# Kinh Đại Trang Nghiêm Pháp Môn
Kinh Đại Trang Nghiêm Pháp Môn
Đời Tùy, Na-liên-đề-da-xá dịch.
Kinh Đại Trang Nghiêm Pháp Môn, quyển thượng. Kinh này cũng gọi là Kinh Thần Lực Của Văn-thù-sư-lợi, cũng gọi là Kinh Người Nữ Thắng Kim Sắc Quang Minh Đức.
Đời Tùy, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh là lời Phật dạy, luật là giới điều, luận là sách bàn giải giáo lý) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) là Na-liên-đề-da-xá dịch.
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở núi Kỳ-xà-quật (còn gọi là núi Linh Thứu, tức núi Kên Kên), gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Cùng ở với Ngài có năm trăm vị đại tỳ-kheo (tu sĩ nam xuất gia đã nhận đủ giới) và tám nghìn vị đại Bồ-tát (người phát nguyện tu để thành Phật và cứu giúp mọi chúng sinh).
Bấy giờ trong thành Vương Xá có một kỹ nữ tên là Thắng Kim Sắc Quang Minh Đức (nghĩa là "người có đức, có ánh sáng sắc vàng thù thắng"). Nhờ nhân duyên căn lành (thiện căn: những việc thiện đã làm, ví như rễ cây sinh ra quả tốt) từ đời trước, cô có hình dáng đoan trang, đủ mọi nét đẹp. Thân cô màu vàng ròng, ánh sáng chiếu rực. Dung nhan, dáng điệu duyên dáng kiều diễm, đời ít ai có. Cô thông minh lanh lợi, ăn nói lưu loát không vướng mắc. Giọng nói trong trẻo, hay, sâu lắng và dịu dàng. Lúc nói chuyện cô luôn mỉm cười, lời lẽ không hề thô lỗ. Cái nhìn, bước đi, cử chỉ đều thong thả, điềm tĩnh. Cô ở chỗ nào, dù đi, đứng, ngồi hay nằm, mặt đất nơi ấy đều hóa màu vàng, ánh sáng chiếu rực. Quần áo cô mặc, dù màu xanh, vàng, đỏ hay trắng, cũng đều hóa ra màu vàng.
Khi ấy mọi người trong thành Vương Xá, hoặc là con vua, con quan đại thần, hoặc là con nhà trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), con nhà hào phú, hễ ai thấy cô đều sinh lòng tham đắm, vương vấn yêu mến, không lìa bỏ được. Cô gái sắc vàng này đi đến đâu, hoặc trong xóm làng, ngoài phố phường, nơi chợ búa, bên bờ sông, hay trong vườn rừng nơi dạo chơi, thì đàn ông, đàn bà, con trai con gái đều đi theo ngắm nhìn mãi không chán.
Một hôm khác, có người con nhà trưởng giả tên là Thượng Uy Đức, vì muốn vui chơi nên đem cho cô nhiều của báu, cùng nhau hẹn ước ngồi xe bốn ngựa. Chiếc xe ấy toàn được trang hoàng bằng những thứ báu thượng hạng như vàng, bạc, lưu ly (ngọc màu xanh biếc), ngọc ma-ni (ngọc quý trong suốt sáng ngời) và ngọc trai. Trên xe dựng cột cờ báu, có phướn và lọng tinh xảo, có tòa ngồi báu, tràng hoa, hương xoa, hương bột; những loại hương thơm quý hòa trộn lại như thế được dùng để xoa và xông. Họ dùng hoa chiêm-bặc (một loài hoa màu vàng rất thơm) kết làm chuỗi đeo trang điểm thân mình, rồi cùng ngồi chung xe báu. Phía trước xe báu có đủ thứ nhạc kỹ, ca múa diễn trò. Phía sau xe lại có người mang theo đủ thứ đồ ăn thức uống ngon ngọt, quần áo, đồ nằm, lần lượt theo sau đi đến vườn rừng. Bấy giờ đám đông, đàn ông, đàn bà, con trai, con gái, đều theo hai bên mà ngắm nhìn.
Lúc ấy Văn-thù-sư-lợi đồng tử (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ; "đồng tử" là danh hiệu chỉ bậc Bồ-tát trong sạch như trẻ thơ, sẽ kế thừa ngôi Phật) từ thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ) đứng dậy, khởi lòng đại bi (thương xót lớn, muốn cứu khổ) đối với tất cả chúng sinh, và nghĩ thế này: "Những chúng sinh nào có thể được giáo hóa trong Đại thừa (con đường tu hướng đến thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh)? Những chúng sinh nào phải dùng thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có) mới giáo hóa được? Những chúng sinh nào phải dựa vào nghiệp duyên đời trước (những việc đã làm từ trước tạo thành mối duyên) mới giáo hóa được? Những chúng sinh nào phải được nghe chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) mới giáo hóa được?"
Nghĩ xong, Ngài thấy cô gái sắc vàng và người con trưởng giả cùng ngồi xe báu sắp đến vườn rừng. Thấy rồi, Ngài liền xem xét căn tánh (năng lực và khuynh hướng tiếp nhận giáo pháp của mỗi người) khác nhau. Xem xét rồi, Ngài nghĩ: "Cô gái này nhờ nhân duyên nghiệp lành đời trước nên có thể giáo hóa được. Nếu được nghe pháp của ta, cô sẽ tin nhận ngay."
