Thiên 18 — Thể cách các khóa phối với quẻ Dịch (kèm mười hai cách thuận, nghịch)

 Chiêm thể (các thể cách của quẻ bói; "chiêm" là xem bói, "thể" là dạng, kiểu của một quẻ).

 (Mỗi lần xem bói có một thể nhất định, tức là cách cục, nghĩa là kiểu sắp xếp của quẻ trong môn bói Đại Lục Nhâm, được phối với một quẻ trong Kinh Dịch.)

 Nguyên thủ (đứng đầu, đứng hàng đầu).

 Phàm trong một khóa có trên khắc dưới mà các khóa khác không có khắc thì gọi là Nguyên thủ. Giải thích: "khóa" là một trong bốn cặp được lập khi xem quẻ Lục Nhâm. Mỗi cặp gồm một chữ ở dưới và một thần ở trên. Chữ ở dưới là can ngày hoặc chi ngày (chữ chỉ ngày theo lịch can chi). Thần ở trên là chi của thiên bàn (vòng mười hai chi xoay theo trời) chồng lên chữ dưới. "Khắc" là theo ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), hành này chế ngự, làm hại hành kia. Thể này thống về thể quẻ Càn (quẻ đầu tiên trong Kinh Dịch, tượng trời, thuần dương) (?). Lời quẻ là: "Nguyên, hanh, lợi, trinh", nghĩa là lớn lao, hanh thông, có lợi, chính đáng và bền vững.

 Trùng thẩm (xét lại lần nữa).

 Phàm có dưới tặc trên (chữ dưới khắc ngược thần ở trên, gọi là "tặc", tức kẻ dưới phạm người trên) mà các khóa khác không có khắc. Thể này thống về thể quẻ Khôn (quẻ thứ hai trong Kinh Dịch, tượng đất, thuần âm): mềm mỏng, thuận theo, lợi ở chỗ giữ chính đáng và bền vững.

 Tri nhất (biết lấy một), tức Tỉ dụng (chọn theo sự cùng loại).

 Có hai khóa trên khắc dưới, hoặc hai khóa dưới tặc trên. Khi đó xét âm dương của các thần ở trên khóa. Thần nào cùng loại âm dương ("tỉ") với can ngày thì lấy làm dụng thần (thần được chọn để khởi đầu, làm sơ truyền, tức bước truyền thứ nhất trong ba bước truyền của quẻ, chủ về việc đang hỏi). Ngày dương lấy thần dương cùng loại, ngày âm lấy thần âm cùng loại. Thể này thống về thể quẻ Tỉ (quẻ Kinh Dịch, tượng gần gũi, thân nhau): giữ chính đáng, bền chắc, chọn lấy một.

 Thiệp hại (lội qua chỗ hại), tức Kiến cơ (thấy được thời cơ), Sát vi (xét chỗ nhỏ nhặt), Chuế hà (vá chỗ vết), v.v.

 Có hai, ba hoặc bốn khóa mà trên dưới khắc nhau, tặc nhau. Các thần đều cùng loại với can ngày, hoặc đều không cùng loại. Khi đó lấy thần chịu khắc sâu nhất làm dụng. (Xem trong các mạnh thần, tức bốn chi Dần, Thân, Tỵ, Hợi đứng đầu bốn mùa, có thần nào có khắc thì lấy làm dụng. Nếu không có thì lấy trọng thần, tức Tý, Ngọ, Mão, Dậu, giữa mùa, hoặc quý thần, tức Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, cuối mùa, làm dụng thần.) Nếu mạnh thần, trọng thần, quý thần lại ngang nhau, thì ngày dương lấy thần trên can, ngày âm lấy thần trên chi. Thể này thống về thể quẻ Khảm (quẻ Kinh Dịch, tượng nước, hiểm trở): hết khổ thì đến lúc ngọt bùi (?).

 Dao khắc (khắc từ xa), cũng gọi Hao thỉ (mũi tên cỏ bồng), Đạn xạ (bắn đạn).

 Phàm quẻ không có khóa nào khắc, thì lấy thần trên khóa từ xa khắc can ngày làm dụng. Nếu không có thần nào khắc can ngày từ xa, thì lấy thần bị can ngày khắc từ xa làm dụng. Thể này thống về thể quẻ Khuê (quẻ Kinh Dịch, tượng trái nhau, chia lìa).

 Mão tinh (sao Mão, một trong hai mươi tám chòm sao, ứng với cung Dậu), cũng gọi Hổ thị (hổ nhìn chằm chằm), Đông xà yểm mục (rắn mùa đông nhắm mắt).

 Bốn khóa không có khắc, lại không có dao khắc. Ngày cương (ngày dương) thì lấy thần trên ngôi Dậu của địa bàn (vòng mười hai chi cố định theo phương vị mặt đất) làm dụng. (Trung truyền, tức bước truyền thứ hai, lấy thần trên chi ngày; mạt truyền, tức bước truyền cuối, lấy thần trên can ngày.) Ngày nhu (ngày âm) thì lấy thần ở dưới cung Dậu của thiên bàn làm dụng (?). (Trung truyền lấy thần trên can, mạt truyền lấy thần trên chi.) Thể này thống về thể quẻ Lý (quẻ Kinh Dịch, tượng dẫm bước, thận trọng): nên ở nhà, giữ yên tĩnh.

 Biệt trách (chọn riêng), cũng gọi Vô dâm (?).

