Thiên 1 — Kinh Thiên tử Thương Chủ hỏi pháp (trọn kinh)

 # Kinh Thương Chủ Thiên Tử Sở Vấn (Kinh ghi lại những câu hỏi của vị Thiên tử tên Thương Chủ; "Thiên tử" ở đây là một vị thần trên cõi trời, không phải nhà vua; "Thương Chủ" nghĩa là "người đứng đầu đoàn buôn")

 Kinh Thương Chủ Thiên Tử Sở Vấn

 Đời Tùy (triều đại Trung Hoa, 581–618), Xà-na-quật-đa dịch.

 Kinh Thương Chủ Thiên Tử Sở Vấn

 Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Xà-na-quật-đa, người Bắc Ấn Độ, dịch vào đời Tùy.

 Bấy giờ Bà-già-bà (danh hiệu của Đức Phật, nghĩa là bậc được thế gian tôn kính, tức Thế Tôn) ở trên núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, tức núi Kên Kên) gần thành lớn Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với đại chúng tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ đủ giới) gồm một nghìn hai trăm năm mươi người. Lại có đông đảo các vị đại Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), như Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp ở cõi này), Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử (con của Vua Pháp tức Đức Phật, nghĩa là vị Bồ-tát sẽ kế thừa ngôi Phật; Văn-thù-sư-lợi là vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ). Những vị đứng đầu các chúng như thế nhiều không đếm xuể. Từ khắp các phương và cả những nơi không thuộc phương nào, các vị từ các cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa) đều cùng đến tụ hội.

 Bấy giờ Thiên tử Thương Chủ cùng vô lượng chư thiên (các vị trời) với trăm nghìn đại chúng vây quanh trước sau, đi đến chỗ Phật. Đến nơi rồi, ông cúi đầu lạy sát chân Phật, đi vòng quanh bên phải ba vòng (cách tỏ lòng tôn kính), dùng đủ thứ vật phẩm cúng dường Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như, tức từ sự thật rốt ráo). Vì muốn nghe pháp, ông ngồi trước Đức Phật Thế Tôn và trước Bồ-tát Đồng chân (bậc tu hành giữ thân trong sạch như trẻ thơ từ thuở nhỏ) Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử.

 Bấy giờ Thiên tử Thương Chủ chắp tay hướng về Phật mà thưa rằng: "Cúi xin Thế Tôn thỉnh Bồ-tát Đồng chân Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử nói những điều cốt yếu của giáo pháp. Nay trong chúng hội này có các vị thiên tử đã được Bồ-tát Đồng chân Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử giáo hóa cho chín muồi từ lâu. Những vị ấy nếu được nghe trí tuệ và tài biện thuyết của Bồ-tát Đồng chân Văn-thù-sư-lợi, sẽ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật). Phát tâm ấy rồi, họ sẽ được bất thoái chuyển (không bao giờ thối lui) trong Phật pháp."

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi thân mật người tu hành), ông hãy vì Thiên tử Thương Chủ và các vị trời khác mà giảng nói những điều cốt yếu của giáo pháp."

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi Pháp vương tử vâng lời Phật dạy rồi, bảo Thiên tử Thương Chủ: "Ông hãy một lòng lắng nghe cho kỹ, tiếp nhận cho kỹ và suy nghĩ cho khéo. Ta sẽ vì ông mà phân tích giảng giải: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát làm thế nào đi vào nhất thiết trí trí (trí tuệ của bậc biết khắp tất cả, tức trí tuệ của Phật), đạt đến bờ bên kia (vượt qua hoàn toàn, thông suốt rốt ráo) đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý), mau chóng làm tròn đầy sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), và sẽ tu hành được nhất thiết trí.

 Này Thiên tử, các trí của Bồ-tát Ma-ha-tát gồm có: trí biết khổ; trí gánh vác điều vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt); trí về tập (nguyên nhân gây ra khổ); trí tu tập và gom góp thiện căn (gốc lành, tức những việc lành làm nền cho quả tốt về sau); trí về diệt (sự dứt sạch khổ); trí về sự sinh ra; trí về đạo (con đường đưa đến diệt khổ); trí về cái không phải đạo; trí về nhân; trí không để mất (nghiệp đã làm); trí về quả; trí thâu nhiếp và chứng nghiệm các duyên của mọi việc; trí dứt bỏ sự tích tụ; trí về điều chân thật; trí của Phật; trí tự tại; trí về sự sinh ra do nhân duyên (do nguyên nhân chính và điều kiện phụ hợp lại); trí thị hiện qua A-ba-đà-na (loại kinh kể chuyện ví dụ, chuyện nhân duyên đời trước); trí về ấm (tức uẩn, năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh khái niệm, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt nhận biết); trí trừ bỏ sự nhiễm dục; trí về giới (mười tám giới: sáu căn, sáu trần, sáu thức); trí phá (sự chấp vào) pháp giới (?); trí về nhập (mười hai nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng); trí quán thấy (các giác quan) như xóm làng trống không; trí bố thí; trí không để lỡ thời; trí giữ giới; trí làm cho chúng sinh phạm giới được chín muồi; trí nhẫn nhục; trí tinh tấn (siêng năng không lười); trí khéo làm mọi việc; trí thiền định (lắng tâm chuyên chú); trí xoay chuyển thiền (không bị trói buộc vào thiền); trí của trí tuệ; trí thấy biết; trí phương tiện (cách khéo léo tùy hoàn cảnh để giáo hóa); trí làm cho chúng sinh chín muồi; trí từ (lòng thương, ban vui cho người); trí về các cỗ xe (con đường tu) của chúng sinh (?); trí bi (lòng xót thương, cứu khổ cho người); trí không mỏi mệt; trí hỷ (vui theo niềm vui của người); trí ưa thích giáo pháp, vui mừng hân hoan; trí xả (buông bỏ, tâm bình đẳng không thiên vị); trí thành tựu các pháp của Phật; trí độ thoát chúng sinh; trí quán sát; trí thường hầu hạ phụng sự; trí khiến (chúng sinh) ở nơi không đúng chỗ được an trú (?); trí chánh cần (siêng năng đúng đắn: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều thiện chưa có, nuôi lớn điều thiện đã có); trí chánh giác (?); trí thần túc (năng lực tu tập giúp đạt thần thông như ý); trí quán sát không tạo tác các hành; trí về tín căn và tín lực (niềm tin như gốc rễ và như sức mạnh); trí vượt qua tất cả các trí (?); trí về tinh tấn căn và tinh tấn lực; trí không bị mọi phiền não (những tâm trạng xấu làm khổ não, như tham, giận, si mê) bức bách; trí về niệm căn và niệm lực (sự ghi nhớ, tỉnh giác); trí không quên mất tất cả các pháp; trí về tam-muội (trạng thái tâm chuyên nhất, an định) căn và lực; trí biết tất cả các pháp đều bình đẳng; trí về (tuệ) căn và lực; trí hơn hẳn về các căn; trí về bồ-đề phần (các phẩm chất giúp đạt giác ngộ); trí chứng đạo; trí vượt qua mọi điều không phải đạo; trí về sự bám víu vào đối tượng; trí về sự dứt sạch (phiền não); trí biết các thiện căn không bao giờ cạn; trí vô sinh (biết các pháp vốn không thật có sinh ra); trí đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt rằng các pháp vốn không sinh không diệt); trí niệm Phật (nhớ nghĩ đến Phật); trí tự thân thành tựu; trí niệm Pháp; trí chuyển Pháp (giảng dạy giáo pháp); trí niệm Tăng (nhớ nghĩ đến đoàn thể những người tu hành); trí đi vào sự bình đẳng với chư Tăng bất thoái chuyển (?); trí niệm bố thí; trí không bỏ rơi chúng sinh; trí niệm thi-la (giới luật); trí đầy đủ các nguyện; trí niệm (chư thiên?) (?); trí không làm các điều ác; trí không nghĩ đến pháp (?); trí giác ngộ về các lòng từ; trí đầy đủ; trí làm đầy đủ mọi việc mà không chán; trí làm thuốc cho chúng sinh; trí phương tiện hầu hạ phụng sự đúng pháp; trí biết điều hợp lý và điều không hợp lý; trí không làm điều không hợp lý; trí về mười lực (mười năng lực hiểu biết đặc biệt của Phật); trí thuận theo cỗ xe Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và cỗ xe Duyên giác (người tự quán nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy); trí vô úy (không sợ hãi khi thuyết pháp); trí giác ngộ các pháp gây chướng ngại và không gây chướng ngại; trí không bám vào thân quá khứ; trí về cái thức không có chỗ trụ; trí không bám vào thân vị lai; trí biết các pháp không đi lại; trí không bám vào thân hiện tại; trí không cố định, không trụ một chỗ; trí lấy thân (hành động) làm trên hết; trí về các chúng sinh; trí khiến họ được độ thoát; trí lấy miệng (lời nói) làm trước; trí phân biệt tiếng nói của các chúng sinh; trí lấy ý làm trước; trí biết chỗ phát khởi của tâm và hành vi chúng sinh; trí không sai lầm; trí nhận biết chỗ sai lầm của chúng sinh; trí về điều vui và điều không vui; trí dập tắt sự tranh cãi; trí giữ chánh niệm không quên mất; trí khiến chúng sinh tâm tán loạn được an trú; trí thâu nhiếp tam-ma-đề (tức tam-muội, sự định tâm); trí thâu nhiếp chúng sinh lười biếng; trí về các pháp bất cộng của Phật (những phẩm chất chỉ Phật mới có, không chung với ai); trí biết đúng thời điểm giác ngộ của chúng sinh được giáo hóa; trí phương tiện; trí bát-nhã (trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng của các pháp).

