# Kinh Dị xuất Bồ-tát bản khởi (Kinh chép một bản khác về sự tích ban đầu của Bồ-tát; Bồ-tát là người tu hành theo con đường thành Phật, cứu độ chúng sinh)
Kinh Dị xuất Bồ-tát bản khởi
Đời Tây Tấn, Nhiếp Đạo Chân dịch
Kinh Dị xuất Bồ-tát bản khởi, một quyển
Đời Tây Tấn, cư sĩ (người tu tại gia, không xuất gia) Nhiếp Đạo Chân dịch
Đức Phật Thích-ca Văn, trong những đời trước còn làm người, ở nước Phu-lâu-đa-ma, đời nào cũng làm điều lành. Trải qua vô số đời, Ngài mới thành Phật. Khi Phật còn là Bồ-tát (người tu hành đang trên đường thành Phật), Ngài tên là Ma-nạp, sống trong núi, mặc áo bằng da nai.
Một hôm Ngài vào thành. Thành tên Bát-ma-ha, vua tên Kỳ-da. Bồ-tát thấy trong thành ai nấy đều tất bật, bèn hỏi người đi đường: "Hôm nay trong thành sao ai cũng vội vàng như vậy?" Người ấy đáp: "Hôm nay có Phật sắp đến." Bồ-tát nghe Phật sắp đến, trong lòng một mình mừng rỡ, miệng nói: "Hôm nay được gặp Phật đến, ta muốn xin Phật cho điều mong ước trong lòng ta."
Chốc lát có một người con gái tên là Câu-di, cầm một bình nước (?), trong đó có bảy bông hoa, hoa tên là ưu-bát (hoa sen xanh). Bồ-tát đi theo, gọi: "Chị ơi, xin dừng lại." Câu-di liền dừng lại chờ. Bồ-tát nói: "Xin cô cho tôi hoa ưu-bát trong tay." Câu-di nói: "Hôm nay Phật sắp đến, đại vương đang ở nhà tắm, tôi sẽ đem hoa này dâng lên vua. Hoa không thể cho được." Bồ-tát nói: "Tôi trả một trăm đồng mua hoa." Câu-di nói: "Hoa không thể cho được." Bồ-tát nói: "Cô có thể tự đi hái lại." Câu-di nói: "Không được." Bồ-tát lại nói: "Tôi trả năm trăm đồng mua hoa."
Câu-di thầm nghĩ: "Hoa này chỉ đáng hai ba đồng, nay lại trả tới năm trăm đồng." Cô bèn đưa năm bông hoa ưu-bát cho Ngài, tự giữ lại hai bông. Bồ-tát thò tay vào ngực áo lấy tiền mang theo, vừa đúng năm trăm đồng, đưa hết cho cô. Rồi mỗi người đi một ngả.
Câu-di nghĩ bụng: "Người tu này chỉ mặc áo da nai, vậy mà vừa có năm trăm đồng bạc liền đem hết ra mua hoa. E rằng đây không phải người thường." Cô liền đi theo gọi: "Anh ơi, anh ơi, xin dừng lại." Bồ-tát liền dừng lại chờ. Câu-di nói: "Anh hãy nói thật với tôi thì tôi cho anh hoa; nếu không, tôi sẽ giật lại hoa của anh." Bồ-tát nói: "Tôi mua hoa, từ một trăm đồng trả lên tới năm trăm, sao cô lại giật hoa của tôi?" Câu-di nói: "Hoa này là hoa của nhà vua, sức tôi đủ giật lại của anh."
Bồ-tát liền nói thật: "Tôi nghe hôm nay Phật sắp đến, muốn đem hoa dâng Phật để xin Phật cho điều mong ước trong lòng." Câu-di nói: "Hay lắm! Tôi nguyện đời sau được làm vợ anh. Đời sau anh dù tốt hay xấu, tôi cũng sẽ làm vợ anh. Anh nhất định hãy đặt lòng tôi vào lời nguyện, để Phật biết cho." Bồ-tát nói: "Được." Cô bèn đưa hai bông hoa trong tay cho Bồ-tát, nhờ dâng lên Phật. Câu-di nói: "Đàn bà không được đến gần phía trước, xin gửi hoa này cho anh." Bồ-tát liền nhận lấy. Rồi mỗi người đi một ngả.
Chốc lát Phật đến. Từ quốc vương cho tới muôn dân đều đem trăm thứ hoa rải lên đầu Phật, hoa đều rơi xuống đất. Bồ-tát cầm năm bông hoa rải lên đầu Phật, hoa đều dừng lại ở đó, hướng lên trên, xếp thành hàng, như có rễ mọc ra, không rơi xuống đất. Bồ-tát cầm hoa của Câu-di rải lên đầu Phật, hoa lại dừng lại, hướng lên trên, xếp thành hàng trên hai vai Phật, không rơi xuống đất.
