Kinh Nguyệt Đăng Tam-muội (Tam-muội: trạng thái tâm chuyên chú, định tĩnh sâu; "Nguyệt Đăng" nghĩa là "ngọn đèn trăng"), quyển thứ hai.
Đời Cao Tề (nhà Bắc Tề do họ Cao lập ra), Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) Na-liên-đề-da-xá dịch.
Bấy giờ Thế Tôn (đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) bảo đồng tử Nguyệt Quang (đồng tử: chàng trai trẻ; "Nguyệt Quang" nghĩa là "ánh trăng") rằng: Về thuở quá khứ xa xưa, cách nay vô lượng vô biên, không thể nghĩ bàn, hơn cả a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều đến mức không đếm được; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài), khi ấy có một đức Phật hiệu là Thanh Đức Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu của một đức Phật: Như Lai – bậc từ chân lý mà đến; Ứng – bậc xứng đáng nhận cúng dường; Chánh Biến Tri – bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp; Minh Hạnh Túc – bậc trí tuệ và đức hạnh đều đầy đủ; Thiện Thệ – bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát; Thế Gian Giải – bậc thấu hiểu thế gian; Vô Thượng Sĩ – bậc cao nhất, không ai hơn; Điều Ngự Trượng Phu – bậc khéo dẫn dắt, uốn nắn con người; Thiên Nhân Sư – thầy của trời và người; Phật Thế Tôn – bậc giác ngộ được đời tôn kính), ra đời.
Đồng tử, lúc ấy Thanh Đức Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri, trong hội chúng đầu tiên có tám ức Thanh văn (ức: một con số rất lớn; Thanh văn: đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát), thảy đều là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh), các lậu (những phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) đã hết, đã đạt được lợi ích cho chính mình, đã dứt hết những kiết sử (dây trói buộc) của sự hiện hữu trong vòng sinh tử, nương theo lời dạy chân chính, tâm khéo giải thoát, đến được bờ tự tại đối với mọi trạng thái của tâm. Hội chúng thứ hai có bảy ức người. Hội chúng thứ ba có sáu ức người. Tất cả cũng đều là đại A-la-hán, các lậu đã hết, đã đạt được lợi ích cho chính mình, đã dứt hết kiết sử của sự hiện hữu, nương theo lời dạy chân chính, tâm khéo giải thoát, đến được bờ tự tại đối với mọi trạng thái của tâm.
Đồng tử, khi ấy đức Phật kia sống lâu bốn vạn năm. Lúc ấy cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người sinh sống, tức thế giới chúng ta) yên ổn, giàu có, vui vẻ, dân chúng đông đúc, sống đầy khắp nơi. Đồng tử, khi ấy cõi Diêm-phù-đề có hai vị đại vương: một tên là Kiên Cố Lực (Sức Vững Chắc), hai tên là Đại Lực (Sức Mạnh Lớn). Hai vị đại vương này, mỗi vị cai quản một nửa cõi Diêm-phù-đề. Lãnh thổ của hai vua đều yên ổn, giàu có, vui vẻ, dân chúng đông đúc, sống đầy khắp nơi. Khi ấy Thanh Đức Như Lai ra đời trong nước của vua Đại Lực.
Đồng tử, khi ấy vua Đại Lực thỉnh Thanh Đức Như Lai cùng chúng tỳ-kheo tăng (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ; tăng: đoàn thể những người tu) suốt tròn một nghìn năm, đem mọi thứ thuận hợp, trong sạch, không lỗi lầm như y phục, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc thang để cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng kính). Đồng tử, đức Thanh Đức Như Lai và chúng tăng Thanh văn được rất nhiều lợi dưỡng (của cải, vật dụng được cúng dường), được cung kính, khen ngợi. Lúc ấy có các trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) và các bà-la-môn (người thuộc giai cấp tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa) có lòng tin trong sạch, đối với Thanh Đức Như Lai và chúng tăng Thanh văn phát ý dũng mãnh, bắt chước vua Đại Lực mà bày việc cúng dường, cho rằng đem của cải thế gian ra là cúng dường thù thắng nhất. Những người ấy không biết thế nào là thực hành cúng dường.
Thế nào là thực hành cúng dường? Đó là thọ trì năm giới, tám giới (năm giới: năm điều răn của người tu tại gia – không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu; tám giới: tám điều răn người tại gia giữ trọn một ngày một đêm), xuất gia đến với Phật, tự mình gần gũi thưa hỏi, thấy được pháp nhẫn sâu xa (nhẫn: sự chấp nhận và an trú vững vàng nơi chân lý).
Đồng tử, khi ấy Thanh Đức Như Lai nghĩ như thế này: "Những chúng sinh này chí ý thấp kém, không thể thọ trì năm giới, tám giới, xuất gia đến với Phật, tự mình gần gũi thưa hỏi, thấy được pháp nhẫn sâu xa, tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dục lạc) vắng lặng xa lìa, thọ giới cụ túc (bộ giới luật đầy đủ của tỳ-kheo) để được làm tỳ-kheo, và thực hành căn lành rốt ráo. Những niềm vui của sự tịch diệt (vắng lặng, dứt sạch phiền não) như thế, những niềm vui vi diệu cao nhất như thế, họ đều xa lìa hết, chỉ đem của cải thế gian mà cúng dường ta. Những chúng sinh này chỉ mong niềm vui nhỏ mà cho là niềm vui tột bậc. Những chúng sinh này chỉ coi trọng pháp đời hiện tại và pháp đời sau, không biết yêu quý coi trọng căn lành rốt ráo.
Thế nào gọi là coi trọng pháp đời hiện tại? Là ưa thích năm dục (năm thứ ham muốn đối với sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và sự xúc chạm êm ái). Thế nào gọi là coi trọng căn lành đời sau? Là ưa thích được sinh lên cõi trời. Thế nào gọi là căn lành rốt ráo? Là rốt ráo trong sạch, rốt ráo tốt lành, rốt ráo phạm hạnh, rốt ráo dứt tận, rốt ráo tối hậu, rốt ráo Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Ta nay nói pháp như thế, khiến những chúng sinh này đối với hạnh bố thí không coi đó là sự cúng dường rốt ráo, thù thắng nhất, mà chỉ đem hạnh tu cao nhất để cúng dường ta."
Đồng tử, bấy giờ Thanh Đức Như Lai muốn làm cho vua Đại Lực cùng các trưởng giả, bà-la-môn tỉnh ngộ, nên nói kệ (bài thơ tụng) rằng:
Nếu người làm việc bố thí tiền của, thức ăn, / Thì người cho kẻ nhận chẳng gọi là tôn kính nhau.
Việc làm như thế không đáng ngợi khen, / Chư Phật và người trí đã xa lìa.
Nếu có ai nói về trí tuệ vô ngã (không có cái "ta" thật sự), / Người hơn hết như thế đáng nên phụng sự.
Người ấy tin vững không lay chuyển nơi Thánh đế (chân lý của bậc Thánh), / Kính thờ người như thế được Phật ngợi khen.
Nếu người đem tiền của, thức ăn dâng cúng, / Chỉ được chút lợi ích gần trước mắt.
Nếu xa lìa được lối bố thí như thế, / Người ấy thành tựu hạnh xuất gia.
Nếu có ai khởi được tâm không màng của cải, / Lại biết chỉ bày pháp không màng của cải,
Cũng tin tưởng trong sạch nơi người không màng của cải, / Người ấy mau thành đạo cao nhất.
Không có ai sống giữa năm dục, / Khởi lòng yêu đắm vợ con,
Là kẻ phàm phu ngu muội luôn ở nhà, / Mà lại dứt sạch được các lậu.
Ai chán lìa năm dục như hầm lửa, / Lìa bỏ được lòng yêu nhiễm vợ con,
Sợ đời sống tại gia, cầu thoát ra khỏi, / Thì được Bồ-đề (sự giác ngộ) thù thắng chẳng khó.
Không có đức Như Lai nào trong quá khứ, / Cũng như trong hiện tại, vị lai,
Lại thường ở nhà, sống nơi cảnh dục, / Mà đạt được đạo thù thắng vi diệu.
Bỏ ngôi vua như bỏ nước mũi nước bọt, / Ở nơi vắng vẻ xa lìa,
Dứt trừ phiền não, hàng phục các ma, / Ngộ được đạo vô vi (không tạo tác, vượt ngoài sinh diệt) lìa mọi dơ bẩn.
Nếu có người đem cúng dường các bậc Hùng Mãnh của đời (chư Phật) nhiều như cát sông Hằng / Suốt nghìn vạn ức năm,
Thì so với người biết chán ghét đời sống tại gia, / Công đức của người sau mới là hơn hết.
Không phải đồ ăn uống và y phục, / Các thứ hoa đẹp, hương đốt và hương thoa,
Đem những thứ như thế cúng dường Phật / Mà sánh được với việc xuất gia vâng làm theo pháp.
Nếu có ai vui cầu Bồ-đề, / Biết làm lợi cho chúng sinh, chán lìa thế gian,
Hướng về nơi vắng vẻ đi bảy bước, / Phước báo như thế là hơn hết.
Đồng tử, khi ấy vua Đại Lực nghe Thanh Đức Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri nói về ý nghĩa, lợi ích và danh xưng của việc xuất gia tu hành như thế rồi, lại nghĩ: "Theo như ta hiểu nghĩa lời Phật nói, Như Lai không nói rằng đàn ba-la-mật (hạnh bố thí như một pháp tu đưa người sang bờ giải thoát) là rốt ráo trong sạch, rốt ráo tốt lành, rốt ráo phạm hạnh, rốt ráo dứt tận, rốt ráo tối hậu, rốt ráo Niết-bàn." Vua Đại Lực lại nghĩ: "Không phải ở nhà mà có thể đạt được sự tu tập cao nhất, được lợi ích tu hành cao nhất. Mà ta nay lại đang xa cách hạnh ấy. Ta nay quyết phải cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà-sa (áo của người xuất gia), rời nhà đến nơi không nhà, xuất gia học đạo."
