# Kinh Phật nói về mười hai hạnh đầu-đà
# Phật thuyết Thập Nhị Đầu-đà Kinh (Kinh do Phật nói về mười hai hạnh đầu-đà; đầu-đà: lối tu khổ hạnh, sống đơn sơ, giũ bỏ mọi tham muốn về ăn, mặc, chỗ ở để thân tâm trong sạch)
Kinh do Phật nói về mười hai hạnh đầu-đà
Đời Lưu Tống (triều Tống do họ Lưu lập ra ở phương Nam Trung Quốc, năm 420–479), Cầu-na-bạt-đà-la dịch
Kinh do Phật nói về mười hai hạnh đầu-đà
Đời Tống, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giải thích giáo lý) Cầu-na-bạt-đà-la, người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương, Trung Quốc), dịch
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở tinh xá (nơi ở và tu hành của các vị xuất gia) trong vườn Cấp Cô Độc (khu vườn do trưởng giả Cấp Cô Độc, người nổi tiếng hay giúp kẻ mồ côi, nghèo khổ, mua lại để dâng cúng Phật), thuộc nước Xá-vệ (một nước lớn ở Ấn Độ thời Phật còn tại thế). Cùng với Ngài có tám nghìn vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật) và một vạn vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh). Tất cả đều mặc áo, cầm bát (bình bát: cái bát đựng thức ăn của người xuất gia), đi khất thực (đi xin thức ăn để nuôi thân). Ăn xong, các vị đến chỗ a-lan-nhã (nơi vắng vẻ, yên tĩnh, cách xa làng xóm, thích hợp cho việc tu hành), ngồi kiết-già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi).
Bấy giờ, Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) vui vẻ mỉm cười. Khi ấy, trưởng lão Ma-ha Ca-diếp (một trong những đại đệ tử của Phật, nổi tiếng bậc nhất về hạnh đầu-đà) từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ thẳng, chắp tay thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, từ trước đến nay con chưa từng thấy Phật cười mà không có duyên cớ. Mong Ngài thương xót chỉ bảo cho chúng con."
Phật bảo Ca-diếp: "Ta thấy chỗ a-lan-nhã này được chư Phật ở mười phương đều khen ngợi; vô lượng công đức đều từ đây mà sinh ra. Người cầu quả Thanh văn thì đạt được Thanh văn thừa (Thanh văn: người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, đạt đến quả A-la-hán; thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu chở người đến giải thoát). Người cầu quả Duyên giác thì đạt được Duyên giác thừa (Duyên giác: người tự quán xét lẽ nhân duyên sinh diệt của muôn vật mà giác ngộ). Người cầu Đại thừa (con đường tu của Bồ-tát, cầu thành Phật để cứu độ tất cả chúng sinh) thì mau đạt được đạo cao tột, chân chính, không gì hơn (tức quả vị Phật). Nay Ta ở nơi này, vì thế mà vui vậy."
Bấy giờ, Ma-ha Ca-diếp nghe Phật nói, vui mừng hớn hở, khen rằng chưa từng có. Ông lại thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, chỗ a-lan-nhã này lợi ích rộng lớn sâu xa, có thể khiến chúng sinh nương vào đó mà tu học, thành tựu đạo của cả ba thừa (Thanh văn, Duyên giác và Bồ-tát). Cúi mong Thế Tôn chỉ dạy cho chúng con phép tắc tu hành ở chỗ a-lan-nhã."
Phật bảo Ca-diếp: "Hãy lắng nghe cho kỹ, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Ta sẽ vì ông nói tóm lược ý nghĩa ấy." Ca-diếp thưa: "Bạch Thế Tôn, vâng, con xin nghe lời dạy."
Phật bảo Ca-diếp: "Tỳ-kheo tu ở chỗ a-lan-nhã thì xa lìa hai thứ bám víu (?), thân và tâm trong sạch, thực hành pháp đầu-đà. Người thực hành pháp này có mười hai việc:
Một là ở chỗ a-lan-nhã.
Hai là thường đi khất thực.
Ba là khất thực theo thứ tự (lần lượt từng nhà, không chọn nhà giàu hay nhà nghèo).
Bốn là giữ phép mỗi ngày chỉ ăn một bữa.
Năm là ăn có chừng mực.
Sáu là quá giữa trưa thì không được uống các thứ nước ngọt (như nước trái cây, nước mật).