 Bốn khóa chỉ còn ba khóa (vì có khóa trùng nhau), lại không có dao khắc, thì riêng lấy một thần hợp làm dụng. Can dương thường động nên hay đổi chỗ. Vì thế ngày dương thì sơ truyền dùng thần nằm trên chữ can hợp với can ngày. Chi âm thường tĩnh, giữ nguyên chỗ. Vì thế ngày âm lấy chữ đứng trước một ngôi trong tam hợp của chi ngày làm dụng (tam hợp là nhóm ba chi hợp thành một cục ngũ hành, như Tỵ Dậu Sửu hợp thành Kim). Trung truyền và mạt truyền đều gộp chung vào thần trên can.
 (Hợp can, ví dụ: ngày Mậu hợp với Quý, can Quý gửi ở cung Sửu, nên lấy thần trên Sửu làm dụng. Ngày Bính hợp với Tân, can Tân gửi ở cung Tuất, nên lấy thần trên Tuất làm dụng. Chữ đứng trước một ngôi trong tam hợp của chi, ví dụ: nhóm Tỵ Dậu Sửu thì ngày Dậu dùng Sửu, ngày Sửu dùng Dậu. Nhóm Hợi Mão Mùi thì ngày Mùi dùng Hợi, v.v.)

 Bát chuyên (tám ngày chuyên nhất), cũng gọi Duy bạc bất tu (màn trướng không sửa, ý nói việc nhà trai gái không chỉnh) (?), Độc túc (một chân).

 Ngày bát chuyên là ngày can và chi cùng ở một ngôi, như Giáp Dần, Canh Thân, Đinh Mùi, Kỷ Mùi. Ngày ấy không có khắc, lại không có dao khắc. Ngày dương thì đi từ dương thần của can (thần trên khóa thứ nhất), tính cả gốc, đếm thuận đến ngôi thứ ba làm dụng. Ngày âm thì đi từ âm thần của chi (thần trên khóa thứ tư), tính cả gốc, đếm ngược đến ngôi thứ ba làm dụng. Trung truyền và mạt truyền đều dùng thần trên can. (Nếu sơ, trung, mạt gộp lại, ba truyền đều quy về một thần thì gọi là Độc túc.) Thể này thống về thể quẻ Đồng nhân (quẻ Kinh Dịch, tượng cùng người hòa hợp): góp sức, đồng lòng.

 Phục ngâm (nằm im mà rên rỉ), cũng gọi Tự nhậm (tự gánh lấy), Tự tín (tự tin), Đỗ truyền (truyền bị chặn).

 Mười hai chi của thiên bàn đều nằm đúng ngôi gốc của mình trên địa bàn. Lấy thần khắc can ngày làm dụng. (Trung truyền lấy chữ mà sơ truyền "hình", mạt truyền lấy chữ mà trung truyền "hình". "Hình" là một quan hệ gây tổn thương giữa các chi.) Nếu không có khắc thì ngày dương lấy thần trên can làm dụng, ngày âm lấy thần trên chi làm dụng. Thể này thống về thể quẻ Cấn (quẻ Kinh Dịch, tượng núi, dừng lại): giữ cái cũ, đợi cái mới.

 Phản ngâm (quay ngược mà rên rỉ), cũng gọi Tỉnh lan xạ (bắn qua thành giếng), Vô thân (không người thân), Vô y (không chỗ dựa).

 Mười hai chi của thiên bàn đều nằm ở ngôi xung (ngôi đối diện, chống nhau) của mình. Lấy chỗ khắc nhau làm dụng. Nếu không có khắc thì lấy thần bắn chéo từ chi ngày làm dụng, tức sao Dịch mã của chi ngày. (Trung truyền là thần trên chi, mạt truyền là thần trên can.) Ví dụ ngày Sửu thì sơ truyền là Hợi, ngày Mùi thì sơ truyền là Tỵ. Thể này thống về thể quẻ (?).

 Tam quang (ba ánh sáng).

 Dụng thần, can ngày, chi ngày đều vượng (khí đang thịnh theo mùa), lại cưỡi thiên tướng tốt (thiên tướng là mười hai vị thần tướng như Quý nhân, Thanh long… phân bố trên thiên bàn; có vị tốt, có vị xấu). Thể này thống về thể quẻ Bí (quẻ Kinh Dịch, tượng trang sức, rực rỡ): mây tan thấy mặt trời. (Dụng thần vượng là như mùa xuân thì Mộc vượng, Hỏa tướng, tức Hỏa được nâng đỡ. Can chi ngày vượng là như mùa xuân gặp ngày Giáp Ất, mùa hạ gặp ngày Bính Đinh. Tướng tốt là Quý nhân, Thanh long, Thái thường, Lục hợp, v.v.)

 Tam dương (ba dương).

 Thiên Ất (tức Quý nhân, vị đứng đầu các thiên tướng) đi thuận. Can chi ngày cưỡi tướng tốt, dụng thần vượng tướng (đang thịnh hoặc được nâng đỡ theo mùa) mà phát dụng (được chọn làm sơ truyền). Thể này thống về thể quẻ Tấn (quẻ Kinh Dịch, tượng tiến lên, mặt trời mọc): rồng và kiếm hiện điềm lành.

 Tam kỳ (ba điều lạ quý).

 Phàm quẻ được kỳ của tuần ngày làm phát dụng, hoặc kỳ ấy vào trong ba truyền ("tuần" là nhóm mười ngày bắt đầu bằng một ngày Giáp). Thể này thống về thể quẻ Dự (quẻ Kinh Dịch, tượng vui vẻ, an hòa): trên dưới cùng vui. (Ví dụ: tuần Giáp Tý và Giáp Tuất dùng Sửu; tuần Giáp Thân và Giáp Ngọ dùng Tý; tuần Giáp Thìn và Giáp Dần dùng Hợi. Sửu là nhật kỳ, tức kỳ mặt trời; Tý là nguyệt kỳ, tức kỳ mặt trăng; Hợi là tinh kỳ, tức kỳ sao.)
 Ất, Bính, Đinh, Giáp, Mậu, Canh (gọi là độn kỳ, tức kỳ ẩn giấu). Lại có: ngày Giáp là Ngọ, ngày Ất là Tỵ, ngày Bính là Thìn, ngày Đinh là Mão, ngày Mậu là Dần, ngày Kỷ là Sửu, ngày Canh là Mùi, ngày Tân là Thân, ngày Nhâm là Dậu, ngày Quý là Tuất. Những chữ ấy là can kỳ.
 (Từ Hợi Tý Sửu đến Thìn Tỵ Ngọ, sáu khóa ấy) là thuận liên như. "Liên như" là ba truyền nối liền nhau như nhổ cỏ tranh kéo theo cả chùm rễ; "thuận" là nối theo chiều xuôi. (Từ Tỵ Ngọ Mùi đến Tuất Hợi Tý, sáu khóa ấy) cũng là tam kỳ. (Từ Hợi Dậu Tuất (?) đến Ngọ Tỵ Thìn, sáu khóa ấy) là nghịch liên như, tức nối liền theo chiều ngược. (Từ Tỵ Thìn Mão đến Tý Hợi Tuất, sáu khóa ấy) cũng là tam kỳ.

