# Kinh Thanh Tịnh Tỳ-ni Phương Quảng
# Kinh Thanh Tịnh Tỳ-ni Phương Quảng (Thanh tịnh: trong sạch; Tỳ-ni: giới luật, phép tắc tu hành nhằm điều phục thân tâm; Phương quảng: loại kinh Đại thừa giảng giáo lý rộng lớn, sâu xa)
Kinh Thanh Tịnh Tỳ-ni Phương Quảng
Cưu-ma-la-thập đời Hậu Tần (một triều đại ở Trung Quốc, thế kỷ IV–V) dịch
Kinh Thanh Tịnh Tỳ-ni Phương Quảng
Tam tạng (danh hiệu của bậc tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận) Cưu-ma-la-thập, người nước Quy Tư (một nước cổ ở vùng Tân Cương ngày nay), đời Hậu Tần, dịch.
Tôi nghe như vầy. Một thời, Phật ở núi Kỳ-xà-quật (tức núi Linh Thứu, nghĩa là núi Kên Kên) gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Cùng ở với Ngài có tám nghìn vị đại tỳ-kheo (tu sĩ nam xuất gia đã thọ đủ giới) và mười hai nghìn vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn). Ngoài ra còn có các thiên tử (vị trời) ở Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục), ở Sắc giới (cõi trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) và ở cõi trời Tịnh Cư (tầng trời cao nhất của Sắc giới, nơi các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục cư trú).
Khi ấy Đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) được vô lượng trăm nghìn đại chúng cung kính vây quanh và đang thuyết pháp. Lúc đó có một thiên tử tên là Tịch Điều Phục Âm (nghĩa là "Tiếng điều phục vắng lặng") đến ngồi trong hội. Thiên tử Tịch Điều Phục Âm từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật và thưa với Thế Tôn: "Ngài Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) đang ở nơi nào? Đại chúng ở đây khát khao muốn gặp vị thiện trượng phu (người nam tử hiền thiện) ấy và nghe Ngài thuyết pháp."
Thiên tử hỏi xong, Phật bảo Tịch Điều Phục Âm: "Thiên tử! Về phương đông, vượt qua mười nghìn cõi Phật, có một cõi Phật tên là Bảo Chủ. Ở đó có Đức Phật hiệu là Bảo Tướng Như Lai Ứng Chính Biến Giác (Như Lai: bậc đến từ chân lý như thật; Ứng: đáng được cúng dường; Chính Biến Giác: bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp; đều là danh hiệu của Phật), hiện đang thuyết pháp. Văn-thù-sư-lợi đang ở cõi ấy, giảng pháp cho các Bồ-tát ma-ha-tát."
Thiên tử thưa với Thế Tôn: "Kính mong Ngài hiện điềm lành để Văn-thù-sư-lợi đến cõi này. Vì sao? Bạch Thế Tôn, nghe pháp từ tất cả hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ nhắm giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy) cũng không bằng nghe pháp từ Văn-thù-sư-lợi. Trừ Như Lai ra, những người thuyết pháp khác không ai hơn được Ngài. Khi Văn-thù-sư-lợi thuyết pháp thì tất cả cung điện của ma (loài trời ác chuyên phá hoại việc tu hành) đều tối sầm, tất cả các ma đều bị hàng phục. Ngài khiến người ta bỏ đi và diệt sạch tăng thượng mạn (thói kiêu căng chưa chứng đạt mà tự cho là đã chứng đạt). Ai chưa phát tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) thì phát tâm Bồ-đề. Ai đã phát tâm thì được đứng vững ở địa vị bất thoái chuyển (không còn thoái lui trên đường tu). Người đáng thu nhận thì thu nhận, người đáng buông thì buông, thuận theo ý muốn của Như Lai, khiến chính pháp (giáo pháp chân chính của Phật) tồn tại lâu dài."
Bấy giờ Thế Tôn biết tâm ý của thiên tử Tịch Điều Phục Âm, liền phóng ánh sáng từ bạch hào (sợi lông trắng xoáy ở giữa hai chân mày Phật, một trong những tướng tốt của Phật). Ánh sáng chiếu khắp thế giới này, rồi vượt qua mười nghìn cõi Phật ở phương đông, chiếu khắp thế giới Bảo Chủ. Các Bồ-tát ma-ha-tát ở thế giới Bảo Chủ thấy ánh sáng ấy, thưa với Phật Bảo Tướng: "Bạch Thế Tôn, đây là tướng sáng gì mà chiếu khắp cõi này như vậy?"
Họ hỏi xong, Phật Bảo Tướng bảo các Bồ-tát: "Các thiện nam tử! Về phương tây, cách đây mười nghìn cõi Phật, có một cõi tên là Ta-bà (thế giới chúng ta đang ở; Ta-bà nghĩa là 'cam chịu', vì chúng sinh ở đó phải chịu đựng nhiều khổ). Ở đó có Phật hiệu là Thích-ca Mâu-ni Như Lai Ứng Cúng Chính Biến Giác, hiện đang thuyết pháp. Đức Như Lai ấy phóng một luồng sáng từ bạch hào. Ánh sáng ấy xuyên suốt mười nghìn cõi Phật mà đến chiếu cõi này."
Các Bồ-tát thưa: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà Thích-ca Mâu-ni Như Lai Ứng Chính Biến Giác phóng một luồng sáng từ bạch hào?" Phật đáp: "Ở cõi nước của Thích-ca Mâu-ni Như Lai có vô lượng nghìn ức Bồ-tát đang tụ hội. Cùng với họ có Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), Phạm Thiên (vị vua trời cõi Sắc giới), các vị Hộ Thế (bốn vị Thiên vương giữ gìn bốn phương) và tất cả bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ). Tất cả đều muốn gặp đồng tử Văn-thù-sư-lợi (đồng tử: danh xưng tôn kính chỉ vị Bồ-tát thuần tịnh như trẻ nhỏ, sẽ kế thừa ngôi Phật) và nghe Ngài thuyết pháp. Vì duyên cớ ấy, họ thỉnh Thích-ca Mâu-ni Như Lai phóng một luồng sáng từ bạch hào."
Bấy giờ Phật Bảo Tướng bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nay ông có thể đến thế giới Ta-bà. Thích-ca Như Lai Ứng Chính Biến Giác vui lòng muốn gặp ông, và đại chúng ở đó cũng muốn gặp ông, nghe ông giảng pháp." Văn-thù-sư-lợi thưa với Đức Thế Tôn ấy: "Nay con cũng đã biết điềm lành ánh sáng này."
Lúc ấy Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử (con của Vua Pháp, tức người sẽ kế thừa ngôi Phật) cùng mười nghìn Bồ-tát cúi đầu, đặt mặt lễ dưới chân Phật Bảo Tướng. Chỉ trong khoảnh khắc như người lực sĩ co duỗi cánh tay, Ngài cùng mười nghìn Bồ-tát biến khỏi cõi Bảo Chủ, đến cõi Ta-bà. Các vị đứng giữa hư không mà không hiện hình, rưới xuống đủ loại hoa để cúng dường Như Lai và khắp đại chúng. Hoa chất cao đến đầu gối, đủ màu sắc đẹp đẽ, màu và hương đều đẹp lòng người.
Tất cả đại chúng thấy mưa hoa, thưa với Thế Tôn: "Đây là điềm báo trước gì mà mưa hoa lớn như vậy?" Phật nói: "Các thiện nam tử! Đó là Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử cùng mười nghìn Bồ-tát đã đến thế giới Ta-bà này. Các vị đứng giữa hư không, không hiện hình, rưới hoa cúng dường Ta." Bấy giờ đại chúng đồng thanh thưa với Thế Tôn: "Chúng con muốn được gặp Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử và chiêm ngưỡng dung mạo các Bồ-tát ma-ha-tát." Khi ấy Văn-thù-sư-lợi và mười nghìn Bồ-tát từ trên không hạ xuống, cúi đầu lễ chân Phật, đi vòng quanh Phật theo chiều bên phải. Xong, mỗi vị dùng thần lực hóa ra tòa ngồi rồi lui ngồi một bên.
