# Kinh Phật nói về Chư Pháp Dũng Vương
# Kinh Phật nói về Chư Pháp Dũng Vương (tên kinh, nghĩa là "vua dũng mãnh giữa các pháp", ý nói đây là giáo pháp mạnh mẽ và cao nhất)
Kinh Phật nói về Chư Pháp Dũng Vương, một quyển
Thuộc nhóm kinh dịch lại, nằm ngoài năm bộ lớn của Đại thừa (Đại thừa: "cỗ xe lớn", dòng Phật giáo chủ trương tu hành để cứu độ tất cả chúng sinh và cùng thành Phật)
Kinh Phật nói về Chư Pháp Dũng Vương, một quyển
Do Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Đàm-ma-mật-đa, người nước Kế Tân (xứ Kashmir ngày nay), dịch vào đời Lưu Tống (triều Tống do họ Lưu lập ở Trung Quốc, thế kỷ V)
Kinh Phật nói về Chư Pháp Dũng Vương
Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Phật ở rừng trúc Ca-lan-đà, thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới) gồm một nghìn hai trăm năm mươi vị. Những vị này trước kia đều là phạm chí búi tóc (người tu theo các phái ngoài đạo Phật ở Ấn Độ, để tóc búi cao), đứng đầu là Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp, Ưu-ba-đề-xá (tức tôn giả Xá-lợi-phất), Câu-luật-đà (tức tôn giả Mục-kiền-liên) và các vị khác.
Tất cả đều là đại A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh). Các lậu (những ô nhiễm trong tâm khiến chúng sinh trôi lăn mãi trong sinh tử) đã hết, không còn phiền não. Tâm được giải thoát, trí tuệ được giải thoát. Tâm các vị đã nhu hòa, thuần thục, tự tại, không vướng mắc. Các vị là những bậc ma-ha-na-già (nghĩa là "rồng lớn" hay "voi lớn", tiếng tôn xưng bậc thánh có sức mạnh tinh thần lớn): việc cần làm đã làm xong, đã rời bỏ gánh nặng, đã đạt được lợi ích cho chính mình, đã dứt hết những trói buộc vào sự tồn tại, được giải thoát chân chính, thông suốt mọi pháp, đã đến bờ bên kia (tức Niết-bàn, nơi hết mọi khổ đau). Chỉ trừ một người là tôn giả A-nan.
Bấy giờ, vào ngày rằm, lúc nói giới cấm (buổi lễ định kỳ mà tăng chúng tụ họp đọc lại giới luật), Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi) ở chỗ trống trải. Đại chúng vây quanh, cung kính tôn trọng. Lúc ấy trong hội có một tỳ-kheo xuất gia chưa bao lâu, mới thọ giới cụ túc (bộ giới đầy đủ dành cho người xuất gia chính thức). Ngay hôm đó, vị ấy đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi vòng quanh Phật về phía bên phải ba vòng, chắp tay ngước nhìn mà thưa:
"Bạch Thế Tôn, con xuất gia chưa bao lâu, hôm nay đã thọ giới cụ túc, nhưng về việc xuất gia vẫn còn những điều ngờ vực chưa rõ. Cúi xin Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) thương xót giảng giải. Thế nào thì một tỳ-kheo nhận tín thí (của cải, đồ cúng dường do người có lòng tin dâng tặng) mà không phải là kẻ ngu si? Đã nhận rồi, làm sao để đền đáp trọn vẹn ơn của người bố thí? Nếu thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người theo đạo) sinh lòng tin trong sạch, phát tâm xuất gia, thì pháp mà mình mong cầu làm sao được thành tựu đầy đủ?" Rồi ngay trước Phật, vị ấy nói lại bằng kệ (bài thơ tụng trong kinh):
Con xuất gia chưa lâu, đã thọ giới cụ túc,
Việc này còn chưa rõ, xin thương xót giảng nói:
Làm sao nhận tín thí, rốt ráo đền trong sạch?
Tin tâm xuất gia rồi, đủ mọi điều mong ước?
Bấy giờ Như Lai bảo vị tỳ-kheo: "Nếu tỳ-kheo nào thành tựu ba pháp thì nhận các tín thí mà không ngu si; nhận rồi thì có thể đền đáp trọn vẹn trong sạch. Các thiện nam tử vì lòng tin mà xuất gia, thì những pháp mình mong cầu đều được đầy đủ. Ba pháp ấy là gì? Một là được vào tăng số (được kể vào hàng Tăng, tức đoàn thể các bậc thánh tu hành). Hai là siêng tu tăng nghiệp (những việc tu tập của hàng Tăng). Ba là được tăng thiện lợi (lợi ích tốt đẹp mà hàng Tăng đạt được). Tỳ-kheo nếu thành tựu được ba pháp như thế thì nhận tín thí của người không phải là ngu si; nhận rồi thì có thể đền đáp trọn vẹn trong sạch; vì lòng tin mà xuất gia thì mọi điều mong cầu đều được đầy đủ." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý này, bèn nói kệ:
Nếu ai vào tăng số, siêng tiến trong tăng nghiệp,
Được thiện lợi của Tăng, cùng tâm mình tương hợp,
Những người như thế ấy, trọn đền được tín thí,
Pháp mong cầu xuất gia, thảy đều được đầy đủ.
Bấy giờ vị tỳ-kheo lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nay Như Lai nói tóm tắt ý này, con vẫn chưa hiểu. Cúi xin Thế Tôn lại rủ lòng giảng rộng: thế nào là tỳ-kheo vào tăng số? Thế nào là tỳ-kheo siêng tu tăng nghiệp? Thế nào là tỳ-kheo được tăng thiện lợi?" Rồi trước Phật lại nói kệ:
Thế nào vào tăng số, siêng tiến trong tăng nghiệp,
Được thiện lợi của Tăng? Xin phân biệt giảng nói.
Bấy giờ Thế Tôn khen vị tỳ-kheo: "Lành thay, lành thay! Ông khéo hỏi ý này. Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ. Ta sẽ vì ông mà nói về tăng số, tăng nghiệp và tăng thiện lợi." Vị tỳ-kheo được Phật chấp thuận, khao khát mong được nghe. Phật bảo tỳ-kheo: "Bốn hướng và bốn đắc (tức tứ hướng tứ quả: bốn bậc đang hướng tới và bốn bậc đã chứng được bốn quả thánh, gộp lại là tám hạng thánh nhân) gọi là Tăng. Tăng thường được thế gian khen ngợi, người đời và tám bộ chúng (tám loài thần linh hộ trì Phật pháp như trời, rồng, dạ-xoa…) chắp tay cung kính. Tăng là ruộng phước (nơi cúng dường để gieo phước, như gieo hạt vào ruộng tốt) cao nhất giữa cõi trời và cõi người." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý này, bèn nói kệ:
Nay Ta nói bốn hướng, cùng với bốn quả chứng,
Ấy gọi là chúng Tăng, ruộng phước cao tột bậc.