Lúc ấy Văn-thù-sư-lợi dùng sức thần thông cho thân phát ra ánh sáng, che lấp cả ánh mặt trời khiến nó không còn hiện ra nữa, huống chi những ánh sáng khác. Áo quần Văn-thù-sư-lợi mặc, mỗi phía đều tỏa ánh sáng chiếu khắp một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), khiến đám đông kia ai cũng trông thấy. Ngài lại dùng đủ loại chuỗi ngọc báu, mũ trời, vòng đeo tay để trang điểm thân mình, muốn cho người thấy phải sinh lòng ham thích. Làm xong việc ấy, Ngài đi đến chỗ cô gái, đứng chắn ngay giữa đường. Ánh sáng của Ngài chiếu lên thân cô gái và người con trưởng giả; mọi ánh sáng của cỗ xe báu bốn ngựa đều bị lu mờ, giống như đống mực đem so với vàng ròng thì chẳng còn chút ánh sáng nào.
Cô gái sắc vàng thấy Văn-thù-sư-lợi trang sức đủ thứ báu, áo quần sạch sẽ, ánh sáng chiếu xa, tưởng là một vị đồng tử cõi trời. Cô liền thấy thân mình và người con trưởng giả thật đáng chán ghét, không còn yêu thích nữa, mà sinh lòng tham đắm thân Văn-thù và áo quần của Ngài. Cô thầm nghĩ: "Ta sẽ đến chỗ người ấy cùng vui đùa, theo ý muốn của lòng mà xin chiếc áo của người ấy."
Đang lúc cô nghĩ như vậy, nhờ sức oai thần của Văn-thù-sư-lợi, vua Tỳ-sa-môn (vị thiên vương trấn giữ phương Bắc, một trong bốn vị Tứ Thiên vương hộ trì thế gian) hóa thành hình người, từ trên không trung xuống đứng trước mặt cô gái mà bảo: "Nay cô không nên sinh lòng tham dục đối với người kia. Vì sao vậy? Vì người kia trong sạch, không có lòng tham dục."
Cô gái sắc vàng hỏi: "Đây là người nào?"
Tỳ-sa-môn đáp: "Đây là Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi đồng tử."
Cô gái sắc vàng hỏi: "Thế nào gọi là Bồ-tát? Xin hãy nói rõ cho tôi. Là trời chăng? Là dạ-xoa (một loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại mau lẹ) chăng? Là càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần có sức mạnh nhưng hay giận dữ, thường đánh nhau với các vị trời), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời, hình dạng như người mà không hẳn là người), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) chăng? Là Đế Thích (vua của cõi trời Đao-lợi) chăng? Là Phạm thiên (vị trời làm chủ cõi trời Phạm, được người Ấn Độ xưa tôn là đấng sáng tạo) chăng? Hay là các vị trời ở cõi Tứ Thiên vương (cõi trời của bốn vị thiên vương giữ gìn bốn phương) chăng?"
Tỳ-sa-môn đáp: "Không phải trời, không phải dạ-xoa, không phải càn-thát-bà, không phải a-tu-la, không phải ca-lâu-la, không phải khẩn-na-la, không phải ma-hầu-la-già, cũng không phải Đế Thích, cũng không phải Phạm thiên, cũng không phải các vị trời cõi Tứ Thiên vương. Những hạng như thế đều không phải Bồ-tát. Gọi là Bồ-tát, tức là đối với tất cả chúng sinh, họ mong cầu gì cũng đều đáp ứng đầy đủ, không hề sinh lòng keo kiệt. Đó gọi là Bồ-tát."
Bấy giờ cô gái Thắng Kim Sắc liền nghĩ: "Theo như lời nói đó thì nay ta xin áo, chắc chắn sẽ được." Cô liền xuống xe đi đến chỗ Văn-thù-sư-lợi. Đến nơi, cô thưa: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, xin Ngài cho tôi bộ áo quần Ngài đang mặc."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Này em, nếu em phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn khắp cả, tức là quả vị Phật) thì ta sẽ cho em áo."
Cô gái hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ)?"
Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thân em chính là bồ-đề (sự giác ngộ)."
Cô gái hỏi: "Vì sao thân tôi chính là bồ-đề? Xin Ngài nói lại rộng hơn cho tôi hiểu." Rồi cô gái nói bài kệ (thể thơ trong kinh Phật) để xin áo:
"Văn-thù từ lâu phát nguyện giác ngộ,
Nay có thể cho tôi áo trên thân.
Nếu không cho được, chẳng phải Bồ-tát,
Như dòng sông cạn chẳng có nước gì."
Lúc ấy Văn-thù-sư-lợi nói kệ đáp:
"Nếu em phát được tâm cầu giác ngộ,
Ta sẽ theo nguyện mà cho em áo.
Nếu ai vững chắc nơi tâm giác ngộ,
Tất cả trời, người đều đến cúng dường."
Bấy giờ cô gái Thắng Kim Sắc lại dùng kệ hỏi:
"Bồ-đề có nghĩa gì?
Bồ-đề do ai mà được?
Ai có thể ban bồ-đề?
Bồ-đề nhờ hạnh gì mà thành?"