Thiên tử Tịch Điều Phục Âm thưa với Thế Tôn: "Con xin được hỏi Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử, để Ngài nêu ra những lời bàn luận mà đại chúng muốn nghe." Phật bảo thiên tử: "Nay ông cứ tự hỏi Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử về những điều ông còn nghi."
Thiên tử Tịch Điều Phục Âm hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ở cõi Phật Bảo Tướng kia, pháp được giảng như thế nào mà Ngài ưa thích ở đó?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Ở đó không làm sinh tham dục (lòng tham muốn) cũng không diệt tham dục; không làm sinh sân hận (lòng giận dữ) cũng không diệt sân hận; không làm sinh ngu si (sự mê muội không thấy lẽ thật) cũng không diệt ngu si; không làm sinh phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm làm rối loạn thân tâm) cũng không diệt phiền não. Vì sao? Vì pháp vốn không sinh thì rốt cuộc cũng không có diệt."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nghĩa là sao? Chúng sinh cõi ấy không sinh tham, sân, si, phiền não mà cũng không diệt chúng ư?" Đáp: "Không phải vậy, thiên tử." Thiên tử hỏi: "Vậy Đức Phật ấy thuyết pháp để dứt trừ điều gì?" Đáp: "Ngài thuyết pháp vì lẽ không sinh không diệt. Vì sao? Ở cõi Phật ấy không có chuyện biết, dứt, tu, chứng (bốn việc ứng với Tứ đế: biết rõ khổ, dứt nguyên nhân của khổ, tu con đường diệt khổ, chứng sự hết khổ). Chúng sinh ở đó coi trọng đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, tuyệt đối, vượt ngoài lời nói), không coi trọng thế đế (chân lý quy ước theo cách hiểu thông thường của thế gian)."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào gọi là đệ nhất nghĩa đế?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Nó không dừng ở sinh, cũng không dừng ở diệt. Nó không có tướng (hình dạng, dấu hiệu để nhận biết) của nơi chốn, cũng không phải là không có tướng nơi chốn. Nó chẳng phải tướng, chẳng phải không tướng; chẳng phải tướng, cũng chẳng phải hư không. Tướng của sắc (hình chất, vật thể) không phải là cái có thể nắm làm tướng, cũng không phải là cái không thể nắm làm tướng (?). Nó chẳng phải là cái đã hết mà còn có thể làm cho hết; nó không có hết, cũng không có gì làm cho nó hết được. Nói như vậy gọi là đệ nhất nghĩa đế. Thiên tử! Cái nghĩa chân thật ấy chẳng phải là tâm, chẳng phải là dòng tâm nối tiếp nhau, chẳng phải là câu chữ lời nói. Nó không có bên này, không có bên kia, cũng không có ở giữa. Nói như vậy gọi là đệ nhất nghĩa đế. Thiên tử! Lại nữa, cái nghĩa ấy không thể nắm bắt được, không có sự vận hành của văn tự; đó gọi là đệ nhất nghĩa đế. Vì sao? Vì Phật nói tất cả mọi âm thanh đều là hư dối."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vậy lời Như Lai nói cũng là hư dối sao?" "Thiên tử! Lời Như Lai nói không thật cũng không hư dối. Vì sao? Như Lai không có hai tướng, không có tâm bám trụ, không có lời nói. Ngài chẳng phải là pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), cũng chẳng phải là pháp vô vi (cái không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt). Ngài chẳng nói thật, cũng chẳng nói hư; không có hai tướng. Thiên tử, ý ông thế nào? Nếu người hóa hiện của Như Lai (thân người do thần thông của Phật biến hóa ra) nói điều gì, thì điều đó là thật hay hư dối?" Thiên tử đáp: "Chẳng thật cũng chẳng hư dối. Vì sao? Vì người hóa hiện của Như Lai không có thật." Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng vậy, đúng vậy. Thiên tử! Tất cả các pháp không có cái gì thành tựu cố định. Lời Như Lai nói không thật cũng không hư dối, cho nên gọi là không hai."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Như Lai nói đệ nhất nghĩa đế như thế nào?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Không ai có thể nói được đệ nhất nghĩa đế. Vì sao? Vì nó không có lời nói, cũng không có người nói." Khi pháp này được giảng, năm trăm tỳ-kheo không còn bám giữ các pháp, dứt sạch lậu hoặc (những phiền não như dòng nước rỉ chảy, trói buộc người ta vào sinh tử), tâm được giải thoát. Hai trăm thiên tử đạt được pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh).
Bấy giờ thiên tử Tịch Điều Phục Âm nói với Văn-thù-sư-lợi: "Đệ nhất nghĩa đế thật rất khó hiểu." Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng vậy, đúng vậy. Thiên tử! Đệ nhất nghĩa đế thật khó hiểu, đối với người tu hành không chân chính thì thật khó hiểu." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát tu hành chân chính?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Là không nói rằng: đây là điều cần biết, đây là điều cần dứt, đây là điều cần tu, đây là điều cần chứng. Vì sao? Vì hễ có tướng thì đó là tham, là bám chấp, là hý luận (lời bàn suông, phân biệt vô ích). Nếu ai nói rằng: điều này nên biết, nên dứt, nên tu, nên chứng, thì không gọi là tu hành chân chính."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vậy Bồ-tát tu hành chân chính là thế nào?" "Thiên tử! Như chân như (bản tính chân thật, không thay đổi của mọi pháp) bình đẳng thế nào, thì pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng xét theo bản tính chân thật của chúng) cũng bình đẳng, năm tội nghịch (năm trọng tội: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng đoàn) cũng bình đẳng như thế. Như pháp giới bình đẳng thì các kiến chấp (các quan điểm sai lầm mà người ta bám giữ) cũng bình đẳng. Như pháp của phàm phu bình đẳng thì pháp của bậc hữu học (người đã vào hàng thánh nhưng còn phải tu học thêm) cũng bình đẳng, pháp của bậc vô học (bậc A-la-hán, không còn gì phải học) cũng bình đẳng. Như pháp Thanh văn bình đẳng thì pháp Duyên giác, pháp Bồ-tát, pháp Phật cũng bình đẳng. Như pháp sinh tử bình đẳng thì pháp Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử) cũng bình đẳng, phiền não cũng bình đẳng, tranh cãi kiện tụng cũng bình đẳng."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì sao tranh cãi bình đẳng, phiền não cũng bình đẳng?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Vì không nên bình đẳng, vì vô tướng nên bình đẳng, vì vô nguyện nên bình đẳng (Không, Vô tướng, Vô nguyện là ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp không có tự tính riêng, không có hình tướng cố định, không có gì để mong cầu nắm giữ). Vì sao? Vì cái không thì không có chia cắt khác biệt. Thiên tử! Như cái bình bằng báu thì rỗng, cái bình bằng đất cũng rỗng; khoảng trống bên trong ngang nhau không khác, không có đủ thứ khác nhau, vì không có hai. Cũng vậy, thiên tử, phiền não là không, tranh cãi cũng là không, không có khác biệt, bình đẳng không hai."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có tu Thánh đế không (Thánh đế: bốn chân lý của bậc thánh, gồm Khổ, Tập là nguyên nhân của khổ, Diệt là sự hết khổ, Đạo là con đường dẫn đến hết khổ)?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Nếu Bồ-tát không tu Thánh đế thì làm sao thuyết pháp cho Thanh văn được? Lại nữa, thiên tử, Bồ-tát tu Thánh đế thì có quán xét rộng khắp, Thanh văn tu Thánh đế thì không có quán xét ấy. Bồ-tát tu Thánh đế thì thong thả (không vội cầu chứng ngay), Thanh văn tu Thánh đế thì không thong thả (?). Bồ-tát tu Thánh đế thì có duyên hướng đến chúng sinh, Thanh văn tu Thánh đế thì không có duyên ấy (?). Bồ-tát tu Thánh đế, quán xét đúng đắn mà không chứng nhập thực tế (chân lý tột cùng; chứng nhập vào đó tức là vào Niết-bàn ngay). Bồ-tát tu Thánh đế có phương tiện khéo léo (cách thức khéo léo để giáo hóa chúng sinh), không quay lưng với sinh tử để hướng về Niết-bàn. Bồ-tát tu Thánh đế thì quán xét tất cả Phật pháp."