 Lục nghi (sáu nghi, các chữ tốt làm khuôn phép).

 Tuần nghi, chi nghi phát dụng hoặc vào trong ba truyền. Thể này thống về thể quẻ Đoài (quẻ Kinh Dịch, tượng đầm nước, vui vẻ): nhà tụ nghìn điều lành.
 (Tuần nghi, ví dụ tuần Giáp Tý thì dùng Tý, tức chữ đầu tuần. Chi nghi là: Tý thì nghi ở Ngọ, Sửu nghi ở Tỵ, Dần nghi ở Thìn, Mão nghi ở Mão, Tỵ nghi ở Sửu, Thìn (?) nghi ở Dần, Ngọ nghi ở Mùi, Mùi nghi ở Thân, Thân nghi ở Dậu, Dậu nghi ở Tuất, Tuất nghi ở Hợi, Hợi nghi ở Tý.)

 Thời thái (thời vận hanh thông) (?).

 Dụng thần khởi từ Thái tuế (chi của năm đang xem) và Nguyệt kiến (chi của tháng đang xem), cưỡi Thanh long hoặc Lục hợp (hai thiên tướng tốt), lại mang thần tài và thần đức. Hoặc các thần ấy vào trong ba truyền, lại nằm trên niên mệnh (tuổi năm sinh, tức bản mệnh, và hành niên, tức tuổi vận đang đi của người xem). Thể này thống về thể quẻ Thái (quẻ Kinh Dịch, tượng trời đất giao hòa, yên ổn): trời đất hòa thuận, thông suốt.

 Long đức (đức của rồng).

 Thái tuế và Nguyệt tướng (chi ứng với vị trí mặt trời trong tháng, dùng để xoay thiên bàn) cưỡi Thiên Ất mà phát dụng. Thể này thống về thể quẻ Tụy (quẻ Kinh Dịch, tượng tụ họp): mây với rồng gặp nhau, ý là vua tôi gặp gỡ.

 Quan tước (chức quan và tước vị).

 Thái tuế, nhật tướng (?), niên mệnh, cùng Dịch mã (sao chủ đi lại, thăng chuyển) và ấn thụ (ấn quan và dây đeo ấn, tượng chức quyền) vào trong ba truyền, hoặc phát dụng, lại không rơi vào không vong (chữ bị bỏ trống trong một tuần, chủ việc rỗng, không thành). Thể này thống về thể quẻ Ích (quẻ Kinh Dịch, tượng thêm lợi ích): chim hồng chim hộc vút lên trời cao.

 Phú quý (giàu sang).

 Thiên Ất cưỡi chữ vượng tướng, lâm can ngày và hành niên mà phát dụng. Lại can chi gặp Lộc (sao chủ bổng lộc) và Mã (Dịch mã). Thể này thống về thể quẻ Đại hữu (quẻ Kinh Dịch, tượng có nhiều, giàu có lớn): như hoa quỳ hướng về mặt trời.

 Hiên cái (xe có mui lọng, chỉ người quyền quý).

 Gặp Thắng quang (tên thần của chi Ngọ) làm dụng, lại gặp Thái xung (tên thần của chi Mão) và Thần hậu (tên thần của chi Tý). Thể này thống về thể quẻ Thăng (quẻ Kinh Dịch, tượng đi lên): như chim bằng gặp gió lốc bốc lên.

 Chú ấn (đúc ấn quan).

 Tuất gia lên Tỵ, trong ba truyền thấy Mão. Tuất là Thiên khôi (tên thần của Tuất) (tượng là cái ấn). Tỵ là Thái Ất (tên thần của Tỵ) (tượng là lò đúc). Lại gặp Thái thường (một thiên tướng) (tượng là dây đeo ấn). Lại thấy Thái xung, tức Mão (tượng là bánh xe). Như vậy là tượng đúc ấn, ngồi xe quan. Thể này thống về thể quẻ Kiển (?): cánh chim bằng vút lên trời.
 (Nếu Hỏa ít mà Kim nhiều) là ngũ hành không đủ. (Nếu mạt truyền gặp Thiên hậu, Huyền vũ, lâm chữ nhật phá, tức chữ phá với chi ngày, cùng với thần thuộc Thủy) thì là đúc ấn không thành. (Nếu Hỏa vượng mà ngày cưỡi Đằng xà, Chu tước, gặp không vong, nhật phá, can chi ngày không có khí) thì là đúc ấn mà hỏng khuôn.

 Trảm luân (chém bánh xe).

 Mão gia lên Canh hoặc Tân mà phát dụng, lại được Tân hoặc Dậu. Thể này thống về thể quẻ Di (quẻ Kinh Dịch, tượng nuôi dưỡng): rồng bay vào vực sâu. (Mão là bánh xe; Kim là dao búa; Mộc gặp Kim thì bị chém, nên có tên này.)

 Dẫn tòng (đi trước dẫn đường, theo sau hầu hạ).

