Thiên 3 — Quyển hạ

 Kinh Tứ Đồng Tử Tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm lắng yên, tập trung trọn vẹn vào một chỗ), quyển hạ

 Đời Tùy, Tam Tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển của đạo Phật: Kinh, Luật, Luận) Xà-na-quật-đa, người nước Kiện-đà-la ở Bắc Ấn Độ, dịch.

 Bấy giờ Tuệ mạng (cách gọi tôn kính một vị tỳ-kheo, ý nói người lấy trí tuệ làm mạng sống) A-nan bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), cúi mong Thế Tôn ở lại đời một kiếp (đơn vị thời gian cực kỳ dài trong đạo Phật), hoặc gần một kiếp, vì thương xót các chúng sinh này. Vì sao vậy? Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là Đấng đến từ chân như, từ sự thật), Đa-đà-a-già-độ (phiên âm của danh hiệu Như Lai), A-la-ha (Đấng xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người), Tam-miệu-tam-phật-đà (Đấng giác ngộ chân chính và trọn vẹn), nếu còn ở đời thì những việc lớn như thế này sẽ thường hiện ra trong đời; lại khiến các bậc đại sĩ (bậc tu hành lớn, tức các Bồ-tát) chân thật hiền thiện này nhiều lần qua lại trong cõi Diêm-phù-đề (cõi đất nơi loài người sinh sống).

 Chúng con là chúng sinh cũng sẽ được, trong chừng ấy thời gian, gặp đại chúng Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, vừa cứu mình vừa cứu mọi người) này mà phụng sự, cúng dường. Lại trong thời gian ấy, kinh điển như thế này cũng sẽ được lưu truyền rộng rãi. Lại trong chừng ấy thời gian, chúng con được nghe nghĩa lý hợp với Phật pháp. Trong chừng ấy thời gian, con được thấy Như Lai Thế Tôn và các đại sĩ hiện ra đủ loại sức thần thông biến hóa.

 Nếu hôm nay Như Lai không ở lại đời mà nhập Niết-bàn (trạng thái tịch diệt hoàn toàn; ở đây chỉ việc Phật lìa đời, không còn sinh lại nữa), thì sau khi Như Lai Thế Tôn diệt độ (qua đời, vào Niết-bàn), chúng con là chúng sinh sẽ phải xa lìa ba điều. Ba điều gì? Đó là: không được thấy Phật; không được nghe chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật); thứ ba là không được thấy tấm lòng rộng lớn của các bậc đại sĩ này, cũng không được phụng sự cúng dường các ngài. Mất mát là như thế."

 Tuệ mạng A-nan nói lời ấy xong thì kêu khóc thảm thiết, buồn than áo não, nước mắt đầy mặt, lăn lộn dưới đất như cây bị chặt ngã, và kêu lên rằng: "Chúng ta sắp phải chia lìa Phật, cũng phải chia lìa các thiện tri thức (bạn lành, người dẫn dắt mình trên đường tu)!" Bấy giờ trong chúng hội có vị Bồ-tát Ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn) tên là Thiện Tư Nghĩa, dùng kệ (bài thơ tụng trong kinh) nói với Tuệ mạng A-nan rằng:

 A-nan chớ buồn khổ, các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên hợp lại mà thành) đều vô thường (không bền, luôn đổi thay).

 Muốn các pháp thế gian còn mãi, điều ấy ở đây không thể có được.

 Nếu nói rằng có các hành (như một thực thể cố định), lời ấy cũng không đứng vững được.

 Các pháp đều là không (không có tự tính riêng, cố định) như thế, nay ông còn lo khổ điều gì?

 Mọi thứ trí đều là không, cả trí của Phật cũng là không.

 Ngay đến Phật còn không thể nắm bắt, nay ông còn sầu lo điều gì?

 Ông chớ sinh lòng phân biệt, người trí thì buông bỏ phân biệt.

 Mọi cái "có" đều như hư không, như ảo ảnh hơi nắng trông giống như nước.

 Cũng như nhà ảo thuật biến hóa ra voi, ngựa và các thứ xe cộ,

 vườn rừng, làng xóm, cây cối cùng hoa trái.

 Thế đế (sự thật theo cách nhìn thông thường của thế gian) cũng như vậy, như ảo hóa, không có thật.

 Chư Phật và hàng Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) cũng như vậy, chẳng khác gì.

 Bấy giờ Tuệ mạng A-nan dùng kệ đáp Bồ-tát Thiện Tư Nghĩa rằng:

 Đúng như lời ngài nói, các pháp không có tướng (hình tướng cố định).

 Đây là pháp thù thắng nhất, nay con được nghe lần sau chót.

 Làm sao con trở về Xá-vệ (kinh thành nước Câu-tát-la, nơi Phật thường giảng pháp)? Người ta hỏi, con biết đáp gì?

 Họ sẽ hỏi: "A-nan, Phật ở đâu? Con mắt của thế gian bao giờ trở lại?"

 Ngày trước con đến nơi đó, thường được thấy Phật Thế Tôn.

 Nay đến nơi ấy chỉ còn trống không; không còn bậc Đại Trí, con biết nương ở đâu (?).

 Bấy giờ thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi người tu hành) Tịch Tĩnh Chuyển lại hướng về Tuệ mạng A-nan, dùng kệ nói rằng:

 Ông dù khóc đến ức (trăm triệu) năm, việc ấy cũng khó mà được.

 A-nan, ông hãy quán sát cho kỹ: pháp giới (toàn bộ thế giới của mọi sự vật, hiện tượng) là chỗ khó thấy.

 Ví như thân cây chuối, bóc bỏ hết từng bẹ lá,

 bên trong chẳng có lõi thật; thể của các pháp cũng như vậy.

 Như khi trời đổ mưa, rơi khắp những giọt nước,

 bong bóng nổi lên rồi lại tan; mọi pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác mà có) cũng như vậy.

 Như đám bọt nước tụ lại, người có mắt nhìn thấy,

 nơi ấy chẳng có gì thật; tướng của thế gian cũng như vậy.

 Ví như bóng hình trong gương, thể của nó không có thật.

 Tướng thế gian trong ba cõi (Tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ nơi chúng sinh luân hồi) cũng như thế; người trí chớ khóc lóc.

 Bấy giờ Tuệ mạng A-nan dùng kệ đáp Bồ-tát Ma-ha-tát Tịch Định rằng:

 Con chẳng phải không biết điều này, đúng như bậc trí như ngài đã nói.

 Ba tướng (sinh ra, tồn tại, diệt mất) đều vô thường, bậc Đại Tiên (chỉ Phật) đã nói trong kinh.

 Chỉ vì ức số chư thiên (các vị trời) này đều rơi lệ khóc than,

 kêu gào bên cạnh con, vì thế khiến con đau khổ.