Đồng tử, khi ấy vua Đại Lực cùng tám vạn người quyến thuộc vây quanh trước sau, đến chỗ Phật Thanh Đức, cúi đầu lạy sát chân Phật, đi quanh về bên phải ba vòng, rồi lui ngồi một bên. Đồng tử, bấy giờ Thanh Đức Như Lai biết điều mà lòng vua Đại Lực và quyến thuộc ưa muốn, liền vì họ tuyên nói, phân tích chỉ bày Tam-muội "thể tính của tất cả các pháp bình đẳng, không hý luận" (pháp: mọi sự vật, hiện tượng; hý luận: lời bàn suông, những phân biệt do vọng tưởng).
Đồng tử, khi ấy vua Đại Lực nghe Tam-muội này, vui mừng hớn hở, tận đáy lòng yêu thích, liền ở chỗ Phật Thanh Đức bỏ ngôi vua, với lòng tin chân chính mà xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y (ba tấm áo của tỳ-kheo). Xuất gia rồi, đối với Tam-muội này, vua rộng nghe nhận, đọc tụng, ghi nhớ, phân tích nghĩa lý, tu hành cho tương ưng. Nhờ căn lành ấy, trong hai ức kiếp không rơi vào đường ác, lần lượt gặp được hai ức đức Phật, trong giáo pháp của các đức Phật ấy thường được xuất gia, ở chỗ mỗi đức Phật đều đối với Tam-muội này nghe nhận, đọc tụng, phân tích nghĩa lý, tu hành cho tương ưng. Nhờ căn lành ấy, lần lượt trải đủ trăm ức kiếp, được thành Phật hiệu là Trí Dũng Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, làm lợi ích cho vô lượng vô biên chúng sinh, rồi sau đó mới vào Bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn khi thân xác chấm dứt).
Đồng tử, ngươi nên xem Tam-muội này có thần lực như thế, có thể khiến Bồ-tát (người phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ mọi loài) chiêu cảm được trí tuệ của Phật. Đồng tử, tám vạn quyến thuộc do vua Đại Lực dẫn theo, nghe Tam-muội này, vui mừng hớn hở, trong lòng rất yêu thích, cũng đều theo vua, với lòng tin chân chính mà xuất gia, cạo bỏ râu tóc, mặc pháp y. Những người xuất gia ấy nghe Tam-muội này, đọc tụng thọ trì, phân tích giảng giải, tu hành cho tương ưng. Nhờ căn lành ấy, trong hai ức kiếp không rơi vào đường ác, trong mỗi kiếp gặp nghìn vạn đức Phật, ở chỗ các đức Phật ấy thường được xuất gia. Xuất gia rồi được nghe Tam-muội này, đọc tụng thọ trì, an trú tu hành đúng như lời dạy. Nhờ căn lành ấy, về sau trải đủ trăm nghìn kiếp, ở các thế giới khác nhau đều được thành Phật, cùng một hiệu là Kiên Cố Dũng Kiện Kham Năng Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh rồi, sau đó mới vào Vô dư Niết-bàn (Niết-bàn không còn sót lại thân xác hay bất cứ gì của sinh tử).
Đồng tử, Tam-muội như thế có oai lực lớn, có thể khiến Bồ-tát đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật). Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ rằng:
Ta nhớ đời quá khứ xa xưa, / Trải kiếp không thể nghĩ bàn, có Phật ra đời,
Làm được lợi ích cho chúng sinh, / Hiệu là Thanh Đức, bậc Đại Tiên tôn quý.
Hội chúng đầu tiên nhóm họp đủ tám ức, / Thảy đều là đệ tử Thanh văn.
Hội thứ hai số đến bảy ức, / Hội thứ ba sáu ức A-la-hán.
Tất cả đều dứt sạch các lậu, không còn phiền não, / Đã đến bờ cùng tột của các sức thần thông.
Đức Phật ấy thọ mạng bốn vạn năm, / Cõi nước thế giới rất trang nghiêm trong sạch.
Bấy giờ cõi Diêm-phù-đề có hai vua, / Hiệu là Đại Lực và Kiên Cố Lực.
Hai vị vua ấy ở trên cõi đất, / Mỗi vị cai quản một nửa Diêm-phù.
Phật ra đời trong nước vua Đại Lực, / Các bậc trời người cao quý dâng lễ cúng dường.
Vua ấy đối với Phật được lòng tin trong sạch, / Cung kính cúng dường đủ nghìn năm.
Vô số người trong nước bắt chước vua này, / Đủ mọi cách cúng dường Như Lai,
Nhưng chỉ dùng của cải thế gian, chẳng phải cúng dường bằng pháp; / Phật và Thanh văn đều được đầy đủ sung túc.
Bấy giờ Thế Tôn nghĩ rằng: / "Ta nói pháp này khiến họ bỏ lòng dục,
Ắt sẽ khiến vua kia sinh lòng chán lìa, / Xuất gia trong pháp của ta."
Khi ấy Bậc Tôn Quý của loài người nói kệ: / "Bỏ pháp ác là lời Phật dạy;
Ở nhà nhiều lỗi lầm, đủ mọi khổ; / Tu hành đúng pháp mới thật là cúng dường Phật."
Khi vua nghe nói bài kệ như thế, / Một mình đến nơi vắng mà nghĩ rằng:
"Ta nay không thể ở trong vòng ràng buộc của gia đình / Mà làm được sự cúng dường bằng pháp tối thắng."
Liền bỏ ngôi vua như bỏ nước mũi nước bọt, / Cùng với tám vạn quyến thuộc
Cùng một lúc đến chỗ Phật, / Cúi đầu sát đất làm lễ, đứng trước Thế Tôn.
Phật biết lòng ưa muốn của những người ấy, / Vì họ nói về định tịch diệt khó thấy.
Họ nghe xong yêu kính, vui thích, / Tất cả đều hoan hỷ liền xuất gia.
Xuất gia rồi, đối với định này / Đọc tụng, thọ trì, rộng phân tích nghĩa lý.
Lần lượt trong suốt hai ức kiếp, / Chưa từng rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).
Những người ấy nhờ các nghiệp lành này / Được thấy trăm ức đức Như Lai.
Trong giáo pháp các Phật ấy luôn được xuất gia, / Tuyên nói Tam-muội thù thắng như thế.
Những người ấy về sau được thành Phật, / Cùng một hiệu là Kiên Cố Đại Tinh Tấn.
Làm lợi ích cho vô lượng ức chúng sinh, / Rồi vào Niết-bàn như lửa tắt.
Còn vua Đại Lực thuở xưa ấy, / Từ lâu đã thành Phật hiệu Trí Dũng,
Làm lợi ích cho vô lượng trăm ức chúng sinh, / Đặt họ vào Bồ-đề rồi mới vào Niết-bàn.
Đã nghe lợi ích thù thắng như thế, / Người giữ kinh này vào đời mạt (thời kỳ cuối khi Phật pháp suy tàn) được Phật ngợi khen.
Nếu ai vâng giữ được kho tàng pháp của Phật, / Những người ấy mau thành bậc cao nhất trong loài người.
Đồng tử, vì vậy Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có tâm nguyện và công hạnh lớn) nào yêu thích định này thì nên tu tập những việc làm ban đầu. Đồng tử, thế nào là việc làm ban đầu của Bồ-tát đối với Tam-muội này? Đồng tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát lấy tâm đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi loài) làm đầu, hoặc khi Phật còn tại thế, hoặc sau khi Phật diệt độ, thường siêng năng cúng dường, tức là tràng hoa, hương bột, hương thoa, cờ báu, phướn, lọng, âm thanh ca múa, trỗi các kỹ nhạc, y phục, đồ ăn uống, thuốc men chữa bệnh gầy yếu; đem căn lành ấy đều hồi hướng (hướng công đức về một mục đích) cho Tam-muội như thế, không còn chí cầu những pháp nào khác khi cúng dường Phật; không cầu sắc đẹp, không cầu của cải, không vì được sinh lên trời, không cầu quyến thuộc, chỉ nghĩ đến pháp này. Bồ-tát ấy ngay trong pháp còn không thấy có Phật, huống chi là ngoài pháp mà thấy có Phật.
Vì vậy, đồng tử, đó là thật sự cúng dường Phật, mà cũng không thấy có Phật nào có thể nắm bắt được; không chấp giữ ý tưởng về "ta", không cầu quả báo. Bồ-tát ấy ba luân thanh tịnh (ba luân: người cho, người nhận và vật đem cho; thanh tịnh tức là không chấp vào cả ba), đem tràng hoa, hương bột, hương thoa, cờ báu, phướn, lọng, âm thanh ca múa, trỗi các kỹ nhạc, đồ ăn uống, y phục, thuốc men chữa bệnh gầy yếu cúng dường Như Lai, hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nhờ căn lành ấy được công đức không thể nghĩ bàn, quả báo không thể nghĩ bàn, được Tam-muội này, mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:
Nếu người dâng hương lên bậc Trí Vô Biên, / Thì được quả báo hương thơm vô lượng,
Trong nghìn vạn kiếp lìa xa đường ác, / Mãi không còn mọi thứ hôi thối, dơ bẩn.
Trong nghìn vạn kiếp làm hạnh thù thắng, / Cúng dường trăm vạn ức đức Như Lai,
Thành Phật được hương giới thù thắng (đức hạnh giữ giới tỏa thơm như hương). / Nếu lại hiểu rõ không có chúng sinh,
Người dâng hương và người nhận hương cả hai đều không có; / Nếu khởi được tâm bố thí như thế,
Thì được thuận nhẫn (sự chấp nhận thuận theo chân lý) mềm mại thù thắng. / Nếu người tu nhẫn này ngày càng tăng tiến,
Vì người khác bị cắt thân ra như từng đồng tiền (?), / Trong nghìn vạn ức kiếp nhiều như cát sông Hằng,
Tâm vẫn vững chắc không thoái lui. / Thế nào thì được gọi là nhẫn?
Thế nào lại gọi là tùy thuận? / Thế nào được gọi là không thoái chuyển?
