Thiên 1 — Kinh Văn Thù Sư Lợi tuần hành (toàn văn)

# Kinh Phật nói về việc Văn-thù-sư-lợi đi tuần hành

 Kinh Phật nói về việc Văn-thù-sư-lợi đi tuần hành, một quyển.

 Kinh dịch lại, thuộc phần nằm ngoài năm bộ lớn của Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", chủ trương cứu độ tất cả mọi người; năm bộ lớn gồm Bát-nhã, Bảo tích, Đại tập, Hoa nghiêm, Niết-bàn).

 Kinh Phật nói về việc Văn-thù-sư-lợi đi tuần hành, một quyển.

 Do Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Bồ-đề-lưu-chi, người miền Bắc Thiên Trúc (Bắc Ấn Độ), dịch vào đời Nguyên Ngụy (tức Bắc Ngụy).

 Kinh Phật nói về việc Văn-thù-sư-lợi đi tuần hành.

 Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Bà-già-bà (Bhagavat, nghĩa là Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Đức Phật) ở trong núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu) gần thành Vương Xá, cùng với chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới) năm trăm vị. Bấy giờ, vào buổi chiều, Thế Tôn ra khỏi phòng mình, ra một chỗ rộng rãi bên ngoài. Đại chúng vây quanh, cung kính cúng dường, và Ngài giảng pháp cho họ.

 Khi ấy, đồng tử Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; "đồng tử" là tiếng gọi tôn quý, chỉ người trong sáng như trẻ thơ, cũng hàm ý người con của Pháp vương) lần lượt đi qua khắp những chỗ năm trăm vị tỳ-kheo ấy đi lại và ở. Rồi ngài đến chỗ trưởng lão Xá-lợi-phất (vị đệ tử bậc nhất về trí tuệ của Đức Phật). Ngài thấy trưởng lão Xá-lợi-phất một mình ở một chỗ, ngồi ngay thẳng, nhập thiền (thiền: phép tu lắng tâm, chuyên chú để quán chiếu) mà suy tư. Khi ấy, đồng tử Văn-thù-sư-lợi thấy trưởng lão Xá-lợi-phất rồi, liền nói với ông rằng: "Thưa đại đức (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức lớn) Xá-lợi-phất, ngài đang nhập thiền sao?" Trưởng lão Xá-lợi-phất đáp: "Đúng vậy, Văn-thù-sư-lợi."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ngài nhập thiền là vì tâm chưa tịch tĩnh (lặng yên, dứt hết xao động) mà muốn làm cho tịch tĩnh chăng? Hay tâm vốn đã tịch tĩnh từ trước, vậy còn phải làm cho cái gì tịch tĩnh nữa, mà ngài nhập thiền? Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ngài dựa vào thiền nào mà nhập thiền: dựa vào quá khứ, dựa vào vị lai, dựa vào hiện tại, hay dựa vào trong và ngoài? Lại nữa, Xá-lợi-phất, ngài dựa vào thiền nơi thân hay dựa vào thiền nơi tâm?" Trưởng lão Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, ý nghĩa thiền của tôi là: hết thảy mọi sự hiện pháp lạc hành (sống an vui ngay trong đời hiện tại nhờ thiền định), hết thảy mọi tâm không tán loạn, giữ chánh niệm (sự tỉnh giác đúng đắn, luôn nhớ biết rõ ràng) như thế."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ngài có đạt được pháp ấy không? Pháp ấy là pháp gì? Là thấy hiện pháp lạc hành, hay không thấy hiện pháp lạc hành?" Trưởng lão Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, đã không đạt được pháp ấy thì còn có pháp nào là thấy hiện pháp lạc hành hay không thấy hiện pháp lạc hành (?). Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức bậc đã giác ngộ chân lý) đã vì những người Thanh văn (những người tu theo lời Phật giảng mà được giác ngộ, mục đích là tự giải thoát khỏi sinh tử) mà giảng pháp ly dục (pháp lìa bỏ ham muốn). Tôi dựa vào pháp ấy mà nhập thiền như vậy." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, pháp ly dục mà Như Lai giảng cho người Thanh văn là thế nào, mà đại đức Xá-lợi-phất dựa vào để tu hành?" Trưởng lão Xá-lợi-phất đáp: "Văn-thù-sư-lợi, vị tỳ-kheo như thế này: dựa vào quá khứ mà tu hành, dựa vào vị lai mà tu hành, dựa vào hiện tại mà tu hành, cho đến dựa vào tâm mà tu hành; nên biết là như vậy. Văn-thù-sư-lợi, Như Lai đã vì người Thanh văn mà giảng pháp ly dục này. Tôi theo pháp ấy, dựa vào pháp ấy mà tu hành."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, nếu nói như thế này: dựa vào quá khứ mà tu hành, dựa vào vị lai mà tu hành, dựa vào hiện tại mà tu hành, cho đến dựa vào tâm, lìa ham muốn mà tu hành như vậy — thì thưa đại đức Xá-lợi-phất, nếu các pháp ấy, nơi Như Lai quá khứ không có, nơi Như Lai vị lai không có, nơi Như Lai hiện tại không có (?), pháp này vốn không có như thế, thì thưa đại đức Xá-lợi-phất, nay vì sao ngài lại nói rằng dựa vào quá khứ mà tu hành, dựa vào vị lai mà tu hành, dựa vào hiện tại mà tu hành? Vì không có pháp, nên cũng không có chỗ dựa.