 Thế Tôn chẳng bao lâu sẽ ra đi, bỏ lại chúng con — Ngài là con mắt của chúng con (?).

 Chúng con biết hướng về đâu? Ai có thể cứu giúp che chở con?

 Chánh pháp tịch tĩnh, sâu xa không gì sánh, biết nghe từ ai đây?

 Nay con biết cúng dường ai? Than ôi, Phật thật khó gặp!

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Phan Duyên dùng kệ bảo Tuệ mạng A-nan rằng:

 Tôn giả A-nan hãy đứng dậy, chỉ quán sát pháp, chớ lo buồn.

 Pháp không có kẻ đến, cũng không có kẻ đi.

 Như việc Phật sinh ra thế nào, thì việc chứng Bồ-đề (giác ngộ) cũng thế ấy.

 Như việc chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe chân lý đi khắp nơi) thế nào, thì Niết-bàn cũng như vậy.

 Chư Phật chưa từng sinh ra, cũng chưa từng diệt mất.

 Trong pháp chân thật như thế, A-nan vì sao lại khóc?

 Ông hãy nghe từ các lỗ chân lông của tôi phát ra những tiếng như thế này:

 Mọi cái "có" đều trống không, vắng lặng; bốn việc của Phật (sinh ra, thành đạo, giảng pháp, Niết-bàn) cũng vậy (?).

 Bấy giờ Tuệ mạng A-nan dùng kệ bạch Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Phan Duyên rằng:

 Các bậc đại sĩ chẳng bao lâu nữa, mỗi vị sẽ về cõi riêng của mình.

 Ở cõi nước kia được thấy chư Phật giảng pháp cam lộ (nước bất tử; ví giáo pháp đem lại giải thoát).

 Các ngài được nghe Phật pháp nơi ấy, những nghĩa mầu nhiệm rất sâu xa,

 được thấy đồ chúng của Phật ấy cùng các vị Bồ-tát.

 Còn nay ức số chư thiên khóc lóc vây quanh con.

 Thế Tôn Niết-bàn rồi, hỡi bậc trí, con biết ở đâu?

 Hàng nghìn ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới theo Phật) hôm nay đang chờ nghe con nói.

 Họ khổ não, sầu bi lớn lao, con biết an ủi thế nào?

 Chư thiên cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi vua trời Đế Thích ở), cõi trời Diệm-ma (cõi trời Dạ-ma), cõi trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát sắp thành Phật ở), và cõi trời Tha-hóa

 Tự-tại (cõi trời cao nhất của cõi Dục, hưởng thú vui do người khác biến hóa ra), cùng cõi trời Phạm (cõi trời của Phạm vương, ở cõi Sắc) — chư thiên như thế đều kéo đến.

 Làm sao khiến họ vui được, sau khi bậc trâu chúa dòng Thích (ví Phật như con trâu chúa dẫn đầu cả đàn) đã diệt?

 Làm sao giảng lại pháp ấy? Miệng con biết biện bạch thế nào?

 Khi chư thiên hỏi con: "Bậc tôn quý của A-nan ở đâu?",

 họ hỏi, con biết đáp gì, sau khi bậc trâu chúa loài người đã diệt?

 Khắp tất cả mọi nơi chốn, Như Lai sâu xa ở chỗ nào (?)

 Con ở rừng kinh hành (nơi đi lại thong thả để tu tập), nay Ngài ở nơi đâu?

 Bấy giờ thiện nam tử Khai Phu Hoa Thần Thông Đức dùng kệ nói với Tuệ mạng A-nan rằng:

 Tôi đã biết hạnh của ông, khéo léo suốt trong ba tháng.

 Tôi đã nhiều lần hiện thân đến với ông; A-nan chớ khóc.

 Còn có nghìn vị Phật khác, tôi nói ra là vì ông:

 Chư Phật vì ông mà giảng pháp, hóa làm thân người dòng Thích.

 Chư Phật có lòng thương nhớ, vì ông khéo hầu hạ Phật,

 sẽ đến bên ông; A-nan chớ khóc lớn.

 Chư thiên cùng các thế gian, hôm nay thật đáng sầu bi,

 vì vị Đại giáo sư như thế đã ẩn lặng, không hiện nữa.

 Như Lai xưa từng nói: thọ mạng có thể ở lại đến ức kiếp;

 nhưng các hành diệt đi trong từng niệm (từng khoảnh khắc của ý nghĩ) — tôi được nghe từ chính bậc Thầy.

 Bấy giờ Tuệ mạng A-nan đứng sau lưng Phật, kêu lớn ba tiếng, rồi nói kệ:

 Đấng mà chúng sinh nương về, đấng ban cho họ con mắt,

 bậc Đạo sư (người dẫn đường) nhập diệt rồi, chúng sinh lại càng thêm mù tối.

 Vua A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà) tôn quý, khi nghe tin chẳng lành này,

 bậc Đạo sư nhập diệt rồi, ông ấy buồn khổ biết sống sao?

 Bậc tối thắng nay Niết-bàn, rồi đây con cháu dòng Lực sĩ (dân Mạt-la ở Câu-thi-na, nơi Phật nhập diệt)

 cũng buồn khổ như thế, kêu gào khóc lớn.

 Họ tụ họp lại để lần cuối được thấy bậc Đạo sư,

 lòng kính trọng, chắp tay cúi mình.

 Trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần) chen đầy, dọc ngang năm do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần chừng mười mấy cây số),

 chỗ ấy không còn chỗ trống, loài người không còn chỗ chen vào.

 Họ rải mưa hoa thơm vi diệu, chất đầy cao đến đầu gối,

 lại rải mưa các thứ hương bột cúng dường bậc Tiên tối thắng.

 Nan-đà, Ưu-ba-đà (hai vị long vương — vua loài rồng) cùng sáu mươi ức rồng

 đều đến chỗ Niết-bàn, lần cuối được thấy Đạo sư.

 Các long vương Ma-na-tư, Bà-luận, đại long vương Sa-già-la,

 Hầu-lâu (?), Mục-chân-đà, mỗi vị có trăm ức rồng vây quanh,

 nổi mây, mưa nước thơm rưới khắp mặt đất,

 đổ mưa lớn mà đến, lần cuối được thấy Đạo sư.

 Chư thiên rải mưa hoa trời, và mưa nước thơm trong sạch.

 Trời, rồng một lòng kính trọng, vì để cúng dường Thế Tôn.

 Long vương A-nậu-đạt cùng sáu mươi câu-chi (mỗi câu-chi là mười triệu) rồng

 rải mưa đủ thứ châu báu, đến bên bậc trâu chúa loài người.

 Long vương Y-la-bát khóc than, cùng con rắn lớn con của núi Tu-di (?),

 vì để cúng dường Thế Tôn, lần cuối đến chiêm bái Phật.

