Thiên 1 — Hán Vũ cố sự: chuyện cũ Hán Vũ Đế

 Hán Vũ cố sự (Chuyện cũ về Hán Vũ Đế) — [đời Hán] Ban Cố.

 Hoàng hậu họ Vương của Hán Cảnh Đế được đưa vào cung Thái tử (cung của người con vua đã được chọn nối ngôi; lúc ấy Cảnh Đế còn là thái tử). Bà được sủng ái, có thai, mơ thấy mặt trời chui vào lòng mình. Vua lại mơ thấy Cao Tổ (Lưu Bang, vị vua mở nước nhà Hán, ông nội của Cảnh Đế) bảo mình: "Vương phu nhân sinh con, có thể đặt tên là Trệ (nghĩa là con lợn)." Đến khi sinh con trai, vua bèn đặt tên ấy. Đó chính là Vũ Đế.

 Vũ Đế sinh vào sáng sớm ngày mồng bảy tháng bảy năm Ất Dậu, tại điện Y Lan. Lên bốn tuổi được lập làm Giao Đông vương (vương: tước cao nhất phong cho con vua, có đất riêng; Giao Đông là tên đất phong). Vài năm sau, Trưởng công chúa Phiêu (chị của Cảnh Đế) bế cậu đặt lên đùi, hỏi: "Cháu có muốn lấy vợ không?" Giao Đông vương đáp: "Muốn lấy vợ." Trưởng công chúa chỉ hơn trăm nữ quan hầu cận đứng quanh, cậu đều nói không cần. Cuối cùng bà chỉ con gái mình mà hỏi: "A Kiều có được không?" Cậu bèn cười đáp: "Được! Nếu lấy được A Kiều làm vợ, cháu sẽ làm nhà bằng vàng để cho nàng ở." Trưởng công chúa rất vui, bèn hết sức nài xin nhà vua, cuối cùng hôn sự được định.

 Lúc ấy hoàng hậu không có con, vua lập con của Lật Cơ làm thái tử. Khi hoàng hậu bị phế, theo thứ tự thì Lật Cơ đáng được lập làm hoàng hậu. Nhưng Trưởng công chúa rình tìm chỗ sai của Lật Cơ, thường ngấm ngầm tâu với vua. Có lần vua nói chuyện với Lật Cơ, Lật Cơ giận không chịu đáp, lại còn mắng vua là "chó già", vua để bụng căm ghét. Trưởng công chúa ngày ngày gièm pha Lật Cơ, nhân đó khen con trai của Vương phu nhân giỏi giang, vua cũng cho là cậu hiền tài. Vua bèn phế thái tử xuống làm vương, Lật Cơ tự sát, rồi lập Vương phu nhân làm hoàng hậu. Giao Đông vương được lập làm hoàng thái tử năm bảy tuổi. Vua nói: "Trệ cũng tức là Triệt (nghĩa là thông suốt; vua mượn chữ gần âm để đổi tên cho đẹp)." Nhân đó đổi tên thái tử là Triệt.

 Thừa tướng (chức quan đứng đầu triều đình, giúp vua điều hành mọi việc) Chu Á Phu ngồi hầu tiệc, lúc ấy thái tử ở bên cạnh. Á Phu không được như ý, mặt lộ vẻ oán giận. Thái tử nhìn ông không rời mắt, Á Phu bèn đứng dậy bỏ đi. Vua hỏi: "Con vì sao cứ nhìn người này?" Thái tử đáp: "Người này đáng sợ, ắt có thể làm giặc." Vua cười, nhân đó nói: "Kẻ hậm hực bất mãn này không phải là bề tôi cho vua trẻ sau này."

 Quan Đình úy (quan đứng đầu việc xét xử hình án trong triều) trình lên một vụ án. Mẹ kế của Phòng Niên là bà họ Trần giết cha Niên, nhân đó Niên giết bà Trần. Theo luật, Niên giết mẹ thì xử theo tội đại nghịch (tội nặng nhất, như giết cha mẹ, phản vua, phải chịu hình phạt cực nặng). Vua còn ngờ, xuống chiếu hỏi thái tử. Thái tử đáp: "Nói 'mẹ kế như mẹ' là đã rõ rằng mẹ kế không bằng mẹ đẻ. Chỉ vì tình yêu của người cha nên mới đem so với mẹ mà thôi. Nay mẹ kế làm điều càn bậy, tự tay giết cha hắn, thì từ ngày bà ta ra tay, ân tình mẹ con đã dứt. Nên xử như tội giết người thường, không nên xử theo tội đại nghịch." Vua làm theo, Niên bị xử chém ở chợ (giết giữa chợ nơi đông người để răn chúng). Người bàn luận đều khen là phải. Lúc ấy thái tử mới mười bốn tuổi, vua càng lấy làm lạ.

 Đến khi lên ngôi, vua thường đi từ sáng sớm, đêm mới về. Vua cùng Hoắc Khứ Bệnh và hơn mười người, đều mặc áo quần giản dị, đi vi hành (vua cải trang lén ra ngoài để dò xét). Vua vừa để xem trò vui ở phố chợ, vừa để xét phong tục của dân. Có lần vua đến con đường lớn ở Liên Thược, người đi đường đều chạy tránh. Vua lấy làm lạ, sai người hầu hỏi (?), họ nói thấy có mấy chục người cầm kích đi trước quát dẹp đường. Thế nhưng mỗi lần vi hành thường chỉ không quá hai mươi người, bảy tám con ngựa, lúc đi bộ lúc cưỡi ngựa, quần áo như dân thường, không thể phân biệt được, cũng hoàn toàn không có lính dẹp đường hay người đánh xe, vậy mà dân chúng đều trông thấy đoàn hộ vệ ấy.

 Năm Nguyên Quang thứ nhất, sao trời chuyển động dữ dội, ánh sáng rực rỡ khắp bầu trời, mấy đêm mới thôi. Vua đem việc ấy hỏi Đổng Trọng Thư. Ông đáp: "Đó gọi là sao làm lay động người, là điềm quái báo trước dân chúng sẽ khổ nhọc." Lúc ấy triều đình đang mưu đánh Hung Nô, thiên hạ bắt đầu bất an, vua cho rằng Trọng Thư nói càn, định giết ông. Trọng Thư sợ, xin được bổ làm thứ sử (quan được phái đi giám sát các quận) để tự gắng lập công chuộc lỗi. Vua bèn cho làm quân hầu (quan võ cấp thấp coi việc canh gác, dò thám trong quân), thuộc quyền Trình Bất Thức đóng quân ở Nhạn Môn.

 Em trai Thái hậu (mẹ vua) là Điền Phẫn muốn chiếm ruộng của Đậu Anh, con của anh Thái hậu. Đậu Anh không chịu, vua triệu các đại thần bàn việc này. Phần đông quần thần cho Đậu Anh là phải, vua cũng không truy hỏi thêm, cho cả hai bên thôi kiện. Điền Phẫn rất căm hận, muốn tự sát. Trước khi chết, ông đến từ biệt Thái hậu, chị em cùng gào khóc kể lể với Thái hậu. Thái hậu cũng khóc, bỏ ăn. Vua bất đắc dĩ, bèn giết Đậu Anh. Hơn một tháng sau, Điền Phẫn bị bệnh, khắp người đau nhức như bị ai đánh, cứ dập đầu nhận tội. Vua sai người có thể nhìn thấy ma đến xem, người ấy thấy Đậu Anh đang dùng roi đánh Phẫn. Vua lại mơ thấy Đậu Anh đến tạ ơn vua đã dặn dò gửi gắm (?). Từ đó vua khá tin chuyện quỷ thần.