Thế nào lại gọi là Bồ-tát? / (Đáp:) Vui thích pháp tự tính vô ngã,
Nhờ không có ý tưởng về "ta" nên không phiền não, / Biết được các pháp đều diệt hết;
Vì nhân duyên ấy nên gọi là nhẫn. / Chư Phật đã học gì thì tùy thuận học theo,
Người trí đúng pháp thường tu hành, / Biết các pháp của Phật không chút nghi ngờ;
Vì vậy được gọi là tùy thuận. / Nếu khi tu hành có ma của đời
Hiện làm thân Phật mà nói rằng: / "Phật đạo khó được, hãy làm Thanh văn",
Mà không chịu tin nhận, thì gọi là không thoái chuyển. / Làm cho các chúng sinh có tà kiến tỉnh ngộ:
"Lối này không thể chứng được đạo cam lộ (đạo bất tử, ví như nước ngọt của cõi trời)", / Khuyên họ bỏ đường ác mà ở đường lành;
Vì vậy được gọi là Bồ-tát. / Người được nhẫn ở trên con đường tùy thuận,
Dùng pháp vô ngã khiến người khai ngộ, / Cho đến trong mộng cũng không khởi niệm
Giữ ý tưởng có chúng sinh, có thọ mạng. / Nếu có ma nhiều vô lượng như cát sông Hằng
Hóa làm thân Phật đến chỗ người ấy, / Đều nói rằng trong thân có thần ngã (một linh hồn, một cái "ta" thường còn),
Thì liền đáp: "Không có ngã, ngươi chẳng phải Phật". / Dùng trí tuệ hiểu thấu các pháp đều là không,
Biết rồi không còn đi chung với phiền não; / Chỉ vì hý luận nên mới nói là có.
Thấy rồi, sống trong tịch diệt mà đi giữa thế gian. / Ví như đứa con người đời sinh ra,
Liền đặt cho nó một cái tên; / Tìm cái tên ấy khắp các phương không thể có được,
Nên biết chữ ấy không từ đâu mà đến. / Đặt tên "Bồ-tát" cũng như thế,
Tìm "Bồ-tát" khắp các phương không thể được, / Cho đến tìm nơi thật tế (chân lý tột cùng) cũng không được.
Biết được như thế mới gọi là Bồ-tát. / Giả sử giữa biển lửa cháy rực,
Bồ-tát trọn không khởi thân kiến (cái thấy cho thân này là "ta" thật). / Bồ-tát được an trú nơi tâm phát nguyện ban đầu,
Dứt hết tà kiến, phiền não hết sạch, / Không thấy có pháp sinh và diệt,
Tức là chúng sinh và thọ mạng; / Thể của các pháp là không, như trò ảo thuật,
Chẳng phải điều ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo) có thể biết. / Nếu đối với ăn uống sinh tham đắm,
Đối với y bát (áo và bình bát của người tu) khởi lòng yêu tiếc, / Và những kẻ đùa giỡn, xốc nổi,
Thì không biết được Bồ-đề của Phật. / Kẻ ham ngủ nghỉ và lười biếng,
Gian dối, hung bạo, không giữ gìn thân tâm, / Đối với chư Phật không có lòng tin trong sạch,
Thì không biết được Bồ-đề của Phật. / Kẻ phá hủy giới cấm, không biết hổ thẹn,
Trong Phật pháp không có lòng quy kính tin tưởng, / Không kính trọng người cùng tu phạm hạnh,
Thì không biết được Bồ-đề của Phật. / Ai không hủy giới thanh tịnh, đầy đủ lòng hổ thẹn, / Trong Phật pháp yêu thích sâu xa, / Biết cung kính người cùng tu phạm hạnh,
Thì biết được Bồ-đề thù thắng. / Lấy niệm xứ (các đối tượng để giữ tâm tỉnh giác: thân, cảm thọ, tâm và các pháp) làm cảnh giới của bậc Thánh,
Lấy niềm hỷ duyệt (vui mừng nhẹ nhàng trong thiền) làm giường nằm, / Lấy thiền làm thức ăn, lấy định làm nước uống,
Thì biết được Bồ-đề của Phật. / Lấy nhẫn vô ngã làm chỗ kinh hành (chỗ đi tới đi lui để tu tập),
Trong rừng vắng thực hành chánh niệm, / Hoa thơm của bảy giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ) rất đáng ưa thích,
Ngửi rồi thì thành đạo vô thượng. / Chỗ Bồ-tát tu hành bằng chính thân chứng đạo
Không phải cảnh giới tu hành của người khác, / Tức là Thanh văn và Duyên giác (người tự ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên).
Có người trí nào lại không ham thích? / Giả sử thọ mạng của ta cực kỳ lâu dài
Như vô lượng kiếp nhiều bằng cát sông Hằng, / Nói công đức của một sợi lông Phật cũng không hết,
Vì trí tuệ Như Lai vô biên. / Nếu nghe được lợi ích lớn như thế
Do đức Thế Tôn Vô Úy (không còn sợ hãi) nói ra, / Thì mau tự mình giữ và dạy người giữ định này,
Bồ-đề vô thượng đạt được chẳng khó.
Đồng tử, vì vậy Bồ-tát ma-ha-tát nên khéo biết cách vào ba pháp nhẫn, tức là biết nhẫn thứ nhất, nhẫn thứ hai, nhẫn thứ ba. Đối với các nhẫn này nên khéo biết, và đối với trí tuệ của chúng cũng khéo biết. Vì sao vậy? Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết về nhẫn và trí, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy mau đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì vậy, đồng tử, Bồ-tát ma-ha-tát nếu muốn mau cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì nên thọ trì pháp môn (cửa pháp, phương pháp tu) ba nhẫn này; giữ rồi thì rộng vì người khác phân tích giảng nói, làm lợi ích an vui cho vô lượng chúng sinh, cứu giúp thế gian, làm lợi ích an vui cho chư thiên và loài người. Bấy giờ Thế Tôn vì đồng tử Nguyệt Quang liền dùng các câu kệ tụng lại pháp môn vào ba nhẫn này:
Với các chúng sinh không chống trái tranh cãi, / Miệng không nói lời vô ích,
Thường an trú trong pháp làm lợi ích, / Đó gọi là nhẫn thứ nhất.
Biết mọi pháp đều như trò ảo thuật, / Liền đối với tướng ấy không chấp giữ,
Trong trí tuệ chỉ có tăng không giảm, / Vì vậy gọi là nhẫn thù thắng thứ nhất.
Các tu-đa-la (kinh điển) đã tu học, / Trí tuệ và lời khéo nói luôn tương ưng,
Đối với trí vô lượng của Phật không nghi ngờ, / Đó gọi là nhẫn thù thắng thứ nhất.
Nếu nghe tất cả pháp được khéo nói, / Như chính Phật nói, không có nghi ngờ,
Tin được tất cả pháp của chư Phật, / Đó gọi là nhẫn thù thắng thứ nhất.
Đối với kinh liễu nghĩa (kinh nói thẳng nghĩa rốt ráo) thường tuyên giảng, / Đúng như Phật đã nói mà diễn nói,
Nếu có nói "ta", "người" và "chúng sinh", / Liền biết đó là phương tiện để dẫn dắt.
Các ngoại đạo với đủ loại kiến giải khác, / Bồ-tát đối với họ tâm không xao động,
Trái lại còn thương xót sâu xa những người ấy, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ hai.
Các đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên) hiện ra trước mắt, / Đối với pháp môn tổng trì (tức đà-la-ni) không nghi ngờ,
Mọi lời nói ra đều chân thật, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ hai.
Giả sử bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất) biến đổi lẫn nhau, / Tức là đất, nước, lửa, gió,
Đối với Bồ-đề của Phật mãi không thoái lui, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ hai.
Mọi nghề khéo léo trong thế gian, / Bồ-tát đều khéo tu học,
Không thấy còn ai hơn mình, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Nhờ sức xa-ma-tha (chỉ: làm tâm dừng lặng) mà được điều phục, / Tỳ-bà-xá-na (quán: quán chiếu sáng suốt) vững như núi không lay,
Không chúng sinh nào lừa dối được, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Mọi lời nói ra đều ở trong định, / Đi, đứng, ngồi, nằm luôn ở trong tam-muội,
Tam-ma (định) vững chắc đến bờ bên kia, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
An trú trong chánh định được thần thông, / Đến nhiều cõi Phật để nói pháp,
Sức thần túc (thần thông đi đến khắp nơi) của người trí không hề giảm, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Khi tu định vắng lặng như thế, / Tất cả các loài chúng sinh khác
Không thể biết được giới hạn tâm của người ấy, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Giả sử mọi chúng sinh trong thế giới / Cùng một lúc làm Phật diễn nói pháp,
Người ấy đều lãnh thọ được đầy đủ, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Đông, tây, nam, bắc và bốn góc, / Hai phương trên dưới cũng như thế,
Trong các phương đều thấy Phật, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Biến hiện được vô lượng thân, / Tất cả đều mang màu vàng ròng,
Đến vô lượng cõi để nói pháp, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Các cõi Diêm-phù trong thế giới Phật này, / Tất cả đều thấy hình dáng Bồ-tát,
Chư thiên và loài người đều nhận biết, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Đối với các pháp Phật, chỗ hành của Phật, / Mọi oai nghi (cử chỉ đi đứng nghiêm trang) của Đạo sư (bậc dẫn đường, tức Phật),
Người trí đều khéo tu học, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Mọi chúng sinh trong thế giới / Đều đến khen ngợi Bồ-tát này,
Nếu Bồ-tát vì thế mà vui mừng, / Thì đối với trí Phật chưa tu học.
Mọi chúng sinh trong thế giới / Mắng chửi, phỉ báng Bồ-tát này,
Nếu vì đó mà khởi tâm giận hờn, / Nên biết là chưa tu học trí Phật.
Nếu được lợi dưỡng mà tâm không mừng, / Lúc mất mát không buồn lo,
Tâm an trú vững vàng như núi, / Đó là tướng của nhẫn thù thắng thứ ba.
Một tên là Tùy thuận âm thanh nhẫn (nhẫn có được nhờ nghe lời dạy mà hiểu thuận theo chân lý), / Hai tên là Tư duy tùy thuận nhẫn (nhẫn có được nhờ suy xét mà thuận theo chân lý),
Ba tên là Tu tập vô sinh nhẫn (an trú vững vàng nơi chân lý các pháp vốn không sinh không diệt); / Học ba nhẫn này thì được Bồ-đề.