"Thiên tử! Ví như có người bỏ đoàn buôn lớn cùng người chủ đoàn, một mình không bạn đồng hành, muốn vượt qua vùng đồng hoang. Lòng người ấy rất kinh sợ, không dám quay lại. Thiên tử! Thanh văn cũng như vậy: sợ hãi sinh tử, không quay lại thế gian, bỏ mặc tất cả chúng sinh, không trở lại trong sinh tử, không quán xét Phật pháp, không có phương tiện khéo léo, một mình không bạn mà tu Thánh đế. Thiên tử! Lại như người chủ đoàn buôn lớn có nhiều người thân thuộc, nhiều tài sản, lương thực dồi dào, thu được lợi lớn, muốn vượt qua đồng hoang. Thiên tử! Bồ-tát cũng như vậy, làm người chủ đoàn lớn, có nhiều người thân thuộc, thành tựu lợi lớn về pháp, có nhiều lương thực về pháp. Bồ-tát đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), thành tựu bốn nhiếp pháp (bốn cách gần gũi, thu phục chúng sinh: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ). Bồ-tát quán xét khắp tất cả chúng sinh, quán xét dòng xoay vần của sinh tử, quán xét đúng đắn Phật pháp, đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, đầy đủ phương tiện khéo léo mà tu Thánh đế."
"Thiên tử! Ví như vật mỏng thưa, nếu được xông bằng hương hoa chiêm-bà (hoa champaka, màu vàng, rất thơm), hoa tu-man (hoa sumanā, một loại hoa nhài) hay hoa bà-sư (hoa vārṣika, một loại hoa nhài nở mùa mưa), thì hương bay mất rất nhanh. Thiên tử! Thanh văn tu Thánh đế cũng nhanh chóng như vậy: nguyện chưa đầy đủ mà giữa đường đã vào Niết-bàn. Họ cũng không tỏa ra được hương công đức của Phật là giới, đa văn (nghe học nhiều), định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát); họ cũng không dứt trừ được tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại) của phiền não. Thiên tử! Lại như vải Ca-thi (loại vải mịn quý của xứ Ca-thi, tức vùng Ba-la-nại ở Ấn Độ), nếu được xông bằng hương trầm thủy quý của cõi trời, thì trải qua trăm nghìn năm vẫn thơm tho trong sạch, được người và trời kính trọng. Thiên tử! Bồ-tát cũng vậy, trong trăm nghìn vạn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) thường tu Thánh đế, không vào Niết-bàn giữa đường vì muốn thực hiện trọn vẹn bản nguyện (lời nguyện ban đầu). Bồ-tát tỏa ra hương công đức của Phật là giới, đa văn, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, có thể dứt trừ kết sử (những phiền não trói buộc, sai khiến con người) cùng tập khí, nên được trời, người, A-tu-la (loài thần hay giận dữ, hiếu chiến), Càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời) cùng các loài khác kính trọng."
Thiên tử Tịch Điều Phục Âm lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Ở cõi nước của Bảo Tướng Như Lai Ứng Chính Biến Giác, các chúng Thanh văn như thế nào mà Ngài ưa thích ở đó?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Thanh văn ở cõi ấy không dừng ở lòng tin, không dạy người khác tin, không giữ gìn pháp giới (?). Họ chẳng phải bậc Bát nhân (bậc thứ tám tính từ trên xuống, tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn) mà đã vượt khỏi tám điều tà (tám điều sai trái, ngược với tám chính đạo). Họ chẳng phải bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người vừa vào dòng thánh) mà đã thoát khỏi các ác đạo (các đường sinh xấu: địa ngục, quỷ đói, súc sinh). Họ chẳng phải bậc Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, còn trở lại cõi người một lần) mà đi lại giáo hóa tất cả chúng sinh. Họ chẳng phải bậc A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), vì tất cả các pháp vốn không đi không lại. Họ chẳng phải bậc A-la-hán (quả thánh cao nhất của Thanh văn, đã dứt hết phiền não, xứng đáng được cúng dường) mà nhận sự cúng dường của cả ba nghìn thế giới. Họ cũng chẳng phải Thanh văn mà có thể gìn giữ tất cả các pháp Phật đã nói."
"Họ không dứt dục mà không bị lửa dục thiêu đốt; không dứt sân mà không bị lửa sân thiêu đốt; không dứt si mà không bị lửa si thiêu đốt. Đối với tất cả các pháp, họ lìa mọi chướng ngại tối tăm. Họ không dứt phiền não của mình mà vẫn siêng năng tinh tấn; họ dứt phiền não cho tất cả chúng sinh, khiến vĩnh viễn không sinh lại. Họ vượt khỏi mọi sự sinh, mà muốn sinh ở đâu thì tùy ý sinh ở đó. Họ không có tướng ngã, tướng nhân, tướng chúng sinh (các quan niệm cho rằng có một cái tôi, một con người, một chúng sinh có thật), mà vẫn giáo hóa chúng sinh, không nhận cũng không cho. Họ là ruộng phúc thanh tịnh của tất cả chúng sinh (ruộng phúc: người đáng được cúng dường; cúng dường cho họ thì sinh ra phúc như gieo hạt vào ruộng tốt)."
"Họ không suy nghĩ, không nhớ tưởng mà tu chính niệm (sự chú tâm ghi nhớ đúng đắn, tức bốn niệm xứ: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp). Họ không sinh không diệt mà tu chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh). Họ xa lìa thân tâm mà phát sinh thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét). Họ biết các căn của tất cả chúng sinh đến tận cùng mà tu năm căn (năm cội rễ sinh điều lành: tin, tinh tấn, chú tâm, định, tuệ). Họ phá tan mọi kết sử mà tu năm lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn). Họ biết khắp tất cả mà tu bảy giác chi (bảy yếu tố dẫn tới giác ngộ). Họ đạt vô vi mà không chứng quả của đạo (?). Họ đến được thực tế mà vẫn tu định. Họ đến được pháp giới mà vẫn tu tuệ. Họ dứt hết vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) mà sinh ra minh (trí sáng suốt). Họ không có hai cách hành mà chứng giải thoát."
"Bằng nhục nhãn (mắt thịt) họ thấy hết tất cả chúng sinh, tất cả cõi Phật, tất cả chư Phật. Bằng thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa, thấy được việc chết và sinh) họ thấy hết tất cả chúng sinh chết ở chỗ này, sinh ra ở chỗ kia. Bằng tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy lẽ không) họ thấy sinh tử của tất cả chúng sinh không đến không đi. Bằng pháp nhãn (mắt thấy rõ các pháp) họ thấy các pháp bình đẳng. Bằng Phật nhãn (mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn tất cả) họ thấy rõ tất cả cõi Phật. Bằng thiên nhĩ (tai của chư thiên, nghe được mọi âm thanh xa gần) họ nghe hết tất cả Phật pháp, tiếp nhận và gìn giữ được. Chỉ với một tâm, họ biết được mọi tâm hành (mọi suy nghĩ, hoạt động của tâm) của tất cả chúng sinh. Họ biết rõ túc mệnh (các đời trước) cùng các kiếp quá khứ. Với trăm nghìn vạn ức thần thông, họ có thể vượt qua vô lượng cõi Phật. Phiền não đã dứt hết mà họ không chứng giải thoát (không vào Niết-bàn)."