Phật biết Bồ-tát hết lòng thành, liền nói: "Ta cho ngươi được điều mong ước trong lòng. Sau chín mươi kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài, dài đến không đếm được bằng năm tháng), vào kiếp tên là Bạt-la (?), ngươi sẽ thành Phật Thích-ca Văn." Bồ-tát nghe lời Phật, trong lòng vô cùng vui mừng, liền xõa tóc trải xuống đất cho Phật bước lên. Rồi Ngài đứng trước Phật nhảy vọt lên. Phật dùng thần lực đỡ lấy, Ngài liền cách mặt đất bốn trượng chín thước, không bám víu vào đâu, rồi từ trên hạ xuống. Phật lại nói: "Ngươi đời sau sẽ đắc đạo, độ thế (vượt thoát khỏi vòng sống chết của thế gian), cũng sẽ thành Phật như ta."
Vị Phật thời ấy là một vị Phật đời trước, hiệu là Phật Đề-hòa-kiệt-la (tức Phật Nhiên Đăng). Sau khi Phật ấy nhập bát-nê-hoàn (tức niết-bàn: tắt hẳn mọi phiền não, vĩnh viễn ra khỏi vòng sinh tử; ở đây chỉ việc Phật qua đời), Bồ-tát trở về núi.
Sau khi hết tuổi thọ, Ngài liền sinh lên cõi trời Đao-lợi, là tầng trời thứ hai (cõi trời ở trên đỉnh núi Tu-di, gồm ba mươi ba cung trời). Các vị trời đều cùng nhau che chở, chăm nom. Hết tuổi thọ trên trời, Ngài lại xuống sinh ở nước Cưu-di-na-kiệt, làm phi hành hoàng đế (vị vua bay đi khắp nơi, cai trị toàn cõi đời, tức Chuyển luân thánh vương), làm chủ bốn châu thiên hạ (bốn châu lớn của thế giới theo quan niệm nhà Phật). Hết tuổi thọ lại sinh lên tầng trời Đao-lợi thứ hai, làm Đế Thích (vua của cõi trời Đao-lợi). Cứ như vậy, hết rồi lại bắt đầu, tổng cộng ba mươi sáu lần làm Thiên Đế Thích, tám vạn bốn nghìn đời làm phi hành hoàng đế.
Cứ như vậy, sau khi hết tuổi thọ, Ngài sinh lên cõi trời Đâu-suất, là tầng trời thứ tư (cõi trời nơi các vị Bồ-tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật ở chờ trước khi giáng sinh). Rồi lại xuống sinh ở nước Ca-duy-la-vệ. Nước Ca-duy-la-vệ là chính giữa trời đất. Phật ra đời thì không thể sinh ở vùng biên giới hay các nước khác, vì đất ở những nơi ấy nghiêng lệch. Vua nước Ca-duy-la-vệ là người nhân từ, hiền đức.
Ngài liền xuống vào bụng phu nhân của vua. Chỉ vì sợ có điều không trong sạch nên không ai được đến gần (?). Các quan cận thần tả hữu, cùng các nước láng giềng thần phục nước Ca-duy-la-vệ, nghe phu nhân của vua có thai, đều đến chúc mừng đại vương, rồi đến trước phu nhân làm lễ. Thái tử ở trong bụng nhìn thấy người bên ngoài, như người đứng trong màn lụa mỏng nhìn ra. Người ngoài làm lễ, thái tử ở trong bụng lấy tay khoát ra. Vì sao khoát ra? Vì không muốn làm phiền nhiễu người trong thiên hạ.
Khi phu nhân mang thai thái tử, các vị thần trên trời ngày ngày mang cơm nước của cõi trời đến đặt trước mặt phu nhân. Phu nhân không biết cơm nước ấy từ đâu tới, và không còn ăn được cơm nước của nhà vua nữa, vì cơm nước nhà vua vừa đắng vừa cay.
Thái tử sinh vào lúc nửa đêm ngày mồng tám tháng tư, sinh ra từ hông phải của mẹ, rơi xuống đất, liền đi bảy bước, mỗi bước nhấc chân cao bốn tấc, chân không chạm đất. Rồi Ngài giơ tay phải lên nói: "Trên trời dưới trời, không ai tôn quý hơn ta." Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương) liền xuống làm lễ, bế thái tử đặt lên chiếc bàn bằng vàng, pha nước ấm tắm cho thân thể Ngài. Vua cùng phu nhân và những người xung quanh đều kinh ngạc.