Bảy là mặc áo nạp rách (áo chắp vá từ những mảnh vải cũ người ta vứt bỏ).
Tám là chỉ có ba y (ba tấm áo của người xuất gia: áo khoác lớn, áo khoác ngoài và áo mặc bên trong).
Chín là ở giữa bãi tha ma.
Mười là ở dưới gốc cây.
Mười một là ngồi nơi đất trống.
Mười hai là chỉ ngồi, không nằm.
Thứ nhất: Khi tỳ-kheo ở chỗ a-lan-nhã thực hành hạnh đầu-đà, nên nghĩ thế này: "Nay ta ở nơi vắng vẻ này, vì đạo cao tột mà bỏ cả thân, mạng và của cải, tu ba pháp bền chắc (đem thân, mạng, của cải vốn mong manh đổi lấy những thứ bền chắc: thân giác ngộ, mạng sống của trí tuệ và của báu là giáo pháp). Nếu chết thì chết như con thú hoang chết (?), không sinh lòng luyến tiếc." Nếu đến lúc bệnh khổ cần có người giúp đỡ, nên nghĩ thế này: "Nay ta một thân vì pháp mà xuất gia, pháp chính là bạn của ta. Nếu siêng năng tu theo pháp thì đó chính là sự cứu giúp che chở." Đó là người tu theo phép a-lan-nhã.
Người tu vốn vì ở nhà nhiều phiền não nên bỏ cha mẹ vợ con, xuất gia tu đạo; thế mà giữa thầy trò, bạn đồng học, lại sinh ra ràng buộc dính mắc, tâm lại càng thêm rối loạn. Vì vậy mới giữ phép a-lan-nhã, khiến thân xa lìa chốn ồn ào, ở nơi vắng vẻ. "Xa lìa" là xa tiếng ồn của đám đông, chẳng hạn như nơi người ta chăn thả gia súc; gần nhất là ba dặm, càng xa càng tốt. Khi thân đã xa lìa được rồi, cũng phải khiến tâm xa lìa năm dục (năm thứ ham muốn sinh ra do năm giác quan: hình sắc đẹp, âm thanh hay, mùi thơm, vị ngon, sự đụng chạm êm ái) và năm cái (năm thứ che lấp tâm trí: lòng tham muốn, lòng giận dữ, sự mê mờ buồn ngủ, sự xao động hối hận, sự nghi ngờ). Phép tắc của tỳ-kheo a-lan-nhã phải như vậy.
Thứ hai: Khi muốn vào làng xóm khất thực, phải chế ngự sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý), không để chúng dính mắc vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp (sáu đối tượng tương ứng của sáu căn: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự đụng chạm, và những điều tâm ý nghĩ đến). Cũng không phân biệt các tướng nam, nữ... Xin được hay không xin được, tâm vẫn như nhau; thức ăn ngon hay dở cũng không sinh lòng thêm bớt. Khi không xin được thức ăn, nên nghĩ thế này: "Đức Thích-ca Như Lai bỏ ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng, dùng chính pháp cai trị khắp thiên hạ) mà xuất gia thành đạo, vào làng khất thực còn có lúc không được; huống chi ta là người ít phước mỏng đức mà lại được sao?" Đó là người tu theo phép khất thực.
Nếu nhận lời mời ăn (thí chủ mời về nhà dâng cơm), hoặc ăn chung với chúng tăng, thì sinh ra nhân duyên của các lậu (lậu: phiền não, ví như chỗ rỉ chảy khiến tâm bị vấy bẩn). Vì sao vậy? Người nhận lời mời, nếu được mời ăn thì nghĩ rằng: "Ta là người có phước đức tốt nên mới được mời." Nếu không được mời thì oán ghét người mời: "Họ chẳng biết phân biệt gì cả, người không đáng mời thì mời, người đáng mời lại không mời." Hoặc tự khinh mình, buồn bực tự trách mà sinh lo khổ. Đó là những điều thuộc về tham ái, có thể ngăn trở việc tu đạo. Còn ăn chung với chúng tăng thì khi vào trong chúng phải theo phép tắc của chúng: phân xử việc chung, đuổi người phạm lỗi, lo liệu việc của tăng chúng, sắp đặt sai bảo công việc; tâm sẽ tán loạn, cản trở và bỏ bê việc tu đạo. Vì có những việc phiền nhiễu như thế, nên giữ phép thường đi khất thực.