"Lại nữa, này tỳ-kheo, thế nào là tăng nghiệp? Đó là tứ niệm xứ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh thêm lớn), tứ như ý túc (bốn nền tảng của thiền định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, suy xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc lành ấy), thất giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chánh niệm, phân biệt đúng sai các pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, thiền định, buông xả), bát thánh đạo phần (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng). Đó gọi là tăng nghiệp." Bấy giờ Thế Tôn lại nói kệ:
Thường siêng năng tinh tấn, tám Thánh đạo tối thắng,
Như vậy thì được vào, hàng Tăng bốn đôi trên (bốn đôi: bốn cặp "hướng" và "quả", tức tám hạng thánh nhân).
"Lại nữa, này tỳ-kheo, thế nào gọi là tăng thiện lợi? Đó là bốn quả sa-môn (bốn quả vị thánh của người xuất gia tu đạo; sa-môn: người xuất gia). Bốn quả ấy là gì? Quả Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất, bước vào dòng thánh, không còn đọa vào cõi khổ, tối đa tái sinh bảy lần nữa), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi đời có ham muốn), quả A-la-hán. Đó gọi là tăng lợi." Bấy giờ Thế Tôn lại nói kệ:
Thiện lợi bậc đại sĩ (người có chí lớn), ấy là vào tăng số,
Đủ bốn quả sa-môn, thì trọn đền được ơn.
Bấy giờ vị tỳ-kheo nghe lời ấy xong liền nói: "Như lời Phật dạy, nếu tỳ-kheo nào vào tăng số, siêng tu tăng nghiệp, được tăng thiện lợi, thì người ấy mới kham nhận mọi tín thí mà không ngu si; nhận rồi có thể đền trọn ơn của người bố thí; vì lòng tin mà xuất gia thì mọi điều mong cầu đều được đầy đủ. Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam tử phát tâm Đại thừa, cầu nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả, tức trí tuệ của Phật), vì lòng tin trong sạch mà xuất gia, thì người như thế có được ở trong tăng số, siêng tu tăng nghiệp, được tăng lợi chăng?"
Phật nói: "Này tỳ-kheo, lành thay, lành thay! Ông có trí tuệ lớn nên mới hỏi được câu hỏi khéo léo, sâu xa như thế. Nay ông hỏi Như Lai ý nghĩa sâu xa này là đã làm lợi ích, an vui cho rất nhiều trời và người." Phật lại bảo tỳ-kheo: "Hãy khéo giữ gìn ghi nhớ. Lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ, Ta sẽ vì ông mà nói." Vị tỳ-kheo thưa Phật: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn, con rất muốn được nghe. Cúi xin Như Lai phân biệt khéo nói." Phật nói: "Này tỳ-kheo, nếu có người phát tâm Đại thừa, tu hành Đại thừa, cầu nhất thiết trí, vì lòng tin mà rời bỏ gia đình, thì người như thế không vào tăng số, không tu tăng nghiệp, không được tăng lợi." Bấy giờ Thế Tôn lại nói kệ:
Chẳng vào trong tăng số, chẳng siêng tu tăng nghiệp,
Chẳng được thiện lợi Tăng, ấy là tu bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn của Phật).
Bấy giờ vị tỳ-kheo lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, vì lẽ gì Như Lai cho phép người như thế xuất gia, thọ giới cụ túc, nhận tín thí của người? Bạch Thế Tôn, người như thế không vào tăng số, không siêng tăng nghiệp, không được tăng lợi, thì làm sao đền trọn được ơn bố thí?" Phật nói: "Này tỳ-kheo, nay ông không nên hỏi việc ấy." Vị tỳ-kheo lại nói: "Nếu người như thế không vào tăng số, không siêng tăng nghiệp, không được tăng lợi, thì làm sao đền trọn được ơn bố thí?" Phật nói: "Thôi, thôi! Không cần hỏi nữa." Như lần thỉnh cầu thứ nhất, lần thứ hai, thứ ba cũng như vậy. Phật bảo tỳ-kheo: "Ông đã ba lần thỉnh cầu, lẽ nào Ta lại không nói?"
Nói lời ấy xong, Phật dùng sức thần thông phóng ánh sáng từ tướng bạch hào giữa hai chân mày (sợi lông trắng xoắn giữa hai chân mày, một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật). Ánh sáng ấy rực rỡ, có trăm nghìn màu sắc, chiếu khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ, mỗi thế giới có mặt trời, mặt trăng riêng), những nơi u ám tối tăm xưa nay chưa từng thấy được màu sắc đều được sáng rực. Chúng sinh trong các biển lớn, như cá, ba ba, thú chạy, ma-la (?) (có lẽ là loài thủy quái lớn), long vương, long nữ, các a-tu-la (loài thần có phước lớn nhưng hay sân giận, thường giao chiến với chư thiên) và a-tu-la nữ, các ca-lâu-la (chim thần cánh vàng, chuyên bắt rồng ăn) và ca-lâu-la nữ — các loài như thế đều được ánh sáng chiếu đến, lòng kinh ngạc, lông tóc dựng đứng, lấy làm lạ vì chưa từng có.
Ánh sáng ấy cũng chiếu đến các cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị vua trời giữ bốn phương, thấp nhất trong các cõi trời), Đao-lợi, Diệm-ma, Đâu-suất, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại (các tầng trời này cùng với Tứ Thiên Vương thuộc cõi Dục, nơi chúng sinh còn ham muốn); các trời Phạm thiên, Phạm Chúng, Phạm Phụ, Đại Phạm; Quang thiên, Quang Âm, Thiểu Quang, Vô Lượng Quang; Tịnh thiên, Thiểu Tịnh, Biến Tịnh, Vô Lượng Tịnh; Quả Thật thiên, Thiểu Quả, Quảng Quả, Vô Lượng Quả, Vô Tưởng, Vô Não, Vô Nhiệt, Thiện Hiện, Diệu Kiến, A-ca-nị-trá (các tầng trời này thuộc cõi Sắc, nơi chúng sinh đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế; A-ca-nị-trá là tầng cao nhất). Ánh sáng từ tướng bạch hào giữa hai chân mày chiếu khắp tất cả, cho đến khắp tam thiên đại thiên thế giới cũng vậy; từ trời Tứ Thiên Vương cho đến trời A-ca-nị-trá, không nơi nào không sáng rực. Chư thiên ấy thấy ánh sáng và sự biến hóa thần thông của Như Lai rồi, đều đến chỗ Phật cung kính cúng dường, tôn trọng khen ngợi, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi lui đứng một bên chắp tay.
Bấy giờ lại có vô số tỳ-kheo đang đi du hóa ở các nước, gặp ánh sáng ấy đều cùng kéo đến chỗ Phật, cung kính cúng dường, tôn trọng khen ngợi, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi lui đứng một bên chắp tay. Bấy giờ các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) đều thấy sự biến hóa thần thông như thế; thấy rồi sinh lòng tin trong sạch đối với Phật, liền đến chỗ Phật cung kính cúng dường, tôn trọng khen ngợi, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi lui ngồi một bên chắp tay. Cho đến khắp tam thiên đại thiên thế giới, trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời, sống bằng hương thơm), a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và loài không phải người (chỉ chung các loài quỷ thần…), đại chúng như thế đều thấy sự biến hóa thần thông của Như Lai, ai nấy đều đến chỗ Phật Thế Tôn, cung kính cúng dường, tôn trọng khen ngợi, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi lui ngồi một bên chắp tay.