Lúc ấy Văn-thù-sư-lợi bảo cô gái sắc vàng: "Hiện nay có Phật hiệu là Thích-ca Mâu-ni Đa-tha-a-già-độ A-la-ha Tam-miệu-tam-phật-đà (ba danh hiệu sau là âm tiếng Phạn, nghĩa là: Như Lai – đấng đến từ sự thật như như; Ứng Cúng – đấng xứng đáng được cúng dường; Chánh Biến Tri – đấng hiểu biết chân chính và trọn khắp). Đức Phật ấy dạy rằng thân và bồ-đề đều bình đẳng như nhau. Em nghĩ sao, thân em có ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc – phần thân thể vật chất; thọ – cảm giác vui, khổ; tưởng – sự nhận biết hình tướng; hành – ý muốn và các hoạt động của tâm; thức – sự phân biệt, nhận biết), thập nhị nhập (mười hai chỗ tiếp xúc: sáu giác quan là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, và sáu đối tượng tương ứng là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm, các pháp mà ý biết) và thập bát giới (mười tám lĩnh vực: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức nhận biết sinh ra từ đó) không?"
Cô gái này nhờ nhân duyên căn lành đời trước, nghe lời ấy xong liền được ánh sáng của pháp (bừng hiểu ra lẽ thật). Được ánh sáng của pháp rồi, cô thưa với Văn-thù: "Đúng vậy, đúng vậy. Thân tôi nay có ngũ ấm, thập nhị nhập, thập bát giới."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Em nghĩ sao, sắc có thể nắm bắt được, có thể biết được không?"
Cô gái đáp: "Không. Không thể nắm bắt, không thể biết."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Bồ-đề cũng như vậy, không thể nắm bắt, không thể biết. Vì sắc bình đẳng như thế nên bồi-đề cũng bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Em nghĩ sao, thọ, tưởng, hành, thức có thể nắm bắt, có thể biết được không?"
Cô gái đáp: "Không. Không thể nắm bắt, không thể biết."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Bồ-đề cũng như vậy, không thể nắm bắt và biết được. Vì thọ, tưởng, hành, thức bình đẳng như thế nên bồ-đề cũng bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Em nghĩ sao, sắc này có thể nói là ở chỗ này, ở chỗ kia, ở trong, ở ngoài hay ở khoảng giữa không? Có thể nói là màu xanh, vàng, đỏ, trắng, màu pha-lê (thủy tinh trong suốt) hay màu lẫn lộn không?"
Cô gái đáp: "Không."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Bồ-đề cũng như vậy, không thể nói được. Vì sắc bình đẳng như thế nên bồ-đề cũng bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thọ, tưởng, hành, thức có thể nói là ở chỗ này, ở chỗ kia, ở trong, ở ngoài hay ở khoảng giữa không? Có thể nói là màu xanh, vàng, đỏ, trắng, màu pha-lê hay màu lẫn lộn không?"
Cô gái đáp: "Không. Như sắc không thể nói được, cho đến thọ, tưởng, hành, thức cũng không thể nói được."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Bồ-đề cũng như vậy, không thể nói được. Vì thọ, tưởng, hành, thức bình đẳng như thế nên bồ-đề bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, ngũ ấm như trò huyễn (trò ảo thuật, có hình mà không thật), bản chất không thật, do điên đảo (thấy sai lệch, trái với sự thật) mà sinh ra. Bồ-đề cũng như trò huyễn, bản chất không thật; vì điên đảo nên người đời nói là có sinh. Như vậy, vì huyễn bình đẳng nên ngũ ấm bình đẳng; vì huyễn bình đẳng nên bồ-đề bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, ngũ ấm như giấc mộng, bản chất không sinh. Bồ-đề cũng như vậy, bản chất không sinh. Như vậy, vì mộng bình đẳng nên ngũ ấm bình đẳng; vì mộng bình đẳng nên bồ-đề bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, ngũ ấm như dương diễm (ảo ảnh ngày nắng, như sóng nước giả hiện trên đồng xa), do nghiệp duyên mà sinh. Bồ-đề cũng như ảo ảnh nắng, không có nghiệp, không có quả báo. Như vậy, vì ảo ảnh nắng bình đẳng nên ngũ ấm bình đẳng; vì ảo ảnh nắng bình đẳng nên bồ-đề bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, ngũ ấm như bóng trong gương, bản chất trống rỗng, không có, không đi không đến. Bồ-đề cũng như vậy, không đi không đến. Như vậy, vì bóng gương bình đẳng nên ngũ ấm bình đẳng; vì bóng gương bình đẳng nên bồ-đề bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, ngũ ấm chỉ là giả danh (tên gọi tạm đặt ra, không có thực thể). Bồ-đề cũng như vậy, chỉ là giả danh. Như vậy, vì ngũ ấm bình đẳng nên bồ-đề bình đẳng. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, ngũ ấm không có người tạo tác; nghĩa lìa người tạo tác, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không có bản chất riêng; nghĩa lìa bản chất, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không sinh; nghĩa lìa sinh, đó là bồ-đề. Ngũ ấm vô thường (không thường còn, luôn đổi thay); nghĩa lìa thường, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không có vui; nghĩa lìa vui, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không có trong sạch; nghĩa lìa trong sạch, đó là bồ-đề. Ngũ ấm vô ngã (không có cái "ta" thật sự); nghĩa lìa ngã, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không trong sạch; nghĩa lìa trong sạch, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không có nắm giữ; nghĩa lìa nắm giữ, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không có nhà (chỗ nương bám); nghĩa lìa nhà, đó là bồ-đề. Ngũ ấm không có đi đến; nghĩa không đi đến, đó là bồ-đề.