"Tuy có thể thấy được họ, nhưng họ không phải là sắc thân (thân xác vật chất). Tuy họ có lời nói nhưng không có văn tự. Tuy có suy nghĩ nhưng tâm không lay động. Hình sắc của họ tôn quý tốt đẹp, được các tướng tốt trang nghiêm. Công đức của họ như chuỗi ngọc anh lạc (chuỗi ngọc quý dùng để trang sức), uy đức khó ai sánh nổi, danh tiếng vang xa, giới thanh tịnh như hương thoa thân. Họ không bị pháp thế gian (tám điều của đời: được, mất, khen, chê, vinh, nhục, vui, khổ) làm dơ, không bị phiền não làm nhiễm. Họ không có lời thô ác, dạo chơi trong thần thông. Họ nghe nhiều, hiểu rộng, tài biện luận vang dội như tiếng gầm, khéo biết biến hóa. Họ điều phục bóng tối mê lầm, trí tuệ lớn soi sáng. Lời họ nói không vướng mắc, đạt đến chỗ cùng tột của tổng trì (khả năng ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi pháp không quên). Họ thường được chư Phật hộ niệm (che chở và luôn nghĩ đến). Điều Thanh văn nghĩ tới thì họ thường hằng chuyên tâm nghĩ tới (?). Niệm của họ về đạo Bồ-đề như biển cả. Định của họ vững như núi Tu-di (ngọn núi ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo). Sự nhẫn nhục của họ như mặt đất. Họ dũng mãnh hàng phục ma như Đế Thích. Không ai coi khinh được họ; họ vắng lặng như Phạm Thiên. Không gì sánh bằng họ, như hư không thấm vào khắp tất cả. Thiên tử! Thanh văn ở cõi Phật Bảo Tướng là như vậy, và công đức họ có còn vượt hơn thế nữa."
Khi pháp này được giảng, trong hội có năm trăm tỳ-kheo, năm trăm tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia), năm trăm ưu-bà-tắc (cư sĩ nam tại gia), năm trăm ưu-bà-di (cư sĩ nữ tại gia) và năm nghìn thiên tử vốn hướng về trí của Thanh văn, cùng nói rằng: "Bạch Thế Tôn, chúng con nguyện làm chúng Thanh văn của Bảo Tướng Như Lai." Văn-thù-sư-lợi nói: "Các thiện nam tử! Không phải với tâm Thanh văn mà sinh được về cõi ấy. Các ông phải phát tâm cầu đạo vô thượng thì mới được sinh về cõi ấy. Những ai sinh về đó đều là người đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn khắp, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật)." Bấy giờ những người ấy liền phát tâm cầu đạo vô thượng chân chính. Như Lai thọ ký (báo trước) cho tất cả rằng họ sẽ được sinh về cõi ấy.
Khi ấy thiên tử Tịch Điều Phục Âm hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Thế nào gọi là tỳ-ni (giới luật, phép tu nhằm điều phục thân tâm) của Bồ-tát? Thế nào gọi là tỳ-ni của Thanh văn?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Tỳ-ni sợ hãi ba cõi (Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới, tức toàn bộ thế giới sinh tử) là tỳ-ni của Thanh văn. Tỳ-ni chấp nhận vô lượng lần sinh tử, vì muốn hóa độ tất cả chúng sinh mà sinh vào ba cõi, là tỳ-ni của Bồ-tát. Tỳ-ni coi nhẹ, chê bai sự trang nghiêm bằng công đức là tỳ-ni của Thanh văn. Tỳ-ni tự tích lũy công đức để trang nghiêm là tỳ-ni của Bồ-tát. Tự dứt mọi kết phiền não của riêng mình là tỳ-ni của Thanh văn. Muốn dứt phiền não cho tất cả chúng sinh là tỳ-ni của Bồ-tát. Không nghĩ đến việc làm cho tất cả chúng sinh và tất cả Phật pháp được thành tựu là tỳ-ni của Thanh văn. Luôn nghĩ muốn làm cho tất cả chúng sinh và tất cả Phật pháp được thành tựu là tỳ-ni của Bồ-tát. Không được tất cả chư thiên biết đến là tỳ-ni của Thanh văn. Được chư thiên trong tất cả ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) biết đến là tỳ-ni của Bồ-tát."
"Tất cả ma đều bỏ mặc, không bận tâm, là tỳ-ni của Thanh văn. Tất cả ma trong ba nghìn đại thiên thế giới đều gào khóc (?), tất cả các ma sinh lòng oán ghét và nghĩ rằng mình sẽ bị hàng phục, là tỳ-ni của Bồ-tát. Chỉ tự soi sáng cho mình là tỳ-ni của Thanh văn. Muốn soi sáng khắp tất cả thế gian, muốn soi sáng và thành tựu tất cả Phật pháp, là tỳ-ni của Bồ-tát. Chỉ quán xét tâm mình là tỳ-ni của Thanh văn. Quán xét tất cả Phật pháp là tỳ-ni của Bồ-tát. Tỳ-ni đi lần lượt từng bước là tỳ-ni của Thanh văn. Trong một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) biết hết tất cả là tỳ-ni của Bồ-tát. Cắt đứt hạt giống của Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) là tỳ-ni của Thanh văn. Gìn giữ hạt giống Tam bảo là tỳ-ni của Bồ-tát. Như đồ sành vỡ không thể sửa lại được, đó là tỳ-ni của Thanh văn. Như đồ vàng bạc vỡ còn có thể sửa lại được, đó là tỳ-ni của Bồ-tát. Không có phương tiện khéo léo là tỳ-ni của Thanh văn. Thành tựu phương tiện là tỳ-ni của Bồ-tát. Không có mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) và bốn vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) là tỳ-ni của Thanh văn. Thành tựu mười lực và bốn vô sở úy là tỳ-ni của Bồ-tát."
"Như cây ăn quả ít nước, đó là tỳ-ni của Thanh văn. Như vườn rừng, nhà gác, niềm vui pháp đáng ưa thích, đó là tỳ-ni của Bồ-tát. Không có sáu ba-la-mật, không có bốn nhiếp pháp là tỳ-ni của Thanh văn. Có sáu ba-la-mật, đủ bốn nhiếp pháp là tỳ-ni của Bồ-tát. Không dứt hết mọi tập khí là tỳ-ni của Thanh văn. Diệt hết mọi tập khí là tỳ-ni của Bồ-tát. Lại nữa, thiên tử, nói tóm lại: bị bó hẹp trong cái có giới hạn, có ít công đức về pháp, có ít giới, đa văn, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, là tỳ-ni của Thanh văn. Được bao trùm trong cái vô lượng của vô lượng, có công đức vô lượng, có giới, đa văn, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến vô lượng, là tỳ-ni của Bồ-tát."
Bấy giờ Thế Tôn khen Văn-thù-sư-lợi: "Lành thay, lành thay! Văn-thù-sư-lợi, ông đã giảng rất hay về tỳ-ni của Bồ-tát. Văn-thù-sư-lợi, hãy nghe Ta nói thêm đôi chút để làm trọn ý của ông. Văn-thù-sư-lợi! Ví như có hai người: một người ca ngợi biển cả, một người ca ngợi vũng nước trong vết chân trâu. Văn-thù-sư-lợi, ý ông thế nào? Người ấy có thể ca ngợi được bao nhiêu công đức của vũng nước trong vết chân trâu?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, biển cả thì vô lượng, còn vết chân trâu thì rất nhỏ, có gì để ca ngợi đâu?" Phật nói: "Cũng vậy, nên biết tỳ-ni của Thanh văn như vết chân trâu, nhỏ bé, không có công đức, không có gì đáng ca ngợi. Người theo Thanh văn thừa (cỗ xe của Thanh văn, tức con đường tu của Thanh văn) cũng như vậy. Văn-thù-sư-lợi, ý ông thế nào? Người thứ hai kia có thể ca ngợi hết công đức của biển cả chăng?" Văn-thù-sư-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, biển cả có vô lượng công đức, vô lượng điều đáng ca ngợi." Phật nói: "Nên biết tỳ-ni của Bồ-tát cũng như vậy, giống như biển cả có vô lượng công đức, vô lượng điều đáng ca ngợi. Nên biết Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu nhằm cứu độ tất cả chúng sinh) cũng như vậy."
Khi pháp này được giảng, mười hai nghìn thiên tử phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và nói: "Bạch Thế Tôn, chúng con cũng sẽ tu học tỳ-ni của Bồ-tát như thế này, để điều phục vô lượng chúng sinh."