Lúc thái tử sinh ra, trên tới ba mươi ba tầng trời, dưới tới mười sáu nê-lê (địa ngục), ngang ra tám phương tận cùng, một vạn hai nghìn cõi trời đất đều sáng rực, trời đất vì thế mà rung chuyển. Rồi Ngài mới trở thành một đứa trẻ bình thường. Bà vú bọc Ngài trong túi vải điệp (một thứ vải bông mịn) trao cho mẹ, mẹ cũng tự cho bú, nuôi nấng. Ngài được đặt tên là Tất-đạt. Thân thể Tất-đạt khi sinh ra có ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp khác thường trên thân thể của bậc vĩ nhân, như Phật hay Chuyển luân thánh vương).
Hôm sau vua bàn với phu nhân: "Con ta sinh ra không giống người thường. Trong nước có một vị đại đạo nhân (người tu hành), tuổi đã hơn trăm, rất giỏi xem tướng người, tên là A-di. Chúng ta nên cùng đi nhờ ông xem tướng thái tử." Phu nhân nói: "Hay lắm." Vua và phu nhân cùng đi đến chỗ đạo nhân. Vua đem một túi vàng, một túi bạc dâng lên đạo nhân. Đạo nhân không nhận vàng bạc, liền mở tấm vải điệp ra xem. Thái tử có ba mươi hai tướng, ánh sáng thần diệu hiện ra. Đạo nhân liền rơi nước mắt, buồn rầu.
Vua và phu nhân hỏi: "Thưa đạo nhân, con chúng tôi sẽ gặp điều chẳng lành gì chăng? Hôm nay vua cố ý đến nhờ xem tướng thái tử, muốn biết tốt xấu, sao ngài lại khóc?" Đạo nhân nói: "Hôm qua trời đất rung chuyển chính là vì thái tử. Tôi đau lòng vì mình già rồi, nay sắp lìa đời, tiếc không đợi được người này, tiếc không được nghe kinh giới (lời dạy và giới luật) của người này. Vì thế mà khóc."
Vua nghe lời đạo nhân, liền vì thái tử tuyển chọn những ca nữ nổi tiếng trong nước, được bốn nghìn người, cho mỗi lượt một nghìn người ca hát, múa nhạc, ngày đêm không nghỉ. Vua lại muốn canh giữ thái tử, vì vua biết rõ đạo nhân rất giỏi xem tướng. Vua bèn vì thái tử sửa lại cung điện, cửa ngõ, tường vách, đều làm cho chắc chắn. Hễ có ai muốn mở cửa thì tiếng cửa vang xa bốn mươi dặm.
Lúc thái tử sinh ra, trong cung cũng có một đứa đầy tớ ra đời, có một con ngựa trắng cũng ra đời. Đứa đầy tớ tên là Xa-nặc, ngựa tên là Kiền-đức. Vua sai đứa đầy tớ hầu hạ thái tử, còn ngựa thì được nuôi dưỡng cho thái tử để sau này cưỡi. Thái tử sinh được bảy ngày thì mẹ qua đời.
Thái tử mười tuổi, đến thưa với đại vương: "Con làm thái tử của vua mà chưa từng ra ngoài dạo chơi." Vua nói: "Được lắm." Liền sai trăm quan tả hữu theo thái tử đi dạo. Thái tử ngồi xe ra cửa thành phía đông. Thích, vị vua trời của tầng trời Đao-lợi thứ hai, liền biến làm một người bệnh ở phía trước, bụng to, thân sưng phù, thịt da teo hết, tựa vào tường mà thở.
Thái tử hỏi người đánh xe: "Đây là người gì?" Người đánh xe đáp: "Đây là người bệnh." Thái tử hỏi: "Thế nào là người bệnh?" Người đánh xe đáp: "Người này đời trước làm điều ác, đời này làm người lại ăn uống không chừng mực, ngủ dậy không điều độ, nên sinh bệnh." Thái tử nói: "Ta là con của quốc vương, ăn uống không chừng mực, ngủ dậy không điều độ, rồi cũng sẽ mắc bệnh này sao?" Người đánh xe nói: "Ai ai cũng sẽ mắc phải."
Thái tử liền quay xe trở về, buồn rầu không vui, nghĩ rằng người trong thiên hạ ai cũng sẽ bệnh, nay ta rồi cũng sẽ bệnh, không chịu ăn uống nữa. Đại vương hối hận vì đã cho thái tử ra ngoài dạo chơi, lại đóng cửa cung, không cho ra nữa, lại bày ca nữ múa hát cho vui. Thái tử càng buồn rầu hơn, không ăn uống được, về sau mới dần dần nguôi.
Lại qua mấy năm, thái tử lại thưa với đại vương: "Nay con ở trong cung bị đóng cửa đã lâu, muốn được ra ngoài dạo chơi một lần nữa." Đại vương không nỡ trái ý thái tử, lại bằng lòng. Vua ra lệnh trước khắp trong nước: thái tử sắp ra ngoài, không được để người bệnh và những thứ dơ bẩn ở bên đường. Mọi người đều được ra lệnh như vậy.