Ngũ ấm là điều các bậc thánh bàn luận về pháp; bồ-đề cũng là điều các bậc thánh bàn luận về pháp (?). Lời bàn như thế không phải là bàn luận về pháp, mà là bản chất của ngũ ấm (?). Vì Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ sự thật như như) giác ngộ tất cả, nên gọi là bồ-đề. Như vậy, bản chất của ngũ ấm chính là bản chất của bồ-đề; bản chất của bồ-đề chính là bản chất của tất cả chư Phật. Như trong thân em, bản chất của ngũ ấm chính là bản chất của tất cả chư Phật; bản chất của chư Phật chính là bản chất ngũ ấm của tất cả chúng sinh. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, người giác ngộ ngũ ấm gọi là giác ngộ bồ-đề. Vì sao vậy? Không phải lìa ngũ ấm mà Phật được bồ-đề; không phải lìa bồ-đề mà Phật giác ngộ ngũ ấm. Nhờ phương cách này mà biết rằng tất cả chúng sinh đều đồng với bồ-đề, bồ-đề cũng đồng với tất cả chúng sinh. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, có pháp tứ đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất) sinh ra, tức là địa giới (yếu tố đất – tính cứng chắc), thủy giới (yếu tố nước – tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa – tính nóng), phong giới (yếu tố gió – tính chuyển động). Mà địa giới này không phải là ta, không phải là chúng sinh, không phải là thọ mạng (một sự sống trường tồn của cái ta), không phải là bổ-sa (âm tiếng Phạn, chỉ "con người", cái ta bên trong), không phải là phú-già-la (âm tiếng Phạn, chỉ cái chủ thể đi đầu thai trong luân hồi).
Địa giới bình đẳng là bồ-đề, vì đời trước không có chỗ nắm giữ (?). Thủy giới bình đẳng là bồ-đề, vì bản chất không sinh. Hỏa giới bình đẳng là bồ-đề, vì bản chất không thể nắm bắt. Phong giới bình đẳng là bồ-đề, vì bản chất không thể thấy. Bản chất của địa giới được Như Lai giác ngộ nên đắc bồ-đề; cũng như vậy, thủy giới, hỏa giới, phong giới được Như Lai giác ngộ nên đắc bồ-đề. Người giác ngộ được tính chất của đất, đó gọi là bồ-đề. Cũng như vậy, người giác ngộ được nước, lửa, gió, đó gọi là bồ-đề. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, địa giới không biết nước, thủy giới không biết lửa, hỏa giới không biết gió. Như vậy, các giới không có tên gọi, không thể nói được, đó gọi là bồ-đề. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, trong thân em, pháp mắt có sinh ra không? Cũng như vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý có sinh ra không? Này em, trong đây mắt là không (trống rỗng, không có thực thể); bản chất không của mắt chính là bồ-đề. Cũng như vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý là không; bản chất không của ý chính là bồ-đề.
Lại nữa, nếu bản chất của mắt là không, thì hình sắc không thể nói được; bản chất không của hình sắc chính là bồ-đề. Cũng như vậy, bản chất của tai, mũi, lưỡi, thân, ý là không; tất cả các pháp không thể nói được; bản chất không của các pháp chính là bồ-đề.
Lại nữa, mắt không nắm lấy hình sắc; bồ-đề cũng như mắt, không nắm lấy hình sắc. Cũng như vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý không nắm lấy âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm và các pháp; bồ-đề cũng như vậy, không nắm lấy tất cả các pháp. Như vậy, nhãn thức giới (lĩnh vực cái biết sinh ra nơi mắt) không trụ trong sắc giới (lĩnh vực hình sắc, đối tượng của mắt); nhãn thức và sắc giới cũng không trụ trong bồ-đề. Nhĩ thức giới (cái biết nơi tai), tỷ thức giới (cái biết nơi mũi), thiệt thức giới (cái biết nơi lưỡi), thân thức giới (cái biết nơi thân), ý thức giới (cái biết nơi ý) đều không trụ trong pháp giới (lĩnh vực các pháp là đối tượng của ý). Cũng như vậy, ý thức và pháp giới không trụ trong bồ-đề. Nhãn thức giới và bồ-đề giới không hai, không khác; cho đến ý thức giới và bồ-đề giới cũng không hai, không khác. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, người giác ngộ được mắt, đó gọi là bồ-đề. Cũng như vậy, người giác ngộ được tai, mũi, lưỡi, thân, ý, đó gọi là bồ-đề. Bản chất của mắt là không; người giác ngộ được bản chất không như thế chính là bồ-đề. Bản chất của tai, mũi, lưỡi, thân, ý là không; người biết được điều đó chính là bồ-đề.
Lại nữa, bản chất của mắt không tham, không sân, không si (không tham lam, không giận dữ, không mê muội); lìa tham, sân, si chính là bồ-đề. Cũng như vậy, bản chất của tai, mũi, lưỡi, thân, ý không tham, không sân, không si; lìa tham, sân, si chính là bồ-đề.