Bấy giờ thiên tử Tịch Điều Phục Âm hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Nay Ngài tu học tỳ-ni nào: tỳ-ni Thanh văn, tỳ-ni Duyên giác hay tỳ-ni Bồ-tát?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Thiên tử, ý ông thế nào, có biển cả nào lại không nhận các dòng nước chăng?" Thiên tử đáp: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, không có biển cả nào không nhận các dòng nước." Văn-thù-sư-lợi nói: "Cũng vậy, thiên tử, tỳ-ni của Bồ-tát như biển cả, tiếp nhận tất cả mọi tỳ-ni, tức là tỳ-ni Thanh văn, tỳ-ni Duyên giác, tỳ-ni Bồ-tát, tất cả mọi tỳ-ni."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, cái gọi là tỳ-ni, tỳ-ni có nghĩa là gì?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Tỳ-ni nghĩa là điều phục phiền não. Vì biết rõ phiền não nên gọi là tỳ-ni." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, phải tu điều phục phiền não như thế nào? Biết phiền não như thế nào?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Nếu tự mình vọng tưởng (suy nghĩ hư dối, phân biệt sai lầm), hoặc vọng tưởng về người khác, hoặc vọng tưởng cả về mình lẫn người, nhớ nghĩ không chân chính; nếu tưởng về mình, tưởng về người một cách điên đảo (đảo ngược, trái với sự thật) và không thật; bị các kiến chấp trói buộc, lấy vô minh làm đầu — như vậy là phát sinh phiền não. Nếu không tự vọng tưởng, không vọng tưởng về người, không vọng tưởng cả về mình lẫn người, chuyên nhớ nghĩ chân chính, không có tưởng về mình, về người, dứt điên đảo, không dừng lại ở các kiến chấp, trừ bỏ vô minh, không hành theo lối đối đãi hai bên — như vậy là không khởi phiền não. Phiền não không khởi là tỳ-ni rốt ráo. Thiên tử, đó gọi là tỳ-ni rốt ráo."
"Nếu dùng trí tuệ của bậc thánh mà biết rằng phiền não là hư dối, giả trá, không có thật; không có chủ, không có ngã, không lệ thuộc vào đâu; không có chỗ đến, không có chỗ đi; không có phương hướng, cũng chẳng phải không có phương hướng; không thể tìm thấy ở trong, ở ngoài hay ở giữa; không tụ lại, không chất chứa, không có hình, không có sắc — như vậy gọi là biết phiền não. Thiên tử! Như người biết rõ nòi giống của loài rắn độc thì có thể làm dịu chất độc của nó. Cũng vậy, nếu biết rõ nòi giống của kết sử thì có thể làm lắng dịu phiền não."
Thiên tử hỏi: "Thế nào gọi là chủng tính (nòi giống, gốc rễ) của phiền não?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Vọng tưởng là giống của phiền não. Nếu không vọng tưởng thì phiền não không khởi. Nếu không khởi thì không phải là phiền não. Nếu không có phiền não thì không có hang ổ. Nếu không có hang ổ thì không có gì bị thiêu đốt, cũng không có chỗ để trụ. Nếu không có chỗ trụ thì gọi là tỳ-ni rốt ráo. Như vậy gọi là biết chủng tính của phiền não."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vậy việc điều phục phiền não này là thật hay không thật?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Như có người nằm mộng thấy bị rắn độc cắn, vì đau đớn nên uống thuốc giải; chất độc của rắn tiêu đi, cơn đau liền khỏi. Thiên tử, ý ông thế nào? Người ấy bị rắn cắn là thật hay không thật?" Thiên tử đáp: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, đó là không thật. Vì không có thật thì trừ độc gì?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Rắn độc không thật, việc trừ độc cũng không thật. Nên biết như vậy. Tỳ-ni của các bậc thánh cũng như vậy. Thiên tử! Ông hỏi rằng: việc điều phục phiền não là thật hay không thật. Thiên tử! Hoặc ngã hay vô ngã, phiền não hay không phiền não — nếu ngã là thật thì phiền não cũng thật. Nhưng ở đây, ngã hay vô ngã, phiền não hay không phiền não đều không thể tìm thấy. Nếu đã như vậy thì còn điều phục cái gì?"
"Vì sao? Thiên tử! Tất cả các pháp đều vắng lặng, vì không sinh. Tất cả các pháp đều vắng lặng, vì không thể nắm giữ. Tất cả các pháp đều vắng lặng, vì không có hình tướng. Tất cả các pháp đều đã hết, vì không có gì cả. Tất cả các pháp không cùng tận, vì không sinh. Tất cả các pháp không sinh, vì không có gì cả. Tất cả các pháp không diệt, vì không có gì bền chắc. Tất cả các pháp không tạo tác, vì không có người tạo tác. Tất cả các pháp không tạo tác, vì không có ngã. Tất cả các pháp vô ngã, vì không có chủ. Tất cả các pháp không có chủ, vì giống như hư không. Tất cả các pháp không đến, vì không có thể chất. Tất cả các pháp không đi, vì không có biên giới. Tất cả các pháp không trụ, vì không có chỗ trụ. Tất cả các pháp không trụ, vì không sinh không diệt. Tất cả các pháp là vô vi, vì vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy). Thiên tử! Tất cả các pháp không có gì dính dáng (?), vì đã được điều phục rốt ráo."
Thiên tử Tịch Điều Phục Âm lại hỏi Văn-thù-sư-lợi: "Tất cả các pháp lấy gì làm cửa?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Tu hành không chân chính là cửa, vì làm tăng sinh tử. Tu hành chân chính là cửa, vì đạt được Niết-bàn. Tu hành chân chính là cửa, vì được tự tại. Tu hành không chân chính là cửa, vì không được tự tại. Nghi hoặc là cửa, vì tối tăm chướng ngại. Thông hiểu là cửa, vì không có tối tăm chướng ngại. Vọng tưởng là cửa, vì làm tăng phiền não. Không vọng tưởng là cửa, vì không có phiền não. Thức (sự nhận biết phân biệt) là cửa, vì có kết sử. Không có thức là cửa, vì không có kết sử. Giác (sự suy tính, nghĩ ngợi thô) là cửa, vì có nhiều việc bận rộn. Tịch tĩnh là cửa, vì tất cả đều vắng lặng. Kiến chấp là cửa, vì làm tăng kiêu mạn. Không là cửa, vì diệt kiêu mạn. Ác tri thức (thầy bạn xấu) là cửa, vì sinh ra các pháp ác. Thiện tri thức (thầy bạn tốt, dẫn dắt trên đường đạo) là cửa, vì sinh ra các pháp thiện. Tà kiến (cách thấy sai lầm) là cửa, vì sinh ra gốc rễ của khổ. Chính kiến (cách thấy đúng đắn) là cửa, vì sinh ra gốc rễ của điều lành."
"Keo kiệt là cửa, vì dẫn đến nghèo khổ. Bố thí là cửa, vì được của cải lớn. Phá giới là cửa, vì dẫn đến các ác đạo. Giữ giới là cửa, vì dẫn đến các cõi lành. Tranh cãi là cửa, vì làm chướng ngại các pháp. Nhẫn nhục là cửa, vì làm tăng các pháp cao quý. Lười biếng là cửa, vì làm tâm nhơ bẩn. Tinh tấn là cửa, vì tâm không nhơ bẩn. Giác quán (sự suy tầm và dò xét của tâm khiến tâm xao động) là cửa, vì nhiều rối loạn ồn ào. Thiền định là cửa, vì tâm chuyên vào một chỗ. Không có trí tuệ là cửa, vì giống như con dê ngu. Trí tuệ là cửa, vì có ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ: bốn niệm xứ, bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chính đạo). Từ (lòng thương mến, ban vui cho người) là cửa, vì không chướng ngại trí tuệ. Bi (lòng xót thương, cứu khổ cho người) là cửa, vì ngay thẳng không dối trá. Hỷ (vui mừng với niềm vui của người) là cửa, vì tích tập báu vật của pháp. Xả (buông bỏ, giữ tâm bình thản) là cửa, vì lìa yêu ghét."