 Trần hoàng hậu (tức A Kiều) bị phế, phải ở cung Trường Môn. Đậu Thái chủ (tức Trưởng công chúa Phiêu, mẹ Trần hoàng hậu) nhờ ơn nghĩa cũ vẫn được vua thân cận. Sau đó vua dự tiệc rượu ở nhà công chúa, công chúa cho người tình của mình là Đổng Yển ra ra mắt.

 Trần hoàng hậu bị phế, vua lập Vệ Tử Phu làm hoàng hậu. Trước kia, vua đến nhà công chúa Bình Dương, Tử Phu là ca nữ ở đó, hát hay, biết soạn khúc nhạc. Mỗi lần nàng hát đều khêu gợi vua, vua động lòng, đứng dậy đi thay áo; Tử Phu nhân lúc hầu vua thay áo mà được vua ân ái. Tóc nàng xõa ra, vua thấy mái tóc đẹp, rất thích, vui vẻ. Công chúa bèn đưa Tử Phu vào cung.

 Vua thích đạo Dung Thành (thuật phòng the để dưỡng sinh, tương truyền do Dung Thành Công truyền lại), tin sách âm dương. Lúc ấy cung nữ có mấy nghìn người, đều lần lượt theo thứ tự được vua gọi hầu. Tử Phu mới vào, tên đứng cuối sổ, hơn một năm không được gặp vua. Khi vua cho những cung nhân không dùng đến ra khỏi cung, Tử Phu nhân đó khóc xin được ra. Vua nói: "Đêm qua ta mơ thấy trong sân của Tử Phu mọc mấy cây tử (cây thị dại; chữ 'tử' này đồng âm với chữ 'con'), há chẳng phải là ý trời sao?" Ngay hôm ấy vua gọi nàng hầu, nàng có thai, sinh con gái. Cả thảy ba lần được hầu, sinh ba con gái. Sau đó sinh con trai, tức là Lệ thái tử.

 Hoài Nam vương Lưu An ham học, nhiều tài nghệ, thu góp sách vở còn sót của thiên hạ, chiêu mời các bậc phương thuật (người làm phép thuật, luyện thuốc, cầu tiên), ai cũng nói chuyện thần tiên, có thể làm ra mây mưa. Dân chúng truyền nhau: "Hoài Nam vương sẽ được làm thiên tử (vua), sống lâu vô cùng." Vua trong lòng ghét, bèn triệu ông về. Vua sai người dò xét Hoài Nam vương, người ấy về nói vương có thể mời được tiên nhân, lại có thể ẩn hình bay lên, phục khí (phép luyện hít thở khí trời thay cho ăn uống) mà không ăn. Vua nghe thì thích việc ấy, muốn được truyền đạo. Vương không chịu truyền, nói không có việc đó. Vua giận, sắp giết. Hoài Nam vương biết, ra lệnh cho quần thần, rồi không biết đi đâu mất. Người trong nước đều nói vương đã thành tiên, có người còn thấy vương. Vua sợ lòng người dao động, bèn ra lệnh chém đầu người nhà vương, lấy danh nghĩa là để yên lòng dân. Vua thu sách phương thuật của vương, cũng có được khá nhiều phép thần tiên và phép hoàng bạch (thuật luyện kim loại thường thành vàng bạc), nhưng thử thì không nghiệm.

 Vua đã bị đạo thuật của Hoài Nam vương làm cho động lòng, bèn mời những người có phép thuật khắp bốn phương. Thế là phương sĩ từ đất Yên, đất Tề kéo đến mấy nghìn người. Người Tề là Lý Thiếu Ông, hai trăm tuổi mà sắc mặt như trẻ con, vua rất tin, phong làm Văn Thành tướng quân, đối đãi theo lễ khách quý. Ông vẽ tượng thần Thái Nhất (vị thần tối cao trên trời) và các thần trong cung Cam Tuyền để thờ cúng. Thiếu Ông nói: "Trước phải mời được Thái Nhất, sau đó mới lên trời, lên trời rồi mới đến được Bồng Lai (núi tiên trên biển)." Hơn một năm mà phép không nghiệm. Gặp lúc Lý phu nhân, người được vua sủng ái, qua đời, Thiếu Ông nói có thể gọi hồn bà về. Ông bèn ban đêm giăng màn, thắp đèn sáng, cho vua ngồi trong một màn khác, nhìn từ xa thấy Lý phu nhân, nhưng không được đến gần xem.

 Lý Thiếu Quân nói táo ở Minh Hải to như quả dưa, mận ở núi Chủng to như cái bình.

 Văn Thành tướng quân bị giết được hơn một tháng thì có sứ giả đi kiểm kê hàng hóa ở Quan Đông (vùng phía đông ải Hàm Cốc) trở về, gặp ông ở đình Tào. Sứ giả về kể lại đã thấy ông, vua bèn sinh nghi, sai quật quan tài lên xem, chẳng thấy gì, chỉ có một ống tre. Truy bắt tra xét cũng không thấy dấu vết.

 Vua đi vi hành đến Bách Cốc, ban đêm xin ngủ nhờ nhà đình trưởng (người đứng đầu một "đình" — trạm nhỏ ở nông thôn coi việc trị an và cho khách đi đường nghỉ), đình trưởng không cho vào, vua bèn ngủ ở quán trọ. Ông chủ quán nói với vua: "Anh người to lớn khỏe mạnh, nên chăm cày cấy; sao lại đeo gươm tụ tập, đi đêm kéo theo đông người, thế này không định làm giặc thì cũng làm chuyện dâm loạn thôi." Vua im lặng không đáp, nhân đó xin nước uống. Ông đáp: "Ta chỉ có nước đái, không có nước uống." Một lát, ông vào trong nhà. Vua sai người dò xem, thấy ông đang hẹn hơn mười chàng trai, ai cũng cầm cung tên, dao gươm, rồi bảo bà chủ quán ra làm cho khách yên lòng.

 Bà vào nói với chồng: "Tôi xem người đàn ông này không phải người thường; vả lại họ cũng có phòng bị, không thể hại được. Chi bằng nhân đó lấy lễ mà tiếp đãi." Chồng nói: "Việc này dễ thôi! Đánh trống gọi mọi người, đánh lũ cướp này, lo gì không thắng." Bà nói: "Hãy để họ yên, cho họ ngủ đã, rồi mới tính được." Ông nghe theo. Lúc ấy người theo vua hơn mười người, nghe được mưu ấy đều sợ, khuyên vua đi ngay trong đêm. Vua nói: "Đi thì ắt gặp họa, chi bằng tạm ở lại cho họ yên tâm." Một lát, bà chủ ra, nói với vua: "Các công tử không nghe lời ông chủ nói sao? Ông ấy thích uống rượu, ngông cuồng hồ đồ, không đáng chấp. Hôm nay tôi bảo đảm cho các công tử ngủ yên, không có chuyện gì." Bà rồi trở vào. Lúc ấy trời lạnh, bà rót thật nhiều rượu cho chồng và bọn trai trẻ uống, ai nấy đều say. Bà tự tay trói chồng, bọn trai trẻ đều bỏ chạy. Bà ra tạ lỗi với khách, giết gà làm cơm. Trời sáng, vua đi.

