Thiên 0 — Tên sách, lời tựa của Trình Đình Kính và lời tự tựa của Chu Diệu

 # Trạch pháp cử ngung (Phép xem nhà ở – nêu một góc để người đọc tự suy ra các góc còn lại)

 Trạch pháp cử ngung. Đời Thanh, Chu Diệu, tự Húc Luân, người Tích Sơn (tức Vô Tích), tự tay biên soạn.

 Lời tựa

 Môn học địa lý (tức phong thủy: môn xem thế đất, núi sông để chọn chỗ làm nhà, đặt mộ) có từ rất lâu đời. Kinh Thi kể rằng khi Công Lưu (tổ tiên nhà Chu) dời dân đến đất Bân, ông coi trọng việc xem các dòng suối, đo đạc vùng đất thấp ẩm và vùng đồng bằng. Kinh Thư kể rằng khi Chu Công xây thành Lạc, việc làm trước hết là bói đất phía đông sông Giản và phía tây sông Triền.

 Như vậy có thể biết các bậc thánh hiền ba đời Hạ, Thương, Chu, khi dựng kinh đô, lập thành ấp, đều phải phân biệt thế núi sông, xét chỗ âm dương gặp nhau. Các ngài tìm nơi hình và khí của trời đất kết tụ lại, để làm nền móng bền vững nghìn trăm năm.

 Từ đời Tần, đời Hán trở về sau đã có sách chuyên môn, như kinh Thanh nang, kinh Xích đình. Các sách ấy bàn chung cả âm trạch (mộ phần của người chết) và dương trạch (nhà ở của người sống). Từ đó các ông Quản (Quản Lộ) và Quách (Quách Phác) đều hiểu thông suốt nghĩa lý ấy.

 Cuối đời Đường, ông Dương Quân Tùng có được sách bí truyền trong kho sách của triều đình, nghiên cứu đến tận chỗ sâu xa, rồi soạn kinh Thiên ngọc cùng các kinh khác. Các sách ấy làm sáng tỏ hai luồng khí trong lành lớn của trời đất (tức hai khí âm và dương). Khí nhờ hình mà được chứa lại; ở đâu có hình thì hai khí thực sự qua lại, luân chuyển trong đó. Người cầu phúc phải cố hướng về chỗ sinh vượng (khí đang nảy nở, đang mạnh) và tránh chỗ suy tử (khí đang tàn lụi, đã chết).

 Ông Tăng Văn Siểm được Dương Quân Tùng đích thân truyền dạy. Đến đời Tống, các ông Thiệu (Thiệu Ung), Trình (anh em Trình Hạo, Trình Di), Chu (Chu Đôn Di), Chu (Chu Hy) không ai là không biết môn này. Lâu ngày, chân truyền thất lạc, mỗi người hiểu lầm một kiểu, giải thích bừa bãi, lập ra những thuyết khác nhau. Vì vậy không chỉ phép làm mộ ở vùng núi và vùng đồng bằng trăm phần không còn một, mà cả phương vị và khí vận của nhà ở cũng mờ mịt, không ai phân biệt được.

 Đến triều ta (nhà Thanh), ông Tưởng Bình Giai người Hoa Đình nắm được ý chỉ chân thật của Dương Quân Tùng và Tăng Văn Siểm. Ông kết hợp với thuyết "nguyên, hội, vận, thế" của Thiệu Tử (cách Thiệu Ung chia các chu kỳ thời gian lớn nhỏ của vũ trụ). Rồi ông dùng tam nguyên cửu khí để khơi mở chỗ sâu xa của kinh Thiên ngọc và kinh Thanh nang. Tam nguyên là ba chu kỳ thời gian thượng nguyên, trung nguyên, hạ nguyên, mỗi nguyên 60 năm; cửu khí là khí của chín sao, mỗi sao nắm quyền một khoảng thời gian.