 Này Thiên tử, đó là các trí của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nhờ những trí như thế mà sẽ đạt được đại trí không chướng ngại của chư Phật."

 Bấy giờ Thiên tử Thương Chủ nói với Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi: "Hiếm có thay, hiếm có thay, thưa Văn-thù-sư-lợi! Trí của các vị Bồ-tát Ma-ha-tát là thù thắng nhất trong ba cõi (cõi Dục là nơi còn ham muốn, cõi Sắc là nơi còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc là nơi chỉ còn tâm thức), không thể nhờ chút trang nghiêm nhỏ (ở đây là sự tự trang bị như mặc áo giáp, tức lời nguyện lớn và công đức chuẩn bị) mà thành tựu được. Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu ai có thể sinh ra trí tuệ như vậy thì đó là thần thông lớn. Vâng, thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát có đủ sự trang nghiêm ấy?"

 Đáp: "Nếu nghe rằng bản tính của các chúng sinh vốn là niết-bàn (sự tịch diệt, dứt sạch mọi phiền não và khổ đau) mà không sợ hãi."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì nhân duyên gì mà gọi là Bồ-tát?" Đáp: "Này Thiên tử, vì an trú, gìn giữ và đi vào các phần giúp giác ngộ, nên gọi là Bồ-tát."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì nhân duyên gì mà gọi là Ma-ha-tát?" Đáp: "Này Thiên tử, vì đi vào Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu nhằm cứu độ tất cả chúng sinh) và làm đầy đủ trí lớn, nên gọi là Ma-ha-tát."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì nhân duyên gì mà gọi là tát-đỏa (chúng sinh có tâm dũng mãnh hướng về giác ngộ) tối thắng?" Đáp: "Này Thiên tử, vì đã đi vào được trí về cái pháp không thể tìm cầu được (?), nên gọi là tát-đỏa tối thắng."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, theo nghĩa gì mà gọi là tát-đỏa thanh tịnh?" Đáp: "Này Thiên tử, vì không ở chung với phiền não, vì muốn diệt phiền não cho các chúng sinh mà phát khởi tinh tấn, nên gọi là tát-đỏa thanh tịnh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, theo nghĩa gì mà gọi là tát-đỏa cực kỳ thanh tịnh?" Đáp: "Này Thiên tử, vì khiến các chúng sinh đi trên con đường thanh tịnh. Vì nghĩa ấy mà gọi là tát-đỏa cực kỳ thanh tịnh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, theo nghĩa gì mà gọi là Đạo sư (người dẫn đường)?" Đáp: "Này Thiên tử, vì đã đứng vững trên con đường ấy rồi, có thể khiến vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không đếm được) chúng sinh được chín muồi, nên gọi là Đạo sư."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, lại theo nghĩa gì mà gọi là bậc thầy điều phục?" Đáp: "Này Thiên tử, vì điều phục chúng sinh mà rốt cuộc không có tranh cãi, nên gọi là bậc đại sư điều phục."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thành tựu dũng mãnh?" Đáp: "Này Thiên tử, khi đã hàng phục được các hiểm nạn như ma (những thế lực phá hoại việc tu hành) và kẻ thù oán, rồi sau đó chịu nhận thân trong cõi sinh tử để làm cho chúng sinh chín muồi, nên gọi là Bồ-tát thành tựu dũng mãnh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát làm cho người khác vui mừng?" Đáp: "Này Thiên tử, khi đã làm tròn lời thề nguyện ban đầu mà không nương theo cỗ xe Thanh văn hay Duyên giác, Bồ-tát như thế làm cho người khác vui mừng."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát trở thành bậc cao nhất?" Đáp: "Này Thiên tử, khi dùng trí của bậc thánh cùng phương tiện khéo léo mà làm cho chúng sinh chín muồi, hiện rõ việc thâu nhận họ vào trong chánh pháp, Bồ-tát như thế trở thành bậc cao nhất."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát chuyển Pháp?" Đáp: "Này Thiên tử, khi nương vào lời Phật mà thâu nhiếp, tất cả chúng sinh không thể làm lay chuyển (?), Bồ-tát như thế là người chuyển Pháp."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát chuyển sự điều phục?" Đáp: "Này Thiên tử, Bồ-tát giữ giới, an trú trong giới, dứt sạch lưới nghi ngờ của chúng sinh, Bồ-tát như thế gọi là chuyển sự điều phục."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát chuyển được ý nghĩa?" Đáp: "Này Thiên tử, nghe thế nào thì làm đúng như thế, và trao cho người khác điều chân thật, Bồ-tát như thế gọi là chuyển ý nghĩa."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thành tựu lợi ích cho chúng sinh?" Đáp: "Này Thiên tử, những điều lành mình tu được đều đem hồi hướng (chuyển công đức) ban cho chúng sinh, Bồ-tát như thế thành tựu lợi ích."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát có lòng ngay thẳng?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu mình có lỗi mà không che giấu, Bồ-tát như thế có được lòng ngay thẳng."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát có lòng chân chính?" Đáp: "Này Thiên tử, khi có chúng sinh mang tham, giận, si mê mà không giận dữ trách móc họ, Bồ-tát như thế gọi là có lòng chân chính."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát không xu nịnh?" Đáp: "Này Thiên tử, nói thế nào làm thế ấy, Bồ-tát như thế được gọi là không xu nịnh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát không dối trá?" Đáp: "Này Thiên tử, trong lòng nghĩ thế nào thì miệng nói thế ấy, Bồ-tát như thế được gọi là không dối trá."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát không có lòng kiêu mạn?" Đáp: "Này Thiên tử, cúi mình chắp tay trước mọi chúng sinh và không làm điều ác, Bồ-tát như thế không có lòng kiêu mạn."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát làm thí chủ lớn?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu có thể buông bỏ được cả sự giác ngộ, huống chi những vật khác, Bồ-tát như thế gọi là thí chủ lớn."