 Hôm ấy về cung, vua cho gọi vợ chồng chủ quán đến gặp, ban cho bà một nghìn cân vàng, cất nhắc chồng bà làm Vũ lâm lang (lính thị vệ thuộc đội cấm quân Vũ Lâm). Từ đó vua tự răn, ít khi vi hành nữa. Lúc ấy thừa tướng Công Tôn Hùng nhiều lần can vua mà vua không nghe, nhân đó ông tự sát. Vua nghe tin mà thương. Hơn hai mươi ngày sau thì xảy ra chuyện nguy hiểm ở Bách Cốc. Vua bèn cải táng Công Tôn Hùng, đắp mộ cho ông cạnh Mậu Lăng (lăng mộ dựng sẵn cho Vũ Đế), lại tự làm bài lụy (bài văn điếu kể công đức người chết) rằng: "Công Tôn ra đời, từ chốn ngòi rạch thấp hèn mà linh khí giáng xuống (?). Bậc nguyên lão vẫn còn mạnh mẽ, là bề tôi trung chính của nhà Hán. Giúp đỡ ta, rốt cuộc nên được việc. Đi rồi, rong chơi rồi, mãi về cõi tối tăm. Than ôi người ấy! Sao lại đến nỗi phải chịu cảnh này (?). Lời rằng: muôn vật đều có lúc hết, đời người há được dài lâu; may mà không chết yểu, còn gì phải đau xót."

 Công Tôn Hùng từng can việc đánh Hung Nô, vì thế việc ấy có tạm ngừng. Khi Hùng mất, vua bèn phát mấy chục vạn quân, sai Hoắc Khứ Bệnh đánh người Hồ, giết vua Hưu Đồ, thu được tượng người bằng vàng mà người Hồ dùng để tế trời. Vua cho đó là đại thần, đem bày ở cung Cam Tuyền. Các tượng người đại để cao hơn một trượng (đơn vị đo chiều dài, thời Hán khoảng 2,3 mét), không cúng khấn, chỉ đốt hương lễ bái. Tượng Thiên Tế (thần tế trời) cao tám thước (thước thời Hán khoảng 23 cm), tay nâng mặt trời mặt trăng, tế bằng bò. Vua sai theo phong tục của họ mà làm lễ. Các phương sĩ đều cho rằng đó là quỷ thần của Di Địch (các dân tộc ở ngoài Trung Nguyên), không nên để ở trong nước, nên thôi.

 Vua cho đào hồ Côn Minh, đem đất chất thành núi cao hơn ba mươi trượng. Lại dựng đài Bách Lương cao hai mươi trượng, làm toàn bằng gỗ bách thơm, mùi thơm bay xa mấy chục dặm, để làm chỗ ở cho Thần Quân. Thần Quân là một người con gái ở Trường Lăng, chết rồi mà hiển linh. Khi Hoắc Khứ Bệnh còn hàn vi, nhiều lần tự đến cầu Thần Quân, bèn thấy hình dáng bà. Bà tự trang điểm, muốn ăn nằm với Khứ Bệnh, Khứ Bệnh không chịu, Thần Quân cũng xấu hổ. Đến khi Khứ Bệnh bệnh nặng, vua sai người cầu Thần Quân. Thần Quân nói: "Hoắc tướng quân tinh khí ít, thọ mệnh không dài. Ta từng muốn lấy tinh khí của Thái Nhất bổ cho ông, có thể kéo dài tuổi thọ, nhưng Hoắc tướng quân không hiểu ý ấy, thế là bị dứt mất. Nay bệnh này ắt phải chết, không cứu được." Khứ Bệnh rốt cuộc chết. Vua bèn đến xin Thần Quân truyền phép, làm theo thấy có hiệu quả, đại để không khác thuật Dung Thành. Từ khi đài Bách Lương bị cháy, thần dần suy. Đông Phương Sóc lấy Uyển Nhược làm vợ lẽ, sinh ba người con, họ chết cùng ngày với Sóc. Người đương thời ngờ rằng họ đã hóa tiên đi, chứ không phải chết.

 Bạc Kỵ tâu: "Tế thần Thái Nhất nên dùng một lễ thái lao (lễ vật tế gồm đủ ba con: bò, dê, lợn), dựng đàn tế mở tám lối đi cho quỷ thần, sai quan Thái chúc (quan coi việc khấn vái trong lễ tế) lập đền thờ ở phía đông nam Trường An." Vua khấn tế ở Thái Trĩ (đàn tế thần Thái Nhất), thường có ánh sáng chiếu khắp thành Trường An như ánh trăng. Vua hỏi Đông Phương Sóc: "Đây là thần gì?" Sóc đáp: "Đây là thần Tư Mệnh (thần coi giữ số mệnh, tuổi thọ con người), cai quản các quỷ thần." Vua hỏi: "Tế thần ấy có thể làm cho sống lâu thêm không?" Sóc đáp: "Thọ mệnh của bậc hoàng đế treo ở trời, thần Tư Mệnh không làm gì được."

 Vua thuở nhỏ ham học, tìm kiếm sách vở thất lạc trong thiên hạ, tự mình xem xét, hiệu đính, sai Trang Trợ, Tư Mã Tương Như và những người khác phân chia theo loại. Vua đặc biệt thích từ phú (thể văn vần dài, lời lẽ trau chuốt, chuyên tả cảnh vật), mỗi nơi vua đến, mỗi khi có thú lạ vật lạ, đều sai Tương Như và những người khác làm phú. Vua cũng tự làm mấy trăm bài thơ phú, hạ bút là xong, chẳng mấy để tâm. Tương Như làm văn chậm, phải mất nhiều thời gian mới xong, vua thường khen văn ông khéo léo tuyệt diệu, nói với Tương Như: "Lấy cái nhanh của ta đổi lấy cái chậm của khanh, có được không?" Tương Như đáp: "Với thần thì được, chưa biết bệ hạ thấy thế nào thôi?" Vua cười lớn mà không trách.

 Vua thích tiếp đón sĩ đại phu (tầng lớp người có học, làm quan), đề bạt người tài giỏi khác thường, không hỏi xuất thân tôi tớ, nên có được kỳ tài trong thiên hạ. Nhưng vua tính nghiêm khắc nóng nảy, không tha lỗi nhỏ, hình phạt, giết chóc, pháp lệnh đều rất khắc nghiệt. Cấp Ảm thường can vua rằng: "Bệ hạ yêu người tài, thích kẻ sĩ, tìm kiếm không biết mỏi, mỗi khi được một người thì nhọc lòng khổ trí. Thế mà chưa dùng hết tài người ta đã giết đi. Lấy số kẻ sĩ có hạn để cung cho những cuộc giết chóc không ngừng, thần sợ người hiền tài trong thiên hạ sẽ bị bệ hạ giết hết, rồi bệ hạ định cùng ai trị nước?" Ảm nói rất giận dữ, vua cười giảng giải: "Người tài là do đời sinh ra, lúc nào mà chẳng có! Vả cái gọi là tài, cũng như đồ vật dùng được; có tài mà không đáp ứng được việc, thế là đồ vật không dùng được; không đem hết tài ra làm việc thì cũng như không có tài. Không giết thì làm gì!"