Thứ ba: Tỳ-kheo tu hạnh đầu-đà không dính mắc vào hình tướng bên ngoài, không khinh chúng sinh, thương xót mọi người như nhau, không chọn giàu hay nghèo; vì thế giữ phép thường khất thực theo thứ tự.
Thứ tư: Nên nghĩ thế này: "Nay ta cầu một bữa ăn mà còn có nhiều điều trở ngại, huống chi lại thêm bữa sáng, bữa trưa, bữa chiều. Nếu không tự bớt đi thì mất công nửa ngày, không thể một lòng tu đạo." Ta ăn là vì Phật pháp, vì tu đạo, chứ không phải vì thân mạng như người ta nuôi ngựa, nuôi heo. Vì vậy dứt bỏ việc ăn nhiều lần, nên giữ phép ăn một bữa.
Thứ năm: Khi được một bữa ăn, nên nghĩ thế này: "Nay nếu ta thấy chúng sinh đói khát thì đem một phần cho họ; ta là người cho, họ là người nhận." Cho xong, phát nguyện rằng: "Mong cho tất cả chúng sinh đều làm phước cứu giúp nhau, chớ rơi vào bỏn xẻn tham lam." Mang thức ăn đến chỗ vắng lặng, bớt ra một nắm (?) đặt lên tảng đá sạch để cho chim thú, cũng phát nguyện như trên. Khi muốn ăn, thì trải tấm ni-sư-đàn (tấm vải lót để ngồi của người xuất gia), rửa tay sạch, nghĩ rằng: "Trong thân ta có tám vạn loài trùng, trùng được thức ăn này đều được yên ổn. Nay ta đem thức ăn cho các trùng này; sau khi đắc đạo, ta sẽ đem giáo pháp cho các ngươi." Như vậy là không bỏ chúng sinh.
Nếu không thấy ai đói khổ, thì chỉ ăn hai phần ba, đủ để nuôi thân mạng. Vì sao vậy? Người tu nếu tham ăn cho thật no thì bụng chướng, ngực đầy, cản trở việc tu đạo. Nếu chừa lại một phần thì thân nhẹ nhàng yên ổn, dễ tiêu, không sinh bệnh. Thân không bị tổn hại thì việc tu đạo không bị bỏ dở. Vì thế nên giữ phép ăn có chừng mực.
Thứ sáu: Sau khi ăn có chừng mực, nếu quá giữa trưa còn uống nước ngọt thì tâm sinh ưa thích dính mắc, đi tìm đủ thứ nước: nước trái cây, nước mật..., ham muốn không biết chán, không thể một lòng tu tập điều lành. Giống như con ngựa không đeo hàm thiếc, cứ gặm cỏ hai bên đường, không chịu đi tới. Nếu đeo dây cương và hàm thiếc thì nó thôi ý gặm cỏ, đi theo ý người cưỡi. Vì thế giữ phép sau giữa trưa không uống nước ngọt.
Thứ bảy: Nên vào làng xóm nhặt những mảnh vải cũ bụi bặm người ta vứt bỏ, giặt cho sạch, làm thành áo nạp rách để che lạnh và sương. Nếu ham có áo tốt thì sẽ đi tìm kiếm khắp bốn phương, rơi vào tà mạng (cách sống sai trái của người tu, như dùng mánh khóe, nịnh bợ để kiếm lợi). Nếu được người khác cho áo tốt thì sinh lòng thân thiết dính mắc với họ; nếu không thân thiết thì đàn-việt (thí chủ, người dâng cúng cho người tu) sẽ oán giận. Nếu nhận áo trong chúng tăng thì mắc những lỗi như đã nói về việc sống trong chúng ở trên. Áo tốt là chỗ khiến người chưa đắc đạo sinh tham đắm. Vì áo tốt mà chuốc lấy nạn trộm cướp, có khi đến mất mạng. Vì có những tai hại như thế, nên giữ phép mặc áo nạp rách.
Thứ tám: Nên ít ham muốn, biết đủ. Áo chỉ cốt che thân, không nhiều cũng không ít. Người bạch y (người thế tục ở nhà, không xuất gia) vì thích đẹp nên cất chứa đủ thứ áo; lại có kẻ ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài đạo Phật) tu khổ hạnh, ở truồng không biết hổ thẹn. Vì thế, đệ tử Phật nên bỏ cả hai thái cực ấy, theo trung đạo (con đường ở giữa, không thái quá cũng không bất cập), giữ phép chỉ có ba y.