Mắt không có người làm chủ, không có người nắm giữ; bồ-đề cũng không có người làm chủ, không có người nắm giữ. Cũng như vậy, tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không có người làm chủ, không có người nắm giữ; bồ-đề cũng không có người làm chủ, không có người nắm giữ.
Trong mắt không có pháp nam, pháp nữ, mắt cũng chẳng phải nam, chẳng phải nữ. Cũng như vậy, trong bồ-đề không có pháp nam, pháp nữ, bồ-đề cũng chẳng phải nam, chẳng phải nữ. Trong tai, mũi, lưỡi, thân, ý không có pháp nam, pháp nữ; tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng chẳng phải nam, chẳng phải nữ. Cũng như vậy, trong bồ-đề không có pháp nam, pháp nữ; bồ-đề cũng chẳng phải nam, chẳng phải nữ.
Lại nữa, mắt và hình sắc vốn "như" (chân như: tính chất như thật, vốn không đổi khác) như Như Lai; giác ngộ được cái "như" ấy nên gọi là bồ-đề. Cũng như vậy, ý và pháp vốn "như" như Như Lai; giác ngộ được cái "như" ấy nên gọi là bồ-đề. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, thân em không có ta, không có chúng sinh, không có thọ mạng, không có bổ-sa, không có phú-già-la, không có người, không có ma-na-ma (âm tiếng Phạn, chỉ "con người", một tên gọi khác của cái ta) (?), không có người làm, không có người nhận, không có người thấy, không có người nghe, không có người ngửi, không có người nếm, không có người chạm, không có người biết. Bồ-đề kia cũng không có ta, không có chúng sinh, không có thọ mạng, không có bổ-sa, không có phú-già-la, không có người, không có ma-na-ma, không có người làm, không có người nhận, không có người thấy, không có người nghe, không có người ngửi, không có người nếm, không có người chạm, không có người biết. Vì vậy nói rằng tất cả các pháp không thể biết được, đó chính là bồ-đề.
Lại nữa, thân này không biết, không cảm giác, không tạo tác, giống như cây cỏ, đá, vách tường. Dù là yếu tố đất bên trong thân hay yếu tố đất bên ngoài, đều gọi là bản chất của đất. Tính chất của địa giới này đã được sức trí tuệ bát-nhã (trí tuệ thấy rõ bộ mặt thật của mọi sự vật) của Như Lai giác ngộ. Vì vậy ta nói thân em chính là bồ-đề.
Lại nữa, này em, như tâm ý của em hòa hợp mà suy lường, phân biệt; nhưng cái tâm ý suy lường phân biệt ấy không cảm giác, không biết. Nó không ở nơi da thịt, không ở nơi gân máu, không ở nơi xương tủy, không ở nơi tóc lông, không ở nơi móng tay chân, không ở trong, không ở ngoài, không ở nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Nó chẳng phải trụ, chẳng phải không trụ; chẳng phải trụ cố định, chẳng phải trụ không cố định; chẳng phải trụ ở đây, chẳng phải trụ ở kia. Nó không phải hình sắc, không thể thấy, không thể nắm; không có ngăn ngại, không có phân biệt; không thể giữ lấy, không hòa hợp; không có nhà, lìa nhà; trong sạch, trong sạch nhất. Ánh sáng chiếu rực nơi tâm ý suy lường phân biệt ấy; nó không hòa hợp với phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham lam, giận dữ, si mê, gây khổ đau và trói buộc), mà cũng chẳng phải trong sạch.
Vì sao vậy? Vì bản chất của nó trong sạch nên không hòa hợp với phiền não; vì không hòa hợp nên trong sạch sáng suốt. Lại nữa, ánh sáng ấy không có thân; vì không có thân nên không hòa hợp với phiền não, mà cũng chẳng phải trong sạch.
Như vậy, bản chất của ấm, giới, nhập (tức năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập nói gộp lại) chính là bồ-đề; bản chất của bồ-đề chính là ấm, giới, nhập. Vì vậy tính chất ấm, giới, nhập trong thân em gọi là bồ-đề. Vì sao vậy? Vì không phải lìa những thứ ấy mà gọi là bồ-đề. Lìa sự việc ấm, giới, nhập thì không thể tìm được bồ-đề. Giác ngộ ấm, giới, nhập chính là bồ-đề. Vì vậy ta nói: giác ngộ tất cả các pháp đều bình đẳng, đó gọi là bồ-đề."
Khi Văn-thù-sư-lợi đồng tử nói pháp này xong, có năm trăm vị trời trên không trung phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lại có hai trăm người đi theo cô gái Thắng Kim Sắc Quang Minh Đức, gồm đàn ông, đàn bà, con trai, con gái, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Sáu mươi vị trời và người được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy chân lý trở nên trong sạch, tức là bước đầu thấy được lẽ thật, vào dòng thánh) đối với các pháp.