 Ảm nói: "Thần tuy không dùng lời lẽ mà khuất phục được bệ hạ, nhưng trong lòng vẫn cho là sai. Mong bệ hạ từ nay sửa đổi, đừng vì thần ngu mà cho là thần không hiểu lẽ phải." Vua quay sang nói với quần thần: "Ảm mà tự nói mình khéo ăn nói thì không đúng; còn tự nói mình ngu, há chẳng đúng sao?" Lúc ấy phía bắc đánh Hung Nô, phía nam đánh hai nước Việt (Nam Việt và Mân Việt), thiên hạ náo động. Ảm nhiều lần can ngăn tranh cãi, vua không nghe. Ông bèn phẫn uất nói với vua: "Bệ hạ thẹn làm vị vua chỉ giữ gìn nề nếp văn trị, muốn cầu công lạ nơi chinh chiến ngoài biên (?); thần sợ muốn thêm lại hóa tổn, mang tiếng xấu nghìn năm." Vua giận, đẩy Ảm ra làm quan ở quận. Ảm phẫn uất, mọc nhọt độc ở lưng mà chết, được đặt thụy (tên đặt sau khi chết để đánh giá cuộc đời) là Cương hầu.

 Có lần vua đi xe đến sở các lang (lang: chức quan thị vệ hầu cận trong cung), thấy một ông già râu tóc bạc trắng, áo quần xộc xệch. Vua hỏi: "Ông làm lang từ bao giờ mà già như vậy?" Ông đáp: "Thần họ Nhan tên Tứ, người Giang Đô, làm lang từ thời Văn Đế." Vua hỏi: "Sao già rồi mà vẫn chưa gặp thời?" Tứ đáp: "Văn Đế chuộng văn mà thần chuộng võ; Cảnh Đế chuộng người già mà thần còn trẻ; bệ hạ chuộng người trẻ mà thần đã già; vì thế ba đời không gặp thời, nên già ở sở lang." Vua cảm động vì lời ấy, cất nhắc ông làm đô úy (quan võ coi việc quân sự, trị an một quận) quận Cối Kê.

 Thiên tử đến Đỉnh Hồ thì bệnh nặng. Người tên Phát Căn ở đất Phù Thủy tâu với vua: "Ở quận Thượng có vị thần chữa được trăm bệnh." Vua bèn sai Phát Căn cầu khấn, liền có ứng nghiệm, thân thể vua khỏe lại. Vua bèn đón Thần Quân về hội ở Cam Tuyền, đặt ở Thọ cung. Trong các thần quân, cao quý nhất là Đại Phu, kế đến là các vị như Đại Cấm, Tư Mệnh, đều đi theo. Không thể nhìn thấy các thần, chỉ nghe tiếng nói giống như người. Khi thần đến thì gió thổi lành lạnh, màn trướng đều lay động. Vua cho bày giá treo chuông và cờ lông chim ở Bắc cung để làm lễ Thần Quân. Lời Thần Quân nói, vua đều sai ghi lại, gọi là "Họa pháp". Đại để nói việc người nhiều, việc quỷ ít. Những điều nói về quỷ thì giống với Phù Đồ (đạo Phật): muốn người ta làm việc thiện, khuyên bố thí, không sát sinh.

 Người Tề là Công Tôn Khanh nói với Sở Trung: "Tôi có sách bí truyền của thầy nói về việc cái đỉnh, muốn nhờ ông tâu lên. Nếu được dẫn vào yết kiến vua, tôi sẽ biếu ông một con dê bằng ngọc làm quà." Sở Trung nhận lời. Xem sách thấy có điều đáng ngờ, ông bèn từ chối: "Việc bảo đỉnh (cái đỉnh quý; đỉnh là vạc đồng ba chân, vật thiêng tượng trưng cho quyền trị thiên hạ) đã quyết xong rồi, không cần nói thêm nữa." Công Tôn Khanh bèn nhờ người đất My là Bình Thời (?) tâu lên. Trong thư viết trên thẻ có ghi: "Uyển hầu (?) hỏi Quỷ Khu Du, Khu Du nói: Hoàng Đế được bảo đỉnh và thẻ thần (thẻ cỏ thi dùng để tính lịch, bói toán), sống lâu thêm. Năm ấy là năm Ất Dậu, sáng ngày sóc (ngày mồng một âm lịch) trúng ngày đông chí, được đúng kỷ của trời (vòng tuần hoàn lớn của lịch pháp), hết vòng rồi lại bắt đầu. Thế là Hoàng Đế đón mặt trời mà suy tính lịch pháp, rồi lên trời thành tiên. Năm nay lại được sáng ngày sóc trúng đông chí, khớp với thời Hoàng Đế. Thần liều chết tâu lên."

 Vua rất vui, triệu Khanh đến hỏi. Khanh nói: "Thần nhận sách này từ Thân Công. Thân Công đã chết, thi giải (bỏ xác lại mà thành tiên) mà đi rồi." Vua hỏi: "Thân Công là người thế nào?" Khanh đáp: "Là người Tề, cùng An Kỳ Sinh nhận lời truyền của Hoàng Đế, có sách về đỉnh này. Thân Công từng bảo thần: bậc thánh của nhà Hán là ở đời chắt của Cao Tổ. Bảo đỉnh xuất hiện thì thông được với thần; làm lễ phong thiện (lễ tế trời trên đỉnh Thái Sơn và tế đất ở núi nhỏ dưới chân, chỉ bậc đế vương có công lớn mới được làm) mà lên được Thái Sơn thì có thể lên trời. Hoàng Đế làm lễ tế giao (tế trời ở ngoài thành) ở đất Ung, thờ Thượng Đế, ăn chay giữ mình ba tháng; Quỷ Khu Du thi giải mà đi, nhân đó được chôn ở Ung, nay chính là mộ Đại Hồng. Về sau Hoàng Đế tiếp muôn thần ở Minh Đình, chính là Cam Tuyền bây giờ. Hoàng Đế lên tiên ở Hàn Môn, chính là Cốc Khẩu bây giờ."

 Vua vì đánh Nam Việt mà khấn cầu thần Thái Nhất. Vua cho làm lá cờ dẫn đầu của Thái Nhất, gọi là Linh kỳ (cờ thiêng), trên vẽ mặt trời, mặt trăng, sao Bắc Đẩu; quan lớn cầm cờ chỉ về phía nước sắp đánh.

 Vua phong Công Tôn Khanh làm lang, cầm cờ tiết (gậy cắm cờ làm tin của sứ giả nhà vua) đi chờ thần. Từ núi Thái Thất đến Đông Lai, ông nói thấy một người cao năm trượng, tự xưng là Cự Công, dắt một con chó vàng, cầm một con chim sẻ vàng, muốn gặp thiên tử, rồi bỗng biến mất. Vua bèn đến Câu Thị, lên Đông Lai, ở lại mấy ngày, không thấy gì, chỉ thấy dấu chân người khổng lồ. Vua giận Công Tôn Khanh không ứng nghiệm. Khanh sợ bị giết, bèn nhờ Vệ Thanh tâu với vua: "Tiên nhân có thể gặp, nhưng bệ hạ đến vội vàng nên không gặp được. Nay bệ hạ có thể dựng lầu quán ở Câu Thị thì thần nhân có thể mời đến. Vả lại tiên nhân thích ở lầu, lầu không thật cao, thật nổi bật thì thần rốt cuộc không giáng xuống." Thế là vua cho dựng quán Phi Liêm ở Trường An, cao bốn mươi trượng; dựng quán Diên Thọ ở Cam Tuyền, cũng cao như vậy.