Thái tử lại ngồi xe ra cửa thành phía nam. Vua trời Thích lại biến làm một người bị bệnh sốt, đầu tóc mặt mày bù xù, phân và nước tiểu vấy bẩn khắp người, lại nằm trên đống ấy, mạng sống chỉ còn trong hơi thở. Thái tử hỏi người đánh xe: "Đây là người gì?" Người đánh xe đáp: "Người này đời trước làm điều ác, không chịu tự kiềm chế, ăn uống không chừng mực, ngủ dậy không điều độ, nên mắc bệnh này, mạng sống chỉ còn trong chốc lát." Thái tử nói: "Ta cũng ăn uống không chừng mực, ngủ dậy không điều độ, rồi cũng sẽ mắc bệnh này." Người đánh xe nói: "Ai ai cũng sẽ bệnh."
Thái tử lại quay xe trở về, lại buồn rầu, không chịu ăn uống. Đại vương nói với các quan cận thần: "Ta đã cố ý ra lệnh trước khắp nước, không được để người bệnh và những thứ dơ bẩn ở trước mặt thái tử, sao lại để người bệnh cho thái tử thấy?" Về sau vua lại bày ca nữ múa hát cho thái tử vui. Thái tử buồn rầu không nguôi, không lấy vui chơi làm vui. Sau dần dần nguôi.
Sau khi nguôi, lại qua mấy năm, thái tử lại thưa với đại vương: "Bị đóng cửa trong cung, con không vui, lại muốn ra ngoài dạo chơi." Vua nói: "Con mỗi lần ra ngoài, trở về lại thường buồn rầu không vui, chẳng muốn ăn uống, sao còn muốn ra ngoài dạo chơi nữa?" Thái tử nói: "Con không như vậy nữa đâu." Vua lại ra lệnh khắp nước: thái tử muốn ra ngoài dạo chơi, không được để người bệnh và những thứ dơ bẩn ở trên đường cho thấy.
Thái tử ngồi xe ra cửa thành phía tây. Vua trời Thích lại biến làm một ông già, gầy gò, lưng còng, chống gậy mà đi. Thái tử hỏi người đánh xe: "Đây là người gì?" Người đánh xe đáp: "Đây là người già." Thái tử hỏi: "Thế nào là người già?" Người đánh xe đáp: "Người sinh ra trên đời, từ một tuổi cho đến cuối đời, khi tuổi thọ sắp hết thì sức lực suy yếu, ăn uống không được, nên gọi là người già." Thái tử nói: "Ta rồi cũng sẽ già sao?" Người đánh xe nói: "Người sinh ra ai cũng sẽ già."
Thái tử nói: "Quay xe trở về. Ta cũng chẳng sống lâu ở thế gian." Rồi Ngài lại rất buồn lo: "Người ta ai rồi cũng sẽ già yếu, ăn uống không còn tiêu được, rồi sẽ chết. Ta sống lâu ở thế gian để làm gì?" Ngài không chịu ăn uống, buồn rầu cúi đầu. Đại vương lại dỗ dành, an ủi, khuyên giải: "Ta chỉ có một mình con là con trai thôi, sẽ đem nước giao cho con. Sao mỗi lần ra ngoài, trở về lại buồn rầu, không chịu ăn uống?" Vua bày trò múa hát rất lớn cho Ngài vui. Về sau Ngài lại dần dần nguôi.
Cứ thế rất lâu sau, Ngài lại thưa với vua: "Con muốn ra ngoài dạo chơi." Vua đáp: "Con mỗi lần ra ngoài, trở về lại buồn rầu không vui, không chịu ăn uống, gầy rộc đi, như từ cõi chết trở về. Sao còn muốn ra ngoài dạo chơi nữa?" Thái tử nói: "Con lớn tuổi rồi, rồi sẽ già." Vua lại cho Ngài ra cửa thành phía bắc.
Vua trời Thích lại biến làm một chiếc xe tang, nam nữ trong nhà ngoài họ cầm phướn khóc lóc, đi theo xe đưa tiễn. Thái tử hỏi người đánh xe: "Đây là tiếng gì?" Người đánh xe đáp: "Đây là tiếng khóc." Thái tử hỏi: "Thế nào là tiếng khóc?" Người đánh xe đáp: "Có người chết." Thái tử hỏi: "Thế nào là chết?" Người đánh xe đáp: "Người sinh ra trên đời, mạng sống treo ở trời, tuổi thọ có dài có ngắn, nên gọi là chết. Người chết không còn biết gì nữa, thân thể đều tiêu tan hết, mãi mãi không có ngày trở lại. Người trong nhà thương xót đau đớn, đi theo đưa tiễn." Thái tử nói: "Ta rồi cũng sẽ chết sao?" Người đánh xe nói: "Ai ai rồi cũng phải chết."