Khi ấy cô gái Thắng Kim Sắc vui mừng hớn hở, tâm được trong sạch, liền năm vóc gieo xuống đất (lạy sát đất, hai đầu gối, hai tay và trán đều chạm đất), lạy dưới chân Văn-thù-sư-lợi và nói: "Con xin quy y (nương tựa) Phật, quy y Pháp, quy y Tăng." Quy y Tam bảo (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là lời dạy của Phật, Tăng là đoàn thể tu sĩ) rồi, cô thọ năm giới cùng phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dâm dục); năm giới là: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Thọ giới xong, cô hết lòng phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Phát tâm rồi, cô thưa với Văn-thù: "Nay con được nghe giáo pháp như thế này, vì muốn cho tất cả chúng sinh được yên ổn nên khởi lòng từ bi; vì muốn giống Phật (hạt giống thành Phật) không bị dứt mất nên hết lòng phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Như Văn-thù-sư-lợi đã giảng cho con pháp bồ-đề này, con sẽ thuận theo mà thực hành, và cũng sẽ giảng rộng pháp như thế cho tất cả chúng sinh.
Thưa Văn-thù-sư-lợi, Phật pháp như thế là tịch diệt (lặng yên, dứt hết mọi khởi động của phiền não), là đại tịch diệt. Vì con không biết nên đã chạy theo những ác giác quán (giác quán: sự suy tính thô và nghĩ xét tinh tế của tâm; "ác giác quán" là những suy nghĩ xấu), khởi tâm điên đảo, chấp vào thân kiến (cái thấy sai lầm cho thân này là thật, là "ta"). Tự mình tham đắm thân, lại khiến người khác tham đắm. Nay con hết lòng, với tâm trong sạch, sám hối (tỏ bày và ăn năn) tất cả tội nghiệp.
Như Văn-thù-sư-lợi đã nói, pháp tham dục là tịch diệt, thì tất cả các pháp hòa hợp cũng tịch diệt như vậy. Nếu có chúng sinh nào không biết pháp này mà khởi lòng tham đắm, con có thể khiến họ xa lìa tham đắm, an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? Vì tất cả phiền não giống như người chết, chỉ do vọng tưởng (suy nghĩ sai lầm, hư dối) điên đảo mà sinh ra. Nếu không có các vọng tưởng điên đảo thì phiền não liền diệt.
Nay con được nghe pháp quan trọng mà Văn-thù-sư-lợi giảng, nên biết rằng tất cả phiền não giống như mây mù, bản chất không thật. Phiền não như tia chớp, vì không dừng lại dù một niệm. Phiền não như gió, vì bản chất không sinh. Phiền não như vẽ trên hư không, vì không thể thấy. Phiền não như vẽ trên nước, vì vừa vẽ liền mất. Phiền não như quỷ dạ-xoa, vì làm sinh những suy nghĩ xấu. Phiền não như bệnh sốt nóng, vì khiến nói năng điên cuồng. Bản chất phiền não là không có, vì do suy nghĩ xấu mà sinh. Phiền não khó bỏ, vì chấp vào ngã và ngã sở (cái "ta" và "cái của ta"). Không có vật gì mà lại nắm giữ bậy khách trần (bụi khách: phiền não ví như bụi từ ngoài bám vào, không phải bản chất của tâm), vì phiền não sinh ra một cách hư dối. Phiền não hiện ra theo ý tưởng, vì do suy nghĩ xấu nắm giữ. Phiền não như con mắt, vì thấy các cảnh mà khởi lên. Thể phiền não không cùng tận, vì do tâm vẩn đục mà sinh. Bản chất phiền não là không có, vì do các duyên hòa hợp mà sinh. Phiền não như một đống gom lại, vì do ấm, nhập, giới hợp thành. Phiền não không thể nhận biết, vì không có tên gọi và hình sắc. Phiền não không thể biết, vì không có sự suy xét lành. Phiền não như hạt giống, vì có thể sinh ra bồ-đề. Vì sao vậy? Vì phải nhờ có phiền não mới có thể làm tròn đầy bồ-đề.
Thưa Văn-thù-sư-lợi, bồ-đề như cái cọc kim cương, vì phiền não của chúng sinh không thể lay động. Lại nữa, bồ-đề như dấu kim cương (?), vì tất cả phiền não không thể phá được. Vì sao vậy? Vì pháp giới (toàn thể thực tại, cái thể chân thật của mọi sự vật) và phương tiện (cách khéo léo tùy duyên) không thể bị phá hoại.
Thưa Văn-thù-sư-lợi, người thấy rõ phiền não gọi là bồ-đề. Vì sao vậy? Vì tất cả cảnh giới đều thuận theo bồ-đề. Như vậy, bồ-đề không có chỗ trụ, tất cả phiền não cũng không có chỗ trụ. Vì sao vậy? Vì vừa sinh liền diệt.
Thưa Văn-thù-sư-lợi, như bản chất của tâm không thể nói ra, chỉ ra, cũng không thể nói là ở chỗ này hay ở chỗ kia; bản chất của tham, sân, si cũng như vậy. Vì Bồ-tát biết phiền não như thế, nên đối với chúng sinh nhiều tham, chúng sinh nhiều sân, chúng sinh nhiều si, đều khéo giáo hóa được mà không bị những chúng sinh ấy làm cho phiền não rối loạn; cho đến khi giáo hóa chúng sinh đẳng phần (người có tham, sân, si ngang nhau) cũng không bị rối loạn.