Bấy giờ đại đức Xá-lợi-phất (vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải (cách bày tỏ lòng kính trọng), quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật mà thưa: "Bạch Thế Tôn, hôm nay vô số tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, tất cả đại chúng đều cùng tụ hội, cùng với trời, rồng, thần, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài không phải người; từ trời Tứ Thiên Vương cho đến trời A-ca-nị-trá đều hòa hợp, ngồi ngay ngắn trước Phật. Vì lẽ gì Như Lai phóng ánh sáng từ tướng bạch hào giữa hai chân mày? Cúi xin thương xót nói rõ nguyên do." Bấy giờ Xá-lợi-phất liền nói kệ trước Phật:
Có rất nhiều chúng sinh, số đông đến na-do-tha (đơn vị số cực lớn, khoảng hàng trăm tỷ),
Thấy thần biến lớn này, đều kéo đến tụ hội.
Vì sao phóng ánh sáng, nhóm họp đại chúng này?
Cúi xin rủ lòng thương, phân biệt nói nguyên do.
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi-phất: "Có một vị tỳ-kheo xuất gia chưa lâu, đã thọ giới cụ túc, đến hỏi Ta rằng: 'Bạch Thế Tôn, nếu có người phát tâm Đại thừa, cầu nhất thiết trí, cạo bỏ râu tóc, xuất gia tu đạo, thì làm sao nhận tốt mọi tín thí? Nhận rồi tất có thể đền đáp phước của người bố thí? Nếu thiện nam tử phát lòng tin, xuất gia học đạo, thì điều mong cầu không bao lâu đều được thành tựu?' Này Xá-lợi-phất, vì nhân duyên ấy mà có vô số đại chúng như thế kéo đến tụ hội." Xá-lợi-phất thưa: "Nay chính là lúc. Cúi xin Như Lai phân biệt giảng nói ý nghĩa ấy."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nay nếu Ta nói ý nghĩa ấy thì sẽ có vô lượng trăm nghìn chúng sinh sinh lòng nghi ngờ. Vì sao? Vì sức thần thông và sức đạo của những bậc rồng lớn ấy (chỉ các bậc đại nhân tu Đại thừa) không thể nghĩ bàn; tiếng rống không sợ hãi của những bậc sư tử ấy (ví lời thuyết pháp mạnh mẽ không e sợ, như tiếng gầm sư tử khiến muông thú khiếp phục) cũng không thể nghĩ bàn; pháp giới (cảnh giới chân lý mà bậc giác ngộ chứng được) của những bậc đại nhân ấy cũng không thể nghĩ bàn. Này Xá-lợi-phất, pháp giới của chư Phật Thế Tôn không thể nghĩ bàn; tất cả phàm phu, thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà chứng quả A-la-hán), duyên giác (người tự tu, quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ cho riêng mình) đều không thể tin hiểu. Này Xá-lợi-phất, vì Như Lai thấy những nhân duyên ấy nên im lặng không nói."
Khi ấy Xá-lợi-phất thỉnh cầu đến ba lần, Như Lai vẫn im lặng, không chấp thuận. Xá-lợi-phất lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, trong đại chúng này đã có vô lượng vô biên tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, trời, rồng, thần, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài không phải người từ lâu đã sinh lòng tin trong sạch đối với Phật. Cúi xin Như Lai thương xót các chúng sinh ấy mà phân biệt giảng nói ý nghĩa này." Rồi trước Phật lại nói kệ:
Lành thay đấng Vô Thượng, cúi xin rủ thương xót,
Rộng vì các bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), khéo nói công đức tột đỉnh.
Có những chúng sinh kia, nguyện sâu cầu bồ-đề,
Đối với pháp này rồi, sinh chí lành sâu dày.
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát ma-ha-tát (bồ-tát lớn, bậc bồ-tát có hạnh nguyện và công đức rộng lớn) đáng nhận sự cung kính cúng dường của tất cả chư thiên, người đời, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài không phải người. Này Xá-lợi-phất, bồ-tát ma-ha-tát không phải lo đền trả ơn bố thí (?). Vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì bồ-tát ma-ha-tát vốn đã đền trả trọn vẹn, trong sạch ơn bố thí rồi. Này Xá-lợi-phất, giả sử bồ-tát ma-ha-tát ngày ngày nhận lấy y phục và thức ăn của tất cả chúng sinh bố thí, mỗi nắm thức ăn của từng chúng sinh to như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), mỗi chiếc áo trùm kín cả bốn thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di, tức toàn cõi đất con người ở); trong một ngày nhận y phục và thức ăn như thế của tất cả chúng sinh, cũng vẫn có thể đền trả trọn vẹn trong sạch ơn bố thí. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì các bồ-tát ấy là ruộng phước cao nhất trong chúng sinh, là người đáng nhận sự cúng dường của thế gian."
"Này Xá-lợi-phất, ông thấy những người rất giàu có trong đời, có nhiều châu báu: vàng, bạc, lưu ly (ngọc xanh biếc), pha lê, ngọc trai, xa cừ (vỏ một loài sò lớn quý), mã não, các thứ vật dụng và đồ trải ngồi nằm mềm mại; như dòng lớn sát-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc võ sĩ ở Ấn Độ), dòng lớn bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ), nhà lớn cư sĩ (gia đình giàu có tại gia), các tiểu vương rải rác (vua các nước nhỏ, nhiều như hạt kê rải ra), Chuyển Luân Thánh Đế (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp) thành tựu bảy báu (bảy vật quý của vị vua ấy: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, quan giữ kho báu, tướng quân báu), tự tại giữa loài người; hoặc trời Tứ Thiên Vương, trời Tam Thập Tam (tức trời Đao-lợi), Thích Đề Hoàn Nhân (vua trời Đao-lợi, tức Đế Thích), thiên tử Diệm-ma, thiên tử Đâu-suất, thiên tử Hóa Lạc, thiên tử Tha Hóa Tự Tại, Phạm Tự Tại thiên vương (vua của trời Phạm thiên), cùng chư thiên khác ở cõi Sắc và cõi Vô Sắc (cõi Sắc: nơi chúng sinh lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế; cõi Vô Sắc: nơi chỉ còn tâm thức, không có thân hình); hoặc quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, quả Bích-chi-phật (tức quả Duyên giác); hoặc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp của Phật). Này Xá-lợi-phất, tất cả những điều ấy đều nhờ nhân duyên giáo hóa của bồ-tát mà xuất hiện ở đời."
