# Kinh Tứ Đồng Tử Tam Muội (Kinh về phép tam-muội của bốn cậu bé; tam-muội là trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ, lặng yên không tán loạn)
Kinh Tứ Đồng Tử Tam Muội
Đời Tùy, Xà-na-quật-đa dịch
Kinh Tứ Đồng Tử Tam Muội, quyển thượng
Đời Tùy, Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là các bài luận giải) Xà-na-quật-đa, người nước Kiện-đà-la ở Bắc Ấn Độ, dịch.
Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, đức Bà-già-bà (tức Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) ở nước Câu-thi-na, vùng đất của dòng Lực Sĩ (bộ tộc Malla), trong rừng cây Sa-la, giữa hai cặp cây song thụ (hai cặp cây Sa-la mọc đối nhau).
Khi ấy đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) suy nghĩ: "Hôm nay đã đến lúc nhập Niết-bàn (tắt hẳn mọi phiền não và vòng sinh tử; ở đây chỉ việc Phật rời bỏ thân xác, qua đời), ta nên đi vào cõi diệt." Trưởng lão A-nan ngay đêm ấy bỗng gặp ác mộng, kinh sợ lo buồn, chạy vội đến chỗ Phật, buồn rầu thảm thiết chắp tay, ngước nhìn Thế Tôn, mắt không rời giây lát.
Bấy giờ Phật bảo trưởng lão A-nan, người con dòng Cù-đàm: "Vì sao ông cứ chăm chăm nhìn ta như vậy, mắt không chớp chút nào?" Khi ấy A-nan liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, đêm qua con bỗng thấy một giấc mộng, lông trên mình dựng đứng, vô cùng sợ hãi. Ắt đó là điềm báo trước việc Như Lai nhập Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, con đã thấy giấc mộng chẳng lành ấy rồi, lòng không còn chỗ nương tựa, buồn khổ sâu nặng, sợ Thế Tôn sắp mau nhập Niết-bàn."
Phật bảo A-nan, người con dòng Cù-đàm: "Ông thấy mộng gì mà biết là điềm báo trước Như Lai nhập Niết-bàn, rồi sinh kinh sợ như thế?" Bấy giờ Như Lai liền dùng bài kệ (bài thơ tụng trong kinh) này hỏi A-nan:
Ông mộng thấy những gì, ở nơi rừng Sa-la,
Mà cho là điềm trước Niết-bàn? Điềm ấy hãy nói cho ta nghe.
Bấy giờ A-nan liền dùng kệ tụng thưa Thế Tôn rằng:
Giấc mộng con thấy đêm qua, đáng sợ đến dựng lông,
Sợ hãi, lòng kinh hoàng, xin Thế Tôn nay lắng nghe.
Bỗng giữa thế gian này, mọc lên một cây lớn rộng,
Đẹp đẽ nhiệm mầu rất đáng ngắm, luôn đủ các hoa trái.
Che phủ khắp cõi chúng sinh, bóng cây vô cùng mát mẻ.
Ai được ngồi dưới gốc cây, hưởng an vui, hết lo âu hoạn nạn.
Nhìn cây thì mắt được trong sáng, nghe tiếng thì tai được trong sáng.
Thành tựu nhiều công đức (phúc lành tích lũy do làm điều thiện), cao vút đến tận Hữu Đỉnh (tầng trời cao nhất trong các cõi tồn tại).
Cây ấy phát ra tiếng hay, nói đủ các tướng của mọi pháp (hình tướng, bản chất của mọi sự vật và lẽ đạo),
Nghĩa nhiệm mầu đầy đủ, làm an vui các chúng sinh.
Cây ấy phát ra ánh sáng, nhiều như số cát sông Hằng,
Tràn đầy những cõi nước như thế, chiếu đến đâu cũng khắp cả.
Mọi cõi giới khắp mười phương, vô lượng, khó nghĩ bàn,
Ai được ánh sáng chạm tới, ắt sẽ được lợi ích.
Cây ấy tỏa hương thơm diệu, xông khắp các cõi mười phương.
Ai ngửi được hương ấy, không rơi vào các ác đạo (những đường tái sinh xấu xa đau khổ),
Cũng không rơi vào địa ngục, và không rơi vào loài súc sinh,
(Không làm) ngạ quỷ (quỷ đói), a-tu-la (loài thần hay ghen tức, ưa gây chiến), mà đều đến được thiện thú (những đường tái sinh tốt lành).
Cây lớn nhiệm mầu như thế, làm an vui các chúng sinh,
Bỗng gãy đổ ở đất Lực Sĩ, nằm giữa đôi cây song thụ.
Lúc ấy hàng nghìn đại chúng, vô lượng, không thể nghĩ bàn,
Thấy cây lớn này ngã đổ, kêu gào khóc than thảm thiết.
Bỗng chẳng còn nghe tiếng ấy, cũng chẳng còn ngửi hương thơm,
Ai nấy không tự đứng dậy nổi, con cũng mê man ngã gục.
Đêm qua con mộng như thế, vô số cảnh tượng đáng sợ.
Như việc con đã thấy, xin bậc Có Mắt (đức Phật, bậc thấy suốt mọi lẽ) giải nói cho con.
Bấy giờ các vị thiên tử ở cõi trời Tịnh Cư (năm tầng trời cao thuộc cõi Sắc, nơi ở của các bậc thánh đã không còn trở lại cõi Dục), cùng Đại Phạm Thiên vương (vua trời Phạm Thiên), chủ của thế giới Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống), Thương Chủ con của Ma vương (vua loài ma), thiên chủ Kiều-thi-ca (tức Đế Thích, vua cõi trời Ba Mươi Ba), Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) cùng các quyến thuộc, mỗi vị ở nơi mình đều biết được điềm Phật Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn.
Mỗi vị cùng hơn tám mươi na-do-tha (đơn vị số cực lớn, hàng trăm tỷ) quyến thuộc là các thiên tử, trước sau vây quanh, đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi đồng thanh kêu gào sầu não, buồn rầu rơi lệ, liền hướng về A-nan mà nói kệ rằng:
Than ôi, khổ lớn thay! A-nan, ông biết rõ chăng:
Như Lai giữa đôi cây, sắp nhập vào diệt độ (tắt hẳn mọi khổ, vượt khỏi sinh tử; tức nhập Niết-bàn).
Đấng làm đèn cho kẻ không đèn, làm chỗ nương cho kẻ không nơi nương,
Sắp đi vào chốn vắng lặng, đại Niết-bàn vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác hay bất cứ ràng buộc nào).