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được gọi là giữ giới?" Đáp: "Này Thiên tử, dù thấy người phạm giới, cho đến vì mạng sống cũng không bỏ tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ), Bồ-tát như thế được gọi là giữ giới."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thành tựu nhẫn nhục?" Đáp: "Này Thiên tử, bị người bức hại mà không bức hại lại người, Bồ-tát như thế thành tựu nhẫn nhục."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát phát khởi siêng năng tinh tấn?" Đáp: "Này Thiên tử, khi xem xét chọn lọc các pháp mà không thấy pháp nào có thể nắm bắt được, Bồ-tát như thế gọi là phát khởi siêng năng tinh tấn."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được gọi là có thiền định?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu có thể trở lại thị hiện sinh ra trong cõi Dục, Bồ-tát như thế gọi là được thiền định."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thành tựu bát-nhã?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu không làm việc của bát-nhã (không bám chấp vào trí tuệ), Bồ-tát như thế thành tựu bát-nhã."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thực hành lòng từ?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu có thể quán thấy cõi chúng sinh là không (không có thực thể cố định), Bồ-tát như thế gọi là thực hành lòng từ."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thực hành lòng bi?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu biết các pháp và cả sự giác ngộ đều như hư không mà vẫn không bỏ tinh tấn, Bồ-tát như thế gọi là thành tựu lòng bi."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thực hành lòng hỷ?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu được sự im lặng và vắng lặng mà vẫn vui vẻ tìm cầu các pháp không biết đủ, Bồ-tát như thế gọi là biết đủ (?)."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát thực hành tâm xả?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu không bị thế gian nhấn chìm, mà đi trong thế gian để cứu thế gian, Bồ-tát như thế thành tựu được tâm xả."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát có thân thanh tịnh?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu dùng thân biến hóa như huyễn (như ảo ảnh do phép thuật tạo ra) để thị hiện cho chúng sinh một thân bình đẳng, Bồ-tát như thế được thân thanh tịnh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát có miệng thanh tịnh?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu có thể vì các chúng sinh dùng đầy đủ âm thanh mà diễn nói điều cốt yếu của giáo pháp không chút lỗi lầm, Bồ-tát như thế làm thanh tịnh được khẩu nghiệp (những hành động bằng lời nói)."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh được tâm?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu biết mọi tâm đều là một tâm, Bồ-tát như thế gọi là được tâm thanh tịnh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được thiên nhãn (con mắt nhà trời, thấy được mọi vật xa gần, trong ngoài)?" Đáp: "Này Thiên tử, khi thấy các hình sắc thì lìa các hình sắc, thường nhìn các hình sắc mà xa lìa các hình sắc, Bồ-tát như thế gọi là được thiên nhãn."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được thiên nhĩ (tai nhà trời, nghe được mọi âm thanh xa gần)?" Đáp: "Này Thiên tử, khi nghe các âm thanh thì quán thấy các âm thanh lìa khỏi tướng âm thanh, Bồ-tát như thế gọi là được thiên nhĩ."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát biết được tâm người khác?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu biết dòng chảy sinh diệt của tâm và hành, Bồ-tát như thế biết được tâm người khác."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát biết được túc mạng (những kiếp sống trước)?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu nhớ đến bản tế (điểm khởi đầu nguyên thủy) mà thấy nó chính là thực tế (sự thật rốt ráo) và không thêm bớt gì, Bồ-tát như thế biết được túc mạng."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được thần thông?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu thị hiện mọi điều huyễn hóa mà không bị việc huyễn hóa làm nhiễm ô, Bồ-tát như thế gọi là được thần thông."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được gọi là rộng lớn?" Đáp: "Này Thiên tử, khi giáo hóa vô biên chúng sinh, Bồ-tát như thế gọi là được rộng lớn."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được gọi là người đi một mình?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu không ở chung với các căn (các giác quan và sự ham muốn của chúng), Bồ-tát như thế gọi là người đi một mình."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát điều phục được (chính mình)?" Đáp: "Này Thiên tử, vì được pháp không lay động, không giận dữ, Bồ-tát như thế gọi là được điều phục."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát được vắng lặng?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu ở giữa phiền não mà không bị các phiền não xấu ác thiêu đốt, lại vì muốn diệt phiền não cho chúng sinh mà diễn nói giáo pháp, Bồ-tát như thế gọi là được vắng lặng."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát có được lòng tin?" Đáp: "Này Thiên tử, giả sử dùng thân Phật đến để phá (lòng tin) cũng không phá được (?), Bồ-tát như thế có được lòng tin."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát có phương tiện khéo léo?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu thấy sự giác ngộ là cùng chung với chúng sinh, Bồ-tát như thế gọi là có phương tiện khéo léo."