 Phàm thần ở trước và sau can chi ngày phát dụng, làm sơ truyền và mạt truyền, đó là trước có người dẫn, sau có người theo. Thể này thống về thể quẻ Hoán (quẻ Kinh Dịch, tượng tản ra, lan tỏa): xe ngựa đông như ong vây quanh.

 Hanh thông (suôn sẻ, thông suốt).

 Can và chi sinh cho nhau (theo ngũ hành tương sinh, hành này nuôi dưỡng hành kia). Ba truyền đều ở chỗ được sinh và chỗ vượng. Thể này thống về thể quẻ Tiệm (quẻ Kinh Dịch, tượng tiến dần dần): phúc lộc kéo đến.

 Phồn xương (đông đúc, thịnh vượng), cũng gọi Đức dựng (thai nhờ đức), Vượng dựng (thai đang vượng).

 Hành niên của vợ và chồng, trên dưới sinh cho nhau, hợp với nhau. Lại cưỡi khí vượng của bản mệnh, thêm gặp đức và hợp của can chi. Hoặc hành niên đứng ở nơi vượng tướng theo mùa. Thể này thống về thể quẻ Hàm (quẻ Kinh Dịch, tượng cảm ứng nam nữ): âm dương hòa hợp.

 Vinh hoa (vẻ vang, sang trọng).

 Lộc, Mã, Quý nhân theo nhau lâm can chi và hành niên, lại vượng tướng, cả hai cùng phát dụng và vào ba truyền, lại cưỡi tướng tốt, gặp cả Nguyệt tướng. Thể này thống về thể quẻ Sư (quẻ Kinh Dịch, tượng quân đội, đám đông): đám đông vây quanh theo hầu (?).

 Đức khánh (đức đem lại điều mừng).

 Can ngày và đức thần (thần đem phúc đức cho can ngày) phát dụng, đều nằm ở niên mệnh, cưỡi tướng tốt. Thể này thống về thể quẻ Nhu (quẻ Kinh Dịch, tượng chờ đợi): đức thần cùng hội họp mừng vui.

 Hợp hoan (hợp nhau vui vẻ).

 Can chi ngày gặp can hợp, và có tam hợp, lục hợp (hai chi kết đôi với nhau) phát dụng, lại trên mệnh và trên hành niên đều cưỡi tướng tốt. Thể này thống về thể quẻ Tỉnh (quẻ Kinh Dịch, tượng cái giếng nuôi người): hôn nhân đoàn viên (?).

 Hòa mỹ (hòa thuận, tốt đẹp).

 Can chi gặp tam hợp, lục hợp, trên dưới hợp lẫn nhau. Thể này thống về thể quẻ Phong (quẻ Kinh Dịch, tượng thịnh lớn, đầy đủ): thần hợp, đạo hợp.

 Trảm quan (chém cửa ải, phá ải mà đi).

 Khôi Cương (Thiên khôi là Tuất và Thiên cương là Thìn, hai chữ hung) gia lên can chi ngày mà phát dụng. Thể này thống về thể quẻ (chữ thiếu) (?): con báo ẩn ở núi Nam (ý nói ẩn mình tránh hại).
 (Nếu chữ cuối tuần gia lên chữ đầu tuần, hoặc chữ đầu tuần cưỡi Huyền vũ, hoặc thần trên ngôi đầu tuần cưỡi Huyền vũ mà phát dụng, thì gọi là Khai khẩu, tức mở miệng. Nếu chữ cuối tuần gia lên can, chữ đầu tuần gia lên chi, thì gọi là Nhất tuần chu biến, tức đi khắp một tuần.)
 Lại có hình và đức. (Ngày Ất thì Canh là đức, ngày Đinh thì Nhâm là đức, ngày Kỷ thì Giáp là đức, ngày Tân thì Bính là đức, ngày Quý thì Mậu là đức. Hình của tháng là như Tý hình Mão, Mão hình Tý, v.v.)

 Du tử (người con đi xa).

 Ba truyền đều thuộc Thổ, hoặc thấy tuần Đinh (thần ứng với can Đinh trong mỗi tuần), hoặc Thiên mã. Thể này thống về thể quẻ Quan (quẻ Kinh Dịch, tượng ngắm nhìn): như mây và bèo, khi tụ khi tan.

 Tam giao (ba thứ giao nhau).

 Xem vào ngày và giờ tứ trọng (bốn chi giữa mùa: Tý, Ngọ, Mão, Dậu). Các khóa và các truyền đều là chi trọng, các tướng gặp Thiên hậu, Thái âm, Lục hợp (?). Thể này thống về thể quẻ (?): gió mây khó lường.
 (Can lâm chi mà bị khắc là tự chuốc lấy. Chi lâm can mà khắc can là "thượng môn loạn thủ", tức tới tận cửa làm loạn kẻ đứng đầu, nhất là khi lại phát dụng. Phàm can ngày khắc chi ngày là trên lấn dưới, nhưng lại được dưới tặc trên làm dụng. Chi ngày khắc can ngày là dưới phạm trên, nhưng lại được trên khắc dưới làm dụng. Như vậy gọi là Lăng phạm, tức lấn át và xúc phạm.)

 Chuế tế (con rể ở rể).

 Can lâm chi mà khắc chi, chi lâm can mà bị khắc, lại thêm phát dụng. Thể này thống về thể quẻ Lý (?): nén ý mình mà theo người. (Can là chồng, chi là vợ. Can lâm chi là lấy cái động theo cái tĩnh, như chàng rể về ở nhà vợ. Chi lâm can là lấy cái tĩnh theo cái động, như đàn bà theo chồng về nhà chồng. Đều là ý bỏ mình theo người.)

 Xung phá (đối chọi và phá hoại).