 Vua đi tuần biên giới đến Sóc Phương, trên đường về tế mộ Hoàng Đế ở núi Kiều Sơn. Vua nói: "Ta nghe Hoàng Đế không chết, nay lại có mộ là sao?" Công Tôn Khanh đáp: "Hoàng Đế đã thành tiên lên trời, quần thần thương nhớ nên chôn mũ áo của ngài." Vua than: "Sau này ta lên trời, quần thần cũng sẽ chôn mũ áo ta ở Đông Lăng chăng?" Bèn về Cam Tuyền, làm lễ loại (lễ tế báo cáo với trời theo nghi thức tế Thượng Đế) tế thần Thái Nhất.

 Vua cho đúc mâm hứng sương bằng đồng ở cung Vị Ương, có tượng tiên nhân giơ bàn tay nâng chén ngọc, để hứng sương trên mây, định trộn với bột ngọc mà uống để cầu thành tiên.

 Loan Đại có phương thuật, từng dựng mấy trăm lá cờ trước điện. Đại khiến cờ tự đánh vào nhau, bay phấp phới khắp sân, cách mặt đất hơn mười trượng, người xem đều kinh hãi.

 Vua phong Loan Đại làm Thiên Đạo tướng quân, sai sứ giả mặc áo lông chim (loại áo của người tu tiên), đứng trên cỏ tranh trắng (vật lót dùng trong lễ tế thần) để trao ấn ngọc; Đại cũng mặc áo lông chim, đứng trên cỏ tranh trắng để nhận ấn, để tỏ rằng vua không coi ông là bề tôi.

 Loan Đại nói: "Thần chuộng sự thanh tịnh." Vua bèn cho dựng điện Thần Minh chín gian ở ngoài cung. Phòng thờ thần: đúc đồng làm cột, thếp vàng, cột to vòng quanh một trượng rưỡi; nền cao chín thước, lấy ngọc đỏ làm bậc thềm; từ mặt nền cho đến cửa đều lát đá xanh biếc; rui cũng bằng vàng; khắc đồi mồi thành hình rồng, hổ, chim, thú ốp lên trên, trông như chạm nổi; đầu rui đều làm hình rồng, mỗi đầu rồng ngậm một cái chuông có tua rủ treo xuống. Lại đúc vàng thành hình như thân tre (?) làm vách; lấy bạch thạch chi (một loại đất sét trắng mịn) làm vữa, phun nước hạt tiêu vào để trộn, trắng mịn như mỡ; lấy hỏa tề (một loại đá quý màu đỏ lấp lánh như lửa) ốp lên trên. Quạt và bình phong đều làm bằng lưu ly (thủy tinh, đá quý trong suốt) trắng, ánh sáng xuyên suốt. Lấy ngọc trai trắng làm rèm, dùng đồi mồi chặn mép, lấy ngà voi làm nan. Màn trướng rủ tua, dùng lưu ly, châu ngọc, ngọc minh nguyệt dạ quang (ngọc phát sáng ban đêm), xen lẫn châu báu khắp thiên hạ để làm màn Giáp, loại kém hơn làm màn Ất; màn Giáp để thần ở, màn Ất để vua tự dùng.

 Mâm, bàn, đồ dùng, quần áo đều làm bằng ngọc. Sân trước trồng cây ngọc. Cách làm cây ngọc là ghép san hô làm cành, lấy ngọc bích làm lá, hoa và quả màu xanh hoặc màu đỏ, đều làm bằng châu ngọc, quả đều rỗng ruột, trong có chuông nhỏ kêu leng keng. Trên nóc mái đặt chim phượng hoàng bằng vàng, vươn cánh như đang bay, miệng ngậm tua dài hơn mười trượng, dưới treo chuông lớn. Sân đều lát đá có vân, phần lớn lấy đồng làm ngói, bên ngoài sơn kỹ; bốn cửa đều như vậy. Dù là vườn Huyền Phố trên núi Côn Lôn (nơi tiên ở trong truyền thuyết) cũng không hơn được.

 Vua thường trai giới (ăn chay, giữ mình thanh sạch trước khi tế lễ) ở trong đó mà thần vẫn không đến. Thế là Loan Đại bày đặt giả làm lời quỷ nói, mạo làm mệnh lệnh của thần rằng: "Nên đi đón thần, hãy sửa soạn nghiêm trang để ra biển." Vua không dám đi. Đông Phương Sóc bèn tâu rằng Đại làm càn, vua cũng nổi giận, bắt Đại, chém ngang lưng.

 Đông Phương Sóc sinh ra được ba ngày thì cha mẹ đều mất. Có người nhặt được mà không biết gốc gác; vì lúc thấy là lúc phương đông vừa sáng, nên lấy "Đông Phương" làm họ. Lớn lên, ông thường nhìn lên không trung mà nói một mình. Sau đi chơi ở đầm Hồng Mông, có một bà già đang hái dâu, tự nói là mẹ của Sóc. Một ông lông mày vàng đến, chỉ Sóc nói: "Đây là con ta. Ta nhịn ăn, phục khí, ba nghìn năm rửa tủy một lần, ba nghìn năm thay lông một lần; từ khi sinh ra ta đã ba lần rửa tủy, ba lần thay lông rồi."

 Sóc tâu với vua: "Ở tận cùng phương đông có đầm Ngũ Vân (mây năm màu). Nước ấy có việc vui mừng thì mây hiện năm màu, đậu xuống cỏ cây nhà cửa, khiến chúng đều mang màu như màu mây."

 Vua trai giới bảy ngày, sai Loan Tân dẫn mấy chục người nam nữ đến núi Quân Sơn, lấy được rượu, vua định uống. Đông Phương Sóc nói: "Thần biết rượu này, xin cho xem." Rồi uống luôn. Vua muốn giết ông. Sóc nói: "Giết Sóc mà Sóc chết thì rượu này không linh nghiệm; nếu nó linh nghiệm thì có giết cũng không chết." Vua tha cho ông.

 Quận Đông dâng lên một người lùn cao bảy tấc (khoảng 16 cm), mũ áo đầy đủ. Vua ngờ là tinh núi, thường cho đi lại trên bàn, rồi triệu Đông Phương Sóc đến hỏi. Sóc đến, gọi người lùn: "Cự Linh, sao mày bỗng trốn đến đây? A Mẫu đã về chưa?" Người lùn không đáp, chỉ vào Sóc nói với vua: "Vương Mẫu (Tây Vương Mẫu, nữ thần tiên ở núi Côn Lôn) trồng đào, ba nghìn năm mới ra quả một lần. Thằng nhỏ này không ngoan, đã ba lần trộm đào rồi, vì thế trái ý Vương Mẫu, nên bị đày xuống đây." Vua rất kinh ngạc, bấy giờ mới biết Sóc không phải người trần. Người lùn nói với vua: "Vương Mẫu sai thần đến báo phép cầu đạo cho bệ hạ: chỉ có thanh tịnh, không nên nóng vội rối loạn. Năm năm nữa sẽ gặp bệ hạ." Nói xong thì biến mất.

 Vua trai giới ở đài Tầm Chân, trải chiếu (?) màu tía.