 Khi Văn-thù-sư-lợi nói pháp này, trong đại chúng có một vạn hai nghìn chúng sinh phát tâm bồ-đề, năm trăm vị Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Bấy giờ Thế Tôn khen ngợi Bồ-tát Đồng chân Văn-thù-sư-lợi rằng: "Này Văn-thù-sư-lợi, lành thay, lành thay! Ông đã khéo nói pháp này cho các Bồ-tát. Đúng vậy, đúng vậy. Ông có thể vì những bậc trượng phu hiền thiện thù thắng ấy mà nói những công đức lớn như thế; ngoài ra còn vô lượng a-tăng-kỳ (công đức) khác nữa."

 Bấy giờ Thiên tử Thương Chủ lại hỏi Bồ-tát Đồng chân Văn-thù-sư-lợi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, ngày trước ngài đã cúng dường bao nhiêu vị Phật mà được tài biện thuyết như thế?" Đáp: "Này Thiên tử, ví như người do phép hóa hiện ra, tâm và ý nghĩ chỉ là tướng đã diệt (?)."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, người hóa hiện không có tâm và ý nghĩ, huống chi kẻ không phải hóa hiện (?)." Đáp: "Này Thiên tử, thể tướng của chư Phật Như Lai cũng như thế. Tôi đã cúng dường và phụng sự các Ngài theo tướng như thế."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, ngài đã thực hành đàn-na ba-la-mật (sự bố thí đưa đến bờ giác ngộ) trong bao lâu?" Đáp: "Này Thiên tử, (cũng như hỏi) người do Như Lai biến hóa ra (đã bố thí bao lâu)."

 Lại hỏi: "Tôi vừa hỏi ngài đã thực hành đàn-na ba-la-mật trong bao lâu, sao nay ngài lại trả lời như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, câu ấy không có gì để trả lời, nên tôi trả lời như vậy." Văn-thù lại nói: "Tướng hóa hiện là như thế, thì làm sao trả lời được rằng: 'Tôi đã thực hành đàn-na ba-la-mật trong ngần ấy thời gian'?"

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, theo tôi suy nghĩ thì ngài có phải là người keo kiệt không?" Đáp: "Này Thiên tử, tôi thật là người keo kiệt." Lại hỏi: "Vì nhân duyên gì mà ngài nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, tâm không buông bỏ thì gọi là keo kiệt." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, không buông bỏ điều gì mà gọi là keo kiệt?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, tôi luôn không buông bỏ Phật, Pháp và Tăng, cũng không buông bỏ tất cả chúng sinh. Vì nghĩa ấy mà nói tôi là người keo kiệt."

 Lại hỏi: "Theo tôi suy nghĩ về điều Văn-thù nói, thì nay ngài cũng là người phạm giới chăng?" Đáp: "Này Thiên tử, tôi cũng phạm giới." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì nhân duyên gì mà nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, người phạm giới há chẳng rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh) sao?" Thiên tử đáp: "Thật đúng như lời bậc thánh dạy." Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, tôi cố ý suy tính rơi vào đường ác để làm cho chúng sinh chín muồi. Vì nghĩa ấy mà gọi tôi là phạm giới."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, ngài há chẳng có tâm giận dữ sao?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Đúng vậy, này Thiên tử." Lại hỏi: "Vì nhân duyên gì mà nói như vậy?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Chẳng phải tâm giận là tâm không ưa thích sao?" Đáp: "Đúng vậy." Văn-thù-sư-lợi nói: "Cho nên, này Thiên tử, tôi không có lòng ưa thích đối với phiền não, đối với Thanh văn và Duyên giác. Vì nghĩa ấy mà tôi có tâm giận."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nay ngài có tâm lười biếng chăng?" Đáp: "Đúng vậy." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì nhân duyên gì mà nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, người lười biếng là người không dùng thân, miệng, ý mà phát khởi tu các hạnh. Nay tôi cũng như vậy: không bỏ việc tu hành, cũng không muốn tu hành, không buông bỏ cũng không nắm giữ. Vì nghĩa ấy mà tôi gọi là lười biếng."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, ngài lại có tâm tán loạn chăng?" Đáp: "Đúng vậy." Lại hỏi: "Vì nhân duyên gì mà nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, người lười biếng (tán loạn?) (?) thì không có chỗ trụ, người ta cũng gọi đó là tâm tán loạn. Này Thiên tử, tâm tôi được giải thoát trong (đạo) thánh, vì làm cho tất cả chúng sinh chín muồi nên không có chỗ trụ. Vì nghĩa ấy mà gọi tôi là tán loạn."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nay ngài há chẳng phải là không có trí sao?" Đáp: "Đúng vậy, này Thiên tử." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, theo nghĩa gì mà nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, chẳng phải vì không có trí tuệ mà người ta không sợ sinh tử, không sợ phiền não, cùng ở chung vui chơi với chúng sinh mê lầm sao?" Đáp: "Đúng vậy, thưa Văn-thù-sư-lợi." Văn-thù lại nói: "Này Thiên tử, tôi ở giữa sinh tử và các phiền não mà không sợ không hãi, cùng an trú một chỗ với chúng sinh mê lầm, cùng vui chơi với họ để làm cho họ chín muồi. Vì thế mà gọi tôi là không có trí tuệ."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nay ngài há lại không phải là phúc điền (ruộng phúc, nơi gieo phúc đức, tức người đáng được cúng dường) của thế gian sao?" Đáp: "Này Thiên tử, vì tôi là ruộng phúc giết hại." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, theo nghĩa gì mà nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, cái đáng giết chính là tham dục, giận dữ và si mê. Nếu giết được chúng thì đó là ruộng phúc lớn."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, chúng sinh trong thế gian nghe điều ngài nói phần nhiều sinh sợ hãi." Đáp: "Này Thiên tử, nếu thực tế (sự thật rốt ráo) mà sợ hãi thì thế gian mới sinh sợ hãi. Vì sao? Vì tất cả thế gian không lìa thực tế, đều an trú trong thực tế."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nếu có người chê bai điều ngài nói thì người ấy sẽ đi về đâu?" Đáp: "Này Thiên tử, sẽ hướng về niết-bàn." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì nhân duyên gì mà nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, không có ai không phá bỏ ngôn ngữ mà lại đến được sự giải thoát của bậc thánh. Vì sao? Vì trong đạo thánh không có tên gọi, câu chữ, lời nói nào có thể nói ra hay chỉ bày được. Nếu ai không tin thì những người ấy sẽ không được giải thoát."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, vì nhân duyên gì mà nói như vậy?" Đáp: "Này Thiên tử, người đã được giải thoát thì không thể lại được giải thoát nữa (?)."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, kẻ phỉ báng chánh pháp há chẳng rơi vào địa ngục sao?" Đáp: "Này Thiên tử, sự giải thoát thì hoàn toàn không có chút bụi nhơ nào."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, các pháp ngài nói đều không giúp đỡ được gì." Đáp: "Này Thiên tử, đối với không (các pháp không có thực thể cố định), vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác mục đích) thì không thể có sự giúp đỡ."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, người thực hành tánh Không thì thực hành điều gì?" Đáp: "Này Thiên tử, người thực hành tánh Không chính là thực hành lòng từ đối với tất cả chúng sinh. Vì sao? Vì tánh Không không lìa tất cả chúng sinh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát đi đến tận cùng biên giới của chúng sinh?" Đáp: "Này Thiên tử, nếu thấy các pháp sinh ra từ nhân duyên mà cũng không rơi vào đoạn kiến (cho rằng chết là hết, mất hẳn) hay thường kiến (cho rằng có cái ngã tồn tại mãi mãi), vì nghĩa ấy mà Bồ-tát được gọi là đi đến tận cùng biên giới của chúng sinh."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, cõi nào là cõi chúng sinh?" Đáp: "Này Thiên tử, pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, xét về bản chất chân thật của chúng) là cõi chúng sinh." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, pháp giới lại là cõi gì?" Đáp: "Này Thiên tử, cõi mang tính hư không là pháp giới." Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, cõi hư không lại là cõi gì?" Đáp: "Này Thiên tử, cái vượt qua mọi cảnh giới là cõi hư không."