 Ông chỉ rõ rằng ngũ hành huyền không (phép tính ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ theo sự vận chuyển của sao và thời gian, không theo phương vị cố định) là ngũ hành của "đại quái âm dương", chứ không như thế tục đoán mò, đo bừa. Ông soạn các sách Địa lý biện chính, Thiên nguyên ngũ ca, Quy hậu lục để chỉ bảo người học đời sau. Dùng các sách ấy đoán tốt xấu thì ứng nghiệm nhanh như dùi đánh vào trống là trống kêu ngay, nên ai cũng ngưỡng mộ mà học theo.

 Tôi, lúc rảnh việc công, cũng để tâm đến môn địa lý. Tôi tìm khắp các sách ông Tưởng in ra, đọc kỹ, nghĩ sâu, thỉnh thoảng có chỗ hiểu được. Nhưng sách ông rất tinh tế, ý lại rất kín đáo, nên chưa thể một lúc mà thấu suốt.

 Ông Chu Húc Luân ở Vô Tích, học vị minh kinh (người được tiến cử vì thông thạo kinh sách), thuở trẻ vì lo xây mộ cho cha ông mà mời thầy chọn đất. Lúc rảnh, ông thường lật đọc sách của các nhà kham dư (thầy phong thủy). Ngoài phép làm mộ, ông còn nghiên cứu cả phép xem nhà ở, một lòng theo phép tam nguyên của ông Tưởng. Ông nghiền ngẫm các đồ hình quẻ tiên thiên, hậu thiên trong Chu Dịch của Thiệu Tử (hai cách xếp tám quẻ theo phương vị), để dò chỗ sâu kín của Hà đồ và Lạc thư (hai sơ đồ số cổ, gốc của lý thuyết phong thủy).

 Vì vậy, về hình thế (dáng thế núi sông, nhà cửa nhìn thấy được) và lý khí (phép tính phương vị, thời vận theo khí), ông tách ra thì thành hai, gộp lại thì là một. Về già, ông mang nghiên mực đi đến đâu thì xem xét, sửa sang nhà cửa đến đó, và đều có hiệu nghiệm.

 Tiếc rằng tôi bị việc quan buộc chân ở Đại Lương như quả bầu treo một chỗ, chỉ nghe danh mà không được đích thân nhận lời dạy. Mùa hè năm nay, ông từ đất Sở đến đất Biện (Khai Phong). Nhờ người bạn chơi với nhau từ đời cha ông là Tôn Cúc Như, tôi được gặp ông. Trò chuyện lâu, qua lại ngày càng thân, ý hợp tâm đầu, tôi bèn đem hết những thuyết tam nguyên theo phép ông Tưởng mà mình có, khẩn khoản xin ông chỉ bảo.

 Ông bảo đó chỉ là đại lược phép của ông Tưởng, chứ không phải bí quyết thật để dùng trong thực tế. Rồi ông nói hết những chỗ tinh vi, bí diệu, và cách dùng đảo ngược, đầu đuôi rõ ràng, không sót ý nào. Hôm sau, ông đưa hai tập Trạch pháp cử ngung tặng tôi và nói: "Đây là bản tôi tự tay biên soạn và định lại mấy năm nay, chỗ tinh chỗ thô đều đủ cả. Xem mấy điều về niên vận, phân hướng, tác dụng thì bí quyết tam nguyên của ông Tưởng đều ở đây."

 Tôi nhận về đọc, lúc đầu vẫn chưa thấy chỗ diệu. Tìm tòi ngẫm nghĩ mấy lượt, hễ có chỗ ngờ là hỏi han, bàn bạc kỹ lưỡng. Bấy giờ mới thấy những điều trước kia mờ mịt trong lòng, đến nay đã rõ như xem lòng bàn tay. Tôi bèn bàn việc đem khắc in để chia sẻ với những người cùng sở thích.

 Ban đầu ông sợ lộ cơ trời, sau nghĩ đến việc thức tỉnh người đời, giúp đỡ mọi người, nên khẳng khái nhận lời. Mộ phần là nơi người chết về, nhà ở là nơi người sống ở; so hai thứ thì dường như nhà ở còn quan trọng hơn. Sách này gọn mà rõ, tinh mà xác đáng, thật là khuôn phép của việc xem nhà, cũng là gốc của việc tạo phúc, theo điều tốt, tránh điều xấu. Vì vậy tôi thuật lại kỹ để ghi đầu đuôi sự việc.