Bấy giờ Thế Tôn hướng về tuệ mạng (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo, ý nói người lấy trí tuệ làm mạng sống) A-nan và các chúng trời mà nói kệ rằng:
Này hiền giả, chớ lo khổ, đúng như điều ông thấy, không khác.
Đêm nay ta nhập Niết-bàn, ở dưới rừng song thụ.
Cây lớn mà ông thấy, cành thân không thể nghĩ bàn,
Đủ ánh sáng và hương thơm, gãy đổ giữa đôi cây.
Như cây ấy, Phật cũng vậy, nay sắp đến nơi kia,
Vào cõi diệt độ vô dư, như nước dập tắt lửa lớn.
Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên, thần thông, trí tuệ bậc nhất,
Hai người đã diệt độ rồi, nay ông há chẳng biết sao?
Các hành (mọi sự vật do nhân duyên hợp lại mà thành) đều như thế, là pháp vô thường, sinh rồi lại diệt.
Phật biết rõ tướng như thế, biết rồi nói cho đại chúng.
A-nan, ông hãy báo cho các hàng Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) của ta:
Thượng tọa (vị tỳ-kheo bậc trên, tuổi đạo cao) Ni-lâu-đà, thiên nhãn (mắt nhìn thấu xa như mắt trời) bậc nhất,
Thượng tọa Ca-chiên-diên, thượng tọa Câu-hy-la,
Phú-lâu-na, Tu-bồ-đề, Nan-đê và Ngưu Tứ,
Thâu-na, Mô-già vương, người mặc áo phấn tảo (áo ghép từ vải vụn nhặt nơi bãi rác),
Nan-đà, La-hầu-la, cùng các Thanh văn khác,
Những người hữu học, vô học (hữu học: người đã vào hàng thánh nhưng còn phải tu học; vô học: bậc A-la-hán đã xong việc tu học), và các phàm phu khác;
Hãy mau báo cho tất cả biết: chẳng bao lâu nữa ta diệt độ.
Chớ để sau khi ta Niết-bàn, họ mới sinh khổ não.
Hàng hữu học và phàm phu, không thấy (ta) sẽ sinh khổ lớn (?).
Ta an ủi họ, chỉ rõ tướng chân thật của pháp:
Các hành đều như mộng, vô thường, các ông chớ lo.
Bấy giờ Thế Tôn nói như thế xong, tuệ mạng A-nan liền dùng kệ tụng thưa Thế Tôn rằng:
Bạch Thế Tôn, con lạc mất phương hướng, cả thân run rẩy.
Nghe Phật sắp diệt độ, con buồn lo chẳng ít.
Thân sợ hãi, không vui, lòng càng thêm đau xót.
Bậc lìa dục cũng như thế sao? Con mắt (của đời) sao lại ra đi (?)
Làm sao báo cho vị thượng tọa, có con mắt bậc nhất?
Hôm nay Đấng Đại Bi, thấy rồi không còn thấy nữa.
Con nay tự mình lo khổ, sao báo nổi nỗi khổ ấy cho họ?
Các thượng tọa làm sao nghe nổi việc khổ não, đáng sợ lớn lao?
Hàng hữu học làm sao trụ nổi, cùng các phàm phu khác?
Bị mũi tên sầu bi bắn trúng — xin Thế Tôn ở lại một kiếp (khoảng thời gian cực dài).
Làm sao nói với bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) rằng Thế Tôn đã diệt?
Thế Tôn hãy vì con mà nói, xin Thế Tôn ở lại một kiếp.
Ngọn đuốc lớn đi quá mau, tắt mất khỏi thế gian.
Thế gian tối tăm mờ mịt, thế gian mãi mãi mù lòa.
Con không thể báo cho họ việc khổ lớn của thế gian.
Xin Thế Tôn sai người khác, người không có lo khổ.
Phật bảo A-nan, người con dòng Cù-đàm: "Ông chớ lo khổ. Tính chất và hình tướng của các hành đều là vô thường." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:
A-nan, hàng ức chư thiên, nghe Phật sắp Niết-bàn,
Đều bỏ cung điện cõi trời, buồn rầu khổ não vô cùng.
Này thị giả, ông có việc chính đáng: ông hãy đi báo các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ),
Kẻo sau khi ta Niết-bàn, họ áo não vì không gặp ta.
Bấy giờ tuệ mạng A-ni-lâu-đà đang ở trên đỉnh núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) thuyết pháp cho chư thiên cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời trên đỉnh Tu-di, do Đế Thích làm chủ). Lúc ấy ngài liền dùng thiên nhãn (mắt nhìn thấu xa như mắt trời) trong sạch, vượt hơn mắt người, trông thấy các thiên tử có uy đức lớn rời bỏ cung điện; lại nghe chư thiên kêu la lớn tiếng, gào khóc thảm thiết; lại thấy đồ chúng, quyến thuộc của chính họ đều tan tác bốn phương.
Khi ấy A-ni-lâu-đà chánh niệm (giữ tâm tỉnh giác đúng đắn), dùng ánh sáng thiên nhãn rất sâu, lại quán sát lần nữa, thấy các thiên tử cùng quyến thuộc bỏ cả dục lạc, buồn rầu khổ não, vội vã rời đi nối nhau không dứt.
A-ni-lâu-đà lại thấy núi chúa Tu-di cùng các đỉnh núi, có đỉnh cao một trăm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), hoặc hai trăm, ba trăm, bốn trăm do-tuần, đều nứt vỡ sụp đổ; hoặc năm trăm do-tuần, hoặc vô số đỉnh núi Tu-di khác, sụp đổ rơi xuống nước biển lớn.
Thế mà đối với chúng sinh ở đó, chẳng gây phiền hại, cũng chẳng làm tổn thương; đến một chúng sinh còn không làm phiền hại, huống gì nhiều chúng sinh; đến một chúng sinh còn không làm tổn thương, huống gì nhiều chúng sinh.
Những loài nương ở núi chúa Tu-di — trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có loại hung dữ), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la, khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) — nghe Như Lai sắp nhập Niết-bàn, đều buồn rầu khổ não vô cùng, cùng lúc kéo về thành Câu-thi-na, đi vội vã gấp rút.
Ở nơi họ đi gấp ấy, các đỉnh núi Tu-di tự sụp đổ, âm vang chấn động, lại phát ra tiếng nói rằng: "Nay bậc lớn của dòng Thích, Thích-ca Mâu-ni, vị vua hơn hết trong họ Thích, đã trải qua a-tăng-kỳ (số lớn không thể đếm) ức kiếp tu khổ hạnh, vun trồng các thiện căn (gốc lành, những việc thiện làm nền cho quả tốt về sau), nay tại đất sinh của dòng Lực Sĩ, trong rừng Sa-la, giữa đôi cây song thụ, sắp nhập Niết-bàn vô dư vắng lặng. Mắt của chư thiên và loài người đều sắp bị tắt mất."