"Vì sao? Này Xá-lợi-phất, bồ-tát ma-ha-tát phát tâm đi trên con đường bồ-đề, kế đó sẽ thành Phật, chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; chứng rồi lại chuyển bánh xe pháp (tức thuyết giảng giáo pháp, ví như bánh xe báu lăn đi phá tan mọi tà kiến), điều mà tất cả sa-môn, bà-la-môn trong thế gian, cùng Phạm thiên vương và ma vương Ba-tuần (vua của loài ma, chuyên ngăn trở người tu) đều không thể làm được. Khi ấy sẽ có vô lượng chúng sinh nghe pháp ấy rồi chứng quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, phát tâm Duyên giác, có người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nghe nói về bố thí thì siêng năng thực hành; nhờ nhân duyên bố thí mà sinh vào dòng lớn sát-lợi, dòng lớn bà-la-môn, nhà lớn cư sĩ, nhà tiểu vương, hoặc làm Chuyển Luân Thánh Đế đầy đủ bảy báu, tự tại giữa loài người. Nghe nói về giữ giới thì vững vàng giữ gìn; nhờ nhân duyên ấy mà sinh lên các trời Tứ Thiên Vương, Tam Thập Tam, Viêm-ma, Đâu-thuật, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại. Nghe nói về bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng) thì thuận theo tu hành; nhờ nhân duyên ấy mà sinh vào cõi Sắc. Nghe về bốn không định (bốn tầng thiền định vượt khỏi hình sắc) thì thuận theo mà thực hành; nhờ nhân duyên ấy mà sinh vào cõi Vô Sắc. Này Xá-lợi-phất, vì lẽ ấy nên biết rằng tất cả các pháp lành đều nhờ nhân duyên của bồ-tát mà xuất hiện ở đời."
"Này Xá-lợi-phất, ví như nhờ sức phước đức của long vương A-nậu-đạt-đa (vua rồng ở hồ A-nậu-đạt, nghĩa là hồ "Không nóng bức", tương truyền nằm trên dãy núi Tuyết, là nguồn của bốn con sông lớn) mà hồ của vua rồng ấy chảy ra bốn con sông lớn: phía đông là sông Hằng (sông Ganges), phía nam là sông Tân-đầu (sông Indus), phía tây là sông Bác-xoa (sông Oxus), phía bắc là sông Tư-đà (tương truyền là sông Sita). Bốn sông lớn này chảy ra bốn phương, đổ vào bốn biển lớn. Sông Hằng cùng năm trăm sông nhánh đổ vào biển đông; sông Tân-đầu cùng năm trăm sông nhánh đổ vào biển nam; sông Bác-xoa cùng năm trăm sông nhánh đổ vào biển tây; sông Tư-đà cùng năm trăm sông nhánh đổ vào biển bắc. Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Bốn con sông lớn này chảy ra bốn phương, lần lượt đổ vào bốn biển lớn, có làm lợi ích cho chúng sinh ở bốn phương chăng?" Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, thật làm lợi ích lớn cho vô lượng chúng sinh, như chim bay, thú chạy, người và loài không phải người." Xá-lợi-phất lại thưa: "Bạch Thế Tôn, ven những con sông ấy có lúa, lúa mạch, kê, đậu; các ruộng cũng được thấm nhuần, nên thu hoạch được nhiều lúa thóc, lại làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh như chim bay, thú chạy, người và loài không phải người."
"Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Bốn biển lớn ấy do đâu mà có?" Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, bốn biển lớn đều do bốn con sông." Phật lại bảo Xá-lợi-phất: "Ý ông nghĩ sao? Bốn biển lớn có làm lợi ích cho chúng sinh chăng?" Xá-lợi-phất thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn. Biển thật làm lợi ích cho vô lượng vô biên chúng sinh, tức những loài sống cả dưới nước lẫn trên cạn và những loài sống dưới nước, như cá lớn cá nhỏ, thú chạy, ma-la (?), rùa, ba ba, ếch nhái, ngỗng, nhạn, uyên ương; biển cũng làm hang ổ cho vô lượng vô biên loài thủy tộc khác." "Này Xá-lợi-phất, biển lớn như thế lại làm chỗ ở cho các loài khác như rồng, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la; biển cũng sinh ra vô lượng vô biên châu báu làm lợi ích cho tất cả người và loài không phải người, như ngọc trai, vỏ ốc kha (vỏ ốc trắng quý), ngọc bích, san hô, lưu ly, lưu ly xanh biếc, cùng các thứ châu báu khác, đều để chúng sinh sử dụng, làm lợi ích cho họ. Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Bốn biển lớn ấy do đâu mà có?" Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, biển đều do hồ A-nậu-đạt mà có."
Bấy giờ Phật khen Xá-lợi-phất: "Lành thay, lành thay! Thân long vương A-nậu-đạt-đa lìa được ba nỗi sợ. Ba nỗi sợ ấy là gì? Một là chim cánh vàng (chim ca-lâu-la chuyên bắt rồng ăn). Hai là cát nóng (rơi xuống đốt thân loài rồng). Ba là các loài rồng khi hành dục thì hiện ra thân rắn. Long vương A-nậu-đạt-đa không có những việc ấy. Này Xá-lợi-phất, cung điện nơi long vương A-nậu-đạt-đa ở chính là chỗ ở của những người ngồi thiền, có thần thông. Này Xá-lợi-phất, nếu có người nào ở được nơi ấy, nên biết những người ấy cũng không bị khổ não."
Xá-lợi-phất thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thật vô cùng hiếm có! Cung điện của long vương A-nậu-đạt-đa thành tựu công đức tốt đẹp cao quý như thế, trong ba nỗi sợ còn không có lấy một, huống gì đủ cả ba. Nếu có chúng sinh nào ở trong cung điện ấy cũng đều không gặp ba việc ấy. Đã là chỗ ở của bậc nhân giả (người hiền đức) có thần thông, khéo suy nghĩ, thì chỗ ấy ắt có thể chảy ra bốn con sông lớn, làm nhiều lợi ích cho chúng sinh. Do nhân duyên ấy mà nước bốn biển lớn được chúng sinh sử dụng và làm nơi cư trú, như các loài sinh từ trứng như chim bay, cùng các loài cầm thú khác, người và loài không phải người. Bạch Thế Tôn, hồ A-nậu-đạt thành tựu vô lượng công đức như thế."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Như long vương A-nậu-đạt-đa thân lìa ba nỗi sợ, bồ-tát cũng vậy, thân lìa ba nỗi sợ. Ba nỗi sợ ấy là gì? Một là sợ địa ngục, hai là sợ làm súc sinh, ba là sợ làm ngạ quỷ (quỷ đói). Này Xá-lợi-phất, như nhờ hồ A-nậu-đạt mà chảy ra bốn sông lớn làm lợi ích cho vô biên vô lượng chúng sinh, bồ-tát cũng vậy, dùng bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gắn bó với chúng sinh để dẫn dắt họ) mà thu nhận chúng sinh: một là bố thí (cho của cải, cho giáo pháp), hai là ái ngữ (nói lời dịu dàng, thương yêu), ba là lợi hành (làm việc lợi ích cho người), bốn là đồng sự (cùng làm, cùng sống với chúng sinh để cảm hóa họ). Này Xá-lợi-phất, bồ-tát ma-ha-tát dùng bốn nhiếp pháp làm lợi ích cho chúng sinh. Này Xá-lợi-phất, như nhờ hồ A-nậu-đạt mà có bốn biển lớn, bồ-tát cũng vậy, nhờ tâm bồ-đề mà sinh ra biển nhất thiết trí. Này Xá-lợi-phất, như nhờ biển lớn mà chúng sinh có nơi ở an ổn vui sướng; này Xá-lợi-phất, nhất thiết chủng trí (trí tuệ biết rõ mọi sự vật đến từng chi tiết, chỉ Phật mới có) cũng vậy, làm nơi ở an ổn vui sướng cho chúng sinh trong ba cõi. Ba cõi ấy là gì? Là cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình), cõi Sắc, cõi Vô Sắc."