Thưa Văn-thù-sư-lợi, như tham, sân, si của con, tham, sân, si của tất cả chúng sinh cũng như vậy. Như phiền não của con, nên biết phiền não của tất cả chúng sinh cũng như vậy.
Lại nữa, thưa Văn-thù-sư-lợi, ví như ngọn lửa mạnh không hề sợ hãi bất cứ cây cỏ nào; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ không sợ hãi các phiền não. Ví như vầng mặt trời không ở chung với bóng tối; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ không ở chung với mê lầm. Ví như cơn gió lớn, núi non cây cối không ngăn được; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ, tất cả cảnh giới phiền não thế gian không ngăn được. Ví như hư không, lửa kiếp (đám lửa lớn thiêu hủy thế giới vào lúc cuối một kiếp – thời kỳ vô cùng dài) không đốt được; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ, lửa phiền não cũng không đốt được. Ví như có thứ ngọc báu tên là Thiết Ái (?), không dừng ở chỗ nhơ bẩn, dừng ở đâu thì chỗ ấy đều trong sạch; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ cũng không dừng trụ trong tất cả phiền não. Ví như hư không không hợp với đất; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ không hòa hợp với phiền não và các kết (những sợi dây trói buộc, tên khác của phiền não). Như núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh thế giới theo quan niệm Phật giáo), gió không lay được; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ, tất cả phiền não không lay được. Ví như chim thương hộc (một loài chim nước như ngỗng trời), khi nước và sữa hòa lẫn nhau, nó chỉ mổ uống sữa mà không lấy nước; cũng vậy, Bồ-tát hành trí tuệ tuy hòa lẫn với tất cả phiền não nhưng chỉ lấy trí tuệ mà không lấy phiền não. Như ở châu Uất-đan-việt (châu lục phía Bắc núi Tu-di theo quan niệm Phật giáo, nơi con người sống an vui), khi nam nữ muốn ăn ở với nhau thì đều đến dưới gốc cây; nếu không phải người thân thích thì cành cây rủ xuống che kín thân họ. Bồ-tát cũng vậy, đối với chúng sinh căn lành chưa chín muồi thì trí tuệ không rủ xuống giáo hóa.
Lại nữa, thưa Văn-thù-sư-lợi, nay con không kinh sợ trước tất cả phiền não này. Vì sao vậy? Vì đã biết tính chất của tất cả phiền não, và đã khéo mặc áo giáp không sợ hãi của Bồ-tát. Ví như người dũng mãnh ra trận không sợ; nếu sinh sợ hãi thì không phải người dũng mãnh. Bồ-tát cũng vậy, nếu sinh sợ hãi trước các phiền não thì không phải Bồ-tát. Lại như có người vào trận giao chiến, không thắng được người mà trái lại bị người hại, thì không gọi là tráng sĩ. Nếu các Bồ-tát bị phiền não làm hại thì không gọi là Bồ-tát.
Thưa Văn-thù-sư-lợi, như viên ngọc lọc nước thả vào nước đục, nước liền trong mà ngọc không bị nước đục làm dơ; Bồ-tát tuy hòa lẫn với phiền não mà không bị phiền não làm nhiễm ô."
Bấy giờ cô gái Thắng Kim Sắc nói lời ấy xong, hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào là Bồ-tát lìa được phiền não?"
Văn-thù đáp: "Nếu có Bồ-tát biết phiền não sinh, biết phiền não diệt, thì không gọi là người lìa phiền não. Ví như ngọn đèn sáng diệt được các bóng tối; nếu nó ở chung với bóng tối thì không gọi là đèn. Cũng vậy, Bồ-tát thấy phiền não sinh, thấy phiền não diệt, thì không được gọi là Bồ-tát lìa phiền não.
Lại nữa, Bồ-tát lìa phiền não thì không thấy phiền não, không thấy trong sạch, chẳng phải thấy, chẳng phải không thấy. Người lìa tâm, ý, thức gọi là lìa phiền não. Ở nơi này nơi kia mà tâm có phân biệt, cho đến còn nghĩ tưởng niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), thì gọi là không lìa phiền não. Vì sao vậy? Vì tâm hoặc tâm số (các trạng thái tâm đi kèm theo tâm, như ưa, ghét, vui, buồn) sinh khởi, bám níu vào tội và phúc. Sự bám níu ấy gọi là tất cả tác hành (hành động tạo tác). Đã có tác hành thì đó là lưu chuyển (trôi lăn mãi trong vòng sinh tử); pháp lưu chuyển gọi là lưu chuyển thật sự. Tất cả lưu chuyển đều gọi là phiền não.
Lại nữa, sự hòa hợp gọi là phiền não. Hòa hợp là gì? Là mắt hòa hợp với hình sắc, tai hòa hợp với âm thanh, mũi hòa hợp với mùi hương, lưỡi hòa hợp với vị, thân hòa hợp với xúc chạm, ý hòa hợp với các pháp, tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú một chỗ) hòa hợp với phiền não. Vì sao vậy? Vì thấy mình được tam-muội, thấy có tướng ra vào tam-muội, thì gọi là phiền não. Lìa suy nghĩ xấu gọi là lìa phiền não. Lìa tâm hành (sự vận động của tâm) gọi là lìa phiền não. Không còn công dụng (sự cố gắng có tác ý) gọi là lìa phiền não. Lìa sự đo đếm phân lượng gọi là lìa phiền não. Nếu có Bồ-tát tự mình lìa phiền não lại khiến người khác lìa phiền não, vì muốn cởi trói cho tất cả chúng sinh mà siêng năng tinh tấn (nỗ lực không lui sụt), thì Như Lai gọi đó là Bồ-tát tinh tấn lìa phiền não."