Nếu đối với ba nhẫn thù thắng như thế, / Có vị Bồ-tát nào đạt được,
Thì khi đức Thiện Thệ thấy vị Bồ-tát ấy, / Liền thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật) Bồ-đề vô thượng.
Nếu có ai nghe lời thọ ký ấy, / Số ức chúng sinh không thể nghĩ bàn
Đều phát tâm Bồ-đề vô thượng: / "Ta quyết sẽ làm bậc Tôn Quý trong loài người."
Nghe tiếng thọ ký như thế, / Tức thì mặt đất chấn động sáu cách,
Ánh sáng chiếu khắp cõi mười phương, / Mưa xuống vô lượng thứ hoa thù diệu.
Nếu đối với ba nhẫn thù thắng như thế, / Có vị Bồ-tát nào đạt được,
Thì đều không còn thấy có sinh tử, / Đối với khởi lên và diệt mất cũng như vậy.
Nếu đối với ba thứ nhẫn như thế, / Có vị Bồ-tát nào đạt được,
Thì cái già đã qua, cái già hiện nay đều không thấy; / An trú trong pháp nên được như thế.
Bồ-tát hiểu rõ mọi thứ pháp, / Thể tính đều không, vắng lặng, như trò ảo thuật;
Cái "không" ấy cũng chẳng phải sinh hay diệt, / Vì thể của các pháp là không, vắng lặng.
Nếu có chúng sinh đến cung kính, / Lễ lạy, tôn trọng, dâng cúng dường,
Bồ-tát đối với họ không thiên lệch yêu mến, / Vì hiểu thấu sâu xa thể tính của thế gian.
Nếu có chúng sinh đến đánh mắng, / Bồ-tát đối với họ không ghét bỏ, khinh mạn,
Trái lại khởi lòng thương xót người ấy, / Vì muốn khiến họ được giải thoát.
Nếu bị dao gậy và ngói đá đánh vào, / Tâm đối với kẻ ấy không phẫn nộ,
An trú trong pháp nhẫn vô ngã, / Bồ-tát không để cơn giận khởi lên che lấp (?).
Bồ-tát hiểu rõ mọi thứ pháp, / Thể tính đều không, vắng lặng, như trò ảo thuật;
Nếu an trú được trong pháp này, / Thì được trời và người cúng dường.
Có người tay cầm dao sắc bén, / Cắt từng đốt từng khúc trên thân,
Tâm vẫn nhẫn chịu được, không oán hận, / Lòng thương xót càng thêm rộng lớn, chẳng hề suy giảm.
Khi bị dao xẻo từng đốt thân, / Bồ-tát liền nghĩ như thế này:
"Nếu ngươi chưa đạt được Bồ-đề, / Nguyện ta chớ chứng Niết-bàn."
Sức nhẫn như thế là cao nhất, / Vì đã an trú trong nhẫn vô ngã.
Các vị Bồ-tát danh tiếng lớn này / Tu tập trải vô lượng na-do-tha (con số cực lớn) kiếp,
Lại vượt hơn số ấy nhiều như cát sông Hằng, / Mà vẫn chưa chứng được Bồ-đề.
Trong suốt thời gian ấy đều tu hạnh Phật, / Huống chi trí giác ngộ, sao có thể nói hết được.
Trong ức kiếp không thể nghĩ bàn mà nói, / Những đức hiệu của các vị ấy cũng không cùng tận,
Vì đã khéo an trú trong nhẫn vô ngã, / Các vị Bồ-tát danh tiếng lớn ấy.
Nếu muốn biết được Bồ-đề, / Thì phải an trú trong khối trí tuệ vi diệu.
Nếu tu pháp nhẫn mà chư Phật đã nói, / Thì đạt Bồ-đề thù thắng chẳng khó.
Bấy giờ Phật bảo đồng tử Nguyệt Quang rằng: Về thuở quá khứ rộng lớn xa xưa, vô lượng vô số, không thể nghĩ bàn, hơn cả a-tăng-kỳ kiếp, khi ấy có một đức Phật tên là Vô Sở Hữu Khởi (Khởi Lên Từ Chỗ Không Có Gì) Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, ra đời. Vì sao gọi là Vô Sở Hữu Khởi Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri?
Đồng tử, khi đức Phật ấy sinh ra, Ngài bay lên hư không, cao bằng bảy cây đa-la (loại cây thốt nốt rất cao), đi bảy bước và nói rằng: "Tất cả các pháp đều không có gì! Tất cả các pháp đều không có gì!" Tiếng ấy vang khắp cõi tam thiên đại thiên thế giới (một thế giới cực lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ). Lúc ấy các địa thần (thần đất) truyền nhau báo tin, lên đến tận cõi Phạm thiên (cõi trời của vị Phạm thiên, thuộc cõi trời cao), nói rằng: "Trong thế giới này có Phật ra đời, hiệu là Vô Sở Hữu Khởi Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri. Khi mới sinh, Ngài đi bảy bước trên hư không và nói rằng: Tất cả các pháp đều không có gì."
Đồng tử, vì nhân duyên ấy nên đức Phật ấy hiệu là Vô Sở Hữu Khởi. Khi đức Phật ấy thành Chánh giác (sự giác ngộ chân chính), mọi cây cối, rừng rậm, cỏ thuốc đều phát ra tiếng nói: "Tất cả các pháp đều không có gì." Đồng tử, khi ấy mọi âm thanh phát ra trong thế giới ấy cũng đều nói: "Tất cả các pháp đều không có gì."
Đồng tử, khi Vô Sở Hữu Khởi Như Lai đang nói pháp, có một vị vương tử tên là Tư Duy Đại Bi, hình dáng đoan chính, được mọi người yêu mến, tâm tính và việc làm đều điều hòa mềm mỏng. Đồng tử, khi ấy vương tử đến chỗ Vô Sở Hữu Khởi Như Lai, cúi đầu lạy sát chân Phật, đi quanh về bên phải ba vòng, rồi lui ngồi một bên.
Bấy giờ Vô Sở Hữu Khởi Như Lai biết điều mà vương tử Tư Duy Đại Bi ưa thích sâu trong lòng, liền vì vương tử nói Tam-muội "thể tính của tất cả các pháp bình đẳng, không hý luận" này. Vương tử nghe xong được lòng tin trong sạch, rời nhà đến nơi không nhà, xuất gia học đạo, cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà-sa. Xuất gia rồi, đối với Tam-muội này đọc tụng thọ trì, rộng vì người khác phân tích chỉ bày. Nhờ căn lành ấy, trong hai mươi kiếp không rơi vào đường ác, trong mỗi kiếp gặp hai ức đức Phật. Qua hai mươi kiếp rồi được thành Phật, hiệu là Thiện Tư Nghĩa Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, ra đời.
Đồng tử, ngươi nên xem Tam-muội này có oai lực như thế, có thể khiến Bồ-tát đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đồng tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên an trú trong pháp nhẫn sâu xa. Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát an trú được trong nhẫn sâu xa? Đồng tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên quán xét đúng như thật rằng tất cả các pháp như trò ảo thuật, như mộng, như dã mã (ảo ảnh hơi nóng bốc lên trông như nước trên đồng trống), như tiếng vang, như bóng sáng, như trăng trong nước, như tính chất của hư không. Nên biết như thế.
Đồng tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát quán xét đúng như thật rằng tất cả các pháp như trò ảo thuật, như mộng, như dã mã, như tiếng vang, như bóng sáng, như trăng trong nước, như tính chất của hư không, thì đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong nhẫn sâu xa. Bồ-tát đã thành tựu nhẫn sâu xa thì gặp pháp gây tham nhiễm mà không nhiễm, gặp pháp gây sân giận mà không giận, gặp pháp gây si mê mà không mê (tham, sân, si: ba thứ phiền não gốc – ham muốn, giận dữ, ngu mê). Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy không thấy pháp, cũng không có gì để nắm bắt: không thấy người tham nhiễm, không thấy việc tham nhiễm, không thấy nghiệp tham nhiễm; không thấy người giận, không thấy việc giận, không thấy nghiệp giận; không thấy người si mê, không thấy việc si mê, không thấy nghiệp si mê. Bồ-tát ma-ha-tát đối với các pháp như thế, tức là tham nhiễm, sân giận hay si mê, đều không thấy gì, cũng không nắm bắt được gì. Bồ-tát ấy vì không thấy gì nên không nhiễm, không giận, không mê.