 Lại hỏi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, cảnh giới của Phật là cảnh giới gì?" Đáp: "Này Thiên tử, cảnh giới của mắt là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của mắt, hình sắc và nhãn thức (sự nhận biết qua mắt). Cảnh giới của tai là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của tai, âm thanh và nhĩ thức. Cảnh giới của mũi là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của mũi, mùi hương và tỷ thức. Cảnh giới của lưỡi là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của lưỡi, vị và thiệt thức. Cảnh giới của thân là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của thân, xúc chạm và thân thức. Cảnh giới của ý là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của ý, pháp (đối tượng của ý) và ý thức.

 Cảnh giới của sắc (thân thể và vật chất) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của sắc. Cảnh giới của thọ (cảm giác) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật không phải là cõi của thọ. Cảnh giới của tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật không phải là cảnh giới của sự nhận biết (?). Cảnh giới của các hành (ý chí tạo tác) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới có thể tạo tác. Cảnh giới của các thức (sự phân biệt nhận biết) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của sự hiểu biết phân biệt. Cảnh giới của vô minh (sự mê mờ không thấy rõ sự thật, gốc của luân hồi) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của nhân duyên. Cho đến cảnh giới của già chết là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không nhận lấy cảnh giới ở nơi ấy.

 Cảnh giới của cõi Dục (cõi còn ham muốn) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của sự vận hành trong cõi Dục. Cảnh giới của cõi Sắc (cõi trời còn thân hình vi tế nhưng đã lìa dục) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của sự vận hành trong cõi Sắc. Cảnh giới của cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm thức, không có thân hình) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không phải là cảnh giới của cõi kiến chấp (?). Cảnh giới hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật không phải là cảnh giới có hai (đối lập). Cảnh giới vô vi là cảnh giới của Phật, nhưng cảnh giới của Phật lại không lìa cảnh giới của ba tướng (sinh, trụ, diệt) (?).

 Này Thiên tử, đó là cảnh giới của chư Phật. Mọi cảnh giới, sự đi vào tất cả cảnh giới, cảnh giới vô biên, đều là cảnh giới của Phật. Này Thiên tử, Bồ-tát Ma-ha-tát đi vào cảnh giới này rồi thì làm việc lợi ích, mà ở trong cảnh giới của tất cả chúng sinh cũng không sinh ra (chấp trước). Ở trong cảnh giới của ma thì phải nhận biết rằng cảnh giới của ma và cảnh giới của Phật là bình đẳng, không hai, không tạo thành cõi khác biệt. Này Thiên tử, đó là thần thông đại trí của Bồ-tát: có thể vượt qua cảnh giới bình đẳng, rồi dùng cảnh giới bình đẳng mà làm cho chúng sinh thành tựu.

 Này Thiên tử, trong đó cái gì là bình đẳng, cái gì là không bình đẳng? Tất cả các pháp đều bình đẳng vì cùng là không. Bồ-tát (thấy rằng) nếu có người không đi vào sự bình đẳng của tánh Không thì người ấy ở trong chỗ không bình đẳng; Bồ-tát làm cho những người ấy chín muồi mà vẫn không lay động khỏi pháp Không. Tất cả các pháp đều bình đẳng vì vô tướng. Bồ-tát (thấy rằng) nếu có người không đi vào sự bình đẳng của vô tướng thì người ấy ở trong chỗ không bình đẳng; Bồ-tát làm cho những người ấy thành tựu mà vẫn không lay động khỏi pháp vô tướng. Tất cả các pháp đều bình đẳng vì vô nguyện. Bồ-tát (thấy rằng) nếu có người không đi vào sự bình đẳng của vô nguyện thì người ấy ở trong chỗ không bình đẳng; Bồ-tát làm cho những người ấy chín muồi mà vẫn không lay động khỏi pháp vô nguyện. Tất cả các pháp đều bình đẳng vì vô tác (không do ai tạo tác). Bồ-tát (thấy rằng) nếu có người không đi vào sự bình đẳng của vô tác thì người ấy ở trong chỗ không bình đẳng; Bồ-tát làm cho họ chín muồi đến chỗ bình đẳng mà vẫn không lay động khỏi pháp vô tác.

 Tất cả các pháp không sinh, không xuất hiện; vì bình đẳng nên bình đẳng. Lìa dục và đi một mình; vì bình đẳng nên bình đẳng. Không có vật gì để diệt, đó là niết-bàn; vì bình đẳng nên bình đẳng. Bồ-tát (thấy rằng) nếu có người không đi vào sự bình đẳng này thì người ấy ở trong chỗ không bình đẳng; Bồ-tát làm cho những người ấy chín muồi mà cũng không lay động khỏi pháp niết-bàn kia. Này Thiên tử, Bồ-tát nào đi vào hạnh bình đẳng và không bình đẳng như thế thì gọi là thực hành hạnh Bồ-tát."

 Bấy giờ Thiên tử Thương Chủ lại thưa với Văn-thù-sư-lợi rằng: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, nay ngài hãy nói thế nào là hạnh Bồ-tát?" Văn-thù-sư-lợi đáp: "Này Thiên tử, hạnh Bồ-tát không thể nghĩ bàn." Lại hỏi: "Thế nào là hạnh Bồ-tát không thể nghĩ bàn?" Đáp: "Này Thiên tử, vì tham dục không thể nghĩ bàn, nên hạnh Bồ-tát cũng không lìa hạnh tham dục. Vì hạnh giận dữ không thể nghĩ bàn, nên hạnh Bồ-tát cũng không lìa hạnh giận dữ. Vì hạnh si mê không thể nghĩ bàn, nên hạnh Bồ-tát cũng làm thành hạnh bát-nhã.