Họ đều hấp tấp vội vàng đi gấp, khiến núi lớn Tu-di và nước biển lớn đều rung động. Vì việc ấy mà các đỉnh của núi chúa Tu-di và những hang núi lớn sụp đổ rơi xuống, chìm vào biển lớn. Khi ấy A-ni-lâu-đà đang ở trên đỉnh núi Tu-di, liền cất tiếng lớn, nói kệ rằng:
Bậc đại thương chủ (người dẫn đầu đoàn buôn; ví Phật dẫn dắt chúng sinh) của thế gian, ruộng phúc lớn (nơi gieo cúng dường thì được phúc) của chúng sinh,
Ban cho đời quả báo an vui — vị Tiên này nay Niết-bàn.
Xưa kia làm được công đức lớn, là đại y vương chữa mọi bệnh,
Nhổ gai độc, không chướng ngại, không dính mắc — vị Tiên ấy nay sắp nhập Niết-bàn.
Thấy chúng sinh nhiều bệnh tham dục, xoay vần trong vô minh (sự mê muội không thấy lẽ thật), sinh, già, chết,
Ở trong ngục tù, thấy biết điên đảo, Ngài khởi đại từ bi vì họ nói pháp.
Khuấy động các chúng ma giận dữ kéo đến, hung hăng cầm gươm giáo muốn hãm hại,
Có kẻ cầm đá lớn và vách núi, bày ra đủ việc kinh hoàng.
Những bọn như thế rất đáng sợ, Ngài thấy mà lông chẳng hề lay.
Đấng ấy phá được loài ma như thế, nay sắp nhập diệt giữa đôi cây.
Tay phải duỗi ra chỉ xuống đất, làm chấn động gầm vang (?) làng xóm và núi non.
Vị Tiên tự tại, bậc đại Pháp vương (vua của chánh pháp) ấy, nay sắp Niết-bàn giữa rừng song thụ.
Có thể vỗ mặt đất phát tiếng lớn, vang khắp mười phương không thể nghĩ bàn.
Bậc đại trí hơn hết chúng sinh ấy, nay sắp Niết-bàn giữa rừng song thụ.
Xưa quân ma rất đáng sợ, Ngài đã đạt chỗ không lay động, không sợ hãi.
Vị Đại Tiên ấy vì chúng giảng nói, chuyển bánh xe đại pháp Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ).
Hiện các thần thông không ai sánh bằng, đặt mọi thế giới trên đầu sợi lông,
Chúng sinh chẳng biết cũng chẳng hay — Đấng ấy nay sắp nhập Niết-bàn.
Nay đã đến đất Lực Sĩ, ở giữa rừng song thụ Sa-la,
Vào trong tam-muội (thiền định sâu) đại tịch tĩnh, sắp đến Niết-bàn như lửa tắt.
Bấy giờ tôn giả A-ni-lâu-đà nói kệ này xong, nhờ thần lực của Phật, tất cả tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia theo Phật), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia theo Phật) trong cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở) — chỉ trừ thượng tọa Ma-ha Ca-diếp cùng các đệ tử, đồ chúng, quyến thuộc của ngài — còn lại hai trăm lẻ bốn (?) chúng tỳ-kheo và những người khác trong bốn chúng, đều chạy đến rừng song thụ Sa-la, cùng tụ hội, lễ dưới chân Thế Tôn, ai nấy đều nghĩ: "Chúng ta nay là lần cuối được gặp Thế Tôn."
Lúc A-ni-lâu-đà nói kệ ấy xong, ngay khi đó, trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp thành một cõi lớn), tất cả chư thiên và loài người có uy đức lớn, các thiên tử, thiên nữ, các rồng, rồng con trai con gái, các dạ-xoa nam nữ, tỳ-xá-già (loài quỷ hút tinh khí) nam nữ, tất cả trời, người, a-tu-la, ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, người và loài chẳng phải người, cùng những vị ở nơi các vì sao vận hành — tất cả đại chúng như thế đều gào khóc, máu chảy rưới đất, nước mắt đầy mặt, lòng mê loạn như trúng độc, kêu la lớn tiếng, thương xót gào thét làm kinh động trời đất.
Họ bị mũi tên sầu muộn bắn trúng, lòng không còn chỗ nương tựa, tiếc thương cảm động, sụt sùi than thở, các giác quan nghẹn tắc vì đau buồn, chợt ngất lịm như đứt hơi, lăn lộn trên đất, cả thân run rẩy, tay chân buông thõng, chịu khổ não vô cùng.
Trong đó có kẻ nhìn nhau mà khóc; có kẻ nắm tay tự đấm lên đỉnh đầu, tát cào rách mặt mình mà gào khóc lớn; có kẻ đảo mắt, có kẻ xoay gối mà gào khóc lớn; có kẻ ấn hai đùi như chân bị lửa đốt mà gào khóc lớn; có kẻ kêu lên: "Than ôi Phật-đà! Than ôi Phật-đà!" mà gào khóc lớn; có kẻ lấy tay lau mắt, lấy tay ôm mặt mà gào khóc lớn.
Mũi tên khổ đâm vào tim, gào khóc nghẹn ngào đứt hơi, đau thương sầu não không tự trấn tĩnh được mà gào khóc lớn. Như thế vô lượng nghìn ức chúng sinh, nước mắt rơi như mưa, thở dài than thở, ngất đi rồi lại tỉnh.
Có kẻ chắp tay, nước mắt nước mũi giàn giụa mà lại gào khóc; có kẻ tay phải chống đầu, nước mắt chảy, cúi gục ngã xuống đất mà gào khóc lớn; có kẻ tay trái đập đầu, buồn rầu như bị lửa sầu thiêu đốt mà gào khóc lớn; có kẻ thân thể tiều tụy, lăn lộn buồn bực uất ức mà gào khóc lớn; có kẻ vung hai tay, mặt mất hết sắc, mê man nghẹn tắc mà gào khóc lớn.
Bấy giờ các trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già ấy, mỗi vị cùng quyến thuộc chạy đến chỗ Phật. Đến rồi, ở trước Phật, tất cả đều ngã nhào xuống đất như cây bị đốn đổ; có kẻ lễ chân Phật, có kẻ kêu la lớn, có kẻ gào khóc lăn lộn trên đất, có kẻ ở trước Phật giơ cả hai tay, níu kéo lẫn nhau, kêu gào khóc lóc mà nói rằng:
"Than ôi Phật-đà! Than ôi Đại Tôn! Than ôi Đạt-ma (Chánh pháp)! Than ôi Đấng Đại Từ! Than ôi ngôi nhà lớn che chở! Than ôi chốn nương tựa lớn! Xin thương xót chúng con, cứu giúp chúng con! Ngài là con mắt của ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ các cõi chúng sinh luân hồi), là người chỉ đường cho kẻ lạc lối. Mọi thế gian rồi sẽ trống vắng hoang vu, mọi chúng sinh rồi sẽ mù lòa không mắt. Ánh đuốc đại trí hôm nay mãi mãi tắt rồi!"