Bồ-tát ấy vì thật sự không nhiễm, không giận, không mê, không có tâm điên đảo, nên được gọi là người có định, gọi là người không hý luận, gọi là người đã đến bờ bên kia, gọi là đất liền (chỗ vững chắc không chìm đắm), gọi là người đã đến nơi yên ổn, gọi là người đã đến nơi không sợ hãi, gọi là người mát mẻ, gọi là người giữ giới, gọi là người trí, gọi là người tuệ, gọi là người có phước đức, gọi là người có thần túc, gọi là người có trí nhớ, gọi là người gìn giữ, gọi là người tinh khôn, gọi là người đã đi qua, gọi là người biết hổ thẹn, gọi là người tin vào nghĩa lý, gọi là người có công đức đầu-đà (hạnh tu khổ hạnh: sống đơn sơ, đi xin ăn, ở chỗ vắng), gọi là người không đắm sắc đẹp nữ giới, gọi là người không nhiễm đắm, gọi là bậc ứng cúng (xứng đáng nhận cúng dường), gọi là người đã dứt sạch lậu, gọi là người tự tại không phiền não, gọi là người tâm giải thoát, gọi là người tuệ giải thoát, gọi là người đã được điều phục, gọi là đại long (rồng lớn, ví bậc có sức lớn), gọi là người việc cần làm đã làm xong, gọi là người không còn gì phải làm, gọi là người đã đặt gánh nặng xuống, gọi là người đã đạt lợi ích cho mình, gọi là người đã dứt hết kiết sử của sự hiện hữu, gọi là người nương lời dạy chân chính mà tâm khéo giải thoát, gọi là người đã đến bờ tự tại đối với mọi trạng thái của tâm,
gọi là sa-môn (người xuất gia tu hành), gọi là bà-la-môn (ở đây chỉ người sống đời trong sạch), gọi là người đã tắm gội sạch, gọi là người đã vượt qua, gọi là người sáng tỏ, gọi là người đã nghe pháp, gọi là Phật tử (con của Phật), gọi là Thích tử (con dòng họ Thích, tức đệ tử của Phật Thích-ca), gọi là người đã nhổ gai, gọi là người đã vượt hố hào, gọi là người đã rút mũi tên độc, gọi là người không còn nóng bức, gọi là người không còn bụi bặm, gọi là tỳ-kheo không còn bị che lấp trói buộc, gọi là trượng phu (người đàn ông chân chính), gọi là trượng phu hiền thiện, gọi là trượng phu thù thắng, gọi là đại trượng phu, gọi là trượng phu sư tử, gọi là trượng phu rồng lớn, gọi là trượng phu trâu chúa, gọi là trượng phu khéo được điều phục, gọi là trượng phu dũng mãnh, gọi là trượng phu gánh vác, gọi là trượng phu tinh tấn, gọi là trượng phu oai mãnh (?), gọi là trượng phu như hoa, gọi là trượng phu hoa sen, gọi là trượng phu phân-đà-lợi (hoa sen trắng), gọi là trượng phu điều ngự, gọi là trượng phu mặt trăng, gọi là trượng phu mặt trời, gọi là trượng phu làm nên sự nghiệp, gọi là bậc cao nhất trong loài hai chân, gọi là người đã đến tột cùng của trí, gọi là người hơn hết trong những người học rộng, gọi là người đã tu phạm hạnh, gọi là người việc làm đã rốt ráo, gọi là người không bị mọi điều ác làm nhiễm. Bấy giờ Thế Tôn nói kệ tụng rằng:
Khi kiếp tận, tai họa phá hoại, / Thế giới trống trơn chẳng còn gì,
Trước như thế, sau cũng vậy; / Ví như các pháp cũng như thế.
Quán xét thế gian dựng lập nên, / Thảy đều nằm trên nước,
Dưới như thế, trên cũng vậy; / Các pháp cũng lại như thế.
Như hư không không một gợn mây, / Bỗng nhiên nổi lên u ám,
Biết được nó từ đâu mà ra? / Các pháp cũng lại như thế.
Sau khi Như Lai vào Niết-bàn, / Người nhớ tưởng mà thấy hình Phật,
Lúc đầu như thế, về sau cũng vậy; / Các pháp cũng lại như thế.
Như đám bọt nước tụ lại, / Bị dòng nước xiết cuốn trôi,
Nhìn kỹ chẳng có gì chắc thật; / Các pháp cũng lại như thế.
Như trời mưa trên mặt nước, / Mỗi giọt nổi lên bong bóng,
Vừa sinh liền tan mất; / Các pháp cũng lại như thế.
Ví như giữa ngày xuân, / Bị ánh nắng thiêu đốt,
Ảo ảnh nắng trông như nước; / Các pháp cũng lại như thế.
Như cây chuối còn ướt, / Người bẻ ra tìm lõi cứng,
Trong ngoài đều không có gì thật; / Các pháp cũng lại như thế.
Như nhà ảo thuật biến ra nhiều thân, / Nào là nam, nữ, voi, ngựa,
Những hình tướng ấy không chân thật; / Các pháp cũng lại như thế.
Ví như có cô gái trẻ, / Đêm nằm mộng thấy sinh con,
Con sinh thì mừng, con chết thì buồn lo; / Các pháp cũng lại như thế.
Như người mộng thấy hành dâm, / Tỉnh dậy chẳng thấy gì,
Kẻ ngu tham yêu rốt cuộc chẳng được gì; / Các pháp cũng lại như thế.
Như trăng trên trời trong sáng, / Bóng hiện xuống ao trong,
Không phải hình trăng đi vào nước; / Các pháp cũng lại như thế.
Như người tự cho mình đẹp, / Cầm gương soi mặt mình,
Bóng trong gương không nắm được; / Các pháp cũng lại như thế.
Thấy ảo ảnh nắng như nước, / Kẻ ngu muốn chạy đến uống,
Chẳng có nước thật để cứu khát; / Các pháp cũng lại như thế.
Như người ở trong hang núi, / Ca hát, khóc lóc, nói cười, có tiếng vang lại,
Nghe tiếng mà không nắm được; / Các pháp cũng lại như thế.
Như bảng cáo thị ban xuống các nước, / Việc thiện việc ác nhờ đó mà làm theo,
Nhưng chẳng phải lời dạy tự đi đến nơi ấy (?); / Các pháp cũng lại như thế.
Như người uống rượu say, / Thấy mặt đất đều quay vòng,
Thật ra đất chưa từng động; / Các pháp cũng lại như thế.
Pháp duyên khởi (sinh ra do nhiều điều kiện hợp lại) vốn không có thật, / Đã không có thì cũng chẳng phải có;
Kẻ còn phân biệt có với không, / Thì khổ không diệt được.
Phân biệt có và không, / Tranh cãi sạch với không sạch,
Xa lìa được hai bên ấy, / Người trí đứng ở trung đạo (con đường ở giữa, không nghiêng về bên nào).
Quán xét thân này từ thuở ban đầu, / Đối với thân không có ý tưởng là thân,
Nếu biết được như thế, / Tức là tính vô vi.
Mắt, tai, mũi không có giới hạn, / Lưỡi, thân, ý cũng như vậy;
Kẻ còn phân biệt nơi các căn (các giác quan), / Thì Thánh đạo đối với họ là vô dụng.
Nơi các căn không có giới hạn, / Thể chất trơ lì, trống không, vô ký (không thiện, không ác) (?);
Muốn mong niềm vui Niết-bàn, / Thì nên tu nghiệp Thánh đạo.
Khi nói về bốn niệm xứ, / Kẻ ngu kiêu mạn cho rằng thân mình đã chứng;
Người thật sự thân chứng thì không kiêu mạn, / Vì đã lìa được mọi kiêu mạn.
Khi nói về bốn thiền (bốn bậc thiền định), / Kẻ ngu cho rằng mình đã được thiền;
Người đã diệt mê lầm thì không kiêu mạn, / Vì tuệ quán đã dứt kiêu mạn.
Khi nói về bốn chân đế (bốn sự thật: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), / Kẻ ngu cho rằng mình đã thấy chân lý;
Người thấy được sự thật thì không kiêu mạn, / Thế Tôn đã nói như thế.
Dù đọc rộng nhiều kinh, / Mà cậy mình học rộng rồi phá giới,
Học rộng không cứu được ai, / Kẻ phá giới chịu khổ địa ngục.
Tự cậy mình giữ giới mà kiêu mạn, / Lại không chịu học rộng,
Khi quả báo giữ giới hết rồi, / Lại phải chịu các khổ.
Học rộng và giữ giới, / Cả hai đều không tự cậy;
Kẻ cậy mình kiêu mạn, ít phước, / Do đó mà sinh ra các khổ.
Kiêu mạn là gốc của các khổ, / Chư Đạo sư đã nói như thế;
Có kiêu mạn thì khổ tăng thêm, / Lìa nó ra thì khổ diệt.
Dù tu tam-muội của thế gian, / Mà không lìa ý tưởng về "ta",
Thì lỗi lầm ấy lại khởi lên, / Giống như Ưu-điệt-ca (có lẽ là vị tiên tu thiền định thế gian rất cao nhưng rồi lại sa đọa) (?).
Nếu tu pháp vô ngã ấy, / Và trong đó sinh lòng vui thích,
Đó là nhân của niềm vui Niết-bàn, / Không chiêu cảm các pháp thế gian.
Như người bị bọn giặc vây quanh, / Vì giữ mạng sống muốn trốn chạy,
Nhưng không có chân thì không chạy được, / Liền bị giặc giết.
Cũng như thế, kẻ ngu phá giới / Muốn thoát ra khỏi thế gian,
Không có giới thì không đi được, / Bị già, bệnh, chết giết hại.
Như bọn giặc mạnh cầm dao, / Cướp bóc, giết hại khắp nơi,
Phiền não cũng như thế, / Giết hại căn lành của chúng sinh.
Nhiều người nói ấm là không (ấm: năm nhóm hợp thành thân tâm con người – sắc, thọ, tưởng, hành, thức), / Mà không biết ấm là vô ngã;
Nếu hỏi ấm có hay không, / Thì nhăn mặt giận dữ đáp lại.
Nếu biết ấm là vô ngã, / Nghe mắng tâm không giận;
Có kẻ bị ma ràng buộc, / Còn người ngộ lý không thì không phẫn nộ.
Như người bị đau đớn nơi thân, / Nhiều năm khổ sở bức bách,
Bệnh ấy đã trải lâu ngày, / Tìm thầy thuốc muốn chữa trị,
Người ấy nhiều lần tìm hỏi, / Rồi gặp được thầy thuốc giỏi;
Thầy thương xót cho thuốc hay: / "Ngươi uống thì sẽ khỏi."
Người ấy được thuốc hay, / Mà không uống nên bệnh không lành;
Chẳng phải lỗi của thầy thuốc hay thuốc, / Nên biết đó là lỗi của người bệnh.
Xuất gia trong pháp này, / Đọc tụng lời dạy về đạo phẩm (các pháp tu dẫn đến giác ngộ),
Mà tu hành không tương ưng, / Thì làm sao giải thoát được.
Thể tính các pháp vốn là không, / Người con Phật quán xét việc ấy:
Mọi cái có đều là không; / Cái "không" của ngoại đạo chỉ là một phần nhỏ.
Người trí không tranh giành với kẻ ngu, / Nên mạnh mẽ xa lìa họ;
Nếu bị mắng chớ nghĩ đến trả đũa, / Thói của kẻ ngu, ngươi chớ để bụng (?).
Người trí không qua lại với kẻ ngu, / Vì khéo biết tính nết và thói quen của họ;
Dù có thân thiết với nhau, / Về sau ắt thành oán ghét.
Người trí không thân mật với kẻ ngu, / Vì biết chí họ không bền;
Thể tính của họ tự phá hoại, / Nên kẻ phàm ngu không có bạn.