 Các loài rồng có trăm nghìn ức, đến số na-do-tha (một đơn vị số cực lớn),

 nổi mây, sấm sét, kéo đến chỗ Đạo sư.

 Họ trút mưa lớn các thứ nước thơm trong sạch,

 cũng là để cúng dường, lần cuối được thấy Thế Tôn.

 Dạ-xoa có đến nghìn ức, hoặc trăm na-do-tha,

 nhớ đến công đức của Phật, đều kéo đến muốn thấy Phật.

 Lại có Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), khóc lóc nước mắt đầy mặt,

 đến bên Đạo sư, lần cuối được chiêm bái Phật.

 Thích-đề (tức Đế Thích, vua trời Ba Mươi Ba), Ma-na-dân (?), có chúng trời vây quanh,

 sáu mươi ba nghìn vị đã đến chỗ Phật.

 Họ rải mưa hoa trời, hoa mạn-đà-la (một loài hoa cõi trời) vi diệu,

 và mưa bột chiên-đàn (gỗ thơm quý), cúng dường bậc Tiên tối thắng.

 Tỳ-cầu (?), Phạm vương Loa Kế (vua trời Phạm, tóc búi xoắn như ốc), có hai chúng Phạm thiên vây quanh,

 khóc lóc đến chỗ Phật, lần cuối được thấy Như Lai.

 Chư thiên cõi Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), oai lực lớn, đến nhiều trăm ức vị,

 kêu khóc đến chỗ Phật, vì Phật nay sắp Niết-bàn.

 Chư thiên đến trăm ức, đủ cách khóc than,

 khuyên thỉnh bậc Đại Đạo sư, xin Ngài ở lại thêm một kiếp.

 Con của ma vương, trí tuệ lớn, tên là Sa-đà-bà-ha,

 buồn bã đến chỗ Phật, vì bậc Tiên tối thắng sắp Niết-bàn,

 nâng giữ chân Thế Tôn, cúi mình khuyên thỉnh Phật:

 "Xin vì thương xót thế gian, bậc vua dòng Thích ở lại một kiếp.

 Thế Tôn nếu ở lại, thì đối với chư thiên và bậc đại nhân (?),

 sẽ là lợi ích không thể nghĩ bàn; xin Ngài ở lại một kiếp."

 Bấy giờ thiện nam tử Vô Phan Duyên dùng kệ bảo tất cả chư thiên, người đời, các Phạm thiên vương, các vị thương chủ (người cầm đầu đoàn buôn), con của ma vương v.v..., mà nói kệ rằng:

 Các ngươi đều không hiểu biết, như trẻ nhỏ, như loài khỉ,

 lòng thường buông lung phóng túng, còn kêu khóc làm gì?

 Ví như con heo đang ngủ, chợt thức dậy quên mất điều vốn biết,

 đến khi bị dao chặt, lột da, mới kinh sợ chạy trốn.

 Theo ý ta thấy, các ngươi đều như thế cả.

 Xưa kia không chịu nghe pháp, vì tham lam buông lung,

 hôm nay ngọn đuốc trí tuệ sắp tắt, không còn hiện nữa.

 Nhân lúc Phật vẫn còn đây, các ngươi nên làm việc lành.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tuệ mạng A-nan, Phú-lâu-na, Tu-bồ-đề, Bất Không Kiến Vương Đồng Tử (?), thượng tọa (vị tỳ-kheo trưởng lão) Ca-diếp, Đại Câu-hy-la và các vị thượng tọa rằng: "Nay ta bảo các ông, các tỳ-kheo (người nam xuất gia theo Phật): Hãy đưa tay phải các ông cho ta." Các tỳ-kheo nghe Phật Thế Tôn nói vậy, liền bạch Phật: "Lành thay, Thế Tôn!" Bấy giờ các tỳ-kheo đủ một nghìn người, mỗi người đưa tay phải dâng lên Thế Tôn.

 Bấy giờ Thế Tôn lấy tay trái nắm tay phải của tất cả các tỳ-kheo ấy; nắm rồi, lại lấy tay phải nắm tay La-hầu-la và A-nan, trao vào tay các tỳ-kheo, miệng dặn lại rằng: "Này các tỳ-kheo, A-nan hiền đức của ta và thượng tọa La-hầu-la, nay ta giao phó cho các ông, dặn dò các ông." Ngay lúc ấy, mọi người cất tiếng kêu lớn; tiếng kêu ấy là tiếng kêu gào khóc lóc, chấn động trời đất, rất đáng kinh sợ, và tiếng lớn ấy vang khắp cõi Phật này.

 Bấy giờ, khi La-hầu-la và A-nan được giao phó, trong chúng có năm trăm tỳ-kheo thấy việc ấy liền bỏ thân mạng. Vì sao vậy? Vì các tỳ-kheo ấy không nỡ thấy Phật nhập diệt độ. Họ nghĩ rằng: "Thà để chúng ta vào Niết-bàn trước. Không nỡ thấy ngọn đèn lớn của thế gian, bậc Đạo sư của thế gian, người cha đại từ bi, bậc thiện tri thức tốt nhất, thương xót chúng sinh, thường ban niềm vui cho đời, nay vào chỗ diệt tận; chúng ta sao nỡ nhìn thấy!"

 Bấy giờ, trong khoảnh khắc sát-na, la-bà, mâu-hưu-đa (các đơn vị thời gian rất ngắn, ở đây chỉ một chớp mắt) ấy, năm trăm vị Phật, mỗi vị ở cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa) của mình, đều duỗi tay phải đến với Phật Thích-ca Mâu-ni. Bấy giờ Thế Tôn lại lấy tay nắm tay A-nan và thượng tọa La-hầu-la, giao phó vào tay các đức Như Lai ấy, rồi nói kệ:

 Đây là La-hầu, con của ta; A-nan, người thị giả (người hầu cận) của ta.

 Nay trước mặt chư Phật, ta giao phó hai người này.

 Đến canh cuối đêm nay, ta sẽ nhập Niết-bàn.

 Trời, rồng và loài người sẽ không còn thấy ta nữa,

 cũng không còn chỗ nương tựa, không còn người cứu giúp, thương xót,

 chỉ trừ chư Thế Tôn che chở bằng lòng từ không thể nghĩ bàn.

 Ta quán sát các thế gian, không thể nghĩ bàn, không thể đo lường,

 không thấy còn một chúng sinh nào (cần ta độ); nay ta còn ở lại vì ai?

 Vô lượng nghìn kiếp, nhiều như cát sông Hằng,

 trong ngần ấy kiếp, ta còn ở lại vì dù chỉ một chúng sinh.

 Ta đã làm lợi ích cho chúng sinh — những người có lòng tin kính.