Họ nắm kéo nhau như mất cha mẹ, bà con, anh em, chị em, con cái. Như thế đủ cách gào khóc, đau thương nghẹn ngào, kêu to khóc lớn.
Có kẻ nói rằng: "Than ôi Đấng Tôn quý của chúng con! Than ôi bậc đại thiện tri thức (người thầy hiền, bạn lành dẫn đường tu tập) của chúng con! Than ôi Đấng khéo nói lời nhiệm mầu tốt đẹp! Than ôi Đấng đi đứng như sư tử chúa! Than ôi Đấng đi đứng như trâu chúa lớn! Than ôi Đấng đi đứng như voi chúa lớn! Than ôi vị Pháp vương giảng bày pháp cam lộ (nước bất tử của cõi trời; ví giáo pháp đưa đến giải thoát)!" Đủ thứ lời ai oán vô lượng như thế, thương xót đau đớn thấu lòng mà gào khóc lớn. Có kẻ từ trên không trung lao mình rơi xuống đất, ngất lịm lăn lộn, đau thương nghẹn ngào gào khóc.
Bấy giờ A-nan ngất đi, ngã nhào xuống đất như cây bị đốn, rất lâu mới tỉnh lại. Ở trước Phật, hai tay chống đất, ngước nhìn Thế Tôn, mắt không rời giây lát, mà nói kệ rằng:
Nỗi khổ của con tăng gấp bội, vì thấy các chúng sinh
Bị mũi tên khổ bắn trúng, kêu gào khóc lớn.
Ví như trên đường tối mịt, người buôn bị giặc cướp,
Bỗng thấy ánh lửa lớn, rọi trước mặt mọi người,
Lại càng thêm sợ hãi, không có lối chạy thoát,
Chạm đâu cũng không nơi nương tựa, vì đã thấy đống lửa.
Vì Như Lai diệt độ, đông đảo chúng đều khổ đau.
Như thế những kẻ không người cứu, lại thêm bị tên khổ bắn.
Thế Tôn chẳng ở lại đời, những vị khác cũng Niết-bàn.
Bậc Tối Thắng (người hơn hết, chỉ Phật) diệt độ, con thấy làm sao chịu nổi?
Phóng ánh sáng rực rỡ lớn, rồi như củi hết, lửa tắt;
Ngã xuống nơi đất Lực Sĩ — con làm sao nỡ nhìn?
Từ nay không còn thấy Ngài, ở dưới rừng Trúc Lâm (tinh xá Trúc Lâm ở thành Vương Xá),
Và ở vườn Kỳ-đà (vườn của thái tử Kỳ-đà ở thành Xá-vệ, nơi Phật thường ở), như lúc thuyết pháp thường ngày.
Làm sao vào thành Tỳ-da-ly, thành tốt đẹp nhất của dòng Ly-xa,
Mà nói với người Ly-xa: "Bậc Tối Thắng đã diệt độ"?
Làm sao vào thành Ca-tỳ-la, thành tốt đẹp nhất của họ Thích,
Mà báo cho họ lời chẳng vui: "Bậc Tối Thắng đã diệt độ"?
Làm sao đến gặp A-xà-thế, vị vua hùng mạnh nước Ma-già-đà,
Làm sao nói ra lời này: "Như Lai đã nhập diệt độ"?
Nhiều nghìn chúng sinh, sẽ khóc than mãi không thôi,
Làm sao an ủi họ rằng: Thích Sư Tử (đức Phật Thích-ca, bậc dũng mãnh như sư tử của dòng Thích) đã diệt độ?
Tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, và các chúng tại gia,
Làm sao báo lời này: "Vua họ Thích của các vị đã diệt độ"?
Hoặc ở nơi kinh hành (chỗ đi bộ chậm rãi qua lại để tu tập), hoặc khi vào đại thiền định,
Khi trời, rồng đến hỏi, con làm sao nói mà không sợ hãi?
"A-nan, Phật ở đâu? Ruộng phúc, bậc Tối Thắng đâu rồi?"
Các thượng tọa hỏi xong, bạch Thế Tôn, con biết đáp sao?
Con sẽ vì ai trải bày tòa đại pháp sư tử (tòa cao Phật ngồi thuyết pháp)?
Lại vì ai mà trải giường nằm của bậc đại sư tử?
Giữa đại chúng không chút sợ hãi, như tiếng rống của sư tử lớn —
Con còn được nghe từ ai pháp sâu xa không gì sánh?
Dâng nước rửa chân cho ai? Vì ai mà cầm áo ca-sa (áo của người xuất gia)?
Sau khi bậc Tối Thắng diệt rồi, con còn vì ai mà nâng giữ?
Ai còn đứng trước đại chúng khen ngợi sự siêng năng của con?
Ai còn khen con là biển đa văn (nghe nhiều, nhớ nhiều lời Phật dạy), biển trí tuệ lớn?
(Khen) trí tuệ, tài biện luận lớn, làm vô số chúng vui mừng.
Con còn được nghe từ ai lời nhiệm mầu, êm dịu, tốt đẹp?
Người Phật tử nghe nhiều, nhớ giữ pháp ấy, đau xót than thở như thế xong,
Ngay bên chân Phật, ngất đi ngã xuống đất.
Bấy giờ Thế Tôn bảo A-nan: "Này người con dòng Cù-đàm, chớ quá sầu khổ, chớ quá mê man. Trước đây ta đã từng nói với ông nghĩa này: mọi ân ái đều có lúc chia lìa, mọi hành đều là vô thường. Như mộng, như ảo thuật, như ánh nắng dợn, như bong bóng, như bọt nước, như sương sớm — các hành cũng hư dối không thật như thế. Ông đã biết điều đó rồi.
Này người con dòng Cù-đàm, giờ ông hãy đứng dậy, mau đi sắp đặt giường nằm cho Như Lai ở giữa đôi cây: đầu hướng về phía đông, cao như đầu con bò, mặt hướng thẳng về phía bắc, tay phải chống má, ở dưới đôi cây, lệch về phía nam. Như Lai Thế Tôn vào canh cuối đêm nay sẽ nhập Niết-bàn, diệt trừ không còn sót phần thân hữu vi (thân do nhân duyên tạo tác nên phải đổi thay) — đó là Niết-bàn này."