"Chính niệm là cửa, vì không đánh mất căn lành gốc. Chính đoạn là cửa, vì tu hạnh chân chính. Thần túc là cửa, vì thân tâm nhẹ nhàng. Năm căn là cửa, vì lấy lòng tin làm đầu. Năm lực là cửa, vì phá tan mọi phiền não. Giác chi (các yếu tố giác ngộ) là cửa, vì thuận theo mà giác ngộ các pháp. Tám chính đạo (tám con đường chân chính của bậc thánh) là cửa, vì vượt khỏi mọi con đường sai lầm. Lại nữa, thiên tử! Tâm Bồ-đề là cửa, vì có tất cả Phật pháp. Thu nhiếp tất cả các pháp là cửa, vì được tự tại đối với mọi pháp. Thu nhiếp chúng sinh là cửa, vì giảng nói pháp. Phương tiện khéo léo là cửa, vì biết điều gì hợp lẽ, điều gì không hợp lẽ. Tuệ độ (trí tuệ ba-la-mật, trí tuệ đưa sang bờ giác) là cửa, vì đến tận cùng tâm hành của tất cả chúng sinh. Sáu ba-la-mật là cửa, vì đó là Đại thừa. Sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, thiên nhãn, thiên nhĩ, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch lậu hoặc) là cửa, vì có ánh sáng trí tuệ. Bố thí pháp và nhẫn (?) là cửa, vì không chạy theo trí hiểu của người khác."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là cửa pháp giới?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Cửa trùm khắp tất cả là cửa pháp giới." Thiên tử hỏi: "Cõi nào là pháp giới?" Đáp: "Cõi của tất cả chúng sinh là pháp giới." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, pháp giới có bờ mé không?" Đáp: "Thiên tử, ý ông thế nào, hư không có bờ mé không?" "Không, thưa Văn-thù-sư-lợi." "Thiên tử! Như hư không không có bờ mé, pháp giới cũng vậy, không có bờ mé." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Ngài biết pháp giới chăng?" Đáp: "Thiên tử! Pháp giới không biết pháp giới." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Ngài biết pháp gì mà có tài biện luận như vậy?" Đáp: "Thiên tử, ý ông thế nào, tiếng vang biết pháp gì mà phát ra âm thanh?" Thiên tử đáp: "Tiếng vang không biết gì mà phát ra âm thanh; nhờ nhân duyên mà có âm thanh." "Cũng vậy, thiên tử, Bồ-tát vì duyên chúng sinh mà có lời nói."
Thiên tử hỏi: "Ngài trụ ở đâu mà có thể nói được?" Đáp: "Thiên tử! Như người hóa hiện của Như Lai trụ thế nào mà có lời nói, tôi trụ cũng như vậy." Thiên tử nói: "Người hóa hiện của Như Lai không có chỗ trụ." Đáp: "Thiên tử! Người hóa hiện (?) của Như Lai không trụ ở đâu mà có lời nói; tất cả các pháp cũng không trụ ở đâu mà có lời nói." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu tất cả các pháp không trụ, Ngài trụ ở đâu mà thành đạo vô thượng?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thiên tử! Tôi trụ nơi vô gián mà thành đạo vô thượng (vô gián: không gián đoạn; đồng thời cũng là tên của năm tội nặng nhất khiến người phạm phải bị đọa ngay vào địa ngục Vô gián, nơi chịu khổ liên tục không ngừng)." Thiên tử hỏi: "Vô gián trụ ở đâu?" Đáp: "Vô gián trụ nơi không có cội gốc." Thiên tử nói: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, người trụ nơi vô gián thì ắt phải đọa địa ngục."
Đáp: "Thiên tử, đúng vậy, đúng vậy. Như Lai nói người tạo năm tội vô gián ắt phải đọa địa ngục. Thiên tử, nay tôi cũng trụ nơi năm vô gián. Thiên tử! Bồ-tát trụ nơi năm vô gián mà thành đạo vô thượng. Năm điều ấy là gì? Bồ-tát ma-ha-tát từ khi mới phát tâm cầu đạo vô thượng, suốt khoảng giữa không rơi vào địa vị Thanh văn, Duyên giác; đó là vô gián thứ nhất. Nghĩ rằng ta phải cứu giúp tất cả chúng sinh, suốt khoảng giữa không lười biếng; đó là vô gián thứ hai. Bỏ ra mọi vật, suốt khoảng giữa không keo tiếc; đó là vô gián thứ ba. Biết các pháp vốn không sinh, suốt khoảng giữa không chung sống với các kiến chấp; đó là vô gián thứ tư. Biết, thấy, dứt, bình đẳng chính giác, dùng trí tuệ tương ưng trong một niệm (trí tuệ khế hợp với chân lý chỉ trong một khoảnh khắc) mà giác biết, suốt khoảng giữa không khởi tâm khác, chắc chắn thành chính giác; đó là vô gián thứ năm. Nếu Bồ-tát trụ nơi năm vô gián này thì thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, có phải có kẻ phàm phu trụ nơi năm vô gián thì đọa địa ngục, mà Bồ-tát cũng trụ nơi năm vô gián này lại thành đạo vô thượng chân chính chăng?" Đáp: "Có." Thiên tử hỏi: "Do nhân duyên gì?" Đáp: "Thiên tử! Tất cả các pháp đều là không; vì hiểu được lẽ không nên gọi là đạt Bồ-đề (giác ngộ). Tất cả các pháp đều không có tướng, không có nguyện, chẳng phải hữu vi, không sinh, không khởi, do nhân duyên mà sinh. Vì giác ngộ được lẽ nhân duyên ấy nên gọi là giác ngộ Bồ-đề."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, ai tin pháp này?" Đáp: "Thiên tử! Ngay cả Phật Như Lai còn không sinh lòng tin, huống chi là Thanh văn." Thiên tử lại hỏi: "Ai hiểu pháp này?" Đáp: "Người không hành theo tướng ngã." Lại hỏi: "Ai tin pháp này?" Đáp: "Người không trụ ở bờ bên này cũng không trụ ở bờ bên kia." Thiên tử hỏi: "Nếu không trụ ở bên này, bên kia, thì ai nghĩ tưởng đến pháp này?" Đáp: "Người không nhớ tưởng đối với tất cả các pháp." Lại hỏi: "Ai gìn giữ pháp này?" Đáp: "Người không giữ bất cứ kết sử nào thì gìn giữ được." Thiên tử lại hỏi: "Kinh này sẽ đến tay hạng người nào?" Đáp: "Sẽ đến tay người ban pháp cho tất cả chúng sinh." Lại hỏi: "Người ấy hình sắc thế nào?" Đáp: "Thiên tử! Người ấy có hình sắc của pháp, không phải hình sắc của ấm, giới, nhập (năm uẩn, mười tám giới, mười hai nhập: các nhóm yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới mà giác quan tiếp xúc)." Lại hỏi: "Người ấy có hạnh gì?" Đáp: "Người ấy có hạnh không, hạnh vô tướng, hạnh vô nguyện." Lại hỏi: "Người ấy hướng về đâu?" Đáp: "Thiên tử! Người ấy sẽ hướng về nơi mà mọi thứ đều đến, đến tận tâm hành của tất cả chúng sinh, đến chỗ không có chỗ đến."
Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát có thoái lui không?" Đáp: "Thiên tử! Nếu nói Bồ-tát thoái lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì không có lẽ đó." Thiên tử hỏi: "Vậy ai là kẻ thoái lui?" Đáp: "Tất cả phiền não thoái lui; địa vị Thanh văn, Duyên giác thoái lui." Lại hỏi: "Ai không thoái lui?" Đáp: "Người bình đẳng trong tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất) thì không thoái lui." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, tam-muội là gì?" Đáp: "Là không hai, không khác biệt." Thiên tử hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu tất cả các pháp không khác biệt, thì ai làm nên khác biệt?" Đáp: "Thiên tử! Người không biết tất cả các pháp bình đẳng thì phân biệt thành hai. Người ấy hành theo hai, rơi vào hai. Nếu biết bình đẳng thì không hành theo khác biệt; nếu biết bình đẳng thì người ấy hướng về bình đẳng."
Thiên tử lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, có Bồ-tát nào còn đầy đủ phiền não mà thành Bồ-đề chăng?" Đáp: "Có." Thiên tử hỏi: "Là ai?" Đáp: "Thiên tử! Nếu Bồ-tát dứt kết sử thì là Thanh văn. Nếu Bồ-tát biết rõ phiền não, kết sử của tất cả chúng sinh, lòng đại bi tăng mạnh, phát tâm cầu đạo vô thượng chân chính, thì người ấy có Bồ-đề."
