Thiên 34 — Khóa Biệt trách (Bất bị) và quẻ nghiệm

 Chín, khóa Biệt Trách, còn gọi là Bất Bị (khóa là một quẻ trong phép bói Lục Nhâm, gồm bốn cặp chữ trên – dưới gọi là tứ khóa và ba chữ rút ra gọi là tam truyền. Biệt Trách nghĩa là "tìm riêng ở chỗ khác": khi tứ khóa không đủ, phải mượn chữ ở nơi khác làm chủ. Bất Bị nghĩa là "không đủ").

 Biệt Trách là khi trong tứ khóa có khóa đầu và khóa cuối trùng nhau, chỉ còn ba khóa; hoặc khóa hai và khóa ba trùng nhau, chỉ còn ba khóa. Như vậy gọi là Bất Bị. Khóa Bất Bị cũng giống Mão Tinh, không có khắc tặc, không có dao khắc. Khắc là chữ trên chế chữ dưới; tặc là chữ dưới khắc ngược chữ trên; dao khắc là can ngày với chữ trên các khóa khác khắc nhau từ xa. Vì vậy không thành được các cách Trùng Thẩm, Nguyên Thủ, Tỷ Dụng, Thiệp Hại, Tri Nhất, Dao Khắc (các cách lấy dụng dựa trên quan hệ khắc trong tứ khóa). Chỗ khác nhau là ở ba khóa hay bốn khóa. Đủ bốn khóa thì là Mão Tinh; chỉ có ba khóa thì gọi là Bất Bị, và thành Biệt Trách.

 Ngày dương thành khóa thì lấy can hợp với can ngày, xem nó ở chung chỗ với chi nào, rồi lấy thượng thần chi ấy mang làm dụng. Thượng thần là chữ của thiên bàn (vòng mười hai chi xoay chuyển) nằm trên một vị trí của địa bàn (vòng cố định). Dụng là chữ làm sơ truyền, chủ chốt của quẻ. Như ngày dương Mậu, Mậu hợp với Quý, Quý ở chỗ chi Sửu, thì tìm chữ gia trên vị trí Sửu của địa bàn làm sơ truyền.

 Ngày âm thành khóa thì lấy chi đứng trước một ngôi (?) (nguyên văn chép "keo một ngôi") trong tam hợp của chi ngày làm dụng (tam hợp là ba chi hợp thành một cục ngũ hành). Không dùng thần gia lên nữa. "Trước một ngôi trong tam hợp" như Tỵ Dậu Sửu, Hợi Mão Mùi: ngày Tỵ dùng Dậu, ngày Dậu dùng Sửu, ngày Sửu dùng Tỵ; ngày Hợi dùng Mão, ngày Mão dùng Mùi, ngày Mùi dùng Hợi. Còn trung truyền và mạt truyền thì không kể âm dương, đều lấy chữ gia trên can ngày.

 Biệt Trách, Bất Bị là rất không có sức. Phàm xem việc gì cũng không thành, chỉ lợi cho việc giữ yên mà thôi.

 Năm Đinh Sửu, tháng mười hai, Đông Chí, nguyệt tướng Sửu (nguyệt tướng là chi dùng để đặt lên giờ xem mà xoay thiên bàn, thay đổi theo tiết khí). Ngày Đinh Dậu, giờ Quý Mão, tuần Giáp Ngọ (tuần là chu kỳ mười ngày theo can chi, gọi theo ngày Giáp đứng đầu). Sau tuyết, trời u ám, xem ngày mai có tuyết không. Quẻ thuộc cách Biệt Trách.

 Thanh, Không (Đây là sơ đồ của quẻ. Bên trái là thiên bàn: mười hai chi xếp thành khung vuông, chữ đứng ngoài mỗi chi là tên tắt của thiên tướng đóng trên chi đó. Ở giữa là tứ khóa: hàng đầu ghi thiên tướng, hai hàng sau ghi chữ trên và chữ dưới của mỗi khóa. Cuối cùng là tam truyền: lục thân, can chi và thiên tướng.