Bấy giờ A-nan khóc lóc gào thét, sầu khổ áo não, nước mắt đầy mặt, vâng lệnh Thế Tôn, trải giường sư tử ở nơi rừng song thụ Sa-la. Sắp đặt xong, nói kệ rằng:
Con nay lần cuối cùng, trải giường sư tử cho bậc Đại Tiên,
Từ nay về sau không còn trải chỗ nằm cho bậc Tối Thắng.
Con làm sao nỡ thấy rừng trống giữa đôi cây,
Sau khi bậc Tối Thắng diệt rồi, vắng lặng chẳng thấy Thế Tôn?
Các thần giữ rừng, sẽ canh giữ trống không suốt đêm dài,
Không còn thấy Như Lai, sao còn vui mà ở đây?
Than ôi, các hành vô thường, như ảo, như mộng, như bọt nước!
Bậc Thầy dạy dỗ dẫn dắt hàng trượng phu, hôm nay sắp diệt độ.
Bấy giờ tôn giả A-ni-lâu-đà liền nói kệ bảo A-nan rằng:
Như Lai trước đã nói, các hành đều vô thường,
Do nhân duyên mà có, chẳng tự chủ được; ông hãy vững lòng chớ lo.
Há vì ông buồn rầu, và vì ông khóc lóc,
Mà việc vô thường đã như thế (sẽ đổi khác được)? Người trí chớ mê muội.
Nói lời ấy xong, A-nan liền lại dùng kệ đáp đại tôn giả Ni-lâu-đà rằng:
Ni-lâu-đà không sợ hãi kia, xin đừng nói lời như vậy.
Thấy bậc Tối Thắng diệt độ, tôn giả há không buồn lo?
Khi ấy tôn giả A-ni-lâu-đà lại dùng kệ đáp A-nan rằng:
Mắt tôi há không có lệ? Chỉ vì (lẽ vô thường) mà cố nén nhịn.
Tôi thấy muôn loài chúng sinh, phần nhiều bị ái dục bức bách.
Lại dùng thiên nhãn thấy các chúng sinh khổ não,
Vì lòng đại bi với họ, thế nên mới đáng gào khóc;
(Khóc) vì lợi ích cho thế gian, chứ không phải vì áo não.
Cho nên tôi nói với nhân giả (tiếng gọi tôn trọng người đối diện): chớ lo, hãy nhớ nghĩ đến pháp.
Bấy giờ Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy. Tất cả trời, người, các rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, a-tu-la, ca-lâu-la… trăm nghìn ức chúng vây quanh Thế Tôn đến rừng cây Sa-la. Đến nơi, Ngài nằm nghiêng hông phải trên giường sư tử.
Thế Tôn nằm trên giường sư tử ấy rồi, khi đó trên không trung liền mưa xuống hoa trời và hương bột cõi trời, trổi lên trăm nghìn ức thứ nhạc trời; lại đem đủ loại hoa của cõi người, đủ loại hương bột, đủ loại hương xoa, đủ loại âm thanh mà cúng dường Thế Tôn, vun trồng các nghiệp lành.
Ai nấy đều cất lời nói: "Đây là lần nằm cuối cùng của Thế Tôn Đa-đà-a-già-độ (Như Lai), A-la-ha (bậc Ứng Cúng, đáng được cúng dường), Tam-miệu-tam-Phật-đà (bậc Chánh Biến Tri, giác ngộ hoàn toàn và đúng đắn); cũng là lần cuối cùng chúng ta được nhìn thấy Thế Tôn."
Ngay trong khoảng sát-na, la-bà, mâu-hưu-đa (các đơn vị thời gian rất ngắn theo cách tính Ấn Độ xưa; ý nói chỉ trong khoảnh khắc) ấy, ở phương đông có một thế giới tên là Bảo Minh Chủ, cách cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa) này mười nghìn câu-chí (một câu-chí là mười triệu). Trong cõi nước ấy có Phật hiệu là Sư Tử Minh Thanh Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-Phật-đà.
Trong thế giới ấy có một vị Bồ-tát (người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) tên là Thiện Tư Nghĩa, từ cõi ấy theo duyên gá sinh (?), đến cõi này, tại thành Vương Xá nước Ma-già-đà, hóa sinh (sinh ra tự nhiên, không qua thai mẹ) trong cung vua A-xà-thế, con của bà Vi-đề-hy, ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi). Sinh ra rồi, liền nói kệ rằng:
Ta từ cõi Phật của Như Lai Sư Tử Hống đến,
Nghe nơi đây có Thế Tôn, Thích Sư Tử đang còn tại thế.
Bấy giờ trên không trung có một thiên tử dùng kệ đáp Bồ-tát Thiện Tư Nghĩa rằng:
Nay vị vua của loài người ấy, Thế Tôn Thích Sư Tử,
Đang ở giữa song thụ Sa-la, sắp nhập Niết-bàn.
Nói lời ấy xong, Bồ-tát Ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn) Thiện Tư Nghĩa liền dùng kệ đáp vị trời ấy rằng:
Qua các cõi Phật khó đếm, số đến trăm nghìn câu-chí,
Ta từ cõi kia đến đây, để nghe pháp Thích Sư Tử,
Gặp lúc Ngài sắp diệt độ, sắp đến giữa đôi cây.
Ta thật chẳng phải đến uổng công, khi tới cõi nước này.
Nay ta đã đến đây, mà Đấng ấy sắp Niết-bàn.
Chư thiên cùng thế gian, đều buồn, huống chi là ta.
Một niệm cũng không dừng nơi đây, phải mau đến gặp Thế Tôn.
Chớ để ta đến uổng công, mà không được thấy Phật.
Thiện Tư Nghĩa khuyên can vua nước Ma-già-đà,
Nói lời thương xót tốt lành, khiến lòng vua vui vẻ:
Đại vương hãy nghe lời tôi: bậc Đại Nhân đã ra đời.
Vua chớ buông lung lòng mình, hãy mau đến chỗ Phật.
Trong mấy nghìn ức kiếp, may ra mới gặp một lần.
Nay đã gặp vị Thầy ấy, người trí chớ để qua uổng.
Xin vua chớ nghi ngờ, cho rằng tôi là trẻ con dại dột.
Tôi chẳng phải trẻ con dại dột, chính vua mới là trẻ con thôi.
Tham đắm dục lạc ở đời, giết cha, gây tai họa tội nghịch,
Đó mới là trẻ con dại dột, sẽ rơi vào ác đạo.