Thứ chín: Dù khi Phật còn ở đời hay sau khi Phật diệt độ (nhập Niết-bàn, tức Phật qua đời), đều nên tu hai pháp, đó là chỉ và quán (chỉ: dừng lắng tâm, gom tâm vào một chỗ; quán: dùng trí tuệ quan sát, suy xét), tức là quán vô thường (thấy mọi vật đều đổi thay, không thường còn) và quán không (thấy mọi vật không có thực thể cố định). Đây là cửa vào đầu tiên của Phật pháp, có thể khiến người ta nhàm chán và lìa bỏ ba cõi (toàn bộ thế giới sinh tử luân hồi, gồm cõi còn ham muốn, cõi chỉ còn hình sắc, và cõi không còn hình sắc). Ở bãi tha ma thường có tiếng than khóc, xác chết ngổn ngang, tận mắt thấy cảnh vô thường; lại thấy xác bị lửa thiêu, bị chim thú ăn, chẳng bao lâu tan hết. Nhờ quán sát xác chết ấy mà đối với mọi sự vật đều dễ khởi lên ý nghĩ vô thường. Lại nữa, ở bãi tha ma, nếu thấy xác chết hôi thối dơ bẩn thì dễ thành tựu phép quán chín tưởng (quán chín giai đoạn biến đổi của xác chết, từ trương phình, bầm xanh, rữa nát, bị ăn rỉa... cho đến khi chỉ còn xương khô rồi thành tro bụi, để dứt lòng ham muốn thân xác). Đó là cửa vào đầu tiên để lìa bỏ dục vọng. Vì thế nên giữ phép ở bãi tha ma.
Thứ mười: Người tu đã quán bất tịnh (thấy thân xác dơ bẩn), quán vô thường..., nếu đắc đạo thì việc đã xong. Nếu chưa đắc đạo thì tâm sẽ sinh nhàm chán quá mức; vì thế nên rời đến ở dưới gốc cây, suy ngẫm để cầu đạo. Lại như Phật khi đản sinh, khi thành đạo, khi chuyển pháp luân (bắt đầu giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe báu lăn đi khắp nơi nghiền nát mọi tà kiến), khi bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn, tức lúc Phật qua đời) đều ở dưới gốc cây. Người tu noi theo đó (?) mà thường ở dưới gốc cây. Vì có những nhân duyên như thế, nên giữ phép ngồi dưới gốc cây.
Thứ mười một: Ở dưới gốc cây cũng chẳng khác gì ở nửa gian nhà; bóng cây che phủ, mát mẻ dễ chịu, lại sinh lòng ưa thích dính mắc: "Chỗ ta ở thì tốt, gốc cây kia thì không bằng"... Vì sinh lậu như thế, nên đến ở nơi đất trống. Hãy suy nghĩ thế này: ở dưới gốc cây có nhiều điều không hay: một là mưa dột, ẩm ướt, lạnh lẽo; hai là phân chim làm bẩn thân, lại là chỗ trùng độc ở. Có những điều không hay như thế, còn ở đất trống thì không có những nỗi lo ấy. Ở đất trống, mặc áo cởi áo tùy ý thoải mái; ánh trăng chiếu khắp khiến tâm sáng suốt, sắc bén, dễ vào định không (trạng thái thiền định an trú trong lẽ mọi vật đều không có thực thể). Vì thế nên giữ phép ngồi nơi đất trống.
Thứ mười hai: Trong bốn oai nghi của thân (bốn tư thế: đi, đứng, ngồi, nằm), ngồi là bậc nhất: thức ăn dễ tiêu, hơi thở điều hòa. Người cầu đạo khi việc lớn chưa xong, thì lũ giặc phiền não luôn rình chờ cơ hội, không nên nằm yên. Còn đi hoặc đứng thì tâm dao động khó thu gom, cũng không thể kéo dài. Vì thế nên giữ phép thường ngồi. Nếu buồn ngủ thì cũng không để hông chạm chiếu. Đó là mười hai pháp đầu-đà."