"Này Xá-lợi-phất, tất cả đều nhờ bồ-tát đi khắp nơi giáo hóa mà khiến chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới được hưởng an vui. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, nếu có bồ-tát xuất hiện ở đời, thực hành đạo bồ-tát, nhờ tu hành đạo mà được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật); nhờ được thọ ký mà thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, chuyển bánh xe pháp, điều mà tất cả sa-môn, bà-la-môn trong thế gian, cùng Phạm thiên vương và ma vương Ba-tuần không thể làm được. Chúng sinh nghe pháp rồi thì có bốn chúng, tức tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di. Bốn chúng ấy nhờ nhân duyên này mà ở trong cõi trời, cõi người hưởng các thứ vui sướng nhiệm mầu, cùng niềm vui lìa ham muốn. Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Những pháp như thế do đâu mà có?" Xá-lợi-phất thưa: "Đều nhờ nhân duyên của bồ-tát mà có." "Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Những pháp còn ràng buộc trong ba cõi lại do ai mà có?" Xá-lợi-phất thưa: "Cũng nhờ nhân duyên của bồ-tát mà có." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Ý ông nghĩ sao? Trong những pháp còn ràng buộc ấy, có pháp nào đền đáp được ơn bồ-tát đã làm chăng?" Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, không có. Vì sao? Vì những pháp như thế đều nhờ bồ-tát mà xuất hiện ở đời."
"Bạch Thế Tôn, ví như có người nhiều của cải châu báu, vì lòng từ mà đem vô lượng châu báu trong kho của mình, trăm nghìn vạn ức na-do-tha món, bố thí cho người nghèo; cứ thế lần lượt cho hai người, ba người, bốn người, năm người, mười người, hai mươi người, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, trăm người, nghìn người, trăm nghìn vạn người, cho đến vô lượng chúng sinh, cả loài có hình sắc lẫn không hình sắc; xả bỏ hết mọi của cải châu báu mình có để bố thí cho vô lượng chúng sinh như thế; lại còn trừ cho họ những nỗi sợ hãi, trói buộc, roi gậy, quở mắng và các nẻo ác, lại giúp họ an trú trong niềm vui cõi người cõi trời. Thế mà trong số ấy có một người đàn ông chẻ một đồng tiền ra làm trăm phần, muốn đem một phần tiền ấy đền đáp ơn bố thí của người kia. Bạch Thế Tôn, ý Ngài nghĩ sao? Vị đại thí chủ kia làm nhiều lợi ích cho chúng sinh, mà người này chỉ đem một phần tiền muốn đền ơn, có thể đền được chăng?" "Không thể, này Xá-lợi-phất (?)." Xá-lợi-phất thưa: "Bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy, như người giàu kia làm lợi ích cho tất cả vô lượng chúng sinh và dứt trừ mọi điều ác cho họ, mà người ta lại đem một phần tiền để đền ơn. Bạch Thế Tôn, đối với người tu Đại thừa cũng như vậy: đem những niềm vui tùy ý đủ loại mà vô lượng chúng sinh như thế được hưởng để muốn đền ơn bồ-tát đã phát tâm, thì cũng như người kia đem một phần tiền đền ơn thí chủ."
Bấy giờ Phật khen Xá-lợi-phất: "Lành thay, lành thay! Nay ông đã thuận theo hạnh của Ta. Này Xá-lợi-phất, tất cả chúng sinh nếu trong trăm đời, nghìn đời, vạn đời, trăm nghìn vạn đời, mỗi đời trọn cả một kiếp sống, xả bỏ da thịt, xương tủy, gân mạch của thân mình dâng lên bồ-tát, cũng không thể đền được ơn của bồ-tát ấy, dù chỉ một phần trong trăm phần, nghìn phần, trăm nghìn ức phần, cho đến một phần trong số phần mà phép đếm không thể biết được. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, Ta xem tất cả đại chúng trời, người và a-tu-la, không ai có thể đền được ơn của bồ-tát ấy, chỉ trừ thiện nam tử, thiện nữ nhân phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì được tất cả vô lượng chúng sinh nương nhờ, làm nhiều lợi ích cho họ."
"Này Xá-lợi-phất, như ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở) mọc lên cây chiên-đàn (cây gỗ hương quý). Khi nó nảy mầm, có thể trừ mọi bệnh khổ của trẻ thơ trai gái. Khi nó ra lá, lại có thể chữa mọi bệnh khổ của thiếu niên nam nữ. Khi cây lớn lên, cành lá sum suê che bóng mát, chúng sinh ở dưới bóng đều trừ được mọi bệnh khổ. Khi hoa nở, có thể khiến trời và người được vui sướng. Khi quả chín, có ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương; nếu có chúng sinh thấy rồi khởi niệm nhận biết ánh sáng ấy, liền dứt trừ được sinh, già, bệnh, chết. Đến khi cây đổ, có chúng sinh lấy thân cây thì rốt cuộc không còn sợ khổ nghèo túng. Nếu lấy cành lá đem về nhà thì không còn lo đói khát. Này Xá-lợi-phất, cây chiên-đàn ấy xuất hiện ở đời luôn làm lợi ích cho chúng sinh, không lúc nào không làm lợi ích; từ khi nảy mầm cho đến khi người ta lấy cành lá đem về nhà, luôn làm lợi ích."
"Này Xá-lợi-phất, bồ-tát ma-ha-tát cũng vậy. Khi mới phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, bồ-tát dùng bốn nhiếp pháp thu nhận chúng sinh. Đã phát tâm rồi, tâm bồ-tát thường hướng về ba giải thoát (ba cửa đưa đến giải thoát). Ba cửa ấy là gì? Không (thấy mọi pháp đều không có tự tính riêng), vô tướng (không bám vào hình tướng), vô nguyện (không còn mong cầu, tạo tác). Cây lớn lên, là chỉ vô sinh nhẫn (trí tuệ an trụ vững chắc nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt). Hoa nở, là chỉ đã thành tựu nhất thiết chủng trí. Quả chín, là chỉ Như Lai nhập Bát-niết-bàn (tịch diệt hoàn toàn, tức Phật qua đời). Cây đổ, là chỉ sau khi nhập Niết-bàn, Phật dùng sức thần thông làm thân vỡ thành xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi hỏa táng bậc thánh) nhỏ như hạt đình lịch (một loại hạt cây rất nhỏ). Lấy cành lá đem về nhà, là chỉ sau khi Như Lai nhập Niết-bàn, người ta thu lấy xá-lợi, dựng các tháp miếu; chúng sinh vào đó thì suy hại, điều xấu đều tiêu trừ."