 Còn những kẻ không có lòng tin, dù ức vị Phật cũng không giáo hóa được.

 Bấy giờ năm trăm vị Phật cùng một lời nói kệ:

 Ngài đã làm lợi ích chúng sinh, Ngài đã làm xong Phật sự (công việc giáo hóa của một vị Phật).

 Đã hiện đủ thứ thần thông, đã đánh xong trống pháp lớn (ví việc giảng pháp vang khắp, đánh thức mọi người).

 Đã làm cho ức chúng sinh được đầy đủ, như mây mưa thấm nhuần mặt đất.

 Ngài đã nhổ mũi tên độc (ví phiền não, khổ đau) cho chúng sinh, hỡi bậc Đại Tiên dòng Thích.

 Bấy giờ trưởng lão A-nan và Tuệ mạng La-hầu-la quỳ hai gối xuống đất, dùng kệ bạch chư Phật rằng:

 Xin các bậc Đại trượng phu khuyên thỉnh, để Thế Tôn ở lại một kiếp.

 Nhờ oai lực của Phật, mọi người được thấy bậc làm con mắt cho đời.

 Vì bậc Lưỡng Túc Tôn (đấng cao quý nhất trong loài hai chân, tức Phật) tối thắng, bậc Đại Trí, còn ở đời,

 nên nhiều chúng sinh có lòng tin, được lợi ích không thể nghĩ bàn.

 Chư thiên và loài người tăng thêm, loài a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay gây chiến với chư thiên) giảm bớt.

 Thanh văn và Bồ-tát sinh ra nhiều không thể nghĩ bàn.

 Bấy giờ năm trăm vị Phật bảo Tuệ mạng A-nan và La-hầu-la rằng: "Này các thiện nam tử, các ông chớ khóc lớn, chớ quá sầu lo. Bản tính là như vậy, sự việc đến lúc tận cùng là như vậy, sự thật là như vậy. Các hành là như vậy; tất cả pháp hữu vi, tất cả pháp do tạo tác, tất cả pháp thế đế đều như vậy cả; đến chỗ tận cùng cũng như vậy. Đã bỏ thân mạng rồi, thì hạnh của Như Lai là vô lượng (?). Vì pháp thế đế là như vậy nên không được tự tại. Lại nữa, Như Lai là pháp thân (thân chân lý, thân thật của Phật), không phải thân hữu vi, không thuộc pháp ở lại trong đời. Các ông không nên thỉnh Như Lai ở lại.

 Này các thiện nam tử, các ông hãy tạm đến cõi Phật của chúng ta. Ngay lúc ấy, Thích-ca Như Lai sẽ duỗi tay phải, phóng ra ánh sáng; ánh sáng ấy chiếu đến cõi của chúng ta. Chiếu đến cõi ấy rồi, các ông trở về sẽ thấy Phật Thích-ca ở trước mặt các ông, giảng pháp cho các ông, khiến các ông được nghe. Vì vậy các ông chớ quá sầu lo."

 Bấy giờ Thế Tôn nhập tam-muội. Ở trong tam-muội rồi, Ngài liền duỗi tay phải. Từ trong tay phải cho đến đầu ngón tay cái, cùng các khớp đốt trên thân và ở tay trái, cho đến chỗ tướng bánh xe nghìn căm dưới lòng bàn chân (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật), trong tướng màng lưới mềm mại giữa các ngón tay ngón chân, nơi móng tay màu đồng đỏ, và giữa lằn tay sắc đẹp của mười ngón trên bàn tay báu, đều phóng ra trăm nghìn ức tia sáng. Mỗi tia sáng hóa sinh trăm nghìn ức hoa sen. Mỗi đài hoa hóa ra trăm nghìn ức tòa sư tử cao (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử chúa giữa muôn loài). Trên mỗi tòa thấy một vị Phật ngồi. Mỗi vị Phật hóa hiện giáo hóa vô lượng trăm nghìn ức chúng sinh; trong số ấy có người được lậu tận (dứt sạch phiền não), có người được đến bậc lìa dục.

 Ánh sáng phóng ra từ tất cả các tướng tốt như thế, sự việc cũng đều như vậy. Ánh sáng nơi rốn và nơi tướng âm tàng như ngựa (bộ phận kín ẩn sâu vào trong, một trong ba mươi hai tướng tốt) cũng như vậy. Nơi khuôn mặt và giữa hai lông mày cũng như vậy.

 Bấy giờ Thế Tôn từ trên đỉnh đầu phóng ra trăm nghìn thứ ánh sáng. Đầu mỗi tia sáng hóa ra trăm nghìn ức hoa sen. Mỗi đài hoa hóa thành trăm nghìn ức tòa sư tử. Trên mỗi tòa hóa ra một vị Phật ngồi giảng pháp mầu. Các đức Như Lai ấy không giảng pháp nào khác, chỉ giảng tu-đa-la (kinh) thuộc kho bí mật của Bồ-tát, cùng các đà-la-ni (những câu chú có năng lực gìn giữ mọi điều lành) và các câu kim cương (những câu kinh vững chắc, không gì phá được); vì người mà giảng rõ ba vòng thanh tịnh (?), các pháp như mười lực và các điều không sợ hãi của Như Lai. Theo những pháp môn như thế, mỗi vị Phật hóa hiện giảng mỗi pháp, có thể làm thanh tịnh vô lượng vô biên chúng sinh, khiến họ trụ vững ở bậc bất thoái chuyển (bậc không còn thoái lui trên đường tu), hướng về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).

 Bấy giờ Thế Tôn, ở giữa hai cây sa-la (nơi Phật nhập Niết-bàn), trên giường sư tử nằm nghiêng hông phải, hóa ra một vị Phật nằm nghiêng hông phải. Hóa xong, tự thân Ngài liền đến địa ngục lớn Hoạt (địa ngục Đẳng Hoạt, nơi tội nhân bị giết chết rồi lại sống lại để chịu khổ tiếp). Đến nơi rồi, thân Ngài phóng ánh sáng; ánh sáng ấy chiếu khắp trong địa ngục Hoạt. Bấy giờ Thế Tôn dùng ánh sáng ấy chiếu địa ngục lớn Hoạt xong, liền nói kệ:

 Chúng sinh này chết nhiều lần, rồi lại sống lại mãi,

 vẫn không bỏ được cái tưởng (ý niệm chấp giữ) ấy, nên sinh ra các khổ não.

 Đời nay có bậc thánh này ra đời, Thế Tôn có thể đem lại ánh sáng,

 có thể giảng các chánh pháp, diệt trừ mọi khổ não.

 Pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt) không cùng tận, không diệt, cũng không có hành.

 Nếu hiểu được như vậy, người ấy không đọa vào các đường (các nẻo luân hồi).