 Can chi xung nhau, các thần đều phá nhau mà làm dụng. Hoặc dụng thần xung phá với năm, tháng, ngày, giờ, lại cưỡi tướng hung, thêm sát Phá toái (một hung sát chủ đổ vỡ). Thể này thống về thể quẻ Quải (quẻ Kinh Dịch, tượng quyết đoán, cắt bỏ): trên tuyết lại thêm sương.

 Dâm dật (dâm đãng, buông thả).

 Sơ truyền là Mão hoặc Dậu làm dụng, tướng cưỡi Thiên hậu, Lục hợp. Mão Dậu là cửa của chuyện riêng tư kín đáo; Hậu và Hợp là thần của dâm dục. Chủ việc trai gái bỏ trốn theo nhau, buông thả dục vọng. Thể này thống về thể quẻ Ký tế (quẻ Kinh Dịch, tượng việc đã xong, âm dương đâu vào đó): âm dương phối hợp. (Sơ truyền Thiên hậu, mạt truyền Lục hợp thì gọi là Dật nữ, tức gái lẳng lơ. Phát dụng khởi từ Lục hợp, mạt truyền Thiên hậu thì gọi là Giảo đồng, tức trai gian xảo.)

 Vô dâm (?).

 Bốn khóa có khắc, nhưng thiếu một khóa thì gọi là bất bị (không đủ). Can chi ngày khắc lẫn nhau là Vô dâm. Ngày dương theo trên can mà khởi khóa thứ nhất, ngày nhu theo trên chi mà khởi khóa thứ nhất. Khóa thứ nhất là dương thần của can, khóa thứ hai là âm thần của can, khóa thứ ba là dương thần của chi, khóa thứ tư là âm thần của chi. Hai âm một dương là dương bất bị; hai dương một âm là âm bất bị. Thể này thống về thể quẻ Tiểu súc (quẻ Kinh Dịch, tượng tích chứa nhỏ, bị ngăn trở): đàn cầm đàn sắt không hòa tiếng (ý nói vợ chồng bất hòa).
 (Hành niên của vợ chồng xung khắc nhau, thần trên dưới tặc khắc lẫn nhau, gọi là Giải ly, tức chia lìa, như nhạn lẻ rời đàn. Lại nữa, không vong ở địa bàn là Cô thần, không vong ở thiên bàn là Quả tú. Nơi mười can không tới, chốn ngũ hành trống rỗng, gọi là cô quả, tức mồ côi góa bụa. Cô quả là: mùa xuân Tỵ Ngọ là cô, Tý Sửu là quả; mùa hạ Thân Dậu là cô, Mão Thìn là quả; mùa thu Hợi Tý là cô, Ngọ Mùi là quả; mùa đông Dần Mão là cô, Dậu Tuất là quả. Lấy sơ truyền mà định.)

 Độ ách (vượt qua tai ách).

 Trong bốn khóa có ba khóa trên khắc dưới là ách cho kẻ nhỏ; ba khóa dưới tặc trên là ách cho người lớn. Thể này thống về thể quẻ Bác (quẻ Kinh Dịch, tượng bóc lột, sụp đổ): sáu người thân như băng với than, không dung nhau.

 Vô lộc (không có lộc), cũng gọi Tuyệt tự (dứt nòi giống).

 Bốn khóa đều trên khắc dưới: trên không dung dưới, dưới khó tự đứng nổi. Hoặc bốn khóa đều dưới tặc trên: dưới phạm trên, dưới bị trên tước đoạt. Thể này thống về thể quẻ Bĩ (quẻ Kinh Dịch, tượng trời đất không giao, bế tắc): trên dưới lấn quyền, rối loạn. (Thần hại của can và chi, trên dưới gia lên nhau mà phát dụng, lại lâm hành niên, thì là Xâm hại. Tam hình, tức nhóm ba chi hình hại nhau, phát dụng, cùng với hành niên, thì là Hình thương.)

 Nhị phiền (hai điều phiền).

 Nguyệt tướng ở tứ trọng gặp tứ chính (tức các ngày sóc là mồng một, vọng là rằm, huyền là thượng huyền và hạ huyền, hối là cuối tháng), và ngày tứ bình (tức tứ trọng). Khi xem được nhật túc (chòm sao nơi mặt trời đang ở) và nguyệt túc (chòm sao nơi mặt trăng đang ở) gia lên tứ trọng, mà Đẩu Cương (Thiên cương, tức chữ Thìn trên thiên bàn, ứng với chuôi sao Bắc Đẩu) buộc ở Sửu hoặc Mùi. Thể này thống về thể quẻ Minh di (quẻ Kinh Dịch, tượng ánh sáng bị tổn hại): gai góc đầy đường. (Nhật túc lâm tứ trọng, Đẩu Cương buộc ở Sửu Mùi là Thiên phiền. Nguyệt túc lâm tứ trọng, Đẩu Cương buộc ở Sửu Mùi là Địa phiền.)

 Thiên họa (tai họa từ trời).

 Xem vào ngày tứ lập (lập xuân, lập hạ, lập thu, lập đông), được can chi hôm nay lâm can chi hôm qua, hoặc can chi hôm qua lâm can chi hôm nay. Thể này thống về thể quẻ Đại quá (quẻ Kinh Dịch, tượng quá mức, cột cong gãy): cỏ non gặp sương giá.

 Thiên ngục (ngục của trời).

 Thần ở thế tù, tử, hoặc mộ phát dụng (tù, tử là trạng thái suy yếu nhất theo mùa; mộ là chỗ khí bị chôn vùi, cất giấu). Đẩu Cương gia lên gốc của can ngày (?). Thể này thống về thể quẻ Phệ hạp (quẻ Kinh Dịch, tượng cắn hợp, hình ngục): ủ rũ không gượng dậy nổi.

 Thiên khấu (giặc của trời).