"Này Xá-lợi-phất, vì vậy nên biết rằng đối với thiện nam tử, thiện nữ nhân phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, mọi căn lành mà chúng sinh gieo nơi họ đều được đền đáp trọn vẹn. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì đó là muốn cho những người gieo giống Phật được nối tiếp nhau không dứt, cũng muốn cho hàng thanh văn, duyên giác không bị đoạn tuyệt; có thể ban cho tất cả vô lượng chúng sinh niềm vui cõi trời cõi người, và niềm vui vô lậu (không còn ô nhiễm phiền não) lìa khỏi phiền não. Này Xá-lợi-phất, nếu có người có thể ban cho tất cả chúng sinh niềm vui cõi trời cõi người và niềm vui vô lậu lìa phiền não, thì người như thế có thể dùng ví dụ để nói rõ cho sánh được chăng?" Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, không thể. Bạch Thế Tôn, không có trời, người, sa-môn, bà-la-môn, ma hay Phạm thiên, cùng tất cả vô lượng chúng khác, dù trong một kiếp (khoảng thời gian cực dài của một chu kỳ thế giới), trăm kiếp, nghìn kiếp, trăm nghìn vạn kiếp, cho đến vô lượng a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không đếm xuể) kiếp, có thể đền được ơn phát tâm của bồ-tát."
"Này Xá-lợi-phất, vì vậy thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn đền trả trọn vẹn ơn bố thí một cách cao tột nhất thì nên phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này Xá-lợi-phất, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn đền ơn chư Phật quá khứ, cũng nên phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề như vậy. Này Xá-lợi-phất, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn đền ơn chư Như Lai vị lai, cũng nên phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề như vậy. Này Xá-lợi-phất, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn đền ơn chư Phật mười phương hiện tại, cũng nên phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề như vậy. Này Xá-lợi-phất, chỉ có hai hạng người đền được ơn Phật. Hai hạng ấy là gì? Một là người đã dứt sạch các lậu (tức A-la-hán). Hai là người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này Xá-lợi-phất, hai hạng người ấy khéo cúng dường chư Phật Như Lai, khéo đền đáp mọi ân huệ của chư Phật." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý này, bèn nói kệ:
Hai hạng người đã nói, có thể cúng dường Phật,
Ấy là A-la-hán, cùng bồ-tát ma-ha-tát.
Đó gọi là hai người, cúng dường các Thế Tôn,
Ở trong khắp ba cõi, không có người thứ ba.
Nếu ai có thể dùng, tâm bình đẳng quán xét hết thảy pháp,
Những hạng người như thế, mới gọi là người trí.
Dẫu đem năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm dịu) tuyệt diệu, cùng mọi thứ cần dùng đáng ưa,
Cúng dường bồ-tát ấy, vẫn chẳng đền được ơn.
Nếu cúng dường bậc lìa ái, A-la-hán thân cuối cùng (thân sau chót, không còn tái sinh),
Cùng người phát tâm vô thượng, đang đi trên đường bồ-đề,
Ấy là ruộng phước bậc nhất, cao tột không gì hơn.
Trời, người cùng các Phạm thiên, đều đem vật mình yêu quý,
Cúng dường bồ-tát ấy, cũng chẳng đền được ơn.
Hai hạng người như thế, thật chẳng cần thứ gì,
Dù được cúng dường bậc nhất, tâm vẫn không tham đắm.
Vì nhân duyên như vậy, dẫu dâng cũng chẳng đền.
Các bậc trí trong đời, nếu muốn cúng dường Phật,
Nên phát tâm bồ-đề, tu hành hạnh nhẫn nhục.
Nếu muốn làm công đức, nhiều mãi không hạn lượng,
Hãy vì quả bồ-đề, làm việc lành cao tột.
Nếu muốn được thiền định, tu bốn tâm vô lượng (bốn tâm rộng lớn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả),
Người ấy nên tinh tấn, vì trí tuệ của Phật.
Muốn được mọi niềm vui, tiêu trừ các khổ não,
Những người như thế ấy, nên ở trong Phật pháp,
Sinh lòng mong mỏi sâu dày, trọn cầu đạo vô thượng.
Nếu muốn được ra mắt, vô lượng các Thế Tôn,
Nên sinh lòng cung kính, cầu sâu đạo chân chính.
Nếu muốn từ một cõi, đi đến vô lượng cõi,
Nên siêng năng tinh tấn, khát khao sâu bồ-đề.
Muốn thấy Phật quá khứ, nên khởi chí tinh tấn,
Vì quả bồ-đề ấy, khéo thuận theo tu học.
Nếu muốn mau được thấy, các Phật đời vị lai,
Cũng nên vì bồ-đề, hết lòng chuyên tu đạo.
Nếu lại muốn được thấy, các Thế Tôn hiện tại,
Cũng nên vì bồ-đề, sinh lòng mong cầu lành.
Nên biết những người ấy, bậc cao, chẳng phàm thấp.
Nếu muốn đối chúng sinh, khắp mở lòng từ ái,
Người ấy nên siêng tiến, mau cầu đạo vô thượng.
Nếu muốn khiến chúng sinh, đều trừ hết khổ não,
Nên học trí vô thượng, giữa chừng chớ bỏ dở.
Nếu muốn ban chúng sinh, hết thảy mọi niềm vui,
Người trí vì bồ-đề, nên phát chí lành sâu.
Nếu muốn diệt cho chúng sinh, vô lượng các nẻo ác (những cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh),
Người trí nên giữ lấy, tâm bồ-đề rốt ráo.
Những gì người ấy được, vô lượng các công đức,
Tất cả không có ai, nói được lời ví dụ,
Ấy là phát tâm bồ-đề, muốn thành đạo vô thượng.
Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, đại đức Xá-lợi-phất thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nay nói kinh này được bao nhiêu công đức? Bao nhiêu chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?" Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nay ông không nên hỏi điều ấy. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, nếu Như Lai nói những việc thuộc nhất thiết trí thì sẽ khiến nhiều chúng sinh sinh lòng nghi ngờ. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì chư Phật Thế Tôn có giới, thiền định, trí tuệ vô lượng và sức thần thông vô biên. Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Như Lai có thể nói được ranh giới, giới hạn của hư không để có thể biết, có thể tính, có thể đo lường chăng?" "Bạch Thế Tôn, không thể. Vì sao? Bạch Thế Tôn, vì ranh giới của hư không thì không ai đã biết, đang biết hay sẽ biết." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Trí tuệ của Phật cũng vậy, thanh văn, duyên giác đã không biết, đang không biết, sẽ không biết. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, vì trí tuệ vô thượng của Như Lai không phải là cảnh giới mà hàng thanh văn, duyên giác có thể đi đến."