 Bấy giờ Như Lai nói kệ ấy xong, ngay trong khoảnh khắc sát-na, la-bà, mâu-hưu-đa ấy, khiến ba mươi ức chúng sinh chịu khổ trong địa ngục lớn Hoạt liền được bỏ thân. Bỏ thân rồi, họ sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba. Bấy giờ Thế Tôn lại đến cõi trời Ba Mươi Ba nói lại bài kệ này. Nhờ thần lực của Phật, tiếng ấy vang khắp tất cả các địa ngục lớn. Vô lượng trăm nghìn ức chúng sinh trong đường địa ngục bỏ thân địa ngục, sinh lên cõi trời Đâu-suất-đà. Được sinh lên trời rồi, họ lại nhớ đến pháp đã nghe trước, đều chứng được quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại sinh ở cõi Dục). Bấy giờ các thiên tử đã được quả của pháp, chứng pháp, chứng quả, thâm nhập các pháp, cùng nói kệ:

 Ví như trên con đường hoang vắng rộng lớn, có vị thương chủ (người cầm đầu đoàn buôn) có trí tuệ,

 cứu thoát nhiều chúng sinh bị giặc cướp và thú dữ hãm hại;

 Thế Tôn cũng như vậy, là bậc đại thương chủ vô thượng,

 có thể cứu thoát ức chúng sinh bị trói buộc trong sinh tử.

 Chúng con quy y (nương tựa trọn đời) Phật, bậc đại thương chủ sáng ngời,

 đã khởi lòng từ bi với chúng con, có thể cứu thoát mọi khổ não.

 Chúng con quy y Pháp, chính thân chúng con đã chứng nghiệm.

 Chúng con quy y Tăng (đoàn thể những người tu theo Phật), công đức khó nghĩ bàn.

 Bấy giờ Thế Tôn dùng ánh sáng mát lạnh chiếu khắp địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không ngừng nghỉ). Làm cho mát lạnh rồi, dứt trừ mọi nóng bức khổ não, mọi khổ độc; thành tựu nghìn ức phần các pháp, có thể khiến tất cả được vui mừng an lạc. Ngài thương xót, thấm nhuần làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, an ủi dịu dàng, thương mến, mừng vui, làm lợi ích chúng sinh bằng ba cửa không (ba cửa ngõ giải thoát: quán thấy các pháp là không, không có tướng, không có gì để mong cầu): vô tướng, vô nguyện và vô tác (không tạo tác). Ngài bảo các chúng sinh trong địa ngục ấy, rồi nói kệ:

 Pháp không, và vô tướng, không sinh và không diệt;

 nếu hiểu được pháp như thế, người ấy liền thoát khỏi đường ác.

 Bấy giờ tám trăm nghìn ức chúng sinh nghe được bài kệ ấy — điều bài kệ nói thông suốt không ngăn ngại trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), phân các pháp thành trăm nghìn loại, vọng đến tai trong sạch vi diệu. Nghe tiếng ấy rồi, họ từ địa ngục lớn A-tỳ bỏ thân địa ngục, liền sinh lên cung trời Tha-hóa Tự-tại. Bấy giờ Thế Tôn ở cung trời Phạm, lại nói kệ này:

 Niềm vui cao nhất của chúng sinh là nơi không còn các khổ.

 Những chỗ do danh và tướng (tên gọi và hình tướng) nói ra, cùng các tưởng điên đảo (nhận thức sai lệch, trái với sự thật),

 bậc mạnh mẽ nên buông bỏ, liền thoát khỏi mọi khổ não.

 Các tưởng đều điên đảo, kể cả tưởng chấp vào cái không phải sắc (không phải hình chất).

 Trong ba cõi có gì là vui? Chỉ là trôi lăn sinh ra mãi,

 chết rồi lại sinh, nỗi khổ nối tiếp nhau tăng thêm.

 Ai dùng trí biết được không, mà cũng không bám vào cái không,

 người ấy mới thật biết không, không bám cả vào người biết không.

 Người này biết nghĩa của pháp rồi, cũng không còn có cái "ta".

 Đã không thấy có "ta", thì ở đây còn có khổ gì?

 Không là pháp vô vi, tướng cũng không thể nắm bắt.

 Ai thấy được trí vô ngã (không có cái "ta" thật), người ấy là con Phật chân thật.

 Bấy giờ trăm nghìn ức chúng sinh ấy, ở nơi họ sinh ra, liền được quả mầu vô lậu (không còn phiền não) của bậc tiên cõi trời. Họ liền nhớ lại đời trước khi chịu khổ địa ngục, lại nhớ đến công đức của bậc Trượng phu Như Lai, biết đền ơn Phật bằng cách vào diệt độ trước; lại không nỡ thấy Như Lai Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà nhập Niết-bàn. Khi ấy các thiên tử đã đắc quả cùng một lời nói kệ:

 Chúng con không nỡ thấy bậc Đại Từ, bậc Điều Ngự Trượng Phu (đấng khéo điều phục, dẫn dắt mọi người) nhập diệt độ.

 Ngài có thể làm ánh sáng cho chúng sinh; chúng con không nỡ thấy, nên xin vào diệt trước.

 Nói lời ấy xong, họ liền nhập Niết-bàn ngay tại chỗ.

 Bấy giờ Thế Tôn, trong khoảnh khắc sát-na, mâu-hưu-đa ấy, từ cung trời Phạm ẩn thân, liền đến giữa hai cây sa-la. Bấy giờ Thế Tôn nghĩ rằng: "Hôm nay vào canh cuối đêm, ta sẽ nhập Niết-bàn; đây là lần cuối ta thấy chúng sinh. Nay ta nên khiến họ vui mừng, diệt hết mọi khổ mà hưởng an vui; hiển bày sức đại thần thông của Như Lai, khiến chúng sinh ấy liền được vào cửa an ổn." Vì muốn hiển bày Niết-bàn vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác) của Như Lai, hợp với ý chư Phật, nên Ngài thị hiện thần thông.

 Bấy giờ Thế Tôn nghĩ vậy rồi, nằm nghiêng hông phải, như sư tử, lòng không sợ hãi, quán sát tất cả đại chúng mười phương, như voi chúa (ví bậc có oai lực lớn). Quán sát xong, Ngài liền dùng ngón cái chân phải ấn xuống mặt đất, phát ra tiếng lớn, khiến mặt đất chấn động sáu cách (sáu kiểu rung chuyển: lay động, nổi lên, vọt lên, rung mạnh, gầm vang, va đập) khắp mười phương thế giới, hiện ra ánh sáng không ngăn ngại, không thể nghĩ bàn, chiếu khắp mười phương.

