# Kinh Vua Trường Thọ
Kinh Vua Trường Thọ
Không rõ tên người dịch
Kinh Vua Trường Thọ
Mục lục kinh của Tăng Hựu (vị sư đời Lương, người soạn sách mục lục kinh Phật) chép rằng: An công (tức sư Đạo An, người lập mục lục kinh đời Tấn) xếp kinh này vào loại không rõ tên người dịch. Nay xếp kèm vào mục lục kinh dịch đời Tây Tấn.
Tôi nghe như thế này:
Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn, ở đây là đức Thích-ca Mâu-ni) ở nước Xá-vệ (một vương quốc ở miền bắc Ấn Độ thời cổ), tại vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc (khu vườn có cây của thái tử Kỳ-đà, do trưởng giả Cấp Cô Độc mua tặng Phật làm nơi ở cho các vị tu hành; ông có tên ấy vì hay giúp người mồ côi, cô độc). Lúc ấy, Phật bảo các tỳ-kheo (người đàn ông xuất gia theo Phật, sống bằng cách đi xin ăn): “Ngày xưa có một vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi loài, trải qua nhiều đời làm việc lành) làm vua một nước lớn, tên là Trường Thọ. Vua có thái tử tên là Trường Sinh. Vua trị nước theo lẽ phải, không dùng roi gậy, gươm dao làm khổ quan lại và dân chúng. Mưa gió thuận mùa, các thứ lúa thóc đều được mùa.
Có vua một nước láng giềng cai trị tàn bạo, không lo việc chính sự, khiến dân trong nước nghèo khổ. Vua ấy nói với bề tôi bên cạnh: ‘Ta nghe nước của vua Trường Thọ cách đây không xa, giàu có, thịnh vượng, sung sướng mà không phòng bị quân đội. Ta muốn đến đó đánh chiếm nước ấy, liệu có được không?’ Bề tôi đáp: ‘Rất hay!’ Thế là vua ấy dấy quân, kéo đến biên giới nước vua Trường Thọ.
“Quan lại và dân chúng ở biên giới chạy về tâu vua: ‘Ông vua tham lam kia dấy quân kéo đến, muốn đánh nước của bệ hạ, mong bệ hạ phòng bị trước.’ Vua Trường Thọ triệu các quan đến và bảo: ‘Chúng đến đây chỉ vì tham dân chúng, kho lúa và châu báu của nước ta mà thôi. Nếu giao chiến với chúng, ắt dân ta bị hại. Tranh giành đất nước mà giết dân, ta không làm.’ Các quan nói: ‘Chúng thần đều thông thạo cách đánh trận, ắt thắng được chúng, không để quân của bệ hạ bị chúng xâm hại.’ Vua nói: ‘Nếu ta thắng chúng thì cũng có người chết, người bị thương. Quân bên ấy và dân bên ta ai cũng tiếc mạng sống. Thương mình mà hại người thì bậc hiền không làm.’ Các quan không nghe, giữ vua ở trong cung, rồi cùng nhau ra ngoài phát quân, kéo ra biên giới chặn đánh.
“Vua Trường Thọ bèn bảo thái tử: ‘Kẻ kia tham nước ta nên đến đánh ta. Nay các quan vì ta mà muốn chặn đánh. Hai bên đối địch nhau thì ắt có tổn thương. Nay ta muốn cùng con bỏ nước mà trốn đi.’ Thái tử thưa: ‘Vâng.’ Thế là hai cha con cùng vượt tường thành ra đi, ẩn mình trong núi.
“Vua tham bèn vào chiếm nước, treo thưởng nghìn cân vàng và mười triệu đồng tiền cho ai bắt được vua Trường Thọ. Ngày kia, vua Trường Thọ ra ngồi dưới gốc cây bên đường. Có một người Bà-la-môn (người thuộc tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ trong xã hội Ấn Độ cổ) từ phương xa đến, cũng nghỉ dưới gốc cây ấy. Người ấy hỏi vua Trường Thọ: ‘Ông là người ở đâu? Vì sao lại ở đây?’ Vua đáp: ‘Tôi là người nước này, tình cờ đi chơi đến đây thôi.’ Vua Trường Thọ hỏi lại: ‘Ngài từ đâu đến? Định đi đâu?’ Người Bà-la-môn đáp: ‘Tôi là một đạo sĩ nghèo hèn ở nước xa. Từ xa tôi nghe vua Trường Thọ nước này ưa bố thí (đem của cải giúp người khác), cứu giúp khắp những người nghèo yếu, nên tôi từ xa đến, muốn xin chút gì để sống. Không biết nay ý vua thế nào? Ông là người trong nước, có nghe biết ý vua nay ra sao không? Vua có còn chịu bố thí không?’ Vua lặng lẽ tự nghĩ: ‘Người này vì ta mà từ xa đến, lại gặp lúc ta mất nước, đến nơi chẳng được gì mà phải ra về tay không. Thật đáng thương xót.’