 Xem vào ngày tứ ly (?) (ngày trước xuân phân, hạ chí, thu phân, đông chí), được nguyệt túc gia lên chữ ly (?). Thể này thống về thể quẻ Kiển (quẻ Kinh Dịch, tượng gian nan, què quặt): thời thế nhiều gian khó.

 Thiên võng (lưới trời).

 Giờ xem và dụng thần khắc can ngày. Thể này thống về thể quẻ Mông (quẻ Kinh Dịch, tượng mờ tối, non dại): lưới trời giăng khắp bốn phía.

 Phách hóa (hồn phách tan biến).

 Bạch hổ (thiên tướng hung, chủ tang thương, máu me) mang tử khí (khí chết của tháng), lâm can chi ngày hoặc hành niên mà phát dụng. Thể này thống về thể quẻ Cổ (quẻ Kinh Dịch, tượng sâu mọt, đồ hỏng): hại ngầm nối tiếp nhau.

 Tam âm (ba âm).

 Thái Ất (?) (tức Thiên Ất Quý nhân) đi nghịch, can chi ngày ở phía sau Quý nhân mà phát dụng. Trung truyền và mạt truyền đều mang tù, tử. Tướng cưỡi Huyền vũ (thiên tướng chủ trộm cướp, gian trá), Bạch hổ. Giờ xem khắc hành niên. Thể này thống về thể quẻ Trung phu (quẻ Kinh Dịch, tượng lòng thành tín): bầy âm làm điều ác. (Nếu mang thêm hung sát thì càng nặng. Nếu khóa và truyền đủ cả sáu chữ âm thì là Lục âm.)

 Long chiến (rồng đánh nhau).

 Xem vào ngày Mão hoặc Dậu, hành niên ở trên Mão Dậu, lại gặp Mão Dậu vào ba truyền, Mão Dậu phát dụng. Tháng Mão thì dương khí sinh ra, tháng Dậu thì âm khí bước ra. Mão là cửa mặt trời mọc, mặt trăng lặn; Dậu là cửa mặt trời lặn, mặt trăng mọc. Một bên sinh, một bên giết, đánh nhau ở cửa. Thể này thống về thể quẻ Ly (quẻ Kinh Dịch, tượng lửa, bám dính): nhà cửa không yên.

 Tử kỳ (kỳ hạn chết).

 Đẩu Cương gia lên (?) can chi ngày mà phát dụng. Mặt trăng đi đến phần sao Giác, sao Cang (hai chòm đầu trong hai mươi tám tú). Hoặc nguyệt túc lâm Thái tuế, can chi ngày. Thể này thống về thể quẻ Vị tế (quẻ Kinh Dịch, tượng việc chưa xong): trong nỗi lo mà mong điều mừng.

 Tử tuyệt (chết và dứt), cũng gọi Tai ách.

 Chỗ tử của can ngày, lại gia lên chỗ tuyệt của chính chỗ tử ấy mà phát dụng ("tử" và "tuyệt" là các giai đoạn suy cùng trong vòng trường sinh, tức vòng sinh thành, lớn mạnh, suy tàn của mỗi hành). Ví dụ Giáp Mộc tử ở Ngọ, Ngọ Hỏa tuyệt ở Hợi. Hoặc các sát Tang xa (xe tang), Du hồn (hồn lang thang) phát dụng. Thể này thống về thể quẻ Quy muội (quẻ Kinh Dịch, tượng em gái đi lấy chồng, không chính danh): ma quỷ quấy phá gây tội nghiệt.

 Ương cữu (tai vạ, lỗi lầm).

 Phàm ba truyền đều ở chỗ khắc, can ngày lại bị kẹp hai bên khắc vào, trong đánh nhau, ngoài đánh nhau, cưỡi lên mộ, ngồi trên mộ. Thể này thống về thể quẻ Giải (quẻ Kinh Dịch, tượng cởi gỡ, giải thoát): trong ngoài đều bị lấn át, nhục nhã.

 Cửu xú (chín điều xấu).

 Phàm các ngày Mậu Tý, Mậu Ngọ, Nhâm Tý, Nhâm Ngọ, Ất Mão, Ất Dậu, Kỷ Dậu, Tân Mão, Tân Dậu, mười ngày (?) ấy là ngày Cửu xú. Nếu xem vào giờ tứ trọng, Sửu lâm can ngày, gia lên tứ trọng mà phát dụng. Tý Ngọ Mão Dậu là thần nơi âm dương đổi chỗ và dứt nhau, có đạo sinh và giết. Ất, Mậu, Kỷ, Tân, Nhâm là ngôi chế ngự sát khí không chính, ba ánh sáng (mặt trời, mặt trăng, sao) không chiếu tới. Những ngày ấy gặp Sửu lâm chi trọng thì gọi là Cửu xú. Thể này thống về thể quẻ Tiểu quá (quẻ Kinh Dịch, tượng quá nhỏ, chim bay không nên lên cao): trên dưới đều trắc trở, khó đi.

 Quỷ mộ (quỷ và mộ).

 Thần trên can chi phát dụng, hoặc làm quỷ của can, mộ của can, quỷ của chi, mộ của chi ("quỷ" là hành khắc mình; "mộ" là chỗ khí của mình bị chôn vùi). Đã là quỷ lại là mộ của can. Thể này thống về thể quẻ Khốn (quẻ Kinh Dịch, tượng khốn đốn, cùng quẫn): giữ mình, đợi lúc sáng sủa.

 Lịch đức (?).

 Quý nhân lâm Mão Dậu là Lịch đức. Âm dương của can chi ở trước Quý nhân là Tha đà (lần lữa lỡ thời); ở sau Quý nhân là Vi phục (mặc áo thường đi ngầm). Dương ở trước, âm ở sau là định; âm ở trước, dương ở sau là lỡ thời cơ. Thể này thống về thể quẻ Tùy (quẻ Kinh Dịch, tượng đi theo): tiếng kêu làm kinh động mà mất chim phượng (?).