 Vương Mẫu sai sứ báo với vua: "Ngày mồng bảy tháng bảy ta sẽ tạm đến." Đến ngày ấy, vua cho quét dọn trong cung, thắp đèn Cửu Hoa (đèn chín ngọn hình hoa). Ngày mồng bảy tháng bảy, vua trai giới ở điện Thừa Hoa. Đúng giữa trưa, bỗng thấy chim xanh từ phương tây bay đến đậu trước điện. Vua hỏi Đông Phương Sóc, Sóc đáp: "Chiều tối nay Tây Vương Mẫu ắt sẽ giáng xuống trên tượng thờ (?), nên quét dọn sạch sẽ mà chờ." Vua bèn giăng màn trướng, đốt hương Đâu Mạt. Hương này do nước Đâu Cừ dâng, viên hương to như hạt đậu lớn, bôi lên cửa cung thì mùi thơm bay mấy trăm dặm. Vùng Quan Trung (vùng đất quanh kinh đô Trường An) từng có dịch lớn, người chết liên tiếp, đốt hương này thì không còn ai chết nữa.

 Đêm ấy, khi đồng hồ nước điểm khắc thứ bảy (khắc: đơn vị đo thời gian, một ngày đêm chia làm một trăm khắc), trên không (?) không có mây, có tiếng ầm ầm như sấm, cả bầu trời màu tía. Một lát sau, Vương Mẫu đến: ngồi xe màu tía, có ngọc nữ hai bên đánh xe; đầu đội mũ thất thắng (đồ trang sức cài đầu của tiên nữ), chân đi giày ngọc đen thêu hình phượng; khí xanh như mây, có hai con chim xanh to như quạ hầu hai bên. Bà xuống xe, vua ra đón lạy, mời bà ngồi, rồi xin thuốc bất tử. Bà nói: "Thuốc bậc thượng có mật tía Trung Hoa, mật đỏ núi Vân, ngọc dịch, kim tương (nước ngọc, nước vàng); thuốc bậc kế có nước Ngũ Vân, quả Phong, hạt Vân, sương đen, tuyết đỏ (tên các vị thuốc tiên); trên thì hái được tinh vàng ở vườn Lan, dưới thì hái quả nại tía (một loại quả giống táo) ở Viên Khâu. Nhưng nhà vua lòng còn vương vấn chưa dứt, dục vọng còn nhiều, thuốc bất tử chưa thể có được."

 Rồi bà lấy ra bảy quả đào, tự ăn hai quả, cho vua năm quả. Vua giữ hạt để trước mặt. Vương Mẫu hỏi: "Giữ cái này làm gì?" Vua đáp: "Đào này ngon, muốn đem trồng." Bà cười nói: "Đào này ba nghìn năm mới ra quả một lần, không phải thứ trồng được ở cõi dưới." Bà ở lại đến canh năm, bàn chuyện việc đời, nhưng không chịu nói chuyện quỷ thần, rồi lặng lẽ ra đi. Đông Phương Sóc nhìn trộm bà qua cửa sổ Chu Điểu. Bà nói với vua: "Thằng nhỏ này hay làm điều tội lỗi, lơ là càn bậy, vô lại, đã bị đuổi từ lâu, không được về trời; nhưng xét bụng nó không ác, chẳng bao lâu nữa sẽ được về. Nhà vua hãy đối đãi tốt với nó." Vương Mẫu đi rồi, vua bâng khuâng hồi lâu.

 Sau đó vua giết hơn trăm đạo sĩ yêu quái, dối trá. Tây Vương Mẫu sai sứ nói với vua: "Cầu tiên có thật lòng không? Muốn gặp thần nhân mà lại giết chóc trước, ta với nhà vua dứt rồi." Bà lại gửi cho ba quả đào, nói: "Ăn đào này được sống thọ đến tột cùng." Đúng ngày sứ giả đến thì Đông Phương Sóc chết. Vua ngờ, hỏi sứ giả. Sứ giả nói: "Sóc là tinh khí của Mộc Đế, tức sao Tuế (sao Mộc), xuống chơi ở cõi người để xem xét thiên hạ, không phải là bề tôi của bệ hạ." Vua chôn cất Sóc rất hậu.

 Vua đến núi Lương Phụ (núi nhỏ dưới chân Thái Sơn), tế thần Địa Chủ (thần đất), vua tự mình lạy, có dùng nhạc; đồ dâng cúng có chim lạ thú lạ ở phương xa cùng những loài như gà trĩ trắng, chim trắng. Hôm ấy, trên trời có mây trắng, lại có tiếng hô "vạn tuế". Khi làm lễ thiện (lễ tế đất) ở núi Túc Nhiên, có mây trắng che như cái lọng.

 Từ sau lễ phong thiện, vua mơ thấy Cao Tổ ngồi ở Minh Đường (tòa nhà nghi lễ nơi vua tế trời và ban chính lệnh), quần thần cũng mơ như vậy. Vua bèn tế Cao Tổ ở Minh Đường, thờ phối cùng với trời. Khi về, vua cho làm quán Cao Lăng.

 Vua cho làm quán Phi Liêm ở Trường An, làm quán Diên Thọ ở Cam Tuyền, cao hai mươi trượng. Lại đắp đài Thông Thiên ở Cam Tuyền, cao cách mặt đất hơn trăm trượng, nhìn xuống thấy mây mưa đều ở bên dưới. Mùa xuân vua đến Thái Sơn, về thì làm cung Đạo Sơn, làm quán Cao Linh. Lại dựng cung Kiến Chương có nghìn cửa vạn ngõ. Phía đông là cửa khuyết Phượng (khuyết: lầu cao dựng hai bên cổng cung), cao hai mươi trượng; phía tây là khu Đường Trung, rộng mấy chục dặm; phía bắc là ao Thái Dịch, trong ao có đài Tiệm, cao ba mươi trượng. Trong ao lại đắp ba ngọn núi, tượng trưng cho ba núi tiên Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu, khắc vàng đá thành các loài cá, rồng, chim, thú. Phía nam có Ngọc Đường, cửa Bích, tượng chim lớn và những thứ khác. Nền Ngọc Đường cao ngang tiền điện Vị Ương, cách mặt đất mười hai trượng, bậc thềm đều làm bằng ngọc; đúc phượng hoàng bằng đồng cao năm trượng, thếp vàng, đặt đậu trên mái.

 Lại làm đài Thần Minh và lầu Tỉnh Cán (lầu xếp gỗ chồng lên như thành giếng), cao hơn năm mươi trượng, đều làm gác treo, đường xe đi trên cao nối liền với nhau. Về sau lại làm ao rượu rừng thịt (ao đầy rượu, thịt treo như rừng, chỉ cảnh xa hoa tột bậc), gom chim thú lạ khắp bốn phương vào trong, có con biết nói, biết hát múa, có con hình thù kỳ dị, không kể xiết. Bên cạnh dựng điện Kỳ Hoa, chứa đầy đồ dùng, quần áo, châu báu của các dân tộc khắp bốn biển, nào lưu ly, châu ngọc, vải hỏa hoán (vải bỏ vào lửa không cháy mà lại sạch), dao cắt ngọc, không đếm xiết. Voi lớn, chim sẻ lớn, sư tử, ngựa tốt đầy cả vườn và chuồng; những thứ từ xưa chưa ai thấy ở đây đều có đủ.