Thiên tử hỏi: "Có sự keo kiệt nào thành đàn ba-la-mật (bố thí ba-la-mật: sự bố thí hoàn hảo đưa đến bờ giác) chăng?" Đáp: "Có." Hỏi: "Là ai?" Đáp: "Thiên tử! Nếu Bồ-tát không chịu buông bỏ tâm Bồ-đề, thu nhận và che chở chúng sinh, thì sự keo kiệt như vậy là đàn ba-la-mật." Thiên tử lại hỏi: "Có sự phá giới nào gọi là thi ba-la-mật (trì giới ba-la-mật: sự giữ giới hoàn hảo) chăng?" Đáp: "Có." Hỏi: "Là ai?" Đáp: "Thiên tử! Nếu Bồ-tát làm nhiều lợi ích cho tất cả chúng sinh mà không tự xem xét giới của mình, thì sự phá giới như vậy gọi là thi ba-la-mật." "Thưa Văn-thù-sư-lợi, có Bồ-tát nào bỏ sự kham nhẫn mà gọi là nhẫn ba-la-mật chăng?" Đáp: "Có." Hỏi: "Là ai?" Đáp: "Thiên tử! Nếu Bồ-tát bỏ các giới cấm của ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo), đứng vững trong giới của Phật, thì gọi là sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục ba-la-mật)."
"Thưa Văn-thù-sư-lợi, có sự lười biếng nào thành tinh tấn ba-la-mật chăng?" Đáp: "Có." Hỏi: "Là ai?" Đáp: "Thiên tử! Nếu Bồ-tát lười biếng đối với địa vị Thanh văn, Duyên giác, mà siêng năng tu tập đạo chân chính vô thượng, thì gọi là tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn ba-la-mật)." "Thưa Văn-thù-sư-lợi, có tâm không định nào gọi là thiền ba-la-mật (thiền định ba-la-mật) chăng?" Đáp: "Có." Hỏi: "Là ai?" Đáp: "Thiên tử! Bồ-tát dù trong giấc mộng cũng không sinh tâm hướng về địa vị Thanh văn, Duyên giác; đó là tâm không định của Bồ-tát, gọi là thiền ba-la-mật." "Thưa Văn-thù-sư-lợi, có sự không trí tuệ nào gọi là bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ ba-la-mật) của Bồ-tát chăng?" Đáp: "Có." Hỏi: "Là ai?" Đáp: "Thiên tử! Người được gọi là không trí tuệ mà lại là Bồ-tát, đó là người không làm những thứ của thế gian như thuật nuôi trùng độc hại người, các bùa chú ác, ếm trấn, làm người phát cuồng — những trí khôn làm khổ tất cả chúng sinh (?). Bồ-tát ấy thành tựu, đầy đủ nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật); đó gọi là bát-nhã ba-la-mật."
Lúc ấy Thế Tôn khen Văn-thù-sư-lợi: "Lành thay, lành thay! Văn-thù-sư-lợi, ông đã giảng rất hay về điều Bồ-tát nên làm và không nên làm. Ông đã nói như vậy, Văn-thù-sư-lợi, hãy nghe Ta nói thêm đôi chút. Văn-thù-sư-lợi! Như người đói lả thà chịu cơn đói khổ, quyết không ăn thức ăn có lẫn chất độc. Bồ-tát cũng vậy: thà keo tham, phá giới, sân hận, tranh cãi, lười biếng, tâm tán loạn, nghĩ tưởng sai lầm, ngu dốt không trí tuệ, còn hơn là ở trong địa vị Thanh văn, Duyên giác mà có chính niệm, bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ. Vì sao? Vì Bồ-tát đối với địa vị ấy phải sinh lòng sợ hãi."
Thiên tử hỏi Phật: "Bồ-tát không sợ kết sử sao?" Phật nói: "Nên sợ. Thiên tử! Nhưng Bồ-tát đối với địa vị Thanh văn càng phải sợ gấp bội. Thiên tử, ý ông thế nào? Như người muốn giữ mạng sống, thì sợ bị chém đầu hay sợ bị chặt tay chân?" Thiên tử thưa Phật: "Người ấy sợ bị chém đầu, không sợ bị chặt tay chân. Vì sao? Bạch Thế Tôn, người bị chặt tay chân vẫn còn có thể làm việc phúc, nhờ nhân duyên ấy được sinh lên cõi trời. Bạch Thế Tôn, còn người bị chém đầu thì mất mạng, không thể tu đức hạnh được nữa." Phật nói: "Đúng vậy. Thiên tử! Bồ-tát thà phạm giới cấm, quyết không bỏ tâm cầu nhất thiết trí; thà làm Bồ-tát còn đầy đủ phiền não, quyết không làm A-la-hán đã dứt sạch lậu hoặc."
Thiên tử khen: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Hạnh của Bồ-tát vượt trên mọi thứ khác trong thế gian. Bạch Thế Tôn, sự giữ giới và siêng năng tinh tấn của các Thanh văn, đối với Bồ-tát lại chính là phá giới và lười biếng." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Thiên tử! Như món ăn của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp), người nghèo ăn vào lại thành chất độc. Cũng vậy, thiên tử, Thanh văn siêng năng tinh tấn dứt các phiền não, nhưng còn không làm cho chúng sinh ở cõi Diêm-phù (châu lục nơi loài người sinh sống) được an vui, huống chi là tất cả chúng sinh. Thiên tử! Như vị đại thương chủ nhiều của cải và đất phong, bố thí rộng rãi, siêng năng, làm lợi ích an vui và nuôi dưỡng được nhiều người. Bồ-tát cũng vậy, thực hành đại từ đại bi, khởi lòng đại bi đối với tất cả chúng sinh mà tu hành, tinh tấn nuôi dưỡng vô lượng chúng sinh, khiến họ được niềm vui thế gian và niềm vui xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian)."
Bấy giờ trưởng lão Đại Ca-diếp (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh sống khổ hạnh) thưa với Thế Tôn: "Các vị Thanh văn chứng được pháp vô vi, còn Bồ-tát chỉ được pháp hữu vi. Sao Bồ-tát hữu vi lại hơn Thanh văn vô vi?" Phật nói: "Ca-diếp! Nay Ta đưa ra ví dụ; người có trí nhờ đó mà hiểu được. Ca-diếp! Ví như có người chẻ một sợi lông làm trăm phần, rồi lấy một phần lông ấy chấm vào bơ sữa chứa đầy bốn biển lớn. Ca-diếp, ý ông thế nào? Người dùng phần lông ấy chấm lấy bơ của bốn biển có thể nghĩ rằng: phần ta lấy nhiều hơn phần còn trong biển chăng?" Ca-diếp thưa: "Bạch Thế Tôn, không." Phật nói: "Ca-diếp, ý ông thế nào? Trong hai phần ấy, phần nào hơn, phần nào lớn hơn, phần nào nhiều hơn, phần nào giá trị hơn?" Ca-diếp thưa: "Giả sử có lấy được nghìn ức do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần chừng mười mấy cây số), phần còn lại vẫn hơn, vẫn lớn hơn, vẫn nhiều hơn, vẫn quý giá hơn; huống chi chỉ dùng phần lông lấy được một giọt."
Phật nói: "Ca-diếp! Như dùng một phần trăm sợi lông chấm lấy một giọt bơ, trí tuệ vô vi của Thanh văn cũng như vậy. Còn trí mà Phật biết, Ca-diếp, thì như bơ chứa đầy bốn biển lớn; công đức và căn lành hữu vi của Bồ-tát cũng như vậy, vì được đem hồi hướng (chuyển công đức hướng về mục đích) về trí vô vi. Ca-diếp! Ví như con kiến ngậm một hạt thóc, so với lúa chín vào mùa thu phủ đầy mặt đất. Ca-diếp, ý ông thế nào, cái nào hơn?" "Bạch Thế Tôn, lúa chín mùa thu phủ đầy mặt đất có vô lượng hạt, làm lương thực cứu giúp, nuôi dưỡng vô lượng chúng sinh. Bạch Thế Tôn, kiến ngậm một hạt thì chẳng đem lại lợi ích an vui gì." "Ca-diếp! Như kiến ngậm một hạt thóc, quả giải thoát của các Thanh văn cũng như vậy. Như lúa thu chín phủ đầy mặt đất, nên biết sáu ba-la-mật, bốn nhiếp pháp, công đức và căn lành của Bồ-tát cũng như vậy, làm cho vô lượng chúng sinh thành thục và được nuôi sống, đặt họ vào niềm vui thế gian, niềm vui xuất thế gian và niềm vui Niết-bàn."