Vua gần gũi ác tri thức (bạn xấu, kẻ dắt vào đường ác) là Điều Đạt (Đề-bà-đạt-đa, người em họ chống đối Phật), kẻ gây chia rẽ,
Thuận theo lòng phản nghịch của hắn, nên giết người cha vô tội.
Vua (vốn có thể) sống đúng pháp không ai sánh, thật đáng hàng Phật tử,
Chỉ vì có lòng chấp ngã, không có trí nên gây tội nghịch.
Tội đại ác nghịch như thế, là việc đáng sợ không nhẹ.
Vì thế vua ắt sẽ rơi vào đại địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không lúc nào ngừng).
Nhân lúc Phật nay còn tại thế, chưa nhập Niết-bàn,
Hãy khởi lòng cúng dường (Phật), và (sau này) các xá-lợi (xương cốt còn lại sau khi hỏa táng) của Phật.
Xin vua vui lòng cho phép, tôi muốn đến bên Phật.
Tôi đến sinh vào cõi này, không phải để hưởng các dục.
Tôi ở cõi gốc, nghe Như Lai Sư Tử Minh
Khen ngợi vị Đại Tiên này, như sư tử sắp diệt độ (?).
Vì muốn được kính gặp Ngài, nên đến sinh vào cõi này.
Các bà con dòng Sát-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc ở Ấn Độ xưa), hãy cùng lúc đến chỗ Phật.
Bấy giờ vua A-xà-thế liền dùng kệ bảo đồng tử (cậu bé) ấy rằng:
Đất sinh của Lực Sĩ cách đây rất xa, không thể xem nhẹ mà đi, phải sửa soạn xe giá.
Đồng tử, con cứ đợi qua đêm nay, sáng mai chỉnh đốn binh mã, đi cho yên ổn.
Bấy giờ đồng tử Thiện Tư Nghĩa lại dùng kệ đáp vua A-xà-thế rằng:
Đại vương xin chớ sinh lười biếng, sức thần thông của tôi không thể nghĩ bàn.
Nay tôi nếu muốn vượt qua phương đông, vô lượng cõi Phật cũng không chút ngăn ngại.
Từ cõi Phật nơi tôi đến đây, đã đi qua vô lượng không bờ bến,
Khoảng giữa có cõi Phật nhiều như cát sông Hằng; đất sinh của Lực Sĩ thì có xa gì đâu?
Bấy giờ đồng tử từ trong lòng vua A-xà-thế đứng dậy, đi bộ, thong thả ra khỏi thành Vương Xá, nói kệ rằng:
Muốn thấy Phật thanh tịnh không lỗi lầm, bậc Tối Thắng sức lớn hàng phục (ma),
Các người hãy theo ta mau đến gặp, kịp lúc vị Tiên họ Thích chưa nhập diệt.
Bấy giờ đồng tử đi bộ ra khỏi thành Vương Xá, ngay trong khoảnh khắc sát-na la-bà ấy, có bảy vạn hai nghìn người tụ họp vây quanh; lại có vô lượng vô biên trăm ức na-do-tha chúng trời theo đồng tử đến chỗ Phật, vì muốn cúi đầu lễ dưới chân Như Lai.
Bấy giờ Thế Tôn, bậc Sư Tử trong loài người, đã nằm nghiêng hông phải. Trong khoảnh khắc sát-na la-bà mâu-hưu-đa ấy, ở phương nam, cách cõi Phật này năm trăm nghìn ức thế giới của Phật, có một cõi Phật, Phật ở đó hiệu là Bảo Tích Thiện Hiện Như Lai, đầy đủ mười hiệu (mười danh hiệu tôn xưng của một vị Phật). Ở đó có vị Bồ-tát tên là Tịch Tĩnh Chuyển, từ cõi ấy ẩn mất, sinh vào cõi Diêm-phù-đề của thế giới này, trong thành Xá-vệ, nhà của vị đại cư sĩ (người tại gia giàu có, có danh vọng) tên là Tự Sư Tử. Vừa mới sinh ra, liền nói kệ rằng:
Trải qua bao nhiêu ức kiếp, cắt bỏ tay chân của mình,
Móc mắt, phá thân thể, chặt vô lượng đầu,
Vợ thiếp, con trai con gái, cùng mọi của báu,
Trong nghìn ức kiếp, cầu Vô thượng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất),
Vì độ các chúng sinh, bố thí, rộng tu phúc đức —
Trong vô lượng trăm ức kiếp, bậc Có Mắt ấy thật hiếm có.
Bấy giờ cư sĩ Tự Sư Tử dùng kệ đáp đồng tử rằng:
Ngươi là trời hay là rồng? Là dạ-xoa hay la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người)?
Ngươi vừa mới sinh ra, đã nói lời rõ ràng.
Quyến thuộc ta đều sợ hãi, chạy tán loạn khắp nơi.
Ta nghe danh tiếng Phật, cho nên ta không chạy.
Bấy giờ đồng tử dùng kệ đáp cư sĩ rằng:
Ta chẳng phải trời, chẳng phải rồng, chẳng phải dạ-xoa, la-sát.
Cư sĩ, ông không biết, tưởng ta là người đời,
Hoặc là trời, rồng, dạ-xoa, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già.
Ta là (người của) Đấng Trời trong các trời (danh xưng tôn kính chỉ Phật), cư sĩ ông nên biết.
Bấy giờ Tự Sư Tử lại dùng kệ đáp đồng tử rằng:
Lòng ta lại có điều nghi, đồng tử, ta lại kinh ngạc,
Nghe ngươi nói như vậy, giống lời người trí nói.
Thế nào là trời và rồng, dạ-xoa, khẩn-na-la?
Thế nào là Trời trong các trời? Đồng tử hãy nói lại lần nữa.
Bấy giờ đồng tử dùng kệ đáp cư sĩ rằng:
Cách đây về cõi phương nam, có Phật hiệu là Bảo Tích,
Hiện đang (thuyết pháp) như sư tử, ta từ nơi ấy đến.
Trăm lần làm Đế Thích, cũng từng làm (trời) Tự Tại (?),
Trăm lần làm Phạm Thiên, cũng làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp).
Ta muốn nói thật lâu, một kiếp hoặc ức kiếp,
Cũng không thể nói hết; người trí hãy mau đến chỗ Phật.