 Tháng đầu mùa đông năm Đinh Dậu, niên hiệu Đạo Quang (năm 1837), Trình Đình Kính, hiệu Dung Bình, người Tích Khê, viết lời tựa tại sở kho thuộc ty Bố chính (cơ quan coi tài chính, hành chính của tỉnh) ở Đại Lương.

 Lời tựa của tác giả

 Phép xem nhà lâu ngày đã mất chân truyền: gốc ngọn làm ngược, nặng nhẹ không phân biệt. Sách khắc in ngoài phố truyền đi khắp nơi, lời lẽ rối ren mê hoặc như thổi kèn đánh trống. Người viết tự lầm rồi làm người khác lầm theo, tác hại không ít.

 Tôi từ nhỏ thích đọc sách của các nhà kham dư (thầy phong thủy). Đọc rộng quá, đến mức gần như tràn lan, không biết quy về đâu. Năm Quý Hợi niên hiệu Gia Khánh (năm 1803), tôi có được sách Địa lý biện chính và Thiên nguyên ngũ ca, Quy hậu lục của Tưởng Đại Hồng người Đỗ Lăng. Bấy giờ tôi mới biết chân truyền từ Dương Quân Tùng, Tăng Văn Siểm đến nay vẫn còn đủ.

 Chân truyền ấy chẳng qua là làm rõ lẽ âm dương của trời đất: lẽ ấy gửi trong khí và hiện ra ở hình. Trong đó sự động tĩnh, qua lại, tốt xấu, lúc tàn lúc lớn đều không sai mảy may. Cho nên nhà ở và mộ phần được coi trọng như nhau. Nền nhà ở cũng như nền mộ, đều xét long mạch (mạch đất chạy dài như con rồng từ núi đến), sa (các gò đồi bao quanh) và thủy (dòng nước). Chỉ khác là so với mộ, nền nhà nên có cục thế rộng lớn, thô hùng thì mới có chỗ kết tụ.

 Điều cốt yếu đại để có năm (?): một là đất, hai là cửa, ba là đường phố, bốn là núi cao nhọn đứng xa, năm là góc trống. Phong khí (khí theo gió), xung khí (khí đâm thẳng tới), thông khí (khí lưu thông) đều được chỉ rõ tường tận. Còn về cách dùng thì lấy tam nguyên cửu tinh làm chủ. Tam nguyên là ba chu kỳ thời gian, mỗi chu kỳ 60 năm; cửu tinh là chín sao, mỗi sao lần lượt nắm quyền theo thời. Các phép khác như phép du niên quái lệ (phép từ quẻ của nhà suy ra phương tốt xấu theo một thứ tự cố định) đều bị bài trừ hết.

 Trong lòng tôi chỉ tâm phục mỗi phép này (?). Nhiều năm sau, hễ mở lớp dạy học ở đâu mà gặp bà con bạn bè xây cất, tôi thường âm thầm đối chiếu với phép của ông Tưởng, không lần nào là không nghiệm. Nhờ vậy hiểu biết càng vững, người mời đi xem ngày càng đông.

 Năm Ất Dậu, tức năm Đạo Quang thứ năm (năm 1825), mùa hè tôi vào kinh. Lúc ấy quan Đại tư khấu (Thượng thư bộ Hình) là ông Hàn Quế Linh đang ở Bảo Hoa Dục đốc thúc việc xây lăng (cát địa: đất tốt chọn để làm lăng vua). Tôi ghé nhà trọ của ông, xem khắp chỗ tốt chỗ xấu, rồi hứa rằng mùa thu ông sẽ được triệu về kinh, vẫn được giao chức ở bộ, và trong năm ấy còn được thăng nữa. Đến tháng tám, quả nhiên ông được như vậy.