 Bàn châu (ngọc lăn trên mâm), cũng gọi Thiên tâm (lòng trời).

 Thái tuế, Nguyệt kiến cùng ngày, giờ và ba truyền đều nằm trong bốn khóa; hoặc năm, tháng, ngày, giờ đều nằm trên bốn khóa. Thể này thống về thể quẻ Đại tráng (quẻ Kinh Dịch, tượng lớn mạnh): chim phượng bay lượn núi Đan.

 Toàn cục (đủ trọn một cục), gồm Nhuận hạ (thấm xuống, chỉ Thủy), Viêm thượng (bốc lên, chỉ Hỏa), Khúc trực (cong thẳng, chỉ Mộc), Tòng cách (theo đổi, chỉ Kim), Giá sắc (cấy gặt, chỉ Thổ).

 Thủy cục (Thân Tý Thìn), Hỏa cục (Dần Ngọ Tuất), Mộc cục (Hợi Mão Mùi), Kim cục (Tỵ Dậu Sửu), Thổ cục (Thìn Tuất Sửu Mùi). Phàm ba truyền đi theo tam hợp thì thuộc thể này. Thể này thống về thể quẻ Đại súc (quẻ Kinh Dịch, tượng tích chứa lớn): những kẻ cùng loại vui vẻ hội họp.

 Nguyên thai (cái thai ban đầu).

 Mạnh thần phát dụng, ba truyền đều dùng tứ mạnh. Vì tứ mạnh là cục tứ sinh (bốn chỗ trường sinh của các hành), lại là ngôi ngũ hành thụ thai (?). Như Dần gia Tỵ, Tỵ gia Thân là trường sinh tiến bước, gọi là Bệnh thai; ấy là trên sinh dưới, là chỗ bệnh của ngũ hành. Dần gia Hợi, Hợi gia Thân là trường sinh lùi bước, gọi là Sinh thai; ấy là dưới sinh trên, là nơi thân được vượng. Thể này thống về thể quẻ Gia nhân (quẻ Kinh Dịch, tượng người trong nhà): hoa nở kết quả. Nếu hào tử tôn (chữ chủ về con cháu) gặp không vong là không nuôi được con. Gặp Phản ngâm là thai bị dứt.

 Liên châu (chuỗi ngọc nối liền).

 Dụng thần ở một phương, nối liền nhau làm trung truyền và mạt truyền. Hoặc ba truyền là mạnh, trọng, quý nối liền nhau. Hoặc năm, tháng, ngày, giờ nối liền. Hoặc như Dần Mão Thìn, v.v. Thể này thống về thể quẻ Phục (quẻ Kinh Dịch, tượng trở lại, dương khí quay về): ngoài núi lại có núi.

 Gián truyền (truyền cách quãng).

 Phàm khóa cách nhau một ngôi mà làm thành ba truyền. Thể này thống về thể quẻ Tốn (quẻ Kinh Dịch, tượng gió, thuận vào): âm dương lên xuống.

 Lục thuần (sáu thuần một loại).

 Ba truyền đều dương là Lục dương, đều âm là Lục âm. Thể này thống về thể quẻ Cách (quẻ Kinh Dịch, tượng đổi mới, cải cách): cách xa nhau như trời với vực.

 Mười hai cách đi thuận (nói theo ba truyền).

 Đăng tam thiên (lên ba tầng trời) (Thìn, Ngọ, Thân). Bốn ngôi Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân là trời. Rồng lên trời thì làm mưa; quan lên ngôi trời thì chủ được thăng chuyển. Chỉ kỵ gặp không vong và thoát khí (khí bị tiết ra, hao đi). Xem kiện tụng thì việc chuyển thành to; xem bệnh thì bệnh càng sâu; xem người đi xa thì sắp về tới; hạn hán lâu mà xem thì có mưa, v.v.

 Xuất tam thiên (ra khỏi ba tầng trời) (Ngọ, Thân, Tuất). Tuất là đầu trời. Phàm xem việc thì việc còn lớn; bệnh tật, kiện tụng đều xấu.

 Thiệp tam uyên (lội qua ba vực sâu) (Thân, Tuất, Tý). Hợi, Tý, Sửu, Dần là đi qua đất. Như tượng đi trên băng mùa xuân, giẫm lên đuôi hổ. Bệnh tật, kiện tụng nguy hiểm; trước mắt bị ngăn cách; xem việc quan không tốt; mưu tính, mong cầu không thành, v.v.

 Nhập tam uyên (vào ba vực sâu) (Tuất, Tý, Dần). Phàm làm việc gì cũng xấu. Nếu mạt truyền cưỡi Đằng xà hoặc Bạch hổ thì là quỷ sát; xem bệnh ắt chết.

 Hướng dương (hướng về phía sáng) (Tý, Dần, Thìn). Tý là thần u tối phương Bắc; Dần Thìn là phương mặt trời mọc. Từ tối vào sáng. Mọi việc trước xấu sau tốt; bệnh khỏi, kiện tụng được gỡ, tình người đều tốt đẹp.

 Xuất dương (ra khỏi phía sáng) (Dần, Thìn, Ngọ). Sau Ngọ thì âm sinh. Từ Dần truyền đến Ngọ có tượng ra khỏi chỗ sáng. Phàm xem thì tai họa nối tiếp nhau; bệnh tật, kiện tụng đều xấu.

 Xuất hộ (ra khỏi cửa) (Sửu, Mão, Tỵ). Mão là cửa nhà; Tỵ là địa hộ (cửa đất). Phàm xem thì người quân tử được vươn lên, kẻ tiểu nhân thì ngờ vực.

 Doanh dương (dương đầy) (Mão, Tỵ, Mùi). Mão Tỵ là ba dương; Mùi là chỗ bắt đầu của âm (?). Từ Mão truyền qua Tỵ đến Mùi là mặt trời giữa trưa sắp xế bóng; dương đầy đã đến cực. Mọi việc làm gấp thì tốt, chậm thì xấu.