 Lại dựng cung Minh Quang, chọn hai nghìn mỹ nữ đất Yên, đất Triệu cho vào ở. Phần lớn lấy người từ mười lăm đến hai mươi tuổi, đủ bốn mươi tuổi thì cho ra lấy chồng. Quan Dịch đình lệnh (quan coi cung nữ ở hậu cung) giữ sổ sách, khi có người chết hay ra khỏi cung thì bổ sung. Cả thảy mỹ nhân ở các cung có chừng bảy tám nghìn người. Ba cung Kiến Chương, Vị Ương, Trường Lạc đều có đường xe nối nhau, gác treo cầu trên không, không phải đi đường thường. Các mỹ nhân thường theo vua đi các quận, các nước chư hầu, ngồi trên những xe đi sau. Người ngồi cùng xe với vua có mười sáu người, số người luôn giữ cho đủ; ai cũng đẹp tự nhiên, không cần nhờ phấn trắng, kẻ mày đen. Người hầu xe, hầu áo cũng như vậy. Vua có thể ba ngày không ăn, nhưng không thể một lúc không có đàn bà; vua giỏi thuật đạo dẫn dưỡng sinh (phép điều hòa hơi thở và vận động để nuôi dưỡng thân thể), nên thân thể luôn khỏe mạnh vui tươi. Người nào có thai thì được phong tước Dung Hoa (một bậc phi tần), xếp vào hàng hầu áo.

 Trong cung ai cũng vẽ lông mày hình chữ bát (hai nét xiên chếch xuống hai bên như chữ "bát" của chữ Hán).

 Phía nam cung Cam Tuyền có hồ Côn Minh, giữa hồ có điện Linh Ba, đều lấy gỗ quế làm cột, gió thổi đến tự nhiên có mùi thơm.

 Trong sân cung Vị Ương bày trò giác để (các trò đấu sức, vật nhau và biểu diễn), để đãi khách nước ngoài, người trong vòng ba trăm dặm đều đến xem. Trò giác để do sáu nước (thời Chiến Quốc) bày ra; nhà Tần thống nhất thiên hạ thì gom lại và mở rộng thêm; nhà Hán dựng nước tuy có bãi bỏ nhưng chưa dứt hẳn. Đến đời vua thì lại dùng, kèm cả âm nhạc của các dân tộc bốn phương, xen lẫn những trò ảo thuật kỳ lạ, như có quỷ thần. Giác để là trò cho người đấu sức húc nhau. Các trò làm mây, mưa, sấm, chớp chẳng khác gì thật, vạch đất thành sông, chất đá thành núi, biến hóa trong chớp mắt, không gì không làm được.

 Suối nước nóng ở núi Ly Sơn, ban đầu Tần Thủy Hoàng xây đá dựng nhà, đến Hán Vũ Đế lại sửa sang thêm.

 Bốn người con trai của Đại tướng quân (Vệ Thanh, em của hoàng hậu Vệ Tử Phu) đều bất tài. Hoàng hậu thường nhân lúc ở cùng thái tử mà khóc lóc, xin vua tước bớt đất phong của họ. Vua nói: "Ta tự biết rồi, không để hoàng hậu phải lo." Người con út rốt cuộc mắc tội xa xỉ, dâm loạn, bị giết. Vua sai người đến tạ lỗi với hoàng hậu, rồi tước bớt tước ấp của tất cả các con, mỗi người chỉ giữ lại một nghìn hộ.

 Vua đi tuần thú (vua đi xem xét các nơi trong nước) qua Hà Gian, thấy có khí màu xanh tía từ mặt đất vươn lên trời. Người xem khí (thầy trông mây, khí để đoán điềm) cho rằng bên dưới có người con gái lạ, ắt là điềm tốt cho thiên tử. Tìm kiếm thì thấy một cô gái ở trong một quán trống, dung mạo tuyệt đẹp, hai bàn tay nắm chặt. Vua sai mở tay nàng, mấy trăm người bẻ cũng không mở được; vua tự gỡ thì tay liền duỗi ra. Từ đó nàng được sủng ái, gọi là Quyền phu nhân (phu nhân nắm tay). Nàng được tiến lên làm tiệp dư (một bậc phi tần cao), ở cung Câu Dặc. Nàng hiểu thuật Tố Nữ của Hoàng Đế (thuật phòng the dưỡng sinh tương truyền do Tố Nữ dạy cho Hoàng Đế), rất được sủng ái, có thai, mười bốn tháng thì sinh ra Chiêu Đế. Vua nói: "Vua Nghiêu mười bốn tháng mới sinh, con của Câu Dặc cũng vậy." Bèn đặt tên cửa cung của nàng là cửa Nghiêu Mẫu (cửa của mẹ vua Nghiêu).

 Nàng theo vua đến Cam Tuyền, nhân lúc được vua gần gũi thì nói: "Thiếp xem tướng số vận mệnh thì đúng là phải sinh cho bệ hạ một con trai; khi con lên bảy tuổi thì thiếp phải chết, năm nay ắt chết. Trong cung có nhiều khí cổ (khí của tà thuật dùng bùa ngải, trùng độc để hại người), ắt sẽ hại đến thân thể bệ hạ." Nói xong nằm xuống rồi mất. Khi quàn linh cữu, mùi thơm bay xa hơn mười dặm, rồi được chôn ở Vân Lăng. Vua thương xót, lại ngờ nàng không phải người thường, sai quật mộ lên thì thấy quan tài trống, không có thi thể, chỉ còn quần áo giày dép. Vua dựng đài Thông Linh ở Cam Tuyền, thường có một con chim xanh bay qua lại đậu trên đài, đến thời Tuyên Đế mới thôi.

 Người xem khí nói trong cung có khí cổ. Vua lại thấy một người đàn ông đeo gươm đi vào cửa Trung Long Hoa (?), đuổi theo không bắt được. Vua giận, đóng hết các cửa cung trong thành Trường An, lục soát mười hai ngày, không tìm được, mới thôi.

 Khi xử những kẻ theo (?) thái tử làm phản, bên ngoài liên lụy đến mấy chục vạn người ở các quận, các nước chư hầu. Tam lão (người già có đức được cử trông coi việc dạy dỗ dân trong vùng) ở Hồ Quan là Trịnh Mậu dâng thư, vua cảm động tỉnh ngộ, tha cho những kẻ làm phản. Vua phong Trịnh Mậu làm Tuyên Từ hiệu úy, cầm cờ tiết đi khắp Tam Phụ (ba vùng quanh kinh đô) báo tin tha tội cho thái tử. Thái tử muốn ra, nhưng ngờ là không thật. Quan lại truy bắt thái tử gấp, thái tử tự sát.

 Vua đến Hà Đông, vui chơi giữa dòng sông (?), cùng quần thần uống rượu dự tiệc. Nhìn lại kinh đô, vua tự làm bài "Thu phong từ" (Bài ca gió thu) rằng: "Thả thuyền lầu chừ trên sông Phần, vượt giữa dòng chừ tung sóng trắng. Tiêu trống vang, cất bài ca chèo thuyền, vui đến tột cùng chừ lòng lại buồn nhiều." Vua quay lại nói với quần thần: "Nhà Hán có ách sáu bảy, theo lẽ phải nhận mệnh trời (được trời trao quyền làm vua) thêm lần nữa. Trong con cháu dòng họ nhà vua, ai sẽ ứng vào điều này? Sáu nhân bảy là bốn mươi hai; kẻ thay nhà Hán sẽ là 'Đương Đồ Cao' (lời sấm, nghĩa đen là 'cái cao chắn giữa đường')." Quần thần thưa: "Nhà Hán thuận theo trời mà nhận mệnh, vận nước lâu dài hơn cả nhà Chu, nhà Ân, con con cháu cháu, muôn đời không dứt. Sao bệ hạ lại nói lời mất nước, để bọn bề tôi và cung thiếp phải nghe lầm như thế?" Vua nói: "Ta nói lúc say thôi! Nhưng từ xưa đến nay, chưa nghe có một họ nào làm vua thiên hạ mãi mãi, chỉ cần không mất ở đời cha con ta là được."