"Ca-diếp! Như có trăm nghìn gánh ngọc thủy tinh được gánh vào thành; lại có một viên ngọc lưu ly (đá quý màu xanh biếc) vô giá đặt trên thuyền, nếu đến được cõi Diêm-phù-đề an ổn thì có thể cứu giúp tất cả những người nghèo khổ khốn cùng. Ca-diếp, ý ông thế nào? Trăm nghìn gánh thủy tinh vào thành kia có thể so được với một viên ngọc lưu ly vô giá này chăng?" "Bạch Thế Tôn, không." "Ca-diếp! Trăm nghìn gánh ngọc thủy tinh vào thành ví như công đức vô vi của Thanh văn. Như một viên ngọc lưu ly vô giá trên thuyền đến được Diêm-phù-đề an ổn, đem lại nhiều an vui; Bồ-tát cũng như vậy, không cắt đứt hạt giống Tam bảo, phát tâm báu cầu nhất thiết trí, đem lại nhiều an vui." Bấy giờ Đại Ca-diếp thưa với Thế Tôn: "Thật chưa từng có! Như Lai đã giảng rất hay: các Bồ-tát phát tâm báu cầu nhất thiết trí thì vượt hơn tất cả Thanh văn, Duyên giác."
Lúc ấy, các Bồ-tát từ thế giới Bảo Chủ đã cùng đến với Văn-thù-sư-lợi, nghe nói như vậy, liền thưa với Thế Tôn: "Mọi lời nói đều là hý luận. Đây là lời nói phân biệt sai khác, lời quở trách kết sử. Bạch Thế Tôn, ở cõi Phật Bảo Tướng không có lối nói này, chỉ thuần là lời nói về Bồ-tát bất thoái chuyển, lời nói không phân biệt. Bạch Thế Tôn, thật khó có! Thích-ca Mâu-ni Như Lai Ứng Chính Biến Giác có thể nhẫn chịu khổ nhọc này: chứng được rằng tất cả các pháp không có sai khác, không có trên, giữa, dưới, mà vẫn đem pháp tính một vị (bản tính đồng nhất của các pháp, như nước biển chỉ có một vị mặn) để lập ra ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát)." Các Bồ-tát ấy liền rải hoa trời cúng dường lên Phật, rồi nói với Văn-thù-sư-lợi: "Chúng ta có thể trở về thế giới Bảo Chủ."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Các vị cứ đi, nên biết đã đến lúc." Các Bồ-tát hỏi: "Ngài không đi sao?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Các thiện nam tử! Tất cả thế giới đều bình đẳng, tất cả Phật bình đẳng, tất cả pháp bình đẳng, tất cả chúng sinh bình đẳng. Tôi ở bên ấy để làm gì?" Các Bồ-tát hỏi: "Vì cớ gì mà tất cả thế giới bình đẳng, tất cả Phật bình đẳng, tất cả pháp bình đẳng, tất cả chúng sinh bình đẳng?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Các thiện nam tử! Tất cả các cõi đều như hư không nên bình đẳng. Pháp giới của chư Phật không thể nghĩ bàn nên bình đẳng. Tất cả các pháp đều hư dối nên bình đẳng. Tất cả chúng sinh đều vô ngã nên bình đẳng. Vì nghĩa ấy mà tôi nói như vậy: tất cả thế giới bình đẳng, cho đến tất cả chúng sinh bình đẳng."
Khi ấy Văn-thù-sư-lợi hiện sức thần thông. Nhờ thần lực ấy, cõi Ta-bà trở nên giống hệt cõi Bảo Chủ, không khác chút nào, và Thế Tôn Thích-ca Mâu-ni trở nên giống hệt Bảo Tướng Như Lai, không khác chút nào. Các Bồ-tát kia ai nấy đều nghĩ: "Chúng ta đã về đến thế giới Bảo Chủ." Họ tưởng Phật Thích-ca Mâu-ni là Phật Bảo Tướng, liền thưa với Phật: "Ai đã khiến chúng con trở về cõi này?" Phật nói: "Ai đã đưa các ông đi?" Các Bồ-tát thưa: "Đồng tử Văn-thù-sư-lợi đưa chúng con đi." Phật nói: "Chính vị ấy đưa các ông về."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi bảo các Bồ-tát: "Các thiện nam tử! Các vị hãy mỗi người nhập định mà quán xét: ai đưa các vị đến, ai đưa các vị đi?" Các Bồ-tát liền nhập định quán xét, mỗi vị đều nghĩ: "Chúng ta không hề rời khỏi thế giới Ta-bà, vậy mà tự cho là đã về đến cõi Bảo Chủ." Họ thưa: "Bạch Thế Tôn, thật chưa từng có! Văn-thù-sư-lợi dùng sức thần thông và sức tam-muội khiến chúng con tưởng đã về đến cõi Bảo Chủ, trong khi vẫn chưa hề rời cõi Ta-bà này. Bạch Thế Tôn, nguyện cho tất cả chúng sinh đều được thần lực như Văn-thù-sư-lợi."
Lúc ấy Phật bảo các Bồ-tát từ thế giới Bảo Chủ đến: "Các thiện nam tử! Như đồ đựng bằng vàng, bằng bạc, bằng pha lê, bằng lưu ly, bằng thủy tinh, bằng sắt, bằng kim cương, bằng gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương), bằng báu, bằng sành, bằng gỗ — khoảng trống bên trong chúng, tuy đồ đựng có nhiều loại nhưng khoảng trống ấy không khác nhau. Cũng vậy, chỉ có một pháp tính, một chân như, một thực tế; nhưng chúng sinh có đủ thứ hình tướng, mỗi loài nhận lấy nơi sinh của mình. Tự thể của họ biến đổi thành trăm nghìn ức loại hình sắc khác nhau, như hình sắc địa ngục, hình sắc súc sinh, hình sắc ngạ quỷ (quỷ đói), hình sắc trời, hình sắc người, hình sắc Thanh văn, hình sắc Duyên giác, hình sắc Bồ-tát, hình sắc Phật. Vì bình đẳng nên sắc ngang với chân như (?); vì chân như bình đẳng nên sắc ngang với chân như; vì không bình đẳng nên sắc bình đẳng. Các thiện nam tử! Vì lẽ ấy mà Văn-thù-sư-lợi nói rằng tất cả thế giới bình đẳng, cho đến tất cả chúng sinh bình đẳng, và vì thế mà nói: nay tôi không đi."
Khi Thế Tôn đã dùng pháp như vậy để chỉ dạy, khuyến khích, làm lợi ích và làm vui mừng các Bồ-tát xong, các vị cúi đầu lễ chân Phật, đi vòng quanh Phật ba vòng, ra khỏi đại chúng chưa xa thì biến khỏi cõi Ta-bà, trở về cõi Bảo Chủ.
Lúc ấy Phật bảo A-nan (vị đệ tử hầu cận Phật, người nghe và ghi nhớ lời Phật nhiều nhất): "Ông hãy nhận lấy kinh này, gìn giữ, đọc tụng, giảng nói, và ở giữa đại chúng mà giảng rộng cho mọi người." Đại đức A-nan thưa với Thế Tôn: "Con đã nhận lấy và gìn giữ. Bạch Thế Tôn, kinh này nên gọi tên là gì, và con phải gìn giữ thế nào?" Phật bảo A-nan: "Kinh này tên là 'Những điều thiên tử Tịch Điều Phục Âm hỏi', cũng gọi là 'Thanh tịnh Tỳ-ni', cũng gọi là 'Tất cả Phật pháp'." Phật giảng kinh này xong, đại đức A-nan, thiên tử Tịch Điều Phục Âm, Văn-thù-sư-lợi cùng tất cả các Bồ-tát, Đại Ca-diếp cùng tất cả các Thanh văn, nghe lời Phật dạy, đều rất vui mừng.
Kinh Thanh Tịnh Tỳ-ni Phương Quảng
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video