Phải đấy, đại cư sĩ! Ông nên thường tu tập pháp hạnh như thế này, gần gũi, ghi nhớ trong tâm, rộng làm cho sáng tỏ. Đại cư sĩ, pháp hạnh ấy là gì? Như Lai sẽ nói. Đức Bảo Tích Thiện Hiện Như Lai, đầy đủ mười hiệu, (dạy rằng) có các Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu ba pháp thì đối với tâm bồ-đề (lòng cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) được không thoái chuyển (không lùi bước), lại sẽ mau chứng Vô thượng Bồ-đề. Ba pháp ấy là gì? Một là vào tâm vô biên; hai là vào trí rất sâu; ba là vào tam-muội tu hành kiên cố. Bấy giờ đồng tử ấy muốn nói lại nghĩa này, liền nói kệ rằng:
Nếu muốn vào trí rất sâu, được chư thiên và người đời yêu kính,
Chỉ có chư Phật danh tiếng lớn, khéo biết nhân và chẳng phải nhân.
Câu ấy không gì chẳng phải bồ-đề, trí này không có chỗ nhiễm trước (dính mắc).
Bỏ các dính mắc rồi, lìa mũi tên độc; chứng được trí về pháp, liền được thành Phật.
Niệm tâm vô biên mà không có tâm, vào tâm như thế được vắng lặng.
Thuận theo tâm này gọi là "vào", tâm này gọi là trùm khắp tất cả.
Cái gì phá được, chặt được thì không bền chắc; các pháp không thể phá — Như Lai nói vậy (?).
Mọi cõi hữu (mọi cảnh giới tồn tại) đều như thể hư không; chân như (bản thể chân thật, như như không đổi của mọi pháp) như thế, vững như kim cương.
Nên biết như thế: tự tính là không; nếu tu được điều này thì không còn dính mắc.
Người ấy thoát khỏi lưới phiền não, sẽ thành Chánh giác (giác ngộ chân chánh), lìa mọi cõi hữu.
Nên biết tất cả mà không có cái biết; nên chứng tất cả mà không có gì để chứng;
Nên giác ngộ tất cả mà không có gì để giác ngộ; nghe mọi âm thanh mà không nắm giữ.
Vào pháp sâu xa mà không có ý tưởng về pháp; giải thoát chúng sinh mà không có ý tưởng giải thoát;
Rộng lớn vắng lặng mà không có ý tưởng rộng lớn vắng lặng; chứng quả Bồ-tát mà không có ý tưởng về đạo.
Bậc thật mạnh mẽ ấy nhổ bỏ tên độc, thấu suốt mọi nẻo đi về của chúng sinh.
Vì biết tất cả nên gọi là Phật, khó mà dễ dàng đến gần, không có dính mắc.
Bấy giờ đồng tử nói kệ này xong, trong khoảnh khắc sát-na la-bà mâu-hưu-đa, cư sĩ Tự Sư Tử cùng hai trăm quyến thuộc vây quanh hai bên, liền phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu sự giác ngộ vô thượng, chân chánh, trọn vẹn của Phật), hồi hướng (đem công đức hướng về) bồ-đề, đối với các pháp được vô sinh nhẫn (sự an trú vững vàng nơi chân lý các pháp vốn không sinh không diệt).
Mười tám ức thiên tử cũng phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, đến cùng tột bồ-đề không thoái chuyển. Lại có bốn na-do-tha chúng sinh, đối với các pháp xa lìa bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy lẽ thật trong sạch, tức bước đầu chứng thánh quả). Bấy giờ đồng tử lại nói kệ rằng:
Ta nay không đến uổng công, đến chỗ Thích Sư Tử,
Giữa nỗi sợ sinh tử, độ được na-do-tha chúng sinh.
Có rất nhiều chúng sinh, đã phát tâm bồ-đề,
Trụ nơi pháp bình đẳng vô thượng, chứng được vô sinh nhẫn.
Cha ta trụ nơi pháp nhẫn, mẹ ta, anh ta, quyến thuộc,
Cùng mười tám ức chư thiên, đều trụ trên đường bồ-đề.
Ta được của báu lớn, vô lượng không thể nghĩ bàn,
Với Phật pháp càng gần, với nghèo khổ dần xa.
Bấy giờ đồng tử Tịch Tĩnh Chuyển giáo hóa cha mẹ và quyến thuộc xong, ra khỏi đại thành Xá-vệ, cùng cha mẹ, quyến thuộc và vô lượng trăm nghìn chúng sinh vây quanh hai bên, đồng tử đi trước đại chúng, hướng về rừng Sa-la nơi đất sinh của Lực Sĩ, muốn lễ chân Phật, kính gặp Thế Tôn.
Bấy giờ Như Lai đang nằm nghiêng hông phải trên giường sư tử. Trong khoảnh khắc sát-na la-bà mâu-hưu-đa ấy, ở phương tây, cách đây hơn tám ức trăm nghìn cõi Phật, có Phật hiệu là Lạc Âm Như Lai, đầy đủ mười hiệu. Trong cõi Phật ấy có một vị Bồ-tát Ma-ha-tát tên là Vô Phan Duyên (Không Bám Víu), từ cõi Phật ấy ẩn mình, đến cõi Phật này, ở trong đại thành nước Ba-la-nại thuộc Diêm-phù-đề, có vị đại cư sĩ tên là Thiện Quỷ Túc; trong nhà ông bỗng có Bồ-tát hóa sinh. Khi ấy đồng tử Vô Phan Duyên ngay lúc sinh ra liền nói kệ rằng:
Các pháp vốn không có chỗ bám víu, (người đời lại) bị cái biết ngu si xoay chuyển (?).
Kẻ ấy không thoát mọi khổ, càng thêm các lo phiền.
Các pháp không có chỗ ở, tìm kiếm không thể được.
Dù hết hay chưa hết, tất cả đều không có gì.
Hư không không chỗ nương, chẳng phải hư không cũng không chỗ nương.
Pháp "không" thì không có nhân duyên, mà nhân duyên cũng chẳng phải là không có.
Những pháp được nói ấy, sâu kín khó biết thấy.
Có ai nói được chăng? (Chỉ có) đấng tôn quý của loài người, Thích Sư Tử.
Voi lớn, sư tử lớn, như Phạm Thiên không còn các dục,
Hôm nay nơi rừng song thụ, sắp tắt con mắt của thế gian.
Ở giữa đại chúng, như vầng trăng đêm rằm,
Vì chúng nói pháp diệu — Ngài không còn thấy được nữa.
Chúng tỳ-kheo vây quanh, như Đế Thích trên đỉnh núi.
Từ nay Ngài không còn vào các thành đẹp đẽ nữa.
Bậc tôn quý nhất trong trời và người, đánh trống pháp hơn hết,
Phát tiếng làm chúng vui mừng — chúng ta không còn được nghe.
Không có ngã, không có kẻ tạo tác — Như Lai nói pháp ấy,
Nay sắp nhập diệt độ giữa đôi cây Sa-la.