 Vua muốn vượt biển tìm thần tiên, nước biển bỗng sôi trào, gió lớn, trời tối mịt, không thể đi thuyền lầu được, bèn quay về. Vua bèn nói: "Trẫm từ khi lên ngôi đến nay, thiên hạ sầu khổ, những việc trẫm làm thật ngông cuồng, hối cũng không kịp. Từ nay việc gì hại dân, hao tổn của cải thiên hạ thì đều bãi bỏ." Điền Thiên Thu tâu xin bãi bỏ các phương sĩ, đuổi họ đi. Vua nói: "Đại hồng lư (quan coi việc lễ nghi, tiếp đón chư hầu và khách nước ngoài) tâu phải. Các nơi chờ đón thần ở ven biển (?) và các trạm đón Tây Vương Mẫu đều bãi bỏ hết." Vua phong Thiên Thu làm thừa tướng.

 Vua đến cung Ngũ Tạc, nói với Hoắc Quang: "Trẫm sắp chết rồi. Có thể lập con của Câu Dặc làm vua, ông hãy khéo phò tá." Lúc ấy vua hơn sáu mươi tuổi, tóc không bạc, lại có vẻ trẻ trung; vua uống thuốc tiên, tịch cốc (kiêng ăn ngũ cốc để tu tiên), ít khi gần đàn bà nữa. Mỗi lần gặp quần thần, vua tự than mình ngu muội: "Thiên hạ làm gì có tiên nhân, toàn là chuyện yêu quái dối trá cả! Ăn uống điều độ, uống thuốc thì cũng tạm ít bệnh thôi." Từ đó vua cũng không uống thuốc nữa, thân thể gầy mòn. Trong một hai năm, vua buồn bã không vui.

 Ngày Bính Dần tháng ba, vua ngủ ngày rồi không tỉnh dậy nữa. Sắc mặt không khác, nhưng thân lạnh, không còn hơi thở; hôm sau sắc mặt dần biến đổi, mắt nhắm lại. Bấy giờ mới phát tang, báo tang. Ở tiền điện Vị Ương, sáng và chiều dâng cúng, như có người ăn. Vua được chôn ở Mậu Lăng, hơi thơm khác thường đọng lại giữa mộ và đường hầm mộ, như sương mù dày. Những người vua thường gần gũi, sau khi chôn cất đều đến ở trong vườn lăng Mậu Lăng. Từ tiệp dư trở xuống hơn hai trăm người, vua vẫn đến với họ như lúc còn sống, mà người bên cạnh không ai thấy. Hoắc Quang nghe vậy, bèn đưa thêm cung nhân ra lăng, tăng lên năm trăm người, từ đó việc ấy mới dứt.

 Năm Thủy Nguyên thứ hai, quan lại báo có người dân dùng trộm đồ ngự dụng của vua; xét chữ khắc trên đồ thì đó là minh khí (đồ vật chôn theo người chết) trong Mậu Lăng, người dân ấy mua lại từ người khác. Hoắc Quang ngờ rằng ngày chôn cất quan giám sát không cẩn thận, để kẻ trộm lấy cắp, bèn bắt những người thợ của quan Tướng tác (quan coi việc xây dựng cung điện, lăng mộ) giam vào ngục Trường An tra hỏi. Hơn một năm sau, ở huyện Nghiệp lại có một người bán chén ngọc ngoài chợ, quan lại ngờ là đồ ngự dụng, định bắt thì người ấy bỗng biến mất. Huyện gửi chiếc chén lên, lại cũng là đồ trong Mậu Lăng. Hoắc Quang tự gọi viên quan đến hỏi, người ấy tả hình dáng kẻ bán hàng giống hệt tiên đế. Quang bèn lặng im, rồi tha những người bị giam trước đó.

 Hơn một năm sau, tiên đế lại hiện hình nói với quan giữ lăng là Tiết Bình: "Ta tuy đã mất, vẫn là vua của ngươi, sao lại để quan lính lên núi lăng của ta mài đao kiếm? Từ nay về sau hãy cấm việc ấy." Bình dập đầu tạ tội thì tiên đế bỗng biến mất. Nhân đó tra hỏi, quả nhiên cạnh lăng có tảng đá vuông dùng làm đá mài được, quan lính thường lén lên mài đao kiếm. Hoắc Quang nghe, muốn chém các quan giữ lăng. Trương An Thế can: "Chuyện thần linh mờ mịt, không nên lấy làm phép tắc để xử tội." Quang bèn thôi. Cung Cam Tuyền thường tự nhiên có tiếng chuông trống, người canh gác có lúc thấy đoàn quan theo hầu và nghi trượng (đoàn cờ quạt, binh lính hộ tống) giống như của thiên tử; về sau thưa dần, đến đời Tuyên Đế mới dứt.

 Tuyên Đế lên ngôi, tôn miếu của Hiếu Vũ Đế là Thế Tông (miếu hiệu: tên tôn xưng đặt cho vua khi thờ ở nhà miếu của dòng họ vua). Ngày tấu nhạc, trên không trung có tiếng khen hay. Ngày làm lễ cáo tế (lễ tế báo cáo với tổ tiên), có đàn chim hộc (?) bay đến đậu ở sân sau. Lập miếu ở Tây Hà thì ánh sáng thần đầy điện, như ánh trăng. Lập miếu ở Đông Lai thì có dấu chân chim lớn, suốt dọc đường đều trắng, ban đêm có rồng hiện ra. Lập miếu ở Hà Đông, ngày cáo tế có hổ trắng ngậm thịt đặt trước điện; lại có một người cưỡi ngựa trắng, ngựa khác hẳn ngựa thường, cầm một tấm thẻ dài một thước một tấc, trao cho viên Tướng tác thừa (phó quan của quan Tướng tác). Chữ trên thẻ viết: "Nghe nói công việc của ngươi đã hoàn thành, ban cho ngươi một cân vàng." Rồi người ấy bỗng biến mất, tấm thẻ hóa thành vàng, cân lên được đúng một cân. Ở Quảng Xuyên, hôm sau ngày cáo tế có tiếng chuông, tiếng khánh, cửa các phòng đều mở, ban đêm có ánh sáng, hương thơm bay xa hai ba dặm. Tuyên Đế tự đến tế ở Cam Tuyền, một lát có khí màu tía vàng từ phía tây bắc đến, tan ra trước điện, gió thổi lành lạnh; trên không trung có tiếng nhạc của ca kỹ, bầy chim lượn múa che kín. Tuyên Đế đã tận mắt thấy những điều kỳ lạ ấy, bèn ngờ rằng tiên đế đã thành thần, lại triệu các phương sĩ, mong được thành tiên.

 Mây trắng kéo về cung.

 Hán Thành Đế làm điện tắm nước nóng cho Triệu Phi Yến, lấy lưu ly xanh làm cửa.

 Vẽ một nét nối liền hai lông mày, nhỏ và dài, gọi là mày liền đầu, cũng gọi là kiểu trang điểm "mày ngài tiên".

 Trong miếu thờ Cao Hoàng Đế (Hán Cao Tổ), áo ngự tự bay ra khỏi rương, múa trên điện. Áo mùa đông tự rơi xuống nằm trên chiếu. Thời Bình Đế, áo trong miếu thờ Ai Đế tự nằm ở ngoài rương.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video