“Vua bèn rơi nước mắt, nói với người Bà-la-môn: ‘Ta chính là vua Trường Thọ đây. Có vua nước khác đến đánh ta, ta bỏ nước trốn tránh, ẩn ở chốn này. Nay nghe ngài cất công đến nương nhờ, đúng lúc ta trắng tay nghèo khốn, không có gì để giúp, biết làm sao đây?’ Hai người nhìn nhau nghẹn ngào khóc. Vua nói: ‘Ta nghe vua mới treo thưởng tìm ta rất hậu. Ông đem đầu ta đến đó sẽ được thưởng lớn.’ Người Bà-la-môn nói: ‘Từ xa tôi nghe đại vương cứu giúp mọi người nên đến xin, mong được chút ít để nuôi tấm thân còn lại. Gặp lúc vua mất nước là do tôi phước mỏng. Nay vua bảo chặt đầu, tôi không dám vâng lệnh.’
Vua nói: ‘Ông cất công từ xa đến mong được chút gì, lại gặp lúc ta khốn cùng không có gì để giúp. Vả lại người sống trên đời rồi ai cũng phải chết. Ta đằng nào cũng chết, xin đem thân mình cho ông, sao ông lại từ chối? Nay nếu ông không nhận, sau này có người khác đến, ta vẫn sẽ cho họ. Chi bằng ông nhận sớm.’ Người Bà-la-môn nói: ‘Tôi không nỡ giết đại vương. Nếu đại vương có lòng từ bi rộng lớn, nhất định muốn bỏ mạng để giúp tôi, thì xin cứ buông tay đi theo tôi.’ Vua liền đi theo. Đến ngoài cổng thành, vua bảo trói mình lại để đem trình vua tham. Vua tham liền trả cho người Bà-la-môn số tiền vàng đã treo thưởng, rồi cho về.
“Vua tham bèn sai người đem vua Trường Thọ ra đầu ngã tư đường đốt cho chết. Vì thương vua cũ, các quan tâu với vua tham: ‘Đây là vua cũ của chúng thần, nay sắp chịu tội chết, xin cho được bày chút lễ vật để tiễn đưa.’ Vua tham bằng lòng. Các quan bày đồ ăn, nghẹn ngào đứng trước vua. Dân chúng đứng xem đều nói: ‘Vua chết oan!’ Khắp thành ấp, làng mạc, đồng nội, không ai là không kêu trời.
“Lúc ấy thái tử Trường Sinh ra bên đường, nghe người ta bàn tán, biết cha đã bị vua tham bắt, bèn giả làm người gánh củi ra chợ bán, len vào giữa đám đông ồn ào. Chàng đứng ngay trước mặt cha, thấy cha sắp chết, trong lòng đau xót. Người cha thấy Trường Sinh, sợ con căm giận mà báo thù cho cha, bèn ngửa mặt lên trời thở dài than: ‘Làm con muốn trọn đạo hiếu thì hãy để cha mình chết mà không ân hận (?). Chớ báo thù cho cha con. Như thế cha con vui lòng chết mà không lo buồn. Nếu trái lời cha mà giết người khác, thì cha con chết rồi vẫn còn ân hận.’ Trường Sinh không nỡ nhìn cha chết, bèn trở về núi. Vua Trường Thọ rốt cuộc chịu án đốt cho đến chết.
“Lâu sau, Trường Sinh tự nghĩ: ‘Cha ta nhân nghĩa sâu dày, đến chết không đổi. Còn tên vua tham này tàn ác vô đạo, không phân biệt thiện ác, giết oan cha ta. Dù cha ta có lòng từ bi thương xót, nhân hậu chất phác, chết mà không oán giận, nhưng ta không thể nhịn được. Nếu ta không ra mặt giết được tên vua tham này, ta quyết không sống tạm bợ trên đời.’ Thế là chàng ra đi làm thuê. Có một vị đại thần trong nước sai người ra chợ thuê người làm vườn (?), thuê được Trường Sinh. Chàng được sai trồng rau, rau mọc rất tốt.