 Hạnh không ganh ghét là hạnh Bồ-tát, mà cũng không nghĩ đến hạnh bố thí. Hạnh xa lìa sự phạm giới là hạnh Bồ-tát, mà cũng không nghĩ đến hạnh giữ giới. Hạnh không giận dữ là hạnh Bồ-tát, mà cũng không nghĩ đến hạnh nhẫn nhục. Hạnh không lười biếng là hạnh Bồ-tát, mà cũng không nghĩ đến hạnh tinh tấn. Hạnh không tán loạn là hạnh Bồ-tát, mà cũng không nghĩ đến hạnh thiền định. Hạnh không phải vô trí là hạnh Bồ-tát, mà cũng không nghĩ đến hạnh bát-nhã. Hạnh không phiền não là hạnh Bồ-tát, mà cũng không nghĩ đến hạnh lìa phiền não.

 Hạnh không từ là hạnh Bồ-tát, vì bố thí cả những vật bên trong (như thân thể, tay chân). Hạnh không bi là hạnh Bồ-tát, vì bố thí cả con trai, con gái, vợ con. Hạnh không vui thích là hạnh Bồ-tát, vì không chán (?) các thú vui của dục lạc. Hạnh thường không giận dữ là hạnh Bồ-tát, vì gom góp các thiện căn. Hạnh không bỏ rơi là hạnh Bồ-tát, vì xả bỏ thân mạng. Hạnh không tiếc là hạnh Bồ-tát, vì buông bỏ cả ghét lẫn thương. Hạnh không sợ hãi là hạnh Bồ-tát, vì không gần gũi hạnh sinh tử phiền não. Hạnh gánh vác trọng trách lớn là hạnh Bồ-tát, vì gánh gánh nặng của tất cả chúng sinh. Hạnh không bức bách là hạnh Bồ-tát, vì ngày xưa đã lập thệ nguyện độ họ. Hạnh không hối hận là hạnh Bồ-tát, vì không thối lui hối tiếc. Hạnh tối thượng là hạnh Bồ-tát, vì cao nhất trong mọi thứ cao, thù thắng nhất trong mọi thứ thù thắng. Hạnh áo giáp kim cương là hạnh Bồ-tát, vì khéo lập thệ nguyện không thiếu sót. Hạnh diệt tâm mình là hạnh Bồ-tát, vì (giúp) tâm của tất cả chúng sinh lắng diệt. Hạnh không để mất là hạnh Bồ-tát, vì việc làm không bị mất. Hạnh không khởi phân biệt là hạnh Bồ-tát, vì có tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh. Hạnh dũng mãnh là hạnh Bồ-tát, vì hàng phục kẻ thù oán. Hạnh không xen tạp là hạnh Bồ-tát, vì gần gũi thiền định và càng thuận theo nó (?).

 Hạnh vui mừng là hạnh Bồ-tát, vì làm cho cả những kẻ ác cũng được vui mừng. Hạnh vui mừng hớn hở là hạnh Bồ-tát, vì vui mừng được thấy Phật, nghe pháp và phụng sự các bậc đáng kính. Hạnh trang nghiêm là hạnh Bồ-tát, vì trang nghiêm thân, miệng, tâm ý và cõi Phật. Hạnh không bị hàng phục là hạnh Bồ-tát, vì giúp đỡ lợi ích một cách bình đẳng. Hạnh không bị chê bai là hạnh Bồ-tát, vì được người trí khen ngợi. Hạnh không bức bách là hạnh Bồ-tát, vì quán xét đúng đắn các phiền não. Hạnh của bậc trượng phu hiền thiện là hạnh Bồ-tát, vì gánh vác trọng trách đến bờ bên kia. Hạnh làm lợi ích là hạnh Bồ-tát, vì tinh tấn bền chắc không lười biếng thối lui. Hạnh Pháp là hạnh Bồ-tát, vì khéo tu tập các pháp trợ giúp cho đạo. Hạnh biết ơn và đền ơn là hạnh Bồ-tát, vì không làm đứt dòng giống chư Phật. Hạnh châu báu là hạnh Bồ-tát, vì ca ngợi Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Hạnh trí tuệ và phương tiện là hạnh Bồ-tát, vì không dứt các pháp nhiếp hóa (những cách thu phục lòng người để giáo hóa: bố thí, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích, cùng làm việc với người)."

 Khi nói về hạnh Bồ-tát này, có năm trăm vị Bồ-tát đi vào hạnh Bồ-tát và được vô sinh pháp nhẫn.

 Bấy giờ Thiên tử Thương Chủ lại thưa với Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi: "Thưa Văn-thù-sư-lợi, ngài đã khéo nói các hạnh Bồ-tát này. Nếu có Bồ-tát nào không lìa các hạnh này, thì đó chính là được thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật) cho họ."

 Bấy giờ Phật bảo Thiên tử Thương Chủ: "Đúng vậy, đúng vậy, này Thiên tử, đúng như ông nói. Này Thiên tử, thuở xưa Ta không lìa các hạnh này, nên Như Lai Nhiên Đăng (vị Phật quá khứ đã thọ ký cho Phật Thích-ca thuở còn tu hạnh Bồ-tát) liền thọ ký cho Ta sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ngay lúc ấy Ta liền được vô sinh pháp nhẫn. Này Thiên tử, đó là hạnh thông suốt của đại trí của chư Phật và Bồ-tát."

 Bấy giờ Thiên tử Thương Chủ bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vô sinh nghĩa là gì? Đối với pháp nào, ở trong pháp nào mà được vô sinh?"

 Phật đáp: "Này Thiên tử, vô sinh là vốn tự nó không sinh. Tướng của biên tế (giới hạn tận cùng) là nghĩa của vô sinh. Nó trước không sinh thì sau cũng không sinh. Vô sinh ấy vốn không có chỗ sinh. Nó từ trước không có chỗ nào để xuất hiện, thì về sau cũng không xuất hiện; tự tính của nó xưa nay không có chỗ nào để sinh ra. Vì nghĩa ấy mà trước không có chỗ sinh, về sau cũng không có chỗ sinh, tự tính xưa nay không có chỗ sinh ra. Nó từ trước không thể tạo tác, nên về sau cũng không thể tạo tác, vì tự tính xưa nay không thể tạo tác. Nó trước không có, nên sau cũng không có, rốt ráo là không có. Nó từ trước không thuộc vào số của phú-già-la (cá thể, "con người", cái ngã), nên về sau cũng không thuộc vào số ấy, vì bản tính là không. Nó trước không có tướng nào có thể nói ra, chỉ bày, nên về sau cũng không có tướng nào có thể nói ra, chỉ bày. Các pháp ấy vốn không có tướng. Người nào giác ngộ được như vậy thì cũng không khởi tâm để phá chấp hay để biết (?). Vì nghĩa ấy mà nói là vô sinh.