 Bấy giờ Thế Tôn từ các tướng trên thân lại phóng ánh sáng. Phóng ánh sáng rồi, mỗi lỗ chân lông lại phát ra ánh sáng vi diệu nhiều như cát sông Hằng. Mỗi tia sáng chiếu khắp các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng. Những ánh sáng ấy không lẫn vào nhau, không ngăn trở nhau. Cứ như thế nhiều lần, từ trong các lỗ chân lông lần lượt phóng ra các ánh sáng vi diệu. Như thế, mỗi lỗ chân lông lần lượt lại phóng ánh sáng, lại chiếu khắp như trước.

 Bấy giờ Thế Tôn lại hiển hiện các thần thông. Hiện thần thông xong, dùng thần lực của Phật và sức hộ trì của Phật, khiến các chúng sinh đều có cảnh giới thấy biết đầy đủ, không khác gì mắt Phật. Các chúng sinh ấy ở ngay cõi Phật này mà đều thấy tất cả các cõi Phật được ánh sáng Như Lai chiếu đến.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Các ông có thấy ở thế giới phương Đông có một thành tròn, dọc ngang một nghìn do-tuần, rộng lớn như vậy, trên dưới cũng vậy, có trăm nghìn ức hạt bụi nhỏ chất đầy thành ấy không? Các ông có thấy không?" Các tỳ-kheo bạch Phật: "Thưa vâng, Bà-già-bà (danh hiệu Phật, tức Thế Tôn); thưa vâng, Tu-già-đà (danh hiệu Phật, nghĩa là Thiện Thệ — bậc đã khéo đi đến giải thoát), chúng con đều thấy." Phật lại bảo: "Này các tỳ-kheo, ý các ông thế nào, số bụi ấy có nhiều không?" Các tỳ-kheo thưa: "Thưa vâng, thưa vâng, Bà-già-bà."

 Phật lại bảo: "Này các tỳ-kheo, nếu có người ở trong các pháp mà biết được pháp vô vi như thế — không sinh, không diệt, vô lậu, vô vi — biết được như vậy thì những chúng sinh ấy thoát khỏi mọi khổ và tất cả đường ác." Ngay lúc ấy có ba mươi ức chúng sinh nghe pháp này liền được quả A-na-hàm. Được quả rồi, họ cùng một lời nói kệ:

 Pháp vô vi không cùng tận, vô lậu cũng không diệt.

 Biết pháp thánh như vậy, chúng con chứng được tịch diệt (sự vắng lặng hoàn toàn của phiền não).

 Nhờ biết như vậy mà được, biết đúng như thật các căn (căn cơ, khả năng tiếp nhận của mỗi chúng sinh).

 Vì thương xót chúng sinh, Ngài chỉ bày pháp nhân duyên (lẽ mọi sự do nhiều điều kiện hợp lại mà sinh ra).

 Như Lai giáo hóa chúng con, nhổ bỏ bệnh do mũi tên độc,

 ban cho thuốc nhất thiết trí (trí biết tất cả), cùng với Niết-bàn.

 Ngọn đuốc trí nay sắp tắt nhanh, con mắt trí chẳng bao lâu sẽ diệt.

 Ức chúng sinh bị khổ bức bách đã ra khỏi địa ngục Hoạt.

 Bậc đại y sư nhổ mũi tên, chữa bệnh cho chúng sinh,

 có thể cứu vô số chúng sinh, khiến không đọa vào đường ác.

 Bấy giờ Thế Tôn đứng trên bờ địa ngục lớn Hắc Thằng (địa ngục Dây Đen, nơi tội nhân bị căng dây đen lên mình rồi cưa xẻ), phóng ánh sáng lớn chiếu khắp địa ngục lớn ấy, cứu vô lượng chúng sinh ở đó đặt lên cõi trời. Các địa ngục Nhiệt Não (địa ngục Nóng Thiêu) và Đại Nhiệt Não (địa ngục Nóng Thiêu Lớn) cũng đều như vậy. Các địa ngục lớn Khiếu Hoán (địa ngục Kêu Gào) và Đại Khiếu Hoán (địa ngục Kêu Gào Lớn), các địa ngục Chúng Hợp (địa ngục Ép Dồn, nơi tội nhân bị núi ép lại) và Đại Chúng Hợp, Ngài đều cứu ra vô lượng vô biên chúng sinh, đặt vào đường lành và đường Niết-bàn.

 Bấy giờ Thế Tôn lại dùng ánh sáng màu vàng chiếu tám địa ngục lớn. Sức của ánh sáng ấy có thể khiến chúng sinh nào được chạm vào thân đều được an lạc, khắp mình thấm nhuần, thân tâm vui mừng, khổ não tiêu tan; mắt nhìn thấy thì trong lòng mừng rỡ, nhanh chóng được mát mẻ, từ lòng từ bi mà sinh ra, khiến thân an ổn. Ánh sáng chiếu khắp các địa ngục lớn rồi, dập tắt mọi nóng bức khổ não, làm cho dịu mềm, thấm nhuần. Vì muốn ban niềm vui cho tất cả chúng sinh trong các địa ngục lớn ấy, những kẻ đang ở giữa đống lửa lớn cháy rực, nên từ các lỗ chân lông Ngài lần lượt phóng ra ánh sáng như thế.

 Bấy giờ Thế Tôn dùng ánh sáng lớn che phủ khắp tất cả vô lượng chúng sinh, khiến lòng họ mềm dịu, đủ sức làm pháp khí (người có khả năng tiếp nhận giáo pháp, như đồ đựng chứa được nước), đầy đủ vô lượng trăm nghìn công đức. Ngài dùng lời vi diệu mà nói kệ:

 Ta ban niềm vui cho thế gian, giải thoát mọi lo buồn khổ não.

 Thấy chúng sinh bị khổ bức bách, ta chỉ bày con đường Niết-bàn.

 Các pháp ta giảng nói là niềm vui vắng lặng, không sợ hãi.

 Nếu ai biết được pháp ấy, người ấy không đọa vào đường ác.

 Ai có thể quy y Phật, người ấy được lợi ích lớn,

 suốt trăm nghìn kiếp, không còn thấy các khổ nữa.

 Bấy giờ Như Lai nói kệ ấy xong, ngay trong khoảnh khắc sát-na, la-bà, mâu-hưu-đa ấy, chúng tỳ-kheo và các chúng sinh đông hơn số trước. Lại có vô lượng vô biên chư Phật nằm nghiêng hông phải trên giường sư tử. Các đức Thế Tôn ấy từ giường sư tử đứng dậy, lại thị hiện thần thông như thế.