Nếu hỏi lời đúng pháp, / Thì kẻ phá giới không vui;
Không có nguyên do mà nổi giận che lấp tâm, / Nên biết đó là người ngu.
Kẻ ngu hợp với kẻ ngu, / Như phân trộn với phân;
Người trí với người trí ở cùng một chỗ, / Như hai thứ đề-hồ (tinh chất ngon nhất chế từ sữa) hòa vào nhau.
Không quán thấy lỗi lầm của thế gian, / Không tin hiểu lẽ nhân quả,
Đối với lời Phật không có lòng tin, / Ở đời thì bị chia lìa, đổ vỡ,
Nghèo khó, không có của cải, / Không sống nổi bèn xin xuất gia.
Xuất gia trong pháp ta rồi, / Lại rất bủn xỉn, đắm luyến y bát;
Họ gần gũi ác tri thức (bạn xấu, thầy tà), / Phá hủy giới cấm của ta,
Không tự xét lại việc làm của mình, / Tâm không an trú,
Ngày đêm ở những chỗ không nên ở, / Làm điều ác không biết chán,
Thân tâm luôn buông lung, / Miệng thường nói lời thô tục,
Luôn rình xét lỗi lầm người khác, / Tìm dịp đem ra nói với người,
Tự che giấu vết xấu của mình — / Thật là tướng trạng của kẻ ngu si.
Kẻ ngu tham ham ăn uống, / Không biết chừng mực;
Nhờ Phật mà được ăn uống, / Mà hoàn toàn không có lòng báo đáp.
Được món ngon thượng hạng, / Mà không xứng với pháp ấy,
Trái lại bị chính thức ăn làm hại, / Như voi ăn ngó sen còn dính bùn.
Các món ăn vị ngon thượng hạng, / Người trí dù có ăn,
Các căn vẫn vắng lặng, không tham, / Đúng pháp mà chọn lựa để ăn.
Dù có người thông minh / An ủi kẻ ngu, hỏi từ đâu đến,
Đối với họ không thân thiết luyến lưu, / Chỉ khởi lòng thương xót.
Người trí luôn làm lợi cho kẻ ngu, / Kẻ ngu trái lại làm suy tổn người trí;
Ta thấy lỗi ấy rồi, / Sống một mình nơi vắng như con nai.
Người trí thấy lỗi ấy, / Không ở chung với kẻ ngu;
Nếu qua lại với họ, / Thì mất cả cõi trời, huống chi Bồ-đề.
Người trí luôn an trú trong lòng bi, / Trong lòng từ hòa hợp với lòng hỷ,
Thường xả bỏ mọi cái có, / Tu định mà chứng Bồ-đề. (Từ, bi, hỷ, xả: bốn tâm rộng lớn – từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo điều tốt của người, xả là buông bỏ, đối xử bình đẳng.)
Ngộ đạo rồi trừ hết lo sợ, / Thấy người bị già chết bức bách,
Đối với họ khởi lòng thương xót, / Nói ra lời hợp với nghĩa chân thật.
Nếu người biết được Phật pháp, / Biết Thánh đế vượt ngoài lời nói,
Nếu ai nghe được pháp này, / Thì được lìa lòng tham đắm thức ăn, được tình thương của bậc Thánh (?).
Đồng tử, vì nghĩa ấy, Bồ-tát muốn thành tựu hạnh kiên cố thì nên học như thế. Vì sao vậy? Đồng tử, Bồ-tát có hạnh kiên cố thì đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề còn không khó, huống chi là Tam-muội này.
Bấy giờ đồng tử Nguyệt Quang bạch Phật rằng: "Thật hiếm có, Thế Tôn, Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri đã khéo nói hạnh kiên cố này để vào pháp Tam-muội này, khéo nói, khéo dựng lập mọi điều Bồ-tát cần học. Đây là chỗ hành của tất cả các đức Như Lai, còn chẳng phải là địa vị của Thanh văn, Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ không cần thầy, tức Duyên giác), huống chi là ngoại đạo. Thế Tôn, con nay sẽ an trú trong hạnh kiên cố này. Vì sao vậy? Vì con muốn học như Phật đã học. Con nay muốn học. Con muốn biết A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề ấy. Con muốn phá tan ma Ba-tuần (vua ma, chuyên ngăn cản người tu) cùng quyến thuộc của hắn. Con muốn giải thoát mọi chúng sinh khỏi khổ. Cúi xin Như Lai cùng chúng tỳ-kheo tăng và các quyến thuộc nhận lời mời của con ngày mai, vì thương xót con."
Khi ấy Như Lai cùng chúng tỳ-kheo tăng im lặng nhận lời — vì muốn che chở cho đồng tử Nguyệt Quang nên nhận lời mời thọ trai ngày mai. Bấy giờ đồng tử Nguyệt Quang được Như Lai nhận lời cúng dường rồi, vui mừng hớn hở, tự thấy vô cùng may mắn, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, cúi đầu lạy sát chân Phật, đi quanh về bên phải ba vòng, rồi từ biệt lui về.
Bấy giờ đồng tử Nguyệt Quang hướng về thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), trở về nhà. Về đến nơi, ngay đêm ấy sắm sửa vô lượng vô số thức ăn uống thượng vị. Khắp mọi nơi trong thành lớn Vương Xá đều treo lụa màu, rải các thứ hoa, dựng cờ, phướn, lọng, đốt các thứ hương quý, giăng màn trướng, quét dọn đường ngõ, dẹp bỏ ngói sỏi, rưới nước ở các ngã tư cho sạch sẽ, rải bột chiên-đàn (gỗ thơm quý) và các thứ báu khắp nơi, lại rải các thứ hoa và hoa báu xen kẽ trên mặt đất như tranh vẽ. Lại dùng vô lượng thứ trang hoàng để chạm trổ tô điểm đường ngõ trong thành. Khắp cả thành đều có hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa câu-vật-đầu (sen vàng), hoa bát-đầu-ma (sen hồng), hoa phân-đà-lợi (sen trắng). Trong nhà mình thì dùng toàn chiên-đàn đầu trâu (loại chiên-đàn quý nhất) xoa khắp nhà, dùng các thứ trang hoàng giăng màn báu, bày các món ăn thượng vị dâng lên Phật Thế Tôn.
Khi ấy đồng tử trang hoàng thành quách, đường ngõ, nhà cửa như thế, sắm đủ các đồ cúng, chỉ trong một đêm đã đầy đủ cả. Đến sáng sớm hôm sau, đồng tử cùng tám mươi na-do-tha Bồ-tát, đứng đầu là Bồ-tát A-dật-đa (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai), các vị có tên là: Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Đại Thế Chí, Bồ-tát Hương Tượng, Bồ-tát Bảo Tràng, Bồ-tát Nan Thắng, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi Đồng tử, Bồ-tát Dũng Kiện Quân, Bồ-tát Diệu Tý, Bồ-tát Bảo Hoa, Bồ-tát Bất Hư Hiện. Các vị Bồ-tát ma-ha-tát như thế đứng đầu trong các Bồ-tát khác. Cùng chúng đại Bồ-tát như thế vây quanh trước sau, đồng tử ra khỏi thành lớn Vương Xá, đến chỗ Như Lai, sửa lại y phục, cúi đầu sát đất làm lễ, đi quanh về bên phải ba vòng, bạch Phật rằng: "Thế Tôn, giờ thọ trai đã đến, việc bày biện đã xong, xin Ngài rủ lòng đến thành Vương Xá, vào nhà con, thương xót nhận sự cúng dường của con."
Bấy giờ vào buổi trước giờ ngọ, Thế Tôn đắp y, mang bát, cùng chúng đại tỳ-kheo đủ trăm nghìn người, Bồ-tát ma-ha-tát vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha vị; các hàng trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già (tám loài thần linh hộ pháp: dạ-xoa – loài quỷ thần nhanh mạnh; càn-thát-bà – thần âm nhạc; a-tu-la – loài thần hay giận, hay đánh nhau với chư thiên; ca-lâu-la – chim thần cánh vàng; khẩn-na-la – thần ca hát; ma-hầu-la-già – thần rắn lớn) nhiều vô lượng trăm nghìn, bày lễ cúng dường, cung kính khen ngợi. Với oai lực lớn của Phật, thần túc lớn của Phật, sự biến hiện lớn của Phật, oai nghi lớn của Phật, Ngài phóng ra trăm nghìn vạn ức na-do-tha ánh sáng, trỗi trăm nghìn thứ kỹ nhạc, mưa xuống các thứ hoa trời, vì nhận sự cúng dường của đồng tử Nguyệt Quang mà vào thành Vương Xá.
Phật do từ lâu đã tích tụ vô lượng căn lành, nên đặt bàn chân phải có tướng bánh xe nghìn căm bước lên ngưỡng cửa thành. Khi ấy hiện ra đủ thứ thần biến, những việc chưa từng có. Chư Phật Như Lai khi vào thành, theo lẽ thường đều hiện thần biến như thế. Ngươi nay hãy khéo lắng nghe, ta sẽ nói cho ngươi về những thần đức khi Phật vào thành. Rồi nói kệ tụng rằng:
Bậc Đại Tiên vào thành vua, / Bàn chân tướng bánh xe bước lên ngưỡng cửa,
Oai lực làm chấn động mặt đất, / Chúng sinh thảy đều vui mừng.
Những kẻ thiếu thốn ăn uống / Thoát khỏi nạn đói khát,
Thân đều được no đủ, / Vì Phật bước lên ngưỡng cửa.
Những người điếc, mù, câm, ngọng, / Những kẻ nghèo khổ, ít phước,
Các giác quan đều được đầy đủ, / Vì Phật bước lên ngưỡng cửa.
Các ngạ quỷ ở cõi Diêm-la (cõi của vua Diêm-la, nơi cai quản loài quỷ và địa ngục), / Vốn ăn mủ, nước bọt, phân, nước tiểu,
Đều được thức ăn vị trời, / Vì Phật bước lên ngưỡng cửa.
Các núi và núi báu, / Các thứ rừng cây, hoa, quả,
Đều cúi mình hướng về Phật, / Vì Phật bước lên ngưỡng cửa.