Bấy giờ cô gái Thắng Kim Sắc hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào gọi là Bồ-tát tinh tấn bậc nhất?"
Văn-thù-sư-lợi đáp: "Nếu có Bồ-tát không chứng (đạt đến rồi dừng ở đó) pháp không (thấy mọi vật đều không có tự thể), vì đối với chúng sinh chấp thân là ta vẫn không bỏ lòng thương; không chứng vô tướng (không bám vào hình tướng nào), vì đối với chúng sinh có cái thấy sai lầm vẫn không bỏ lòng thương; không chứng vô nguyện (không còn mong cầu gì), vì đối với chúng sinh còn sống theo mong cầu vẫn không bỏ lòng thương; không chứng pháp vô tác (không còn tạo tác), vì đối với chúng sinh còn hành động tạo tác vẫn không bỏ lòng thương; không chứng pháp vô sinh (không có sinh khởi), vì đối với chúng sinh còn sinh, già, chết vẫn không bỏ lòng thương; không chứng pháp vô xuất (không có xuất hiện) (?), vì đối với chúng sinh còn sinh diệt vẫn không bỏ lòng thương; không chứng quả Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự mình giải thoát) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy và không giáo hóa người khác), mà trụ ở địa vị Bồ-tát, vì đối với tất cả chúng sinh không bỏ lòng thương — đó gọi là Bồ-tát tinh tấn bậc nhất.
Ví như biển lớn, vào thì dễ, ra thì khó. Vì sao vậy? Vì không có phương cách khéo léo. Cũng vậy, hàng Thanh văn và Duyên giác (tức Bích-chi-phật) vào trong các pháp không, vô tướng, vô tác, vì không có phương tiện nên không thể tự ra được. Bồ-tát tinh tấn bậc nhất vì có phương tiện nên vào được mà cũng ra được. Ví như có người vào trận chiến đấu mà thân không bị thương tổn và thoát ra được, đó là điều khó nhất. Cũng vậy, Bồ-tát vào ba cửa giải thoát (ba pháp quán đưa đến giải thoát) là không, vô tướng, vô nguyện, vì có phương tiện nên thoát ra được. Đó gọi là phương tiện của Bồ-tát."
Cô gái Thắng Kim Sắc hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào gọi là phương tiện của Bồ-tát?"
Văn-thù-sư-lợi đáp: "Phương tiện có hai loại: một là không bỏ sinh tử (vòng sống chết luân hồi), hai là không trụ niết-bàn. Lại có hai loại: một là cửa không, hai là cửa những cái thấy sai lầm. Lại có hai loại: một là cửa vô tướng, hai là cửa suy xét hình tướng. Lại có hai loại: một là cửa vô nguyện, hai là cửa nguyện thọ sinh. Lại có hai loại: một là cửa vô tác, hai là cửa thực hành gieo trồng căn lành. Lại có hai loại: một là cửa vô sinh, hai là cửa thị hiện thọ sinh. Lại có hai loại: một là cửa vô xuất, hai là cửa ấm, nhập, giới. Lại có hai loại: một là cửa tịch diệt, hai là cửa xuất sinh. Lại có hai loại: một là cửa thiền định, hai là cửa giáo hóa. Lại có hai loại: một là cửa pháp giới, hai là cửa giữ gìn chánh pháp. Lại có hai loại: một là cửa Thanh văn, hai là cửa thực hành bồ-đề với tâm sâu xa. Lại có hai loại: một là cửa Bích-chi-phật, hai là cửa bốn vô ngại (bốn tài biện thuyết không vướng mắc: thông suốt giáo pháp, thông suốt ý nghĩa, thông suốt ngôn ngữ, và biện luận lưu loát).
Nếu có Bồ-tát đối với những pháp môn từng cặp hai như thế, vì người khác mà thị hiện (hiện ra cho thấy) nhưng không hề chấp trước; đối với tất cả pháp môn cũng như vậy, đó gọi là phương tiện.
Lại có hai cửa: một là cửa tham, hai là cửa lìa tham. Lại có hai loại: một là cửa sân, hai là cửa lìa sân. Lại có hai cửa: một là cửa si, hai là cửa lìa si. Lại có hai cửa: một là cửa phiền não, hai là cửa lìa phiền não. Lại có hai loại: một là cửa tất cả sự sinh, hai là cửa lìa sinh. Đó gọi là cửa phương tiện của Bồ-tát.
Lại có hai loại: một là cửa hạnh của tất cả phàm phu, hai là cửa của tất cả bậc hữu học và vô học (hữu học: bậc thánh còn phải tu học; vô học: bậc đã tu học xong, dứt sạch phiền não), Thanh văn, Bích-chi-phật, Bồ-tát và Như Lai. Nếu biết được hai loại cửa này, đó gọi là phương tiện bậc nhất của Bồ-tát."
Kinh Đại Trang Nghiêm Pháp Môn, quyển thượng.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video