Mười hai thiên tướng (thần tướng trong Lục Nhâm) viết tắt: Xà là Đằng Xà; Quý Nhân viết đủ để khỏi lẫn với can Quý; Chu là Chu Tước; Lục là Lục Hợp; Câu là Câu Trần; Thanh là Thanh Long; Không là Thiên Không; Hổ là Bạch Hổ; Thường là Thái Thường; Huyền là Huyền Vũ; Âm là Thái Âm; Hậu là Thiên Hậu.

Lục thân: Tử là con cháu (hành do can ngày sinh ra); Tỷ là anh em, người ngang hàng (cùng hành với can ngày).)

 Câu | Mão Thìn Tỵ Ngọ | Hổ

 Lục | Dần    Mùi | Thường    Không Thường  Câu Không    Tử  Tân Sửu  Chu

 Chu | Sửu    Thân | Huyền    Tỵ Mùi  Mão Tỵ    Tỷ  Ất Tỵ  Không

 Xà | Tý Hợi Tuất Dậu | Âm    Mùi Dậu  Tỵ Đinh    Tỷ  Ất Tỵ  Không

 Quý Nhân, Hậu

 Đoán rằng: Ngày mai không có tuyết, lại có nắng. Thái Dương (tức nguyệt tướng Sửu) làm phát dụng, mang Chu Tước, là tinh hoa của lửa phương nam. Lại thêm tam truyền và tứ khóa thuần âm; âm đến cực thì dương sinh, ắt có mặt trời ló ra (?).

 Đến ngày Canh, giờ Mùi sẽ có gió dữ nổi lên, vì Dậu là Phong Sát (sát thần chủ gió), Mùi là Phong Bá (thần gió), Dậu và Mùi gặp nhau. Lại thêm ngày Đinh có Lộc (thần chủ bổng lộc, sức sống của can) ở Ngọ, mà gặp Bạch Hổ gia lên chỗ Canh, trên dưới khắc nhau giao chiến, cho nên có ứng nghiệm như vậy.

 Lệ tính Phong Sát nói trên có hai cách. Một cách lấy tháng giêng khởi ở Dần, đi nghịch qua mười hai chi. Một cách theo lệ Phong Bá, tháng giêng khởi ở Thân, đi nghịch qua mười hai chi. Đại khái thường lấy tháng giêng khởi ở Dần, đi nghịch mười hai chi.

 Sau Đông Chí, Thái Dương ở Sửu mà Chu Tước gia lên Sửu. Nói ngày Canh, giờ Mùi có gió nhẹ (?) (trên chép là "gió dữ") nổi lên, vì Canh ở Dậu, Dậu là Phong Sát. Nói giờ Mùi là vì Mùi là Phong Bá, Dậu và Mùi gặp nhau.

 Phong Bá:

 Tháng: giêng, hai, ba, tư, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, mười một, mười hai

 Thân, Mùi, Ngọ, Tỵ, Thìn, Mão, Dần, Sửu, Tý, Hợi, Tuất, Dậu

 Phong Bá này có ba thuyết. Một thuyết chỉ lấy Mùi làm Phong Bá. Một thuyết lấy theo lệ trên làm Phong Bá. Một thuyết lấy lệ của Phong Sát để tính Phong Bá. Đại khái lấy Mùi là nhiều hơn cả, kế đến là tháng giêng khởi ở Thân, đi nghịch mười hai chi.

 Phong Sát:

 Tháng: giêng, hai, ba, tư, năm, sáu, bảy, tám, chín, mười, mười một, mười hai

 Dần, Sửu, Tý, Hợi, Tuất, Dậu, Thân, Mùi, Ngọ, Tỵ, Thìn, Mão

 Về lệ Phong Bá ở trên, xem sách này thì thấy chỉ dùng Mùi làm Phong Bá, chứ không theo lệ ấy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video