 Lại nữa, thưa đại đức Xá-lợi-phất, Như Lai quá khứ, Như Lai vị lai, Như Lai hiện tại, không có ai khiến cho trụ, cũng không có chỗ nào để trụ. Nếu không có cái trụ thì chỗ dựa cũng không thể có được. Lại nữa, thưa đại đức Xá-lợi-phất, nếu có người nói rằng Như Lai quá khứ, vị lai, hiện tại có dựa hay không dựa, thì người như thế là phỉ báng Như Lai. Vì sao vậy? Vì chân như (bản tính chân thật, vốn như thế, không thay đổi của mọi sự vật) không có ý niệm, cũng không có cái gì để niệm tới; chân như không thoái lui, chân như không có tướng (hình tướng, dấu hiệu để nhận biết và nắm bắt).

 Lại nữa, thưa đại đức Xá-lợi-phất, chân như của quá khứ không thể nắm bắt được, chân như của vị lai không thể nắm bắt được, chân như của hiện tại không thể nắm bắt được, cho đến chân như của tâm cũng không thể nắm bắt được; nên biết là như vậy. Lại nữa, thưa đại đức Xá-lợi-phất, không hề có một pháp nào ở ngoài chân như mà có thể chỉ bày, nói ra được."

 Trưởng lão Xá-lợi-phất nói: "Văn-thù-sư-lợi, chư Phật Như Lai trụ nơi chân như rồi sau đó mới giảng pháp." Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, chân như chẳng phải là có, sao lại nói Như Lai trụ nơi chân như rồi mới giảng pháp? Thưa đại đức Xá-lợi-phất, pháp ấy cũng không có, sao lại nói Như Lai trụ nơi chân như rồi mới giảng pháp? Như Lai cũng không có, vậy ở chỗ nào mà Như Lai trụ nơi chân như rồi mới giảng pháp? Hết thảy các pháp đều không thể nắm bắt được, chư Phật Như Lai cũng không thể nắm bắt được. Lại nữa, pháp có thể nắm bắt và pháp không thể nắm bắt, cả hai thứ ấy đều không thể nắm bắt được. Như Lai chẳng phải nói, cũng chẳng phải không nói. Vì sao vậy? Thưa đại đức Xá-lợi-phất, Như Lai không có lời nói, không thể nói rằng: đây là Như Lai."

 Trưởng lão Xá-lợi-phất hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, sẽ có người nào lãnh nhận được pháp như thế?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, nếu người nào không nắm giữ cõi các pháp hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không mong cầu Niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), thì người như thế lãnh nhận được pháp này. Nếu người nào không nắm được pháp của quá khứ, không biết pháp ấy; không nắm được pháp của vị lai và hiện tại, không biết pháp ấy, thì người như thế lãnh nhận được pháp này. Nếu không thấy nhiễm (ô uế, bị phiền não làm vấy bẩn), không thấy tịnh (trong sạch), không có tâm nắm giữ, thì người như thế lãnh nhận được pháp này. Nếu không phải hành theo ngã (cái tôi), không phải hành theo vô ngã (không có cái tôi), không phải hành theo sự lấy hay bỏ, thì người như thế lãnh nhận được pháp này. Người như thế thì có thể hiểu được nghĩa lý đã nói ở đây."

 Trưởng lão Xá-lợi-phất hỏi: "Văn-thù-sư-lợi, hiểu được cái gì?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ở đây không có gì để nói, cũng không có gì để hỏi, thì hiểu được cái gì?"