 Bấy giờ bốn bộ chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, các vị Phật này đều muốn, trong khoảnh khắc sát-na, la-bà, mâu-hưu-đa, nhập bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn) mà hiện thần thông chăng, giống hệt như Thế Tôn hiện nay?" Phật bảo các tỳ-kheo: "Đúng vậy, đúng vậy. Các đức Phật ấy hôm nay cùng muốn bỏ thân cuối cùng mà nhập Niết-bàn. Các đức Phật ấy đều cùng tên là Thích-ca Mâu-ni, đều ở vùng đất sinh ra dòng Lực sĩ, giữa hai cây sa-la, nằm trên giường sư tử; đến canh cuối đêm nay sẽ nhập Niết-bàn."

 Bấy giờ Thế Tôn hướng về phương Nam và Tây Nam, phương Tây và Tây Bắc, phương Bắc và Đông Bắc, phương Đông và Đông Nam, cùng hai phương trên dưới, khắp bảo các tỳ-kheo mười phương rằng: "Này các tỳ-kheo, các ông có thấy ở phương Đông vô lượng vô biên chư Phật Thế Tôn đang chứng đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không?" Các tỳ-kheo thưa: "Thưa vâng, thưa vâng, Bà-già-bà, chúng con đều thấy — là thấy theo thế đế, chứ không phải theo đệ nhất nghĩa (sự thật tối cao, tuyệt đối)."

 Phật lại bảo các tỳ-kheo: "Ví như một thế giới bốn thiên hạ (một thế giới gồm bốn châu lớn bao quanh núi Tu-di) đầy cả bụi nhỏ, từ tầng kim cương (tầng đáy cứng chắc nhất của thế giới) lên đến cung trời Phạm. Này các tỳ-kheo, ý các ông thế nào? Có ai biết được số bụi ấy không? Có thể dùng ví dụ mà biết số ấy không?" Các tỳ-kheo thưa: "Thưa không, Thế Tôn, khó mà biết được."

 Phật lại bảo các tỳ-kheo: "Như ví dụ bụi nhỏ đã nói ở trước, những thế giới bốn thiên hạ như thế, cho đến trăm nghìn ức thế giới như thế, đều đầy những bụi ấy. Này các tỳ-kheo, có bao nhiêu bụi như thế, ta dùng mắt thịt thấy chư Phật Thế Tôn ở trong các thế giới ấy tại phương Đông, gần như chỉ cách một bước chân. Chỉ bằng mắt thịt, không ngăn ngại, không phân biệt, ta thấy các thế giới trước mặt như vừa nói. Phương Nam, Tây, Bắc, bốn phương phụ và trên dưới cũng như vậy.

 Này các tỳ-kheo, ví như các thế giới bốn đại thiên hạ, trăm nghìn ức thế giới, chất đầy bụi nhỏ, từ tầng kim cương đến cung trời Phạm; có bao nhiêu hạt bụi thì ở mỗi phương có bấy nhiêu chư Phật Thế Tôn. Ở mỗi phương, ta đều tận mắt thấy các đức Thế Tôn ấy ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi tu và thành đạo), hoặc đã ngồi, hoặc mới ngồi. Tất cả chư Phật Thế Tôn ấy đều cùng tên là Thích-ca Mâu-ni.

 Lại có vô lượng chư Phật cùng một danh hiệu với Phật Nhiên Đăng (vị Phật thời quá khứ đã báo trước việc thành Phật của Phật Thích-ca). Ta lại thấy có chư Phật Thế Tôn tên là Thắng Nhất Thiết, cũng cùng một danh hiệu. Như vậy, tất cả chư Phật cùng tên là Liên Hoa; các vị Phật cùng tên Thượng (?); các vị Phật cùng tên Thượng Danh Xưng; các vị Phật cùng tên Câu-lưu-tôn; các vị Phật cùng tên Câu-na-hàm; các vị Phật cùng tên Ca-diếp (Câu-lưu-tôn, Câu-na-hàm, Ca-diếp là ba vị Phật quá khứ trước Phật Thích-ca); và những vị Phật mỗi nhóm cùng một danh hiệu như thế — ta ở đây đều tận mắt thấy cả.

 Danh hiệu riêng của các vị Phật ấy — ta ở thế gian đã đạt pháp tối thắng, pháp vi diệu, pháp không cùng tột — ai chỉ cần xưng niệm danh hiệu đều được thiện căn (gốc rễ của điều lành). Danh hiệu của các đức Phật ấy vô biên như vậy; chư Phật Thế Tôn như thế, ta ở đây đều tận mắt thấy. Những danh hiệu khác nhau hiện có trong thế gian như thế, hoặc đã vào Niết-bàn vô dư, hoặc đang ở đời chuyển pháp luân, ta ở đây đều tận mắt thấy các Phật Thế Tôn ấy; với mắt thịt của ta, không ngăn ngại, không trở ngại, đều hiện ra trước mặt.

 Này các tỳ-kheo, Như Lai còn biết hơn thế nữa, còn biết hơn đến mức không thể nghĩ bàn, lại càng không thể nghĩ bàn, vô lượng vô biên; lại có vô lượng vô biên những sự thấy biết như thế. Này các tỳ-kheo, vì lẽ ấy, trí thấy của Như Lai là vô biên; vô biên như vậy, không thể cân lường; không thể xưng kể như vậy, không thể nghĩ bàn như vậy. Đó chỉ mới là mắt thịt, huống chi là trọn vẹn trí pháp của chư Phật.

 Này các tỳ-kheo, ví như tất cả chúng sinh trong cõi này, dù tại gia hay xuất gia, giả sử đều thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, đầy đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) và bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp). Có một thiện nam tử dùng bốn thứ cúng dường (thức ăn uống, y phục, giường chiếu, thuốc men) mà phụng sự các đức Thế Tôn ấy suốt trọn một kiếp, tôn trọng cung kính, với đủ thứ đồ vui thích và vật trang nghiêm vô lượng vô biên, không thể nghĩ bàn.

 Lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân tin được pháp môn này của ta — pháp môn chỉ bày những điều tất cả chư Phật đã nói — dù chỉ trong khoảng một niệm mà sinh lòng tin là thật, không khởi lòng nghi, thì công đức người ấy có được ngay lúc phát tâm đã gần với công đức của chư Như Lai. Lại nữa, giả như tất cả chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) chứng được nhất thiết trí của chư Phật, rồi có người trải qua nhiều kiếp cúng dường, được phước tuy nhiều, cũng không bằng người sinh một niệm tin pháp môn này; phước của người này nhiều hơn phước kia. Nếu có Bồ-tát tin trí này, thì vị Bồ-tát ấy liền được gần với A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề của chư Thế Tôn."