Thái tử nói: "Ta không thể sống lâu giữa trời đất. Ta rồi cũng sẽ chết như vậy." Rồi Ngài quay xe trở về. Vua hỏi người đánh xe: "Sao thái tử về sớm thế?" Người hầu bên cạnh thưa: "Thái tử ra ngoài dạo chơi, trên đường thấy xe tang, trong lòng không vui, nên về sớm." Vua nói: "Ta cũng không muốn cho thái tử ra ngoài dạo chơi nữa."
Thái tử hai mươi tuổi, vua muốn cưới vợ cho thái tử. Thái tử nói: "Con không lấy vợ." Vua vì thái tử xem xét con gái trong khắp nước, được mấy chục vạn người, cho thái tử tự mắt xem hết, không có ai vừa ý thái tử. Người con gái sau cùng tên là Câu-di. Thái tử nói: "Con muốn lấy cô gái này." Vua liền cưới cô cho thái tử. Cô gái được cưới làm vợ thái tử này chính là người đời trước đã cầm hoa bán cho Bồ-tát. Đời trước cô tên là Câu-di, đời này vẫn tiếp tục tên là Câu-di.
Thái tử bảo vợ: "Hai ta cùng giường, kề đầu nằm, muốn có hoa đẹp đặt giữa hai ta để cùng ngắm, chẳng cũng hay sao?" Người vợ nói: "Hoa có thể kiếm được." Liền lấy hoa đặt ở giữa, vợ chồng nằm hai bên. Ý người vợ muốn sát lại gần thái tử. Thái tử nhất mực bảo vợ: "Nếu nàng sát lại gần ta thì ắt đè lên hoa này. Hoa này có nhựa, sẽ chảy ra làm bẩn giường chiếu." Người vợ liền tự lùi ra.
Rất lâu sau, Ngài lại bảo vợ: "Hai ta cùng giường, kề đầu nằm, muốn có một tấm vải điệp đẹp đặt giữa hai ta để ngắm, chẳng cũng hay sao?" Người vợ nói: "Vải điệp có thể kiếm được." Liền lấy vải điệp đặt ở giữa. Ý người vợ muốn nhích thân lại gần thái tử. Thái tử nói: "Nếu nàng sát lại gần ta thì ắt có mồ hôi, cáu bẩn làm dơ tấm vải điệp." Người vợ liền lùi ra, không dám quá thân gần thái tử. Trong lòng nghi ngờ thái tử, nên ngồi đứng lúc nào cũng theo sát thái tử.
Lúc nửa đêm, Tứ Thiên vương từ cửa sổ trên mái bay vào, gọi thái tử: "Đã đến lúc, có thể đi rồi." Thái tử nói: "Ta muốn đi mà không đi được." Tứ Thiên vương liền khiến những người múa hát đều gục xuống trên trống mà ngủ mê (?), không còn biết gì nữa. Người vợ ngủ say. Thái tử từ từ chống tay lên giường, ngồi dậy nhìn vợ, sợ vợ hay biết. Rồi thái tử xuống giường, đứng dậy, đi ra được. Ngài khẽ gọi Xa-nặc, đứa đầy tớ sinh cùng ngày với mình, bảo thắng yên ngựa trắng Kiền-đức ở giữa sân. Xa-nặc liền thắng yên ngựa. Thái tử lên ngựa muốn đi, nhưng sợ cửa phát ra tiếng nên cứ quanh quẩn giữa sân. Ngựa của thái tử đi thì tiếng vó vang xa hai mươi dặm, còn tiếng cửa thì vang xa bốn mươi dặm, vì thế thái tử không dám mở cửa.
Tứ Thiên vương liền sai các quỷ thần nâng chân ngựa, vượt qua mái nhà ra khỏi thành, tới thẳng ruộng của nhà vua, dừng lại dưới gốc cây.
Hôm sau vua không biết thái tử ở đâu, trong cung náo động. Vua nói: "Con ta chưa từng ra ngoài dạo chơi, chắc giờ đang ở nhà ngoài ruộng thôi." Vua liền tự đến nhà ngoài ruộng, từ xa thấy thái tử ngồi dưới gốc cây. Ánh mặt trời sắp chiếu vào thái tử, cây liền uốn cành lá quạt che, không để ánh mặt trời chiếu vào thái tử. Vua kinh sợ, trong lòng hoảng hốt, xuống ngựa làm lễ thái tử. Thái tử cũng làm lễ vua.
Thái tử nói: "Con làm con của vua mà chưa từng ra ngoài dạo chơi. Nay mới ra ngoài một lần, vua lại đuổi theo con. Ngựa và đầy tớ của con vẫn ở bên cạnh. Xin đại vương về cung, mấy hôm nữa con sẽ tự về." Vua liền lên ngựa trở về, bảo người vợ là Câu-di: "Thái tử nay đang ở ngoài ruộng, mấy hôm nữa sẽ về."