 Trưởng lão Xá-lợi-phất nói: "Văn-thù-sư-lợi, ngài nói pháp quá sâu xa, người tin được pháp này thật là ít ỏi. Văn-thù-sư-lợi, ngay cả bậc A-la-hán (bậc thánh của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), bậc hữu học (người đã vào hàng thánh nhưng còn phải tu học) và vô học (người đã học xong, tức A-la-hán) còn không phải là cảnh giới của họ, huống chi là hết thảy phàm phu ngu si."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, đúng vậy, đúng vậy. Đối với bậc A-la-hán, đó cũng không phải là cảnh giới. Vì sao vậy? Vì bậc A-la-hán không có các cảnh giới. Không có chỗ trụ, không có nơi chốn, nên gọi là A-la-hán. Không thể nói được, nên gọi là A-la-hán. Vì không có lời nói, nên gọi là A-la-hán. Vì sao vậy? Vì vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt), không trụ, nên gọi là A-la-hán. Vậy bậc A-la-hán ấy có cảnh giới ở đâu? Bậc A-la-hán chẳng phải danh, chẳng phải sắc (danh: phần tinh thần; sắc: phần vật chất, thân thể của con người); phàm phu ngu si thì phân biệt danh và sắc. Bậc A-la-hán đối với danh sắc ấy không phân biệt mà biết, nên gọi là A-la-hán. Bậc A-la-hán không phân biệt danh, không phân biệt sắc.

 Phàm phu ngu si cũng không thể nắm bắt được, pháp của phàm phu cũng không thể nắm bắt được; bậc A-la-hán cũng không thể nắm bắt được, pháp của A-la-hán cũng không thể nắm bắt được. Nếu không thể nắm bắt thì không phân biệt. Nếu không phân biệt thì không có chỗ hành. Nếu không có chỗ hành thì không có hý luận (những lời bàn luận, suy diễn vọng tưởng, vô ích). Nếu không có hý luận, đó chính là tịch tĩnh. Như vậy, người không có chỗ hành, cũng không có hý luận, là người tịch tĩnh; người ấy không nắm lấy có, cũng không nắm lấy không; chẳng phải có, chẳng phải không, không nắm lấy như thế. Nếu không nắm lấy thì không có gì để đạt được. Người như thế lìa bỏ mọi sự đạt được, không có tâm, lìa khỏi tâm, mà trụ trong pháp Thanh văn. Nên biết là như vậy."

 Khi đồng tử Văn-thù-sư-lợi nói pháp ấy xong, lúc đó năm trăm vị tỳ-kheo kia từ chỗ ngồi đứng dậy, bỏ đi, nói rằng: "Chúng tôi không cần thấy thân của đồng tử Văn-thù-sư-lợi, chúng tôi không cần nghe tên của đồng tử Văn-thù-sư-lợi. Bất cứ phương nào, chỗ nào, nếu có đồng tử Văn-thù-sư-lợi ở đó thì cũng phải lìa bỏ chỗ ấy. Vì sao vậy? Vì đồng tử Văn-thù-sư-lợi như thế khác với phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch) của chúng tôi, cho nên phải lìa bỏ."

 Bấy giờ trưởng lão Xá-lợi-phất nói với đồng tử Văn-thù-sư-lợi: "Văn-thù-sư-lợi, ngài nói nghĩa lý của pháp này, chẳng lẽ ý ngài không muốn cho chúng sinh hiểu nghĩa lý của pháp sao?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thưa đại đức Xá-lợi-phất."

 Trưởng lão Xá-lợi-phất hỏi: "Sao lại khiến năm trăm vị tỳ-kheo này từ chỗ ngồi đứng dậy, chê bai, nói lời bàn suông, phỉ báng rồi bỏ đi?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, nếu các vị tỳ-kheo này nói như thế này: 'Chúng tôi không cần thân của đồng tử Văn-thù-sư-lợi, chúng tôi không cần nghe tên của đồng tử Văn-thù-sư-lợi; bất cứ phương nào, chỗ nào, nếu có đồng tử Văn-thù-sư-lợi ở đó thì cũng phải lìa bỏ' — nói như thế thì hay lắm, hay lắm! Thưa đại đức Xá-lợi-phất, các vị tỳ-kheo này đã nói lời ấy thật khéo. Vì sao vậy? Vì không có đồng tử Văn-thù-sư-lợi, nên không thể nắm bắt được. Nếu đã là không có, không thể nắm bắt được, thì không thể thấy, cũng không thể nghe. Câu nói 'bất cứ phương nào, chỗ nào, nếu có đồng tử Văn-thù-sư-lợi ở đó thì cũng phải lìa bỏ' — nói như thế thì chỗ ở của đồng tử Văn-thù-sư-lợi cũng không có. Nếu chỗ ấy không có thì không thể đến gần, cũng không thể lìa bỏ."