Phật bảo các tỳ-kheo: "Các ông hãy giữ niệm, buộc tâm vào một chỗ, chớ để tán loạn; công đức của thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú vào một đối tượng) từ đó mà sinh ra. Tất cả phàm phu vì điên đảo (thấy biết sai lệch, ngược với sự thật) nên bám chấp rằng có ta, có người, có chúng sinh, có thọ mạng (tin có một cái ta thật sự tồn tại suốt đời), chạy theo những tên gọi giả tạm mà sinh ra đủ thứ thấy biết sai lầm. Từ xưa đến nay, năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý muốn và tạo tác, thức là sự hay biết) vốn trong sạch, trống rỗng, không có cái ta và cái của ta, không sinh không diệt, không ra không ở (?); chẳng phải phàm phu cũng chẳng phải không phàm phu, chẳng phải thánh nhân cũng chẳng phải không thánh nhân; lìa mọi tên gọi và con số, đường ngôn ngữ dứt bặt; chư Phật cũng không thể đi vào, không thể đến được. Các ông nay mỗi người nên lắng yên các duyên, quán sát kỹ tướng trạng của thân."
Bấy giờ các tỳ-kheo nghe Phật nói, lòng sinh vui mừng, liền quán sát thân này: da, thịt, máu, mủ thối nát dơ bẩn; gân, xương, mạch, tủy, mỡ, não, màng; nước mắt, nước mũi, nước bọt; gan, mật, lá lách, thận; tim, phổi, đờm dãi; hai tạng sống và chín (dạ dày chứa thức ăn chưa tiêu và ruột chứa thức ăn đã tiêu); ruột non, ruột già; phân và nước tiểu; tóc, lông, móng, răng; bọc màng, cáu ghét dơ bẩn... cả thảy ba mươi sáu thứ, cùng chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, và hai đường đại tiện, tiểu tiện) đều dơ bẩn. Từ ngoài vào trong, từ trong ra ngoài, tìm cái ta rốt cuộc không thể thấy được. Siêng năng không ngừng, liền thấy thân và tâm sinh diệt trong từng niệm, như dòng nước chảy, như ngọn lửa đèn; khi sinh ra không từ đâu đến, khi diệt đi không về đâu, ngay hiện tại cũng không dừng lại. Biết năm ấm này xưa nay trống rỗng, không có gì cả, diệt trừ mọi hình tướng, chứng được trí như thật (trí tuệ thấy đúng bản chất thật của sự vật), thành A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Các vị Bồ-tát suy ngẫm pháp xong thì đạt vô sinh nhẫn (trí tuệ thấu suốt và an trú vững vàng trong lẽ muôn vật vốn không sinh không diệt), đầy đủ thập địa (mười bậc tu chứng cao của Bồ-tát trên con đường thành Phật).
Phật bảo đại chúng: "Ai có thể trong thời tượng pháp sau này (thời kỳ sau khi Phật diệt độ, giáo pháp chỉ còn giống như hình bóng, hình thức còn mà ít người chứng đạo) giữ gìn kinh này, truyền bá rộng rãi, khiến người cầu Phật đạo biết được chỗ cốt yếu nhiệm mầu?" Bấy giờ Thiên đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, vị thần bảo vệ Phật pháp) cùng các loài rồng, thần trong tám bộ (tám loài thần linh bảo vệ Phật pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già) nghe Phật tuyên bố, từ trên không trung bay xuống, cúi đầu lạy sát chân Phật, thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu trong thời tượng pháp có người theo ba thừa ở nơi vắng vẻ cầu Phật đạo, chúng con sẽ bảo vệ họ, không để các quỷ thần ác quấy nhiễu."
Pháp vương tử Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; pháp vương tử: con của Vua Pháp tức Phật, chỉ vị Bồ-tát sẽ kế thừa Phật) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, con sẽ nương oai lực thần diệu của Phật, ở đời sau giữ gìn kinh này, không để dứt mất; có ai tu học, con sẽ mở đường dẫn dắt."
Bấy giờ, A-nan (vị đệ tử theo hầu Phật, người nghe và nhớ nhiều lời Phật dạy nhất) bước lên trước, thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, kinh này nên gọi tên là gì, và vâng giữ thế nào?" Phật bảo A-nan: "Kinh này tên là Đầu-đà Khổ Hạnh, cũng gọi là Lìa Dính Mắc, Gom Các Gốc Lành. Ông nên vâng giữ." Bấy giờ trời, rồng tám bộ cùng tất cả đại chúng nghe Phật nói xong, đều vui mừng vâng làm theo.
Kinh do Phật nói về mười hai hạnh đầu-đà
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video