Thái tử ở dưới gốc cây, chuyên tâm suy nghĩ sâu xa về những việc trải qua nhiều kiếp: trên tới ba mươi ba tầng trời, dưới tới mười sáu nê-lê (địa ngục), không có chỗ nào đáng ưa. Ngài thấy người cày ruộng, cày lật lên những con sâu trong đất, có con bị thương, có con bị chết, chim quạ lại theo sau mổ ăn. Thái tử than: "Người sinh ra trên đời, chết rồi sẽ vào địa ngục, chẳng khổ lắm sao! Ta không thể sống lâu ở thế gian." Ngài liền lên ngựa ra đi.
Đi được mười mấy dặm, Ngài gặp một người đàn ông tên là Bôn-thức. Bôn-thức là một vị đại thần trong hàng quỷ thần, tính tình cứng rắn, hung tợn, tay trái cầm cung, tay phải cầm tên, lưng đeo kiếm sắc, đứng chắn giữa đường. Chỗ Bôn-thức đứng có ba ngả đường: một là đường lên cõi trời, hai là đường sinh làm người, ba là đường của kẻ ác đi vào địa ngục. Thái tử từ xa trông thấy, trong lòng không vui, cứ thẳng ngựa tiến tới. Bôn-thức liền kinh sợ, run rẩy, cởi kiếm, cầm cung tên, lùi sang bên đường mà đứng. Thái tử hỏi: "Nên đi theo đường nào?" Bôn-thức liền chỉ đường lên cõi trời: "Có thể đi theo đường này."
Thái tử đi được mấy chục dặm, trên đường gặp một người thợ săn. Thái tử nói: "Ta muốn xin anh một thứ, có được không?" Người thợ săn nói: "Ngài xin gì cũng được." Thái tử nói: "Ta muốn có tấm da nai của anh." Người thợ săn liền đưa da cho thái tử, thái tử cũng đưa đồ quý cho anh ta.
Thái tử đi được mấy chục dặm, dừng ngựa, xuống, bảo Xa-nặc: "Ngươi từ đây quay về đi." Xa-nặc nói: "Tôi theo hầu Ngài, không thể quay về." Thái tử nói: "Hãy về từ biệt đại vương và vợ ta, nói rằng: ta muốn vào núi tu đạo, suốt đời không trở về nữa." Thái tử lấy mũ báu trên đầu, (?) và áo quý mặc trên người trao cho Xa-nặc. Xa-nặc khóc lóc nhận lấy. Con ngựa trắng đến trước, quỳ gối, rơi nước mắt, liếm chân thái tử. Xa-nặc đi bộ dắt ngựa trở về. Xa-nặc cũng khóc, ngựa trắng cũng khóc, cứ ngoái lại nhìn thái tử. Thái tử lấy tấm da nai khoác lên người, muốn đổi y phục.
Người vợ ngày ngày trông thái tử về, nào ngờ lại thấy ngựa về không. Cô khóc lóc, gieo mình xuống dưới điện, chạy đến ôm cổ ngựa, hỏi Xa-nặc thái tử ở đâu. Xa-nặc nói: "Thái tử gửi lời từ biệt đại vương và vợ, nói rằng: ta vào núi tu đạo, suốt đời không trở về nữa." Câu-di nói: "Sao tôi bạc mệnh thế này, như mất chồng rồi! Tôi biết tìm ở đâu? Chồng ơi, chồng ơi! Chàng ở trên trời, dưới đất hay chốn nhân gian? Tôi sẽ đi tìm chàng." Cô nói với ngựa trắng: "Thái tử cùng mày ra đi, sao mày lại về không?" Những người xung quanh đều cảm động.
Vua nghe thái tử đã đi, nước mắt chảy ròng ròng, bảo Câu-di: "Người sinh ra trên đời, ai rồi cũng phải chết. Con ta học đạo để vượt thoát khỏi vòng sống chết của thế gian, chẳng cũng tốt sao?" Vua muốn nói vậy để làm nguôi lòng Câu-di. Nhưng vua cũng thương nhớ thái tử không nguôi.
Vua liền mời những người hiền tài, trí giả trong nước, được mấy nghìn người. Vua lại chọn trong mấy nghìn người ấy được mấy trăm người, lại chọn trong mấy trăm người được mấy chục người, lại chọn trong mấy chục người được năm người. Vua gọi năm người ấy đến hỏi: "Các khanh ngày đêm ở nhà, ẵm con bồng cháu, chẳng phải vui riêng sao? Nay ta có một đứa con trai, chưa từng ra ngoài dạo chơi, chẳng biết trắng đen trong thiên hạ, một sớm bỏ ta, đi xa vào núi lớn, lội qua rừng sâu, vượt khe suối hang hốc, rét nóng đói khát, ai biết cho? Hoặc gặp hổ sói, thú dữ, những chuyện lành dữ, ai thấy cho? Nay năm khanh, mỗi người hãy sai một đứa con đi tìm con ta, tìm được thì theo hầu nó. Con ta suốt đời không trở về nữa. Trong năm khanh, nếu có ai giữa đường bỏ con ta mà đi, ta sẽ diệt cả họ nhà khanh."