 Bấy giờ, đồng tử Văn-thù-sư-lợi nói pháp ấy xong, năm trăm vị tỳ-kheo nghe rồi liền quay mặt lại. Quay mặt lại rồi, họ hướng về đồng tử Văn-thù-sư-lợi mà nói rằng: "Văn-thù-sư-lợi nói pháp như thế, chẳng phải điều chúng tôi có thể hiểu được."

 Văn-thù-sư-lợi nói: "Hay lắm, hay lắm! Này các tỳ-kheo, đệ tử Thanh văn của Như Lai nên học như thế. Này các tỳ-kheo, pháp như thế chẳng phải là thứ mà thức (sự nhận biết phân biệt của tâm) có thể biết, chẳng phải là thứ mà trí có thể biết. Vì sao vậy? Vì pháp giới (toàn thể mọi sự vật, xét về bản tính chân thật của chúng) vốn tự nhiên như thế. Pháp giới như thế, không có ý niệm, không thoái lui. Pháp ấy đã không có ý niệm, không thoái lui, thì chẳng phải thức biết được, chẳng phải trí biết được. Những gì chẳng phải thức biết được, chẳng phải trí biết được thì không phải là cái để niệm tới. Này các tỳ-kheo, đệ tử Thanh văn của Như Lai nên học như thế. Nếu học như thế, Phật nói người ấy đạt được pháp tối thắng, là phước điền (ruộng phước: người đáng được cúng dường, ai cúng dường thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng tốt) của thế gian, đáng nhận sự cúng dường."

 Khi nói pháp này, trong số năm trăm vị tỳ-kheo kia, bốn trăm vị không còn nắm giữ các pháp, dứt sạch các kết lậu (kết: phiền não trói buộc; lậu: phiền não rò rỉ, khiến trôi lăn trong sinh tử), tâm được giải thoát. Một trăm vị tỳ-kheo khởi lên tâm xấu, thân mình sắp rơi vào đại địa ngục.

 Bấy giờ trưởng lão Xá-lợi-phất nói với đồng tử Văn-thù-sư-lợi: "Văn-thù-sư-lợi, ngài nói pháp mà không che chở chúng sinh, nên đã làm mất một trăm vị tỳ-kheo như thế."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo trưởng lão Xá-lợi-phất: "Này Xá-lợi-phất, ông chớ nói như thế. Vì sao vậy? Này Xá-lợi-phất, một trăm vị tỳ-kheo này rơi vào địa ngục Đại Khiếu Hoán (địa ngục "Gào thét lớn", một trong tám địa ngục nóng), chỉ chịu khổ trong một lần chạm, rồi được sinh lên cõi trời Đâu-suất-đà (cõi trời Tri Túc, tầng trời thứ tư của cõi Dục, nơi Bồ-tát Di-lặc đang ở), ở nơi cùng nghiệp với nhau, vì họ đã được nghe pháp như thế. Này Xá-lợi-phất, các vị tỳ-kheo này nếu không được nghe pháp môn như thế thì nhất định sẽ rơi vào địa ngục, hết một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) mới được sinh làm người. Vì được nghe pháp môn này, nên nghiệp đáng phải chịu trong địa ngục một kiếp được giảm xuống chịu rất ít. Này Xá-lợi-phất, một trăm vị tỳ-kheo này, trong pháp hội đầu tiên của Di-lặc Như Lai (vị Phật sẽ ra đời trong tương lai), sẽ được làm Thanh văn, chứng quả A-la-hán, dứt sạch các lậu.

 Như vậy, này Xá-lợi-phất, phước đạt được do nghe pháp môn này thù thắng hơn cả việc tu tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả — thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc tam-ma-bạt-đề (bốn tầng định của cõi Vô sắc, cõi không còn hình thể vật chất; tam-ma-bạt-đề là trạng thái định sâu). Vì sao vậy? Vì nếu không được nghe pháp môn này thì không thể thoát khỏi sinh tử. Ta nói người ấy không thể thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, buồn khổ, lo sầu, kêu khóc, phiền muộn."