Biển lớn, thành ấp, xóm làng, / Mặt đất đều chấn động sáu cách,
Mà không làm khổ não chúng sinh, / Vì Phật bước lên ngưỡng cửa.
Người, trời, cưu-bàn-trà (một loài quỷ thần hình thù kỳ dị) v.v. / Vui mừng đứng giữa hư không,
Cầm lọng báu che cho Phật, / Phát tâm đại Bồ-đề.
Các nhạc cụ không ai đánh / Tự nhiên phát ra tiếng hay,
Mọi người đều vui mừng, / Vì Phật bước lên ngưỡng cửa.
Trăm nghìn vạn ức cây / Hướng về Phật trổ đủ hoa quả;
Vô lượng chư thiên đứng giữa hư không, / Bày những lễ cúng chẳng phải của loài người.
Trăm nghìn trâu chúa, / Sư tử vua loài thú cất tiếng rống,
Voi, ngựa đều quy về lễ lạy, / Vì Phật bước lên ngưỡng cửa.
Các đại vương trong nước / Thấy Thế Tôn Thập Lực (bậc có mười trí lực, tức Phật),
Sắc thân thù diệu của Đạo sư, / Vui mừng cúi đầu lễ lạy.
Những người khác lòng vui khen ngợi, / Có người rải các hoa đẹp,
Chắp mười ngón tay lại, / Xưng tụng Phật là Đấng Đại Bi.
Có người rải chuỗi ngọc, / Dây xích vàng, đồ xa cừ, vòng tay, ấn tín (?),
Có người rải dải trang sức hình sư tử (?), / Phát tâm đại Bồ-đề.
Phụ nữ dâng vòng hoa vàng, / Lại có phụ nữ rải hoa cài mặt,
Có người cởi chuỗi ngọc vàng, / Đồ trang sức ở ngực, mặt, tay,
Có người rải hoa vàng / Và các đồ trang sức thân,
Khi bỏ ra, ai nấy đều một lòng (?) / Mong cầu Phật đạo.
Người trong thành trải áo đẹp, / Có người rải ngọc cài trên đỉnh đầu,
Và rải các lưới báu, / Vì Phật đến cửa thành.
Nếu có người bị bệnh khổ bức bách, / Bị đủ thứ mũi tên lo âu bắn vào,
Tất cả đều được an vui, / Nhờ oai đức của Đạo sư.
Chim câu-sí-la (loài chim có tiếng hót hay), anh vũ, / Chim công, chim tần-già (loài chim có tiếng hót tuyệt diệu) v.v.,
Các loài chim ở giữa hư không / Cất tiếng hót hòa nhã tuyệt hay.
Đàn chim lòng vui mừng, / Khi cất những tiếng hay ấy,
Dứt được phiền não tham, sân, si / Của những người tu hành.
Vô lượng ức chúng sinh / Nghe tiếng ấy được thuận nhẫn,
Bậc Thánh liền thọ ký cho họ / Đời vị lai đều thành Phật.
Thấy thân Thập Lực của Phật, / Chúng sinh ưa thích trí Phật:
"Ta làm sao được như thế?" / Phật biết, muốn thọ ký cho.
Từ mỗi lỗ chân lông của Phật / Phóng ra trăm nghìn thứ ánh sáng,
Chiếu khắp các cõi Phật, / Vì bậc Phổ Nhãn (mắt thấy khắp mọi nơi) vào thành.
Che lấp ánh sáng mặt trời, / Ánh ngọc ma-ni (ngọc quý như ý) và lửa trời,
Mọi ánh sáng khác đều không hiện, / Vì Phật vào cửa thành.
Trăm nghìn hoa sen nở, / Mọc lên từ đất, nghìn cánh trong sạch,
Đấng Thập Lực bước lên trên, / Cùng đại chúng đi khắp đường ngõ trong thành.
Đường sá không chút dơ bẩn, / Toàn trát bằng bùn thơm,
Khắp thành đốt hương quý, / Mùi thơm lan tỏa rất dễ chịu.
Ngõ phố rất trang nghiêm đẹp đẽ, / Đã dẹp bỏ hết ngói sỏi,
Nhờ công đức của đấng Thập Lực, / Đủ các thứ hoa và hương.
Trăm nghìn dạ-xoa hung dữ / Thấy thân vàng của Phật,
Khởi lòng thương xót lớn, / Tâm trong sạch quy y Mâu-ni (bậc Thánh tịch tĩnh, tức Phật).
Các cung trời đều trống không, / Vì chư thiên đều cùng đến xem Phật,
Ở giữa hư không mưa xuống các hoa, / Khi Phật vào thành thù thắng.
Nếu có người đem hoa rải / Đến chỗ bậc Thầy của trời người,
Hoa trên đầu Phật kết thành lọng hoa, / Trang nghiêm thân Phật đoan chính tốt đẹp.
Người, trời, a-tu-la v.v. / Thấy đấng Thập Lực tôn quý,
Lòng vui mừng hớn hở, / Xem mãi chưa từng biết chán.
Bên phải có trăm nghìn Phạm thiên, / Bên trái Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba) cũng như vậy,
Vô số chư thiên ở giữa hư không / Cung kính đấng Tôn Quý của ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc).
Khi Phật hiện thần biến xong, / Liền chỉ bày pháp thù diệu,
Trăm nghìn người được nghe / Đều phát tâm đại Bồ-đề.
Thân lấy các tướng tốt làm hoa, / Như sao đầy khắp hư không,
Phật đi trên đường ngự của vua, / Như vầng trăng tròn trên trời trong.
Như ngọc ma-ni trong sạch, / Lìa dơ bẩn, không tì vết,
Phóng ánh sáng khắp mười phương, / Phật chiếu sáng các cõi cũng như vậy.
Chúng chư thiên vây quanh, / Bậc Tôn Quý của loài người vào thành vua,
Chân bước trên đất in dấu như tranh vẽ, / Đi vào nhà của Nguyệt Quang.
Thành quách đều trang nghiêm, / Trăm nghìn ức cờ phướn,
Chiên-đàn xoa trên mặt đất, / Rải hoa để trang hoàng.
Khi Phật đi trên đường, / Phát lòng thương xót rộng lớn,
Miệng phóng ra vô lượng ánh sáng, / Tỏa hương thơm mà nói pháp.
Thấy thân Phật thì sinh lòng vui, / Được niềm hoan hỷ không thể nghĩ bàn:
"Bao giờ chúng ta được / Dâng cúng dường thù thắng lên Pháp vương?"
Vô lượng người phát tâm: / "Ngày mai ta cũng thỉnh Phật,
Bậc thương xót cứu độ, / Lâu xa mới gặp, khó được gặp."
Có người ở ngõ phố, trên lũy chắn giặc của thành, / Tự trang sức thật thù diệu,
Sắm các hoa và chuỗi ngọc, / Rải lên Phật vì cầu Bồ-đề.
Có người rải vòng hoa chiêm-ba (loài hoa vàng thơm) thù thắng, / Hoa bà-sư, hoa mục-đa-già (các loài hoa thơm),
Có người lại rải lụa màu, / Phát lòng chí thành thuần khiết thù thắng.
Có người tại gia tâm trong sạch, / Dùng áo đẹp tự trang sức,
Đem lụa màu và các thứ hoa / Rải lên chúng đại tỳ-kheo.
Hoa ưu-bát-la v.v., / Lại rải hoa vàng đẹp,
Đủ thứ ngọc ma-ni, / Có người rải bột chiên-đàn.
Hiện ra những việc hiếm có, / Không thể kể xiết số lượng;
Khi Phật vào cửa thành, / Nhiều người phát tâm cầu đạo.
Các cõi trời Vô Phiền, Vô Nhiệt, nơi bậc đã thấy chân lý ở, / Trời Thiện Hiện, Thiện Kiến,
Trời A-ca-ni (cõi trời cao nhất của cõi sắc) đã lìa dục, / Tất cả đều đến xem Phật. (Đây là năm cõi trời Tịnh cư, nơi các bậc Thánh đã dứt dục sinh về.)
Chư thiên các cõi Mật Thân (?) và Quảng Quả, / Trăm na-do-tha chúng,
Như ánh ngọc ma-ni chiếu sáng, / Đều đến chiêm ngưỡng Thế Tôn.
Vô số thiên tử cõi Tịnh, / Cùng các trời Thiểu Tịnh,
Vô lượng thiên tử Tịnh khác, / Đều đến xem bậc Đại Tiên.
Các thiên tử Thiểu Quang / Và trời Vô Lượng Quang,
Các thiên tử Quang Âm v.v. / Đều cùng đến xem Phật.
Các thiên tử Phạm Phụ / Cùng với trời Phạm Chúng,
Đại Phạm vương Định Tạng (?) v.v. / Đều đến xem Thế Tôn.
Trời Tha Hóa vui mừng, / Trời Hóa Lạc tâm hiền thiện,
Chúng trời Đâu-suất, trời Diệm-ma, / Vua trời Ba Mươi Ba,
Bốn vị Thiên vương bốn phương (bốn vua trời giữ gìn bốn phương), / Tức Tài Chủ (vua trời phương bắc), Tỳ-lâu-lặc (vua trời phương nam),
Ác Nhãn (vua trời phương tây), Đề-lại-tra (vua trời phương đông), / Đều đến lễ kính Phật.
Vua dạ-xoa Đại Lực / Cùng quyến thuộc tâm trong sạch,
Với thân tộc ở giữa hư không / Mưa xuống các hoa trời đẹp.
Trời Hằng Túy, trời Trì Man / Cầm đủ thứ vòng hoa,
Cùng quyến thuộc lòng vui mừng, / Cúng dường bậc Trượng Phu thù thắng.
Dạ-xoa Bách Khí Túc (?) / Cùng vợ và quyến thuộc,
Tự mình tấu nhạc hay, / Cúng dường Như Lai.
Những vị vui thích, mê say ca hát hay, / Tức là các vua khẩn-na-la,
Ở trên đỉnh núi Hương, / Hớn hở đều đến nhóm họp.