 Thế nào gọi là nhẫn? Vô sinh như thế, kham nhẫn đối với tất cả chúng sinh như thế, nên gọi là nhẫn. Vô sinh như thế, nhẫn đối với tất cả các cõi như thế, nên gọi là nhẫn. Vô sinh như thế, có thể nhẫn đối với tất cả các bậc hữu học (người tu còn phải học), vô học (bậc A-la-hán đã xong việc học) và Bích-chi Phật (tức Duyên giác), nên gọi là nhẫn. Vô sinh như thế, có thể nhẫn đối với tất cả Phật pháp, tất cả hạnh Bồ-tát và tất cả chư Phật, nên gọi là nhẫn. Vô sinh như thế, có thể nhẫn đối với tất cả các pháp như thế, nên gọi là nhẫn.

 Còn chữ "vô" (không) ấy, vì sao gọi là vô? Vì cái không cũng không, nên gọi là vô. Vì cái Không cũng là Không, nên gọi là vô. Vì vô tướng cũng vô tướng, nên gọi là vô. Như cái Không, vô tướng, tướng của Không, nên gọi là vô. Nếu pháp là không có thì không tự tại; nếu không tự tại thì không có dục; nếu không có dục thì đó là chân tính; nếu là chân tính thì gọi là vô tính (không có tự tính riêng). Tất cả các pháp đều không có, đều là không, không tự tại, xa lìa hư vọng. Nếu đối với tất cả các pháp mà nhẫn như thế thì gọi là nhẫn. Cái nhẫn ấy cũng không có. Vì nhẫn không có nên không có ngã. Bồ-tát bình đẳng như thế sẽ được thọ ký và chứng vô sinh pháp nhẫn.

 Nhưng pháp nhẫn ấy không thể biết được, vậy "được" ở trong đó nghĩa là gì? Nếu có "ta" và có "nhẫn", là hai thứ được, thì gọi là "được". Nếu có chúng sinh, có mạng sống, có người nuôi dưỡng, có phú-già-la, có nhẫn, nếu biết tất cả những thứ ấy thì gọi là "được". Thế nào là "không được" — tức là sự nhẫn chân thật của tự tính? Nhẫn được chân tính ấy. Trong nghĩa ấy, không nắm lấy hai bên chủ thể và đối tượng; chứng nhập được như vậy thì gọi là "không được". Nói tóm lại, bản tính có sẵn trong tất cả các pháp như ấm, giới, nhập gọi là tánh Không. Nếu là tánh Không thì đó là vô vi. Như tính vô vi, mọi điều được tạo tác cũng có tính như vậy. Nếu nơi bản tính không thấy có chủ thể và đối tượng, chứng biết như thế thì gọi là "không được".

 Này Thiên tử, nhẫn như thế được thành tựu đầy đủ. Bồ-tát Ma-ha-tát cho đến trải qua a-tăng-kỳ kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) thực hành hạnh nhẫn này. Đó là hạnh thông suốt của đại trí của Bồ-tát."

 Khi nói về nhẫn này, tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới) chấn động theo sáu cách, ánh sáng tràn khắp tất cả thế gian, trăm nghìn thứ nhạc không ai gảy mà tự kêu, mưa xuống mây hoa lớn. Bốn vạn chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; chín vạn sáu nghìn chúng sinh được tùy thuận nhẫn (mức nhẫn thuận theo chân lý, thấp hơn vô sinh pháp nhẫn). Nhờ thần lực của Phật và sức mạnh của Pháp, khiến cho tất cả các thế giới này hiện ra đúng như quang cảnh thuở xưa khi Như Lai Nhiên Đăng vào thành Liên Hoa.

 Bấy giờ Thế Tôn liền mỉm cười. Theo lệ thường của chư Phật, vô lượng trăm nghìn thứ ánh sáng nhiều màu từ miệng Phật phóng ra, gồm các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, tím và màu pha-lê, chiếu đến vô lượng vô biên thế giới. Chiếu khắp rồi, ánh sáng trở về, vòng quanh Thế Tôn ba vòng rồi đi vào đỉnh đầu Phật. Khi ấy tuệ mạng (cách tôn xưng vị tỳ-kheo, nghĩa là người lấy trí tuệ làm mạng sống) A-nan (thị giả thân cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ) liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa sang y phục, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay hướng về Phật, ở trước Phật, đúng phép và hợp nghĩa, hỏi Thế Tôn bằng kệ rằng:

 Con hỏi Thế Tôn đức không gì sánh, con hỏi Thế Tôn ánh sáng trang nghiêm,

 Con hỏi bậc đã bỏ màng che phiền não: Mâu-ni (bậc Thánh tịch tĩnh, tôn hiệu của Phật Thích-ca) vì sao hiện nụ cười?

 Con hỏi Thế Tôn hàng phục ngoại đạo (những người theo các giáo thuyết ngoài Phật pháp), con hỏi Thế Tôn dứt hết sức ma,

 Con hỏi Thế Tôn có sức của mười lực: Mâu-ni vì nhân gì hiện nụ cười?

 Con hỏi Thế Tôn sắc thân thù thắng, ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm thân tướng tốt đẹp của bậc đại nhân) trang nghiêm mầu nhiệm,

 Bậc Thiện Hành (?) có thể làm cho muôn loài vui mừng lớn: nay Ngài vì sao hiện nụ cười?

 Con hỏi bậc là ao trí, là cây trí tuệ, đã được trí tuệ để dạy bảo thế gian,

 Thị hiện pháp trí tuệ không bờ bến: Thế Tôn vì sao nay mỉm cười?

 Danh tiếng đã lan khắp ba cõi, tam minh (ba trí sáng suốt: biết đời trước, thấy chỗ sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não) tăng trưởng, nhổ sạch ba thứ nhơ (tham, sân, si),

 Đã vượt qua bằng ba cửa giải thoát (Không, Vô tướng, Vô nguyện), là chủ của ba cõi: nay hiện nụ cười có nhân gì?

 Là bậc thầy thuốc giỏi nhất chữa già chết, tay chân Ngài có hình bánh xe, các ngón có màng như lưới,

 Thân kim cương hơn cả Na-la-diên (vị thần có sức mạnh phi thường): xin Mâu-ni nói nhân duyên phóng ánh sáng.

 Ai nay ở trong đây thực hành hạnh thanh tịnh? Ai trong ngày nay làm tròn các nhẫn?

 Ai sẽ tin chân chính công đức của chư Phật, mà vì thế Mâu-ni nay mỉm cười?

 Chẳng phải không có nhân mà thân vô song của Ngài, bậc Đạo Sư Thiện Hành, thị hiện ánh sáng.

 Lành thay, xin Ngài cất tiếng Phật diễn bày, chúng sinh nếu nghe sẽ sinh lòng vui mừng.