 Ông Hàn vâng chỉ về kinh, vào Thu bộ (tên gọi khác của bộ Hình), tháng mười hai lại được thăng Tư khấu; người nghe đều lấy làm lạ. Năm sau gặp kỳ thi Hội do bộ Lễ tổ chức, những người ở kinh cùng làm khảo quan (quan chấm thi) mời tôi xem nhà trọ, lời tôi nói phần nhiều ứng nghiệm. Rồi mùa hè năm ấy, tôi cùng quan Tư mã (chức phó quan đầu phủ) Dương Bá Xuy về phương nam. Tư khấu Hàn cũng vì đau chân mà xin về quê.

 Mùa xuân năm Đinh Hợi (năm 1827), ông Hàn nhiều lần gửi thư mời tôi đến Tô Châu xem việc dựng nhà mới. Đến mùa thu công việc chưa xong thì Vương Cự Xuyên từ Việt Tây (Quảng Tây) gửi thư mời gấp, tôi bèn sang đất Việt. Tôi ở nha huyện Tuyên Hóa hơn hai năm. Các văn miếu (miếu thờ Khổng Tử), học xá, lán thi cùng các nha môn cấp đạo, cấp phủ ở đó đều có sửa dựng.

 Mùa thu năm Canh Dần (năm 1830), tôi cùng Cự Xuyên lên tỉnh lỵ. Vừa lúc quan Tả Giang đạo là ông Trình Phất Đường được điều về tỉnh, giữ ấn quan Diêm đạo (quan coi việc muối). Ông ấy cùng quan quận thú Quế Lâm là ông Mục Canh San trước sau đều mất vợ (nguyên văn "gõ chậu", lấy điển Trang Tử gõ chậu hát khi vợ chết). Hai ông dặn tôi chọn ngày tốt để quàn tạm linh cữu. Từ đó các quan đương chức đều biết đến tôi.

 Ngày hai mươi bảy tháng mười mùa đông, dinh Phiên (dinh quan Bố chính) bị cháy. Lúc ấy ông Chu Trĩ Khuê người Đại Lương đang làm Bố chính, mời tôi đến bàn việc dựng lại mái nhà cũ. Vì năm ấy không lợi cho hướng nam và hướng bắc, nên đợi tháng chạp chọn ngày mới làm cùng lúc. Khi gác xà nóc nhà đại đường thì đúng lúc quan Tuần phủ là ông Tô Vân Canh được điều đi Sở Nam (Hồ Nam).

 Có chỉ cho ông Trĩ Khuê tạm quyền việc của viện Tuần phủ, ai cũng biết ngày tôi chọn hẳn là điềm tốt. Trước đó, vào tháng mười một, Trung thừa (tên gọi khác của Tuần phủ) Tô Vân Canh vì nhận chức đã lâu mà không được thay đổi, nên mời tôi xem nha thự. Tôi bèn xem khắp trong ngoài thành, sửa lại nhà trên đỉnh núi Độc Phong; đến lúc ấy ông rất mừng.

 Mùa hè năm Tân Mão (năm 1831), tôi muốn về quê, ông Trĩ Khuê cố giữ lại, mời vào làm mạc khách (người giúp việc riêng cho quan) và dặn dạy học hai đứa cháu nội. Lúc rảnh tôi đi dạo xem phong thủy trước sau nha thự, thấy ông làm quan đã lâu mà không được thăng. Ông nói: "Có chỗ nào tốt xấu không hợp thì cứ sửa đổi."

 Tôi bèn thêm một bức chiếu tường (bức tường bình phong chắn trước cổng) ở phía trước, cao hơn hai thước, rộng hơn hai trượng. Trong tường đào một ao vuông rộng, sâu một thước sáu tấc. Tường bao quanh phía sau nha thì bổ sung cho vuông vắn và nâng cao thêm hơn hai thước. Ngày mồng bốn tháng ba năm Nhâm Thìn (năm 1832), ông nhận

 mệnh vua thăng Tuần phủ Giang Tây, tôi cùng ông đến Chương Môn (Nam Xương). Đất nha thự ở đó trước rộng sau hẹp. Mùa xuân vừa được quan tiền nhiệm là ông Ngô Tễ Phong sửa sang, rồi ông ấy được điều làm Hà đốc (quan Tổng đốc coi việc đê sông). Vì vậy không tiện nói chuyện sửa đổi, tôi chỉ phân biệt sơ qua tốt xấu của cửa, đường đi, phòng bên, rồi quyết định nên theo chỗ nào, tránh chỗ nào mà thôi.