Bấy giờ Bồ-tát Vô Phan Duyên nói kệ này xong, một nghìn người trong thành Ba-la-nại nói rằng: "Đồng tử này thật kỳ lạ hiếm có, trí tuệ, tài biện luận, không sợ hãi, thấu vào sâu xa. Vừa sinh ra đã nhớ biết túc mạng (những việc ở các đời sống trước), các việc đời đời kiếp kiếp; lại khéo nói đủ loại kệ hay. Lại có sức trí tuệ lớn như thế, tài biện luận trong sạch nhiệm mầu, không sợ hãi, khó ai khuất phục được. Mong cho chúng ta được trí tuệ như đồng tử này."
Bấy giờ đồng tử Vô Phan Duyên muốn khiến đại chúng vào bậc không thoái chuyển, (được) pháp bất cộng (pháp riêng có của Phật, không chung với ai khác) mà thế gian không có, hiếm có khó được, vô lượng vô biên — khiến họ được vào; cũng khiến họ được vào pháp vô sinh nhẫn.
Bấy giờ đại chúng thưa với đồng tử: "Lành thay đồng tử! Chúng tôi nay xin theo đồng tử đến nơi kia kính gặp Thế Tôn và muốn cúng dường." Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Phan Duyên cùng trăm nghìn quyến thuộc, đồ chúng vây quanh cung kính, Bồ-tát đi trước họ, ra khỏi đại thành Ba-la-nại, đi thẳng đến chỗ Phật để kính gặp và cúng dường.
Bấy giờ trong khoảnh khắc sát-na la-bà mâu-hưu-đa ấy, ở phương bắc, cách cõi Phật này hơn sáu vạn bốn trăm nghìn ức cõi Phật, có Phật hiệu là Trụ Bồ-đề Phần Chuyển (?) Như Lai, đầy đủ mười hiệu. Trong cõi Phật ấy có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tên là Khai Phu Thần Thông Đức, từ nơi ấy ẩn thân, sinh vào cõi này, tại Diêm-phù-đề, trong đại thành Tỳ-da-ly, nhà của vị đại tướng Sư Tử, bỗng nhiên hóa sinh. Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Khai Phu Thần Thông Đức sinh vào nhà ấy rồi, liền nói kệ rằng:
Có nghe chăng Phật Thế Tôn, làm hưng thịnh dòng họ Thích,
Độ thoát khỏi các tai ách, vô lượng trăm nghìn ức (chúng sinh)?
Có nghe chăng Phật Thế Tôn, biển trí tuệ không bờ bến,
Tinh tấn và thiền định, rất sâu xa, đã đến bờ kia (bờ giác ngộ, vượt qua biển sinh tử)?
Như Lai nhổ tên độc, được nhẫn (sự an trú vững vàng nơi chân lý), lòng hòa dịu mềm mỏng,
Thường vì chúng nói pháp, mà cũng không chấp vào tướng của pháp.
Có nghe chăng Phật Thế Tôn, không dính mắc ba cõi,
Việc đời nên làm hay không nên làm, trí tuệ trùm khắp tất cả.
Cõi Dục và cõi Sắc, cho đến cõi Vô sắc,
Đều dùng trí mà cân lường được — bậc Có Mắt ấy còn tại thế chăng?
Khi ấy trong nhà đại tướng có một thiên nữ tên là Chuyển Bồ-đề Phần, hóa thành hình người, hiện ra trước đồng tử, dùng kệ đáp đồng tử rằng:
Thế Tôn ở lại một kiếp, hoặc còn hơn một kiếp,
Ngươi sau này hãy gặp Phật, nay tạm hưởng năm dục (năm thú vui: sắc đẹp, tiếng hay, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái).
Hưởng phúc lộc tốt đẹp, như ở nhà đại vương,
Đủ thứ âm thanh hay, ca múa, trò vui.
Bấy giờ đồng tử biết rõ Như Lai đã làm lợi ích cho chúng sinh, thiện căn của trời người đã thành tựu, liền dùng kệ đáp thiên nữ rằng:
Những chúng sinh ngu si kia, ưa thích thú vui năm dục,
Không được nghe bậc Chánh Biến Tri (bậc biết đúng và biết khắp mọi sự, tức Phật) và giáo pháp của chư Phật.
Ta không nhận năm dục, năm dục chẳng bền chắc.
Năm dục như dao kiếm, ai lại tin năm dục?
Heo, chó và chó rừng, la, ngựa, bò, lừa…
Những loài này tham năm dục, chư Phật và Thanh văn chê trách.
Kẻ mù lòa, giác quan khuyết tật, xấu xí ghẻ lở, co quắp, què quặt —
Những kẻ như thế tham dục, chư Phật và Thanh văn chê trách.
Kiến, bướm, ruồi, chim câu-chỉ-la (?) (loài chim cu Ấn Độ hót hay), chim công —
Những loài như thế làm việc dục; ta hơn chúng nên ta chê.
Ví như hố lửa lớn, cháy rực khắp cõi Diêm-phù,
Kẻ kia như người mù rơi xuống — tham dục cũng như thế.
Các dục vô thường, đau khổ, người trí quở trách.
Nếu người không biết lỗi của dục, những kẻ ấy bị dục xoay chuyển.
Ta không nhận năm dục, Thế Tôn đã chứng biết.
Ai nghe hiểu được nghĩa này, nên biết người ấy như Phật.
Ta từ bên Phật nghe rằng, (Đấng như) núi chúa Tu-di ấy,
Vào canh cuối của đêm nay, Phật ấy sẽ diệt độ.
Chúng ta hãy mau đến chỗ bậc đã dứt sạch các kết sử (những dây trói phiền não),
Ai muốn gặp thì có thể đi, e rằng Thế Tôn ấy sắp diệt.
Thưa tôn giả Chuyển Bồ-đề Phần, bậc Tối Thắng đã dạy:
Trong nghìn ức kiếp, khó gặp được dịp gieo thiện căn.
Nếu ở nơi Niết-bàn, được kính gặp Đấng tôn quý họ Thích,
Nghe pháp của Thích Sư Tử, sẽ sinh ra hạt giống lành.
Nếu trời, người, dạ-xoa, đến chỗ Như Lai,
Nếu yêu ngọn cờ của họ Thích, hãy mau gặp bậc danh tiếng lớn.
Bấy giờ đồng tử Bồ-tát Ma-ha-tát Khai Phu Thần Thông Đức nói kệ này xong, cùng vô lượng trăm nghìn chúng sinh vây quanh hai bên, đồng tử đứng đầu đại chúng, ra khỏi thành Tỳ-da-ly, đi thẳng đến chỗ Phật, muốn lễ chân Phật, đích thân kính gặp và cúng dường.
Kinh Tứ Đồng Tử Tam Muội, quyển thượng
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video