Xá-lợi-phất thưa: "Những chúng sinh ấy thật vô cùng hiếm có, khéo phân biệt được bồ-đề vô thượng mà có thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Những chúng sinh ấy thật vô cùng hiếm có, khéo phân biệt được bồ-đề vô thượng mà có thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Giả sử tất cả chúng sinh dưới nước, trên cạn, trên không trong cõi Diêm-phù-đề đều được thân người, nếu có một người dạy tất cả những người ấy, khiến họ an trú trong năm giới (năm giới của người tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và mười điều lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không sân giận, không tà kiến). Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Người ấy nhờ nhân duyên này được phước nhiều chăng?" "Bạch Thế Tôn, rất nhiều. Phước người ấy được không thể lấy ví dụ mà so sánh."
"Nay Ta sẽ nói: nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề, khiến họ an trú trong năm giới, mười điều lành, thì công đức có được không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy đạt tín hành (hạng người bước vào đạo nhờ lòng tin vào lời dạy). Này Xá-lợi-phất, hãy tạm gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ đạt tín hành, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy đạt pháp hành (hạng người bước vào đạo nhờ tự mình hiểu thấu giáo pháp). Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ đạt pháp hành, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy đạt bậc bát nhân (bậc thứ tám, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn, tính ngược từ A-la-hán là bậc thứ tám). Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ đạt bậc bát nhân, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy chứng quả Tu-đà-hoàn."
"Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ chứng quả Tu-đà-hoàn, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy chứng quả Tư-đà-hàm. Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề chứng quả Tư-đà-hàm, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy chứng quả A-na-hàm. Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề chứng quả A-na-hàm, cũng không bằng người dạy dỗ một người chứng quả A-la-hán. Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ chứng quả A-la-hán, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy thành Duyên giác. Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ thành Duyên giác, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
"Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề phát tâm bồ-đề, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy đạt bất thoái chuyển (địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật). Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ đạt bất thoái chuyển, cũng không bằng người dạy dỗ một người khiến người ấy được vô sinh pháp nhẫn (trí tuệ an trụ vững chắc nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt). Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề được vô sinh pháp nhẫn, cũng không bằng người khuyên dạy một người khiến người ấy mau thành tựu trí tuệ vô thượng. Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến họ mau thành tựu trí tuệ vô thượng, cũng không bằng người tinh cần tu tập kinh điển này."
"Vì sao? Vì kinh này có thể phá hoại tất cả quân ma, có thể phá các ấm (năm nhóm yếu tố hợp thành con người: hình thể, cảm thọ, tri giác, hành động tạo tác của tâm, nhận thức), không gần gũi các giới (mười tám yếu tố của sự nhận biết: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), làm tan rã các nhập (mười hai chỗ tiếp xúc: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), diệt trừ phiền não, khơi dậy bản tính trắng sạch, trừ bỏ các pháp ràng buộc (?). Nếu có thể đem kinh điển Nhất Thiết Pháp Dũng Vương này rộng phân biệt giảng nói cho chúng sinh khác, thì công đức có được vô lượng vô biên, không thể nói hết."
"Này Xá-lợi-phất, hãy gác chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề, gác chúng sinh trong bốn thiên hạ, gác chúng sinh trong tiểu thiên thế giới (một nghìn thế giới nhỏ), gác chúng sinh trong trung thiên thế giới (một nghìn tiểu thiên thế giới), gác chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới. Này Xá-lợi-phất, nếu trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở phương đông, nam, tây, bắc, bốn phương góc, phương trên, phương dưới, các chúng sinh trong đó, hoặc có hình sắc hoặc không hình sắc, có tư tưởng hoặc không tư tưởng, ở dưới nước, trên cạn hay trong hư không, sinh từ trứng, sinh từ thai, sinh từ chỗ ẩm ướt, hay hóa sinh (tự nhiên sinh ra mà không nhờ cha mẹ, như chư thiên), tất cả chúng sinh ấy dần dần lần lượt được thân người; nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy tất cả vô lượng chúng sinh ấy, khiến họ an trú trong năm giới, mười điều lành. Này Xá-lợi-phất, ý ông nghĩ sao? Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy nhờ nhân duyên này được phước nhiều chăng?" Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Thế Tôn, rất nhiều. Công đức người ấy có được không thể lấy ví dụ mà so sánh."
"Này Xá-lợi-phất, lại gác việc ấy. Dù dạy chúng sinh trong các thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, khiến họ đạt tín hành, pháp hành, bát nhân, quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, đạo Bích-chi-phật, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, bất thoái chuyển, vô sinh pháp nhẫn, mau thành tựu trí tuệ vô thượng trọn khắp, cũng không bằng người đem kinh điển Nhất Thiết Pháp Dũng Vương này rộng phân biệt giảng nói cho chúng sinh khác. Công đức có được so với công đức khuyến hóa chúng sinh ở trên là thù thắng nhất, tôn quý nhất, cao tột, nhiệm mầu nhất, tốt lành nhất, hơn hết không gì vượt qua, không gì sánh được, không gì ngang bằng."
"Này Xá-lợi-phất, nên biết đây là phương tiện (cách thức khéo léo để dẫn dắt người tu) vô thượng, có thể khiến bồ-tát chắc chắn tu hành trên đường bồ-đề. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, nếu có bồ-tát nghe kinh điển Nhất Thiết Pháp Dũng Vương, nghe rồi liền được không còn thối lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nên biết người ấy có thể làm ruộng phước cho chúng sinh, không ai ngang bằng, không gì sánh được; đã được giải thoát, đến bờ bên kia; trong sạch, nhu hòa, vắng lặng, đã vào Niết-bàn; là con thật của Phật, đáng nhận cúng dường. Đó là bậc trượng phu sư tử dũng mãnh, vượt hơn trời người; là rồng trong loài người, là trời trong các trời; là bậc không còn chấp trước, không bị trói buộc, không bị ngăn ngại; việc cần làm đã làm xong, thành tựu mọi việc; là bậc thành tựu đầy đủ vô lượng công đức." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý này, bèn nói kệ:
Nếu phát tâm bồ-đề, rốt ráo đến bờ kia,
Những bậc đại nhân ấy, lòng không còn nghi hoặc.
Nếu bố thí người ấy, được phước báo vô lượng;
Muốn được phước như thế, nên phát tâm bồ-đề.
Đã phát tâm bồ-đề, khối phước đức có được,
Muốn cân một phần nhỏ, cũng chẳng thể đo lường.
Dạy vô lượng thế giới, tất cả các chúng sinh,
Khiến đều giữ năm giới, cho đến bậc cao hơn,
Dù dạy được như vậy, chẳng bằng phát bồ-đề.
Ngoài ra không gì bằng, chỉ trừ hiểu kinh này.
Nếu học kinh điển này, tức là ruộng phước tốt,
Đáng nhận trời người cúng, vắng lặng, khéo điều phục.
Nếu nghe kinh điển này, tức là con thật của Phật,
Cũng gọi siêng tinh tấn, tịch tĩnh đến bờ kia.