 Bấy giờ, khi Thế Tôn nói công đức của mắt thịt này, có sáu mươi hai ức chúng sinh vốn đã hồi hướng (đem công đức tu tập hướng về một mục đích) về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề lại sinh lòng thoái lui. Vì sao vậy? Vì A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề của Phật khó chứng được; họ nghĩ: "Chúng ta chỉ cần ở đây diệt hết các khổ, lấy quả lậu tận là đủ." Lại có vô lượng vô biên chúng sinh trụ ở bậc hữu học (bậc thánh còn phải tu học tiếp). Lại có mười na-do-tha Bồ-tát thành tựu tâm Bồ-đề lần đầu phát khởi. Lại có ba mươi hai ức Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn (thấu suốt và an nhận rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Bấy giờ ma vương Ba-tuần (vua của loài ma, chuyên ngăn cản người tu đạo) buồn bã khổ não, nước mắt đầy mặt, bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, vì cớ gì con lại muốn Đa-đà-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà sớm nhập Niết-bàn, để rồi khiến vô lượng vô biên chúng sinh ra khỏi cõi của con! Nay Thế Tôn, chỉ trong khoảng phương Đông còn mờ tối, mặt trời chưa mọc, Phật sự Ngài đã làm như thể ở đời một kiếp; dù có ở đời một kiếp cũng không hơn được việc lợi ích, độ thoát nhiều chúng sinh như thế này, tức là đặt họ vào con đường bát Niết-bàn. Như Lai nay khiến cõi của con trống rỗng cả."

 Ma Ba-tuần nói xong, Phật bảo: "Này Ba-tuần, ngươi chớ khóc. Này Ba-tuần, ngươi vẫn còn rất nhiều kẻ không làm việc lành và không có lòng tin; đó là bạn bè của ngươi ở trong cõi ngươi, ngươi là bạn của họ." Bấy giờ Thế Tôn lấy móng tay nhặt đất bụi trên mặt đất, bảo ma Ba-tuần: "Ý ngươi thế nào? Đất bụi trên móng tay ta nhiều, hay đất bụi trên mặt đất lớn này nhiều?" Nói xong, ma Ba-tuần bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, đất trên móng tay ít, không đáng kể."

 Nghe nói vậy, Phật bảo Ba-tuần: "Như đất bụi trên móng tay rất ít, chúng sinh ta độ vào Niết-bàn còn ít hơn đất trên móng tay này. Này Ba-tuần, như đất bụi trên mặt đất lớn rất nhiều, vô lượng vô biên, chúng sinh trong cõi của ngươi cũng vậy, rất nhiều, vô lượng. Này Ba-tuần, ngươi chớ lo buồn, nên vui mừng. Vì sao vậy? Vì chúng sinh ở trong cõi ngươi nhiều như đất trên mặt đất lớn. Này Ba-tuần, nhưng các chúng sinh tự làm điều bất thiện mà xa Niết-bàn, chứ không phải do ngươi làm. Vì sao vậy? Vì cõi chúng sinh không có bờ bến. Này Ba-tuần, ngươi muốn làm gì thì cứ làm. Như Lai hôm nay vào canh cuối đêm sẽ nhập Niết-bàn."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Này các tỳ-kheo, các ông đã thấy chư Phật ở các thế giới này chưa?" Các tỳ-kheo bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, thưa vâng, thưa vâng, Bà-già-bà, chúng con đã thấy." Phật lại bảo các tỳ-kheo: "Các cõi Phật này còn nhiều vô lượng. Các ông nên biết: đã thấy sự trang nghiêm của các cõi Phật chưa? Đã thấy cõi tịnh độ (cõi đất thanh tịnh) được các Bồ-tát trang nghiêm chưa? Đã thấy sự trang nghiêm của các Thanh văn chưa?" Các tỳ-kheo bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, thưa vâng, Bà-già-bà; thưa vâng, Tu-già-đà."

 Phật lại bảo các tỳ-kheo: "Như Lai thấy biết như vậy, lại còn thấy biết gấp bội số trên, vô lượng, lại càng vô lượng, đều biết rõ cả. Này các tỳ-kheo, giả sử ta nói suốt một kiếp về sự trang nghiêm của các cõi Phật như thế, như ta thấy ở mười phương thế giới cũng như vậy; giả sử nói suốt một trăm kiếp, một nghìn kiếp, ức kiếp, na-do-tha kiếp, lại dùng gấp bội ví dụ mà phân tích rộng rãi, cũng không nói hết được.

 Nhưng này các tỳ-kheo, những việc bậc Đạo sư cần làm cho các Thanh văn thì đã làm xong; ở khắp mọi nơi ta đã giảng nói xong; chỉ bày các pháp trong và ngoài, chỉ bày bằng tấm lòng chân thật, đều đã nói hết. Chư Phật đối với pháp không hề tiếc giữ, không điều gì không giảng rõ, dù chỉ nhỏ như một cọng cỏ, một sợi lông tóc. Này các tỳ-kheo, từ nay về sau các ông phải đúng theo pháp mà siêng năng tu hành. Ta đã vì các ông chỉ bày Niết-bàn, ta đã vì các ông giảng con đường Niết-bàn, đã thành tựu thiện căn cho chúng sinh. A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà ta chứng được là do thuở xưa đã làm những hạnh khổ lớn và những hạnh khó làm. Các ông nay phải thọ trì đầy đủ đại pháp ấy, chớ để nó mai một. Các ông phải tu hành như vậy."

 Bấy giờ Thế Tôn hiện đại thần thông, khiến chúng sinh ở cõi này đều được nghe biết tất cả lời giảng pháp và nơi giảng pháp của chư Phật mười phương; mọi lời dạy bảo của các đức Như Lai ấy, những chúng sinh vâng làm theo lời dạy đều đã chứng biết. Lại có chúng sinh nhiều như cát sông Hằng trụ trong ba loại trí (?). Lại có mười ức trăm nghìn chúng sinh phát tâm Bồ-đề, trụ vững nơi A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Lại có mười trăm nghìn ức na-do-tha chúng sinh trụ ở bậc Bích-chi Phật (người tự giác ngộ không cần thầy, sống riêng, không đi giáo hóa người khác). Các chúng sinh còn lại thì chứng quả lậu tận. Cứ lần lượt như thế, vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (số lớn không thể đếm), không thể đếm, không thể lường, không thể nghĩ bàn na-do-tha chúng sinh nghe pháp này rồi đều được lợi ích lớn.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Này các tỳ-kheo, nên biết rằng chẳng bao lâu nữa ta sẽ Niết-bàn. Các ông phải giữ gìn giáo pháp của Như Lai, vì lợi mình và vì lợi người. Này các tỳ-kheo, các ông phải tu học như vậy." Phật giảng kinh xong, Tuệ mạng A-nan cùng trời, người, rồng, a-tu-la, càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời) và tất cả thế gian nghe lời Phật dạy đều cung kính đội lên đầu, vâng theo mà làm.

 Kinh Tứ Đồng Tử Tam-muội, quyển hạ.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video