Bà-trĩ, Thiểm-bà-lợi, / La-hầu, Tỳ-ma-chất (các vua a-tu-la),
Cùng các vị oai đức lớn khác / Mưa xuống các vật báu.
Hơn vô lượng la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người), / Có nhiều chúng vây quanh,
Mỗi vị cầm hoa đẹp, / Cung kính rải lên Phật.
Vua rồng lớn A-nậu (vua rồng ở hồ A-nậu-đạt), / Có các con gái khéo học âm nhạc,
Tấu lên trăm thứ âm thanh hay, / Thành tâm cúng dường Phật.
Năm trăm người con của rồng A-nậu / Cầu trí tuệ Bồ-đề rộng lớn,
Cùng thân thuộc vây quanh, / Đều cùng đến bậc Vô Thượng Tôn.
Vua rồng A-ba-la / Hướng về Phật chắp tay,
Cầm ngọc chân châu thù thắng của loài rồng, / Ở giữa hư không cúng dường Phật.
Vua rồng Mục-chân-đà / Hớn hở đều vui mừng,
Rải các trái cây quý đẹp, / Với tâm trong sạch mà cúng dường.
Vị ấy khởi lòng kính thù thắng, / Nhớ nghĩ đủ mọi đức của Phật,
Các thân thuộc vây quanh, / Đều đến khen ngợi Phật.
Các vua rồng Nan-đà, Bạt-nan-đà, / Đức-xoa, Hắc Cù-đàm, / Cùng quyến thuộc đến chỗ Phật, / Quỳ gối lạy đức Thiện Thệ.
Vua rồng Y-la-bát / Cùng trăm quyến thuộc kêu khóc,
Nhớ đến Phật Ca-diếp (một đức Phật thời quá khứ), / Chán ghét thân thọ sinh này:
"Xưa kia ta mang lòng nghi ngờ, / Làm hỏng lá cây y-lan nhỏ (?),
Vì thế sinh vào chỗ khó (nơi không gặp được Phật pháp), / Không thể biết được Phật pháp.
Ta chán ghét sâu xa thân rắn này, / Nguyện mau bỏ được kiếp rồng,
Để biết được pháp mát mẻ / Mà bậc ngồi ở đạo tràng (nơi Phật thành đạo) đã chứng."
Nhiều nghìn vua rồng khác, / Cùng rồng biển Ma-na-tư, / Cầm áo rồng thượng hạng, / Đến dâng lên bậc Tôn Quý của loài người.
Điều-đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, người từng tìm cách hại Phật) ném đá vào Phật, / Có dạ-xoa ở giữa không trung đỡ lấy,
Tên là Kim-tỳ-la, / Cung kính đứng trước Phật.
Thành dạ-xoa A-tra / Trống không, chẳng còn đại dạ-xoa nào,
Vì đã giao ước khiến tất cả nhóm họp / Để cúng dường bậc Đại Tiên tôn quý.
Dạ-xoa Hôi Mao, dạ-xoa Châm, / Dạ-xoa A-tra-bà đáng sợ, / Dạ-xoa núi Tuyết, núi Bà-đa, / Dạ-xoa Lừa đều quy y Phật; / Đủ các loài thân hình khác lạ, / Ăn mặc rất đáng sợ.
Nhiều na-do-tha loài quỷ / Cầm vật tốt lành dâng Phật.
Chim kim sí điểu (ca-lâu-la) ăn ở biển / Biến hình làm bà-la-môn,
Đội mũ báu trang sức, / Ở giữa hư không lạy Phật.
Mọi thành trong cõi Diêm-phù, / Tất cả thần trời ở các rừng lớn,
Cùng các thần thành đều đến / Cúng dường đức Thế Gian Giải.
Vô lượng thần rừng kéo đến, / Cùng các thần cây,
Và tất cả thần sông / Họp lại đến chỗ Pháp vương.
Thần đỉnh núi, vách đá, ngọn núi, / Thần gò đống cũng đến;
Thần suối, ao, đầm v.v. / Cùng thần biển vui mừng kéo đến.
Trời, người, a-tu-la, quỷ thần, / Ca-lâu-la, cưu-bàn-trà v.v., / Ngạ quỷ, phú-đơn-na (một loài quỷ hôi thối), / Đều đến cúng dường Phật.
Các chúng chư thiên, a-tu-la / Lìa bỏ kiêu mạn, đều cúng dường,
Thấy Phật vào thành vua, / Ngắm nhìn không biết chán.
Thuở trước Ngài tu hạnh Bồ-tát, / Từng cúng dường các đức Thế Tôn,
Ngài đã làm nghiệp trong sạch ấy, / Nên chúng sinh nhìn Ngài không biết chán.
Núi Tu-di (núi lớn ở trung tâm thế giới), núi Thiết Vi (vòng núi bao quanh thế giới) v.v., / Cùng các núi trong cõi Diêm-phù,
Đều không thể che lấp / Ánh sáng chư Phật chiếu khắp các cõi.
Các biển của cõi Ta-bà (thế giới chúng ta đang ở) này, / Đất đai đều bằng phẳng,
Khắp cõi Phật / Rải các thứ hoa đều đầy.
Trăm nghìn thứ ánh sáng / Từ dưới chân Pháp vương phóng ra,
Các địa ngục đều được mát mẻ, / Trừ hết khổ, được an vui.
Đấng Thập Lực vì họ nói pháp, / Trời người được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý, bước đầu vào quả Thánh),
Vô lượng trăm nghìn chúng / Đối với Phật đạo được quyết định không lui.
Bậc Vô Đẳng Đẳng (không ai sánh bằng) vào thành, / Hiện ra thần biến như thế,
Dù trải vô lượng trăm nghìn kiếp, / Phật nói còn khó hết.
Khối đức thù thắng như thế, / Bậc Ngưu Vương (vua loài trâu, ví Phật) đã qua bờ bên kia,
Mọi đức đều rốt ráo trọn vẹn; / Cúi lạy Phật, ruộng phước (nơi gieo trồng phước đức) của đời.
Bấy giờ Thế Tôn cùng các tỳ-kheo vây quanh trước sau, đi đến chỗ ở của đồng tử Nguyệt Quang, ngồi lên tòa đã trải sẵn. Chúng tỳ-kheo tăng theo thứ tự mà ngồi.
Bấy giờ đồng tử Nguyệt Quang biết Phật, các Bồ-tát và tỳ-kheo đã ngồi xong, tự tay bưng nhiều món ăn ngon, tức là các món khư-thiền-ni (món ăn phải nhai), bồ-thiền-ni (món ăn mềm như cơm), lê-ha-na (món ăn để liếm), các món sa-ni (?) v.v., lại mang nước uống và thức ăn trăm vị, dâng cho Như Lai và đại chúng được no đủ. Đã no đủ rồi, đồng tử vui mừng hớn hở, tự thấy may mắn được gặp. Phật và đại chúng ăn xong, cất bát, rửa tay. Đồng tử đem áo báu giá trị vạn ức dâng lên Như Lai. Chúng tỳ-kheo thì theo thứ bậc thượng, trung, hạ, lần lượt mỗi vị được dâng ba tấm y loại thượng, trung, hạ.
Bấy giờ đồng tử Nguyệt Quang dâng y phục cho Phật và tăng xong, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay làm lễ, đứng trước Phật, thầm niệm nói kệ hỏi Thế Tôn:
Bồ-tát bậc trí thực hành hạnh gì, / Mà luôn hiểu biết được tính của các pháp?
Làm sao vào được các nghiệp đã làm? / Cúi xin Đạo sư vì con giảng nói.
Làm sao biết được các đời trước của mình? / Làm sao không còn phải nằm trong bào thai?
Làm sao có được đồ chúng không ai phá nổi? / Do đâu được tài biện luận vô lượng?
Bậc Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân) định và tuệ vô thượng, / Như con đã hỏi, xin Ngài giải đáp.
Ngài biết chỗ vận hành trong tâm chúng sinh, / Đối với mọi pháp không còn nghi ngờ,
Phật biết thể tính của mọi pháp, / Pháp vốn lìa ngôn ngữ mà Ngài dùng lời nói ra.
Như sư tử rống dẹp tan chó rừng, / Phật hàng phục ngoại đạo cũng như thế.
Ngài biết việc làm của chúng sinh, / Thông đạt các pháp, đến bờ bên kia,
Cảnh giới trong sạch của trí tuệ không chướng ngại, / Cúi xin Pháp vương vì con giảng nói.
Ngài biết đời quá khứ, vị lai, / Và đời hiện tại nay cũng đều rõ,
Trí không chướng ngại ba đời đủ khả năng, / Vì vậy con hỏi đức Thích Sư Tử (bậc sư tử dòng họ Thích, tức Phật Thích-ca).
Tất cả pháp của chư Phật ba đời, / Pháp vương Thế Tôn đều biết được,
Khéo giác ngộ thể tính các pháp, / Vì vậy con hỏi bậc Biển Trí Lớn.
Ngài lìa được mọi lỗi lầm của các pháp, / Vì đã dứt được dơ bẩn của tâm,
Cắt trừ mọi trói buộc dơ bẩn của si mê, / Xin Phật vì con nói hạnh Bồ-đề.
Những tướng của các pháp mà Phật đã chứng được, / Xin đúng như tướng đã chứng mà nói cho con;
Con nghe được tướng pháp như thế rồi, / Sẽ nương theo tướng đã nghe mà thực hành Bồ-đề.
Hành tướng của chúng sinh có nhiều sai khác, / Con làm hạnh gì để hiểu và vào được?
Xin vì con nói pháp vào hạnh, / Con nghe rồi thì có thể biết.
Mọi pháp đều sai khác nhau, / Mà thể của chúng không lặng, tính vốn xa lìa,
Bồ-tát làm sao tự thân chứng được? / Xin vì con nói pháp mẹ (pháp làm gốc sinh ra mọi pháp) ấy.
Ngài đã đến bờ bên kia của mọi pháp, / Đã tu học các câu pháp bằng lời nói,
Tự mình không nghi, lại trừ nghi cho người, / Xin vì con chỉ bày đạo của Phật và Bồ-tát (?).
Kinh Nguyệt Đăng Tam-muội, quyển thứ hai (hết).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video