Là sư tử, trời, rồng, nên gọi là đại nhân,
Cũng là trời trong trời, tôn quý nhất chúng sinh.
Nếu có ai tuyên nói, kinh điển mầu nhiệm này,
Người ấy được gọi là, bậc vô thượng giữa loài người.
Phật nói kệ xong, đại đức Xá-lợi-phất thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thật chưa từng có! Bạch Thế Tôn, nay trong kinh Nhất Thiết Pháp Dũng Vương, Ngài đã nói tóm lược mọi lời dạy dành cho bồ-tát. Bạch Thế Tôn, bồ-tát ma-ha-tát dù trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp thực hành những hạnh mà bồ-tát cần làm, vẫn khó thành tựu bồ-đề vô thượng. Bạch Thế Tôn, thế mà nay trong kinh này nói về đạo vô thượng thì lại không khó. Bạch Thế Tôn, các chúng sinh ấy mau được lợi ích tốt đẹp, lợi ích bậc nhất. Bạch Thế Tôn, nếu có chúng sinh được nghe kinh này, đọc tụng thông thuộc, rộng giảng cho người khác, nên biết người ấy đã hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bạch Thế Tôn, lành thay, lành thay kinh điển mầu nhiệm này! Cúi xin Như Lai lại rủ lòng nói lại. Vì sao? Theo con hiểu nghĩa lý Phật nói, trong các kinh pháp do chư Phật quá khứ nói, kinh này thù thắng nhất; trong các kinh pháp do chư Phật vị lai nói, kinh này cũng thù thắng nhất; trong bánh xe pháp vô thượng do chư Phật mười phương hiện tại chuyển, kinh này cũng thù thắng. Bạch Thế Tôn, con cũng từng nói vô lượng kinh điển cùng văn tự của chúng, cũng từng nghe Như Lai nói vô lượng kinh cùng ý vị của chúng, nhưng chưa từng được nghe kinh điển như thế này. Lành thay Thế Tôn, cúi xin thương xót thường rộng nói kinh điển như thế."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Ý nghĩa ấy Như Lai tự biết. Tùy khi có chúng sinh sinh lòng tin hiểu, lúc ấy Ta sẽ vì họ rộng nói mà thu nhận họ. Này Xá-lợi-phất, những điều này đều là điều Như Lai biết, không phải hàng thanh văn, Bích-chi-phật có thể theo kịp. Này Xá-lợi-phất, nay Ta nói kinh điển mầu nhiệm này, tám vạn bốn nghìn Phạm thiên và người, ba mươi sáu ức chư thiên cõi Dục trước chưa phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nay đều phát tâm; ba mươi ức chư thiên được vô sinh pháp nhẫn; vô lượng vô số chư thiên ở mặt đất, các rồng, quỷ thần trước chưa phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nay đều phát tâm. Này Xá-lợi-phất, vì Ta thấy lợi ích như thế nên thường rộng nói kinh điển như thế."
Bấy giờ trong hội có vô lượng trăm nghìn chúng sinh, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, chắp tay quỳ thẳng, ngước nhìn Như Lai không hề chớp mắt. Bấy giờ Như Lai vui vẻ mỉm cười. Theo lệ thường của chư Phật, không bao giờ mỉm cười vô cớ. Mỉm cười xong, từ miệng Phật phóng ra các thứ ánh sáng xanh, vàng, đỏ, trắng, tím, màu pha lê, chiếu khắp vô lượng vô biên thế giới, lên đến trời Phạm thiên, rồi quay về vòng quanh thân Phật ba vòng và đi vào từ đỉnh đầu. Bấy giờ đại đức Xá-lợi-phất liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, quỳ thẳng chắp tay thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, chư Phật không mỉm cười vô cớ. Bạch Thế Tôn, nay vì nhân duyên gì mà Ngài mỉm cười?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Ông có thấy vô lượng vô số trăm nghìn chúng sinh này, tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, đang chắp tay đứng hầu hướng về Ta, ngước nhìn không chớp mắt chăng?" "Bạch Thế Tôn, con đã thấy." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Đại chúng ấy mong muốn được nghe hạnh vô thượng mà bồ-tát tu tập. Này Xá-lợi-phất, Như Lai biết rõ điều mà tất cả chúng sinh nghĩ và làm, vì vậy nay Ta sẽ nói cho họ. Này Xá-lợi-phất, nếu người không thấy có tâm quá khứ, hiện tại, vị lai, thì đó gọi là hạnh của bồ-tát. Lại nữa, này Xá-lợi-phất, nếu không thấy có tính chất và hình tướng của các ấm, không tham các giới, không bám các nhập, này Xá-lợi-phất, đó gọi là pháp mà bồ-tát thực hành. Đó là điều mà Như Lai, bậc Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính), đã nói."
Khi Phật nói xong pháp mà bồ-tát thực hành, tam thiên đại thiên thế giới của Phật chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất, điềm báo việc lớn). Bấy giờ Ba-tuần cùng quyến thuộc đang ở trong cung ma kinh sợ run rẩy, liền rơi xuống đất, rồi mỗi kẻ đến trước Phật nói kệ:
Ta cùng các quyến thuộc, nay thảy đều tan vỡ,
Tất cả rơi xuống đất, chẳng ai trở về được.
Nếu Phật diễn nói trọn, kinh điển này không sót,
Phá được ma phiền não, ma năm ấm, ma chết (ba thứ ma: phiền não làm hại tâm; năm ấm, tức thân tâm, sinh ra khổ; và cái chết cướp mạng sống),
Khiến thế lực chúng mất, tất cả không còn sót.
Vì nghe các pháp đều không, sức ma liền suy yếu;
Được trí tuệ vô ngã (thấy rõ không có cái "ta" thường còn), ma chết liền lui tan;
Vì ngộ tính pháp là không, không còn chịu đời sau.
Bấy giờ Ba-tuần lại nói kệ:
Lành thay bậc siêng tinh tấn, rồng lớn cao tột bậc!
Nay ta cùng quyến thuộc, đều chịu khổ vô lượng.
Cúi xin dung nhan từ bi, thương xót mà an ủi,
Để ta nhờ nhân này, khỏi bước vào cửa chết.
Bấy giờ Như Lai liền vì Ba-tuần mà nói kệ:
Ba-tuần cùng quyến thuộc, nếu muốn thoát cửa chết,
Nên đối với kinh này, sinh lòng tin trong sạch sâu.
Trong khắp cả thế gian, ít ai tin được kinh;
Vì vậy ngươi nay nên, tin nhận và làm theo.
Bấy giờ Ba-tuần nghe kệ xong, vui mừng hớn hở, bỗng nhiên biến mất. Phật nói kinh xong, đại đức Xá-lợi-phất cùng vị tỳ-kheo đã hỏi, và các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di khác, tất cả đại chúng, trời, rồng, quỷ thần, người và loài không phải người, nghe Phật nói đều vui mừng, khen rằng: "Lành thay!", rồi làm lễ mà lui ra.
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video