Năm người liền sai năm đứa con đi tìm thái tử, tìm thấy Ngài ở núi lớn, bèn theo hầu. Như vậy được mấy năm, thái tử cũng không hỏi năm người từ đâu tới. Những nơi thái tử đi qua đều là rừng sâu. Năm người khổ sở vì thế, bàn với nhau: "Đây là thái tử của vua, không lo học đạo, chỉ là phát điên dại thôi, đi chẳng chọn đường. Năm chúng ta không theo nổi. Nếu quay về thì vua sẽ diệt nhà ta. Chi bằng dừng lại ở đây." Năm người đều nói: "Được."
Chỗ năm người dừng lại là bên một con sông lớn. Bên sông có đủ thứ quả cây, dưa trái lạ, mùa đông mùa hè lúc nào cũng có cái ăn nên không đói. Năm người ở lại, thái tử cũng không hỏi gì.
Thái tử bèn vào sâu trong núi, nơi không có người, lấy cỏ trên chỗ đất cao (trải làm chỗ ngồi), ngồi ngay ngắn dưới gốc cây, một lòng tự nhủ: "Hôm nay dù đói đến xương, gân, tủy đều khô mục, ở đây không thành Phật thì không đứng dậy." Thái tử liền đắc nhất thiền, rồi đắc nhị thiền, rồi đắc tam thiền, rồi đắc tứ thiền (bốn bậc thiền định từ thấp lên cao; thiền định là trạng thái tâm lắng yên, tập trung trọn vẹn, ngày càng sâu và thanh tịnh).
Rồi ngay trong canh đầu đêm ấy, Ngài đắc A-thuật-xà (minh trí thứ nhất — trí sáng suốt tự biết rõ các đời trước), tự biết vô số đời trước của mình đã sinh ra từ đâu. Đến canh hai, Ngài đắc thuật-xà thứ hai (minh trí thứ hai), đắc thiên nhãn (con mắt nhìn thấu suốt như của cõi trời), nhìn thấu, thấy suốt không giới hạn, biết được người ta sống chết, việc làm, và con đường lành dữ họ đi tới. Đến lúc trời gần sáng, Ngài thành Phật.
Phật tự nghĩ: "Ta đã thành Phật rồi. Thật khó đạt, khó biết, khó hiểu thấu." Thành đạo Phật rồi, Ngài liền đến chỗ nước của rồng. Rồng tên là Văn-lân. Bên chỗ nước rồng Văn-lân ở có một cái cây. Phật ngồi ngay ngắn dưới cây, tự nghĩ: "Xưa kia vô số kiếp về trước, có Phật Đề-hòa-kiệt-la nói ta sẽ thành Phật Thích-ca Văn. Hôm nay ta đã thành Phật rồi. Ta từ vô số kiếp đến nay cầu thành Phật, mãi đến nay mới thành Phật. Những điều ta bố thí từ vô số kiếp đến nay là để đi vào lục ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), công đức (phúc đức do làm điều lành, tu hành mà có) của ta không mất đi. Nay ta đều đạt được cả."
Phật vừa nghĩ như vậy liền nhập thiền ba-la-mật (pháp tu thiền định đến chỗ viên mãn). Phật ở dưới cây bên bờ nước, ngồi thiền, ánh sáng tỏa vào nước, chiếu suốt tới chỗ rồng ở. Rồng thấy ánh sáng của Phật, rất kinh hãi, lông vảy dựng đứng. Rồng Văn-lân trước đây đã từng thấy ba vị Phật: một là Phật Câu-lâu-tôn, hai là Phật Câu-na-hàm Mâu-ni, ba là Phật Ca-diếp. Các vị ấy đều ngồi dưới gốc cây, ánh sáng đều tỏa vào nước, chiếu suốt tới chỗ rồng ở. Rồng thấy ánh sáng của Phật giống như trước. Từ khi ánh sáng của ba vị Phật ấy có ở thế gian, về sau không còn có Phật nữa (?). Vì vậy rồng rất vui mừng, ra khỏi nước, nhìn quanh, thấy Phật ngồi dưới gốc cây, thân có ba mươi hai tướng, màu vàng ròng, đoan chính như mặt trời mặt trăng. Ba mươi hai tướng của Phật, từ xa trông như cây trổ hoa.