Ngày kia, vị đại thần đi xem xét vườn ruộng, thấy rau rất tốt, gọi người coi vườn đến hỏi. Người coi vườn đáp: ‘Trước đây tôi thuê được một người, sai làm việc này, nên rau tốt như thế.’ Đại thần bèn gọi Trường Sinh đến, gặp mặt hỏi: ‘Anh có biết nấu ăn không?’ Chàng đáp: ‘Biết.’ Được sai nấu ăn, chàng nấu rất ngon. Nhân đó đại thần mời vua đến dùng bữa. Vua đến dự bữa, thấy đồ ăn thức uống ngon lành, bèn hỏi: ‘Ai nấu món ăn này?’ Đại thần đáp: ‘Trước đây thần thuê được một người, nấu được món này.’ Vua bèn gọi đến, đem về cung sai nấu ăn.
“Ngày kia, vua hỏi Trường Sinh: ‘Ngươi có thạo cách dùng binh không?’ Chàng đáp: ‘Quả thật có thạo.’ Vua bèn cho chàng ở bên cạnh mình, bảo rằng: ‘Ta có kẻ thù, là con của vua Trường Thọ. Ta thường sợ lúc đi lại bất ngờ gặp phải nó. Nay ta trông cậy vào ngươi, mong ngươi giúp ta phòng bị.’ Trường Sinh đáp: ‘Vâng, thần xin dốc sức, liều mạng vì đại vương.’
“Ngày kia, vua hỏi Trường Sinh: ‘Ngươi có thích săn bắn không?’ Chàng đáp: ‘Thần từ nhỏ đã thích săn.’ Vua liền ra lệnh bên ngoài chuẩn bị xe ngựa, rồi cùng Trường Sinh đi săn. Vừa vào rừng núi đã thấy thú chạy, vua và Trường Sinh phi ngựa đuổi theo, càng lúc càng vào sâu trong núi, lạc đường, không ra được. Lạc suốt ba ngày, đói lả mệt mỏi, vua bèn xuống ngựa, cởi kiếm trao cho Trường Sinh, nói: ‘Ta mệt quá. Ngươi ngồi xuống, ta muốn gối đầu lên đùi ngươi mà nằm.’ Trường Sinh đáp: ‘Vâng.’ Vua liền nằm ngủ.
Trường Sinh tự nghĩ: ‘Từ trước đến nay ta tìm dịp ra tay với ngươi, hôm nay đã được như ý.’ Liền rút kiếm toan giết vua tham. Rồi chàng lại nghĩ: ‘Cha ta lúc sắp chết đã dặn dò ta tha thiết, sao ta lại chiều theo ý ngu của mình mà trái lời dạy lúc lâm chung của người cha hiền?’ Chàng liền tra kiếm vào vỏ mà thôi. Vua giật mình tỉnh dậy, hỏi Trường Sinh: ‘Ta mơ thấy con vua Trường Thọ định đến giết ta, ta rất kinh sợ. Sao lại như thế?’ Trường Sinh nói: ‘Trong núi này có quỷ thần dữ, thấy đại vương ở đây nên đến dọa đại vương thôi. Thần đích thân canh giữ, vua cứ yên tâm nằm, không có gì phải sợ.’
“Vua lại nằm ngủ. Trường Sinh lại rút kiếm toan giết, lại nhớ lời cha nên thôi. Vua lại giật mình tỉnh dậy, bảo Trường Sinh: ‘Ta lại mơ thấy con vua Trường Thọ cố ý đến giết ta, ta rất sợ. Sao lại như thế?’ Trường Sinh nói: ‘Đó vẫn là do thần núi gây ra thôi. Vua không có gì phải sợ.’ Vua lại nằm. Trường Sinh lại rút kiếm toan giết, nghĩ đến lời cha lại thôi, bèn vứt kiếm xuống đất, không còn ý giết vua nữa. Vua lại giật mình tỉnh dậy, bảo Trường Sinh: ‘Ta lại mơ thấy con vua Trường Thọ, nó tự nói: “Tha cho.” Nó không giết ta nữa.’
Lúc ấy Trường Sinh nói: ‘Tôi chính là thái tử Trường Sinh, con vua Trường Thọ. Tôi thật đã cố ý ra mặt, muốn giết đại vương để báo thù cho cha. Nhưng nghĩ lại, lúc sắp chết cha tôi đã ân cần dặn dò, không muốn tôi báo thù. Vậy mà tôi ngu si, cứ muốn trái lời cha. Suy kỹ lời cha dạy khẩn thiết, ân cần, tôi không dám trái. Vì thế nay tôi vứt kiếm xuống đất để thuận theo lời cha. Dù vậy, tôi vẫn sợ ngày sau mê muội tính sai mà trái lời dạy của người cha đã khuất. Nay tôi tự nói ra, xin đại vương cứ giết tôi đi, để sớm dứt ý ác ấy, cắt đứt hẳn từ đầu đến cuối.’