 Bấy giờ trưởng lão Xá-lợi-phất nói với đồng tử Văn-thù-sư-lợi: "Thật là hiếm có! Văn-thù-sư-lợi lại có thể khéo nói pháp môn như thế để giáo hóa, giúp chúng sinh thành tựu." Văn-thù-sư-lợi nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, chân như không giảm, chân như không tăng; pháp giới không giảm, pháp giới không tăng; cõi chúng sinh không giảm, không tăng. Vì sao vậy? Vì những thứ ấy chỉ là lời nói, không có người để dựa, không có chỗ để dựa, chẳng phải dựa, chẳng phải không dựa. Thưa đại đức Xá-lợi-phất, không dựa như thế chính là bồ-đề (sự giác ngộ). Bồ-đề như thế chính là giải thoát. Nếu dựa vào pháp, đó là phân biệt. Nếu biết chẳng phải làm, cũng chẳng phải không làm, đó chính là Niết-bàn."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo trưởng lão Xá-lợi-phất: "Đúng vậy, đúng vậy, này Xá-lợi-phất. Đúng như đồng tử Văn-thù-sư-lợi đã nói: chân như không giảm, chân như không tăng; pháp giới không giảm, pháp giới không tăng; cõi chúng sinh không giảm, không tăng, không nhiễm, không tịnh." Bấy giờ Thế Tôn, để làm rõ nghĩa này, nói lại bằng kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 Nói các pháp của quá khứ, vị lai và đời hiện tại,

 Lời nói chẳng phải là nghĩa thật; đây chẳng phải tướng, chẳng phải không tướng.

 Dù là có tướng hay không tướng, đều không có gì để phân biệt.

 Vì phân biệt nên mới có cái được (?); vì phân biệt nên mới nói không tướng (?).

 Nếu phân biệt pháp hữu vi, thì cũng sẽ phân biệt Niết-bàn;

 Cả hai điều ấy đều là việc làm của ma; người trí tuệ sáng suốt biết rõ như vậy.

 Ấm, nhập, giới (năm ấm: năm nhóm hợp thành con người là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; mười hai nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng; mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) chỉ là tên gọi; không sinh, không diệt, không có tướng.

 Nếu quán sát mà phân biệt, thì người ấy (thật ra) không quán sát.

 Người trí không phân biệt, cảnh giới mình đi qua như hư không.

 Nếu phân biệt thì nắm giữ, không phân biệt thì không nắm giữ;

 Phân biệt, nắm giữ thì bị trói buộc, không phân biệt thì được giải thoát.

 Nếu biết được pháp như thế, người ấy gọi là người trí.

 Người như thế được dứt sạch (phiền não), gọi là trí không phân biệt.

 Vì có trí nên mới nói là trí; trí và lời nói, cả hai đều là không (rỗng, không có thực thể riêng).

 Nếu người nào biết được như thế, người ấy gọi là người trí.

 Đem của báu đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ cực lớn gồm một nghìn triệu thế giới) để bố thí, được phước;

 Nếu có người nghe pháp này, phước của người ấy còn hơn thế.

 Bố thí, trì giới (giữ gìn giới luật), nhẫn nhục, thần thông (năng lực siêu phàm) không chướng ngại,

 Suốt ức kiếp thường tu hành, cũng không bằng nghe kinh này.

 Nếu biết pháp môn này, do bậc Chánh biến tri (danh hiệu của Phật: bậc biết đúng đắn và cùng khắp mọi sự) đã nói,

 Nghe được kinh này rồi, tất cả đều sẽ thành Như Lai.

 Như Lai nói pháp môn này xong, mười nghìn chúng sinh xa lìa bụi trần, rời bỏ cấu bẩn, ở trong các pháp được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý một cách trong sạch, tức là bước vào hàng thánh đầu tiên). Năm trăm vị tỳ-kheo phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối cao, chân chính, trọn vẹn của Phật). Bấy giờ Thế Tôn liền thọ ký (báo trước việc sẽ thành Phật) cho năm trăm vị tỳ-kheo, nói rằng: "Này các tỳ-kheo, vào kiếp tên là Tinh Dụ (?), các ông đều sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cùng chung một danh hiệu, gọi là Pháp Hoa Như Lai, Chánh Biến Tri."

 Thế Tôn nói xong, đồng tử Văn-thù-sư-lợi, trưởng lão Xá-lợi-phất, cùng trời, người, a-tu-la (loài thần có sức mạnh nhưng hay giận dữ, hiếu chiến), càn-thát-bà (loài thần âm nhạc hầu hạ Đế Thích) v.v., nghe Phật nói xong đều vui mừng, vâng làm theo.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video