Rồng Văn-lân liền tiến đến chỗ Phật, đi vòng quanh Phật bảy vòng. Rồng có bảy đầu, bèn dùng các đầu che lên trên Phật. Rồng ra khỏi nước hầu Phật, liền có gió mưa suốt bảy ngày. Phật ngồi thiền bảy ngày, không động không lay, không thở dốc không thở hắt, trong lòng an vui vô cùng. Sau bảy ngày, gió mưa liền ngừng. Vì mới đắc đạo nên Phật vui mừng, không ăn suốt bảy ngày. Rồng thấy Phật vui mừng, hầu Phật cũng không ăn suốt bảy ngày.
Hết bảy ngày, Phật xuất định. Rồng liền biến làm một chàng Bà-la-môn trẻ tuổi (Bà-la-môn: tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa), quỳ thẳng, chắp tay, hỏi Phật: "Ngài có bị lạnh không? Có bị nóng không? Có bị sâu bọ, ruồi muỗi quấy nhiễu không?"
Phật đáp: "Kinh có nói: người ở nơi vắng vẻ là vui. Những điều ngày xưa từng nghe, nay ta đều tự mình thấy lại cả, đó là vui. Sống ở thế gian không bị người khác quấy nhiễu cũng vui. Không quấy nhiễu người đời và các loài bay nhảy, bò lổm ngổm cũng vui. Vượt qua rồi, không còn tạo nghiệp nữa (?), không còn làm người thế gian, không còn làm trời cũng vui. Không có giận dữ, dâm dục buông thả cũng vui. Ở thế gian mà đạt được đạo niết-bàn của Phật cũng vui."
Rồng thưa với Phật: "Từ nay về sau, con xin quy y Phật (nương về, tin theo Phật), quy y Kinh (nương về lời dạy của Phật)." Phật bảo rồng: "Sau này sẽ có chúng tăng gồm các vị tỳ-kheo (người xuất gia theo Phật, sống bằng khất thực) A-la-hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, không còn phải sinh tử luân hồi), ngươi cũng phải chăm lo quy y với họ." Trong loài súc sinh, Văn-lân là kẻ đầu tiên quy y Phật.
Phật thần thông (năng lực siêu phàm) thấu suốt. Các vị trời họp lại, đều đến cúi đầu làm lễ ra mắt. Phật ở nơi vắng lặng, chân thật, chuyên tâm nghĩ về mọi điều lành trong thiên hạ, thương xót muôn dân, muốn dạy dỗ họ. Ngài nghĩ: "Nên dạy ai trước? Vua cha đã sai năm người theo hầu ta, năm người ấy không theo kịp ta, nay đang ở bên sông. Ta nên dạy họ trước." Phật liền theo đường cũ trở về.
Năm người từ xa thấy Phật đến, không biết là ai, bảo nhau: "Người kia đến thì đừng làm lễ, đừng nói chuyện với người ấy." Năm người đều nói: "Được." Phật từ xa đã nghe điều năm người nói. Phật đến nơi, năm người đều kinh sợ, đến trước làm lễ Phật. Phật nói: "Năm người các ngươi sao lại không có lòng vững vàng? Vừa rồi các ngươi bảo nhau: người kia đến thì đừng làm lễ. Nay sao lại làm lễ?" Năm người không dám nói gì nữa.
Phật dẫn năm người cùng đi. Đi được mấy ngày, Phật lấy tay xoa đầu và râu năm người, tất cả đều thành sa-môn (người xuất gia tu hành, cạo bỏ râu tóc). Có ba vị đạo nhân, mỗi vị dạy dỗ đệ tử của mình: một vị dạy năm trăm đệ tử, một vị dạy ba trăm đệ tử, một vị dạy hai trăm đệ tử, cộng là một nghìn người. Phật dẫn năm vị sa-môn đến chỗ ba vị đạo nhân. Các đệ tử đều rất vui mừng, đều đi theo Phật.
Phật dẫn các đệ tử đi đến các nước. Đến cửa thành, chuông trống tự vang lên, đàn cầm đàn sắt tự kêu. Người bệnh được khỏi, người già trẻ lại, người mù được thấy, người điếc được nghe, người còng được thẳng lưng, người què đi được. Trăm loài thú cùng nhau cất tiếng kêu hòa theo, các vị trời bay đến rải hoa, tấu nhạc ở trên không. Ánh sáng của Phật chiếu khắp vô số cõi trời. Ngài thống lĩnh ba nghìn mặt trời mặt trăng, một vạn hai nghìn cõi trời đất, tất cả đều thuộc về Ngài. Trước sau Ngài dạy dỗ đệ tử, dạy đến mấy nghìn vạn ức người, tất cả đều đắc đạo, vượt thoát khỏi vòng sống chết của thế gian.
Kinh Dị xuất Bồ-tát bản khởi
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video