Vua bèn tự hối hận nói: ‘Ta là kẻ hung ác ngang ngược, không phân biệt thiện ác. Cha con bậc hiền giữ lòng nhân bền chắc, đến chết không đổi, còn ta tham lam tàn khốc mà trước nay chẳng hề hay biết. Hôm nay như thế này, mạng ta nằm trong tay ngươi. Ngươi vẫn giữ lòng nhân, chỉ nhớ lời cha mà không hại ta, thật là ơn sâu dày. Nay ta muốn về nước, phải theo đường nào?’ Trường Sinh nói: ‘Tôi biết đường. Lúc trước sở dĩ đến đây là vì tôi cố ý làm đại vương lạc đường để báo thù cho cha thôi.’
“Trường Sinh bèn cùng vua ra khỏi rừng, liền thấy các quan tản ra khắp ven rừng. Vua dừng lại ngồi, cho bày đồ ăn uống. Vua hỏi các quan: ‘Các khanh có biết Trường Sinh, con vua Trường Thọ, không?’ Trong số đó, người không biết thì đáp: ‘Không biết.’ Người biết thì vì xưa từng chịu ơn Trường Sinh, sợ vua giết chàng, nên cũng nói: ‘Không biết.’ Vua liền chỉ chàng mà nói: ‘Đây chính là Trường Sinh.’ Vua nói tiếp: ‘Từ hôm nay trở đi, ta trở về nước cũ của ta, xin đem nước này trả lại cho thái tử. Từ hôm nay trở đi, ngươi là em ta. Nếu có nước khác đến xâm chiếm, hai bên sẽ cứu giúp nhau.’ Vua bèn dẫn bề tôi và quân lính về nước mình. Từ đó, nước nào có vật lạ thì lại đem biếu tặng nhau.”
Phật bảo các tỳ-kheo: “Vua Trường Thọ thuở ấy chính là ta ngày nay. Thái tử Trường Sinh là A-nan (em họ và cũng là người hầu cận thân thiết của Phật). Vua tham là Điều Đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, em họ của Phật, nhiều lần tìm cách hại Phật). Điều Đạt với ta đời đời có thù oán. Ta dù có thiện ý với ông ấy, ông ấy vẫn cứ muốn hại ta. A-nan đối với ông ấy vốn không có ác ý, nên đến lúc gặp mặt thì có lòng hòa giải. Bồ-tát cầu đạo siêng năng khổ nhọc như thế, đến khi bị kẻ ác làm hại cũng không có lòng oán giận, nên tự mình thành Phật, làm bậc tôn quý nhất trong tam giới (ba cõi mà chúng sinh còn phải sinh tử luân hồi: cõi dục — nơi còn ham muốn; cõi sắc — nơi còn hình thể nhưng đã hết ham muốn thô; cõi vô sắc — nơi không còn hình thể).”
Các tỳ-kheo vui mừng, làm lễ Phật.
Phật như người lái thuyền vượt biển,
Pháp (lời dạy của Phật) như cây cầu đưa người qua bến sông,
Đại thừa (nghĩa là “cỗ xe lớn”, đường tu nhằm cứu giúp cả mình lẫn mọi chúng sinh) là cỗ xe chở đạo,
đưa hết thảy trời và người qua bờ giải thoát.
Cũng gọi là tự cởi được nút trói buộc,
qua đến bờ bên kia mà lên cõi tiên (?).
Khiến hết thảy các đệ tử
cởi trói mà đến Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới dứt hết phiền não, khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử).
Kính cẩn đến gặp đấng Pháp vương (vua của chánh pháp, tức Phật),
lòng ngay thẳng, sức đạo vững yên.
Bậc hơn hết được gọi là Phật,
danh tiếng rạng ngời như núi Tuyết (dãy Hi-mã-lạp-sơn).
Ví như đóa hoa trong sạch, không còn ngờ vực,
được niềm vui như đến gần hương thơm.
Muôn người ngắm nhìn không chán,
ánh sáng rực rỡ như mặt trời, mặt trăng.
Tự mình chứng được tám chánh đạo (tám con đường đúng: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng),
không rời xa (đạo) (?), không vướng nhiễm gì.
Ái dục đã hết, phá tan lưới ham muốn,
tự nhiên chứng đạo, không cần thầy truyền dạy.