 Ông Từ Tranh Am người Chiết Đông cùng làm việc trong nha, biết tôi thạo thuật này, mang cuốn sách phép xem nhà mới khắc của Vương Tuân Lý người Hải Ninh cho tôi xem. Lời tựa sách ấy nói: sách san định lại cuốn Dương trạch tập thành, bỏ phần rườm rà, tham khảo thêm sách khác. Phép dùng thì lấy tam nguyên và cửu cung (chín ô vuông theo Lạc thư, ứng với tám phương và trung tâm).

 Còn các phép như: niên vận can chi; nạp âm (cách gán ngũ hành cho từng cặp can chi); cầm tinh xuyên cung (phép cho các sao mang tên loài vật đi qua các cung); việc chia sơn vận, ốc vận; phép du niên khởi cửa theo lệ quẻ; phép quán tịnh, phiên tằng (?)... thì đều bị bác là sai, không chép. Những điều ấy đều hợp với ý kiến hèn mọn của tôi.

 Chỉ có điều sách ấy lấy nước để định cục và lấy cục để định nhà. Về tầng và gian (tầng là các dãy nhà nối tiếp nhau từ trước ra sau; gian là các ô nhà trong một dãy), sách chỉ nói số tầng mà chưa nói số gian. Khi nói về tốt xấu của gian tinh (sao ứng với từng gian), sách cho rằng sao khởi đếm từ tầng mà không khởi đếm từ phương. Đến phép cho chín sao tam nguyên bay rải theo sơn (phương mà lưng nhà tựa vào), sách lại không biết rằng một quẻ có ba sơn, phải chia âm dương để định tọa và hướng; còn phép cửa và đường thu khí thì mỗi thứ lại khác.

 Như thế là đã biết nhà ở có thể (phần gốc, cố định) và dụng (phần vận dụng, biến đổi), nhưng những điều ông Tưởng làm theo thời mà biến chế cho thích hợp thì vẫn chưa nắm hết chỗ sâu diệu. Nay lấy tam nguyên vận và ngũ tử vận để bàn sinh vượng suy tử, thấy đạo lý như vòng tuần hoàn. Vậy tại sao cùng là nhà Khảm, có khi hướng Bính lợi mà hướng Đinh không lợi, có khi hướng Đinh lợi mà hướng Bính lại không lợi? Cùng một vận, cùng một quẻ mà tốt xấu cách xa nhau như vậy?

 Thiên nguyên ca nói: "Chín sao tám quẻ quý ở chỗ gặp thời, trên dưới ba nguyên mỗi nguyên có chỗ hợp riêng." Lại nói: "Bốn tốt bốn xấu chia thuận nghịch, hai quẻ cha mẹ xoay đảo ngược." Đó chính là điều kinh Thiên ngọc của Dương Quân Tùng gọi là "chín sao cùng khởi mà trống mái khác nhau, đó là chỗ huyền diệu thật sự".

 Phép cửu cung phi bạch (cho chín sao bay lần lượt qua chín cung) thật là cái để nhà ở và mộ phần nương theo thời, nắm được lệnh trời. Người xem nhà đã coi phép ấy là khuôn phép, thì lại không thể không biết sự biến hóa theo thời của nó, có phép diệu một quẻ mà dùng hai cách.

 Tôi bèn lấy những tập Tướng trạch yếu biên, Tam nguyên áo chỉ mang theo trong hòm, biên tập chép lại để hỏi ý các bạn đồng đạo, đặt tên là Trạch pháp cử ngung. Chỉ mong người khéo nêu một góc mà suy ra ba góc sẽ tự nắm được chỗ tường tận.

 Ngày mười sáu tháng tám mùa thu năm Nhâm Thìn, niên hiệu Đạo Quang (năm 1832), Chu Diệu, hiệu Húc Luân, người Vô Tích, ghi.

 Quyển thượng

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video