 Biến doanh (cái đầy biến đổi) (Tỵ, Mùi, Dậu). Dương đến Ngọ thì thành âm; Mùi là một âm (?). Mọi việc đều xấu. Xem việc quan thì bị giáng chức, cách chức. Xem bệnh thì bệnh mới mắc sẽ chết, bệnh lâu ngày sẽ khỏi.

 Nhập minh (vào chỗ tối) (Mùi, Dậu, Hợi). Dậu Hợi là lúc trời tối, tượng dương tiêu âm lớn. Phàm xem việc thì làm nhanh mới được, chậm thì không kịp. Bệnh tật, kiện tụng, quan lộc đều không có lợi. Điều tốt dần tiêu đi mà điều xấu dần lớn lên.

 Ngưng âm (âm đông đặc) (Dậu, Hợi, Sửu). Hợi Sửu thuộc phương Bắc; mùa đông âm khí đông đặc, có tượng sương dày băng cứng. Phàm xem thì có việc dâm dục, gian dâm, trộm cắp; phần nhiều chủ việc u tối không rõ ràng.

 Minh mông (mịt mờ) (Hợi, Sửu, Mão). Hợi Sửu là âm, Mão là dương yếu. Dưới hai âm mới thấy chút dương yếu, đúng lúc còn mịt mờ. Phàm xem thì sự việc không thật, lo sợ không yên, tiến lui chưa quyết.

 Mười hai cách đi ngược (cũng nói theo ba truyền).

 Minh âm (âm tối) (Tuất, Dần, Tý) (?). Dần là phương rạng sáng mặt trời mọc; Tý Tuất là nơi âm khí thịnh vượng; lùi vào chỗ âm. Phàm xem việc là từ sáng vào tối; phải đề phòng tổn hại ngầm. Xem việc quan là xấu nhất.

 Yển kiển (vấp váp khó đi) (Tý, Tuất, Thân). Thân là phương âm. Từ Tý truyền đến Thân là từ âm vào âm. Phàm xem việc thì mê muội, không sáng rõ; ra vào, cử động đều không tốt.

 Bội lệ (trái ngược, ngang ngạnh) (Tuất, Thân, Ngọ). Ngọ là chỗ âm khí bắt đầu sinh; Thân Tuất nhờ đó mà thịnh vượng. Xem bắt giặc thì không bắt được; xem người đi xa thì chưa về; làm việc thì thành họa.

 Ngưng dương (dương đông lại) (Thân, Ngọ, Thìn). Thìn là một dương; Thân Ngọ đều là âm. Dương đông lại trong âm. Phàm xem thì việc chưa xong; người đi xa về chậm; xem kiện tụng thì kéo dài; mưu tính, mong cầu đều chậm.

 Cố tổ (ngoảnh lại nhìn tổ) (Ngọ, Thìn, Dần). Ngọ là con cháu của Dần; Dần là chỗ trường sinh của Ngọ. Như con ngoảnh lại nhìn mẹ. Phàm cầu tài, mưu tính, mong cầu đều tốt; xem người đi xa thì về. Ngày Canh xem bệnh thì xấu. Xem việc quan thì rất tốt.

 Thiệp nghi (lội vào chỗ ngờ) (Thìn, Dần, Tý). Dương chủ tiến; Dần Tý chủ lùi. Phàm xem việc thì tiến lui không quyết; người đi xa không về; việc quan và bệnh tật đều xấu.

 Cực âm (âm đến cùng) (Sửu, Hợi, Dậu). Âm chủ lùi. Từ Sửu truyền đến Dậu là từ âm vào âm, kết thúc ở chỗ cùng cực. Phàm xem việc thì có chuyện dâm loạn mà sinh bệnh. Nếu xem bệnh thì ắt chết.

 Thời độn (thời trốn tránh) (Hợi, Dậu, Mùi). Dậu là Thái âm; can Đinh ẩn trong Mùi là Ngọc nữ (thần nữ), có tượng trốn đi. Xem người đi xa thì không về; xem việc xuất hành thì không đi được; bắt trộm thì không bắt được. Người quân tử thì tốt, kẻ tiểu nhân thì xấu.

 Lịch minh (đi qua chỗ sáng) (Dậu, Mùi, Tỵ). Tỵ là đất dương sáng. Từ Dậu truyền đến Tỵ là từ tối vào sáng. Phàm làm việc gì cũng đều do gắng gượng mà làm. Người quân tử lợi về việc lấy bổng lộc, chức vị; kẻ tiểu nhân nên sớm lo buôn bán làm ăn.

 Hồi minh (quay về chỗ sáng) (Mùi, Tỵ, Mão). Mùi là một âm; Tỵ Mão là hai dương. Từ Mùi truyền đến Mão là từ âm đến dương. Mọi việc không nên làm gấp, chỉ nên tiến chậm. Mưa lâu thì tạnh. Việc tốt dần thành, việc xấu dần tiêu.

 Chuyển bội (chuyển sang trái ngược) (Tỵ, Mão, Sửu). Tỵ Mão là hai dương; Sửu là thuần âm. Dương truyền đến âm là tránh sáng hướng tối. Phàm xem thì chủ gia nghiệp không phấn chấn; làm việc thì gặp tà ma; không biết giữ phận, yên mệnh.

 Đoạn giản (khe suối đứt) (Mão, Sửu, Hợi). Mão là một dương; Sửu Hợi là hai âm. Từ Mão truyền đến Hợi là một dương lún sâu vào hai âm, tượng tối lớn dần, sáng tiêu dần. Phàm xem thì người quân tử phải rời chức, kẻ tiểu nhân gặp điều xấu.

 Các thể cách của quẻ đến đây đã đầy đủ. Người mới học há có thể không hiểu rõ sao?

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video