Ta tu hành không có thầy dạy dỗ, che chở,
chí riêng một mình, không bạn nào sánh bằng.
Tích lũy một lòng mà thành Phật,
từ đó thông suốt đạo của bậc thánh.
Đạo tột cùng không đi rồi trở lại (không còn luân hồi),
sâu xa, nhiệm mầu, trong sạch, chân thật.
Không chết, cũng không sinh lại nữa,
chốn ấy gọi là Nê-hoàn.
Chỗ cốt yếu này vắng lặng, không gì cao hơn,
rốt cuộc không còn chịu cay đắng.
Dù cõi trời có nơi tốt đẹp,
cũng đều không bằng Nê-hoàn.
Thầy ta là Trời của các trời,
bậc tôn quý vô cùng trong tam giới.
Thân đủ tướng tốt (ba mươi hai tướng lớn và tám mươi vẻ đẹp phụ của bậc Phật), cao một trượng sáu (khoảng gần bốn mét theo thước đo thời cổ),
có thần thông, dạo đi giữa hư không.
Như hoa thơm xông ngát, trừ bỏ ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm nhận, nhận biết hình dung, ý chí tạo tác, nhận thức — chính chúng trói buộc con người),
nhổ đứt mười hai gốc rễ (?) (có lẽ chỉ mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nối nhau làm nên vòng sinh tử).
Không tham ngôi vị ở cõi trời, cõi đời,
lòng trong sạch, mở ra cửa Pháp.
Phật là pháp cao nhất,
đạo dẫn dắt hạnh trong sạch, bình đẳng.
Tam bảo (ba ngôi báu: Phật; Pháp — lời Phật dạy; Tăng — đoàn thể người tu) để lại cho đời sau,
dứt sạch mọi tình dục ham muốn.
Lìa khổ, đạt vô vi (trạng thái không còn tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn) cao quý,
mãi mãi vui sướng, an lành.
Nguyện luôn được gặp trước Phật,
cùng nhau cứu độ mọi loài chúng sinh.
Hạnh nguyện xưa của Phật
là siêng năng tinh tấn suốt trăm kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài).
Tứ đẳng (bốn tấm lòng rộng lớn, bình đẳng với mọi chúng sinh: từ — ban vui; bi — cứu khổ; hỷ — vui theo niềm vui người khác; xả — buông bỏ, không phân biệt) cùng đại bố thí,
khắp mười phương (bốn hướng, bốn góc cùng phía trên và phía dưới, tức khắp mọi nơi) đều chịu ơn lớn.
Giữ giới (các điều răn của đạo Phật) trong sạch không vết nhơ,
hiền từ, mềm mỏng, che chở chúng sinh.
Dùng trí tuệ mà vào thiền định (giữ tâm lặng yên, chuyên chú vào một chỗ),
với lòng đại bi (thương xót lớn lao, muốn cứu khổ mọi loài) mà đọc khắp kinh điển.
Luôn được người trí ngưỡng mộ,
được các bậc thánh cùng tôn thờ.
Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi) và Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm) đều tôn Phật làm thầy,
mới biết Phật là bậc tôn quý nhất.
Khó gặp được, không ai sánh bằng,
cao nhất, không ai vượt qua.
Công đức (phước lành có được nhờ làm điều thiện và tu hành) lan truyền khắp nơi,
nên cúi đầu làm lễ.
Hãy nghe tôi ca ngợi khắp mười phương:
Phật bỏ các thứ che lấp tâm (tham muốn, giận dữ, mê ngủ, xao động, nghi ngờ), vào thiền định vắng lặng.
Ánh sáng chiếu thấu bảy tầng trời (?),
hương đức thơm hơn cả gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương, một loại gỗ thơm quý).
Thượng đế cùng thần linh nhiệm mầu đều đến,
khen ngợi, ngưỡng mộ, muốn được gặp bậc tôn quý.
Đế Thích, Phạm Thiên cùng một lòng cung kính,
cúi đầu mong được hỏi đạo (?).
Bởi vậy Phật cứu độ cõi đời,
ban phước khắp mọi nơi.
Những lời dạy, giới răn và việc làm Phật nói ra,
ở đâu cũng đều rõ ràng.
Lại đem Pháp truyền khắp,
các đệ tử vui vẻ nhận lấy mà làm theo,
khiến trời, người, quỷ, rồng
đều kính cẩn nhận lãnh, cúi đầu sát chân Phật mà lễ bái.
Kinh Vua Trường Thọ
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video