa hẳn mọi giả dối,
Được thân vô vi thường còn.
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tâm của Như Lai khởi lên có tướng thế nào?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Như Lai không có sự khởi lên của tâm, ý, thức (các hoạt động nhận biết, suy nghĩ của tâm phàm phu). Thế nhưng Như Lai có tâm khởi lên mà không do tạo tác, nên biết tâm ấy như huyễn hóa."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Nếu pháp thân của chư Như Lai lìa mọi tạo tác, thì làm sao trong chỗ không tạo tác ấy lại có tâm khởi lên?"
Phật đáp: "Này Văn-thù-sư-lợi, đó là do trí tuệ đã tu tập từ trước mà khởi lên. Ví như người ngủ say không có tâm, không tạo tác việc thức dậy, nhưng vẫn thức dậy được nhờ sức của việc đã làm từ trước. Lại ví như người vào diệt thọ tưởng định (một loại thiền định sâu, trong đó cảm thọ và tưởng niệm hoàn toàn ngưng bặt) không tạo tác việc thức dậy, nhưng vẫn ra khỏi định được nhờ sức của việc đã làm từ trước. Tâm khởi lên sau giấc ngủ và sau diệt thọ tưởng định thế nào, thì tâm của Như Lai khởi lên cũng như thế, là do trí tuệ đã tu tập từ trước mà khởi lên."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thân Như Lai là có tâm hay không có tâm?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Không có tâm, vì tâm (của phàm phu) không được tự tại, còn Như Lai thì được đại tự tại (?)."
Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, chỗ hành hoạt của Như Lai và cảnh giới của Như Lai khác nhau thế nào?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Chỗ hành hoạt của Như Lai là chỗ chung cho tất cả chư Như Lai, tức là cõi Phật được trang nghiêm thanh tịnh bằng vô lượng công đức không thể nghĩ bàn. Này Văn-thù-sư-lợi, cảnh giới của Như Lai có năm loại:
1. Cõi của mọi loài chúng sinh.
2. Thế giới.
3. Pháp giới.
4. Cõi chúng sinh cần được điều phục.
5. Cõi phương tiện để điều phục.
Đó là chỗ khác nhau."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai thành chánh giác (giác ngộ hoàn toàn đúng đắn), chuyển pháp luân, cho đến vào đại bát-niết-bàn, những việc ấy có tướng thế nào?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Không có hai tướng. Không thành chánh giác, mà cũng không phải không thành chánh giác. Không chuyển pháp luân, mà cũng không phải không chuyển pháp luân. Không vào đại bát-niết-bàn, mà cũng không phải không vào đại bát-niết-bàn. Vì pháp thân rốt ráo thanh tịnh, và vì có thị hiện hóa thân."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, đối với hóa thân, chúng sinh thấy, nghe, cúng dường thì vì sao sinh ra công đức?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Vì chúng sinh dùng tâm trong sạch mà hướng về Như Lai. Vì hóa thân là do Như Lai hóa hiện ra. Và vì đó là hạnh hướng đến bát-niết-bàn."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, pháp thân và giải thoát thân đều như nhau ở chỗ không tạo tác. Vì sao pháp thân của Như Lai lại vì chúng sinh mà phát ra ánh sáng đại trí tuệ, và hiện ra vô lượng hình tượng hóa thân, còn giải thoát thân của Thanh văn, Duyên giác thì không?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ví như mặt trời, mặt trăng, ngọc báu thuộc loại nước và lửa, và ngọc pha-lê, đều không tạo tác mà vẫn phát ra ánh sáng chiếu khắp chúng sinh. Những viên pha-lê quý (?) ấy phát sáng là nhờ sức uy đức lớn của chúng sinh (?) và nhờ sức nghiệp mạnh của chúng sinh. Viên pha-lê trong sạch ấy hiện ra đủ mọi màu sắc hình tượng."
"Cũng như thế, pháp thân của Như Lai đã nương vào vô lượng pháp giới, tu tập phương tiện và trí tuệ mà được rèn luyện khéo léo. Vì thế mới phát ra ánh sáng trí tuệ và hiện ra hình sắc hóa thân. Còn thân chỉ thuần là giải thoát thì không như vậy."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Ngài có nói thần lực của Như Lai khiến người ở cõi Dục được thân đầy đủ, tức là sinh vào các dòng họ lớn như sát-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc ở Ấn Độ xưa) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế tự ở Ấn Độ xưa). Thần lực ấy cũng khiến chư thiên ở cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô Sắc đều được thân đầy đủ. Cõi Dục là cõi còn ham muốn dục lạc. Cõi Sắc là cõi chư thiên đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế. Cõi Vô Sắc là cõi chư thiên không còn thân hình, chỉ còn tâm thức. Điều ấy có ý nghĩa gì?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Thần lực của Như Lai lập ra con đường tu và dấu vết để noi theo, khiến ở mọi nơi đều được mọi loại thân đầy đủ. Nghĩa là ai thực hành đúng như lời đã dạy về con đường và dấu vết ấy, thì ở mọi nơi đều được mọi loại thân đầy đủ."
"Còn ai trái nghịch với con đường và dấu vết ấy, chê bai, chỉ trích, phỉ báng, lại khởi tâm giận dữ, muốn hại đối với Ta, thì khi mạng chung, ở mọi nơi đều phải nhận mọi loại thân thấp kém."
"Vì vậy, này Văn-thù-sư-lợi, nên biết không phải chỉ nhờ thần lực của Như Lai lập ra mà được thân đầy đủ. Cũng có người vì khởi tâm giận dữ, muốn hại đối với Như Lai mà phải nhận thân thấp kém."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ở cõi Phật không thanh tịnh, điều gì khó có, điều gì dễ có? Ở cõi Phật thanh tịnh, điều gì khó có, điều gì dễ có?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ở cõi Phật không thanh tịnh, có tám điều dễ có và hai điều khó có. Tám điều dễ có là:
1. Ngoại đạo.
2. Chúng sinh nghèo khổ.
3. Người sinh vào dòng thấp hèn, và sự hơn kém của gia thế, lúc đầy đủ lúc thiếu thốn.
4. Người làm hư hỏng đức hạnh, làm các điều ác.
5. Người phạm giới.
6. Các đường ác (những cõi sinh đầy khổ đau như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).
7. Người có chí nguyện thấp kém (?).
8. Bồ-tát có chí nguyện và hạnh phương tiện thấp kém.
Hai điều khó có là: Bồ-tát có chí nguyện và hạnh phương tiện cao cả, và Như Lai ra đời."
"Này Văn-thù-sư-lợi, cõi Phật thanh tịnh thì trái ngược với trên: tám điều kia khó có, còn hai điều này dễ có."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, trong kinh Tương Tục Giải Thoát, kinh này tên là gì, phải vâng giữ như thế nào?"
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Kinh này tên là Lời Nói Liễu Nghĩa về Chỗ Tùy Thuận Việc Làm của Như Lai. Hãy vâng giữ như thế."
Khi nói kinh Lời Nói Liễu Nghĩa về Chỗ Tùy Thuận Việc Làm của Như Lai này, có bảy mươi lăm nghìn vị Bồ-tát đạt được tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên nhất không tán loạn) phân biệt viên mãn về pháp thân (?).
Hết kinh Lời Nói Liễu Nghĩa về Chỗ Tùy Thuận Việc Làm của Như Lai.
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video