 A-nan nói như thế xong, Phật bảo tuệ mạng A-nan: "Này A-nan, khi nói tu-đa-la (kinh, lời Phật dạy) gốc pháp này, trong chúng hội có bảy vạn hai nghìn chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, lại có ba vạn hai nghìn Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn. Này A-nan, ông có thấy Thiên tử Thương Chủ này không?" A-nan thưa: "Con thấy, bạch Bà-già-bà; con thấy, bạch Tu-già-đà (Thiện Thệ, bậc đã khéo đi đến nơi giác ngộ)."

 Phật lại bảo A-nan: "Này A-nan, Thiên tử Thương Chủ này thuở xưa đã từng cúng dường số Phật nhiều quá sức đếm, phụng sự, tôn trọng, hỏi nghĩa và thỉnh các Ngài thuyết pháp; lại khuyên vô lượng chúng sinh thực hành theo A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, khiến họ an trú nơi cần an trú. Này A-nan, Thiên tử Thương Chủ này qua hai a-tăng-kỳ kiếp nữa sẽ chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, hiệu là Công Đức Vương Quang Minh Như Lai, A-la-ha (bậc đáng được cúng dường, đã diệt hết phiền não), Tam-miệu-tam-Phật-đà (bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn), Minh Hạnh Túc (trí sáng và đức hạnh đều đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật-đà (bậc giác ngộ), Bà-già-bà (Thế Tôn), xuất hiện ở đời. Thế giới của vị Phật ấy tên là Thanh Tịnh, kiếp tên là Vô Cấu (không nhơ).

 Này A-nan, thế giới Thanh Tịnh ấy do bảy báu làm thành, gồm vàng, bạc, lưu ly, pha-lê, mã não, hổ phách và trân châu đỏ. Cõi Phật ấy bằng phẳng như lòng bàn tay, có tám lối (?) trang nghiêm, lưới báu rủ xuống che phủ. Trong cõi Phật ấy không có cả tên gọi Thanh văn hay Bích-chi Phật, cũng không có ngoại đạo, không có giá-la-ca hay ba-lợi-bà-xà-ca (các hạng tu sĩ khổ hạnh, du hành của ngoại đạo), cũng không có các ma, cũng không có kẻ phạm năm tội nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp Tăng), cũng không có kẻ phỉ báng chánh pháp của Phật. Cõi Phật ấy xa lìa tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp Phật nghe pháp), muốn ăn uống gì thì theo ý nghĩ liền có, cũng không có tiếng tăm về phạm giới hay khổ đau. Chúng sinh ở đó hưởng quả báo an vui như cõi trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất của cõi Dục, nơi hưởng thụ những lạc thú do người khác biến hóa ra). Thân của các chúng sinh ấy đều màu vàng ròng, đủ ba mươi hai tướng, phần nhiều an trú nơi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế thế giới ấy gọi là Thanh Tịnh.

 Đức Thế Tôn Công Đức Vương Quang Minh, Đa-đà-a-già-đa (tức Như Lai), A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà ấy thọ mạng một nghìn không trăm bốn mươi kiếp. Các Bồ-tát trong cõi Phật ấy nhờ sức nguyện nên trong khoảng thời gian đó có thể tùy ý bỏ thọ mạng. Bấy giờ Như Lai ấy có sáu mươi hai ức (một ức thường hiểu là trăm triệu) chúng đại Bồ-tát. Này A-nan, nay những Bồ-tát đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và đã được vô sinh pháp nhẫn, tất cả đều sẽ được vãng sinh (sinh về) cõi Phật Thanh Tịnh, trong cõi của Như Lai Công Đức Vương Quang Minh. Khi ấy Như Lai ấy đều sẽ thọ ký cho họ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Bấy giờ trong chúng hội có một vị thiên tử tên là Quán Tức đang ngồi trong chúng, đem hoa mạn-đà-la (một loài hoa trời) của cõi trời rải lên Như Lai, và nói rằng: "Bạch Thế Tôn, khi Đức Thế Tôn Công Đức Vương Quang Minh ấy chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nguyện con ở thế giới Thanh Tịnh ấy làm Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp), cúng dường Đức Phật ấy và chúng Bồ-tát. Nguyện sau Đức Phật ấy, con liền thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo tuệ mạng A-nan: "Này A-nan, vị trời Quán Tức này, khi Đức Thế Tôn Công Đức Vương Quang Minh Như Lai chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, sẽ ở trong thế giới ấy làm Chuyển luân thánh vương tên là Thiện Kiến, dùng vô lượng vô biên các thứ phẩm vật cúng dường Như Lai ấy, làm đầy đủ trọn vẹn các pháp trợ giúp cho giác ngộ. Sau Đức Thế Tôn ấy, ông sẽ xuất hiện ở đời, chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, hiệu là Phổ Quang Minh Như Lai, A-la-ha, Tam-miệu-tam-Phật-đà. Này A-nan, vua Thiện Kiến ấy, sau khi làm lễ quán đỉnh (rưới nước lên đỉnh đầu, nghi thức trao ngôi) cho thái tử, vào một lúc nào đó, ở trong giáo pháp của Đức Phật ấy, sinh lòng tin mà rời bỏ nhà cửa, xuất gia học đạo. Khi Như Lai ấy sắp vào bát-niết-bàn (niết-bàn trọn vẹn, tức sự viên tịch của Phật), Ngài thọ ký cho Bồ-tát ấy rồi mới vào bát-niết-bàn, nói rằng: 'Bồ-tát Thiện Kiến này, kế sau Ta, sẽ chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.'"

 Bấy giờ tuệ mạng Xá-lợi-phất (đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói với Thiên tử Thương Chủ: "Này Thiên tử, Như Lai đã thọ ký cho ông." Thiên tử đáp: "Thưa tôn giả Xá-lợi-phất, Phật thọ ký cho tôi cũng giống như người do Như Lai hóa hiện ra mà được thọ ký vậy. Như hiện nay là như như (chân như, cái thật tướng vốn như thế, không đổi khác), đến đời vị lai cũng vẫn là như như ấy; mà như như ấy không tăng không giảm."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo tuệ mạng A-nan: "Này A-nan, ông hãy tiếp nhận gốc pháp này, giữ gìn, giảng nói, đọc tụng, nên siêng tu tập và nói rộng cho người khác, vì để đem lợi ích rộng lớn cho nhiều người, vì để nhiều người được an vui, vì để các Bồ-tát Ma-ha-tát hiện tại và vị lai được lợi ích, an vui và được thâu nhiếp rộng khắp."

 Bấy giờ tuệ mạng A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con đã tiếp nhận gốc pháp này. Bạch Thế Tôn, gốc pháp này tên là gì? Chúng con phải vâng giữ thế nào?" Phật bảo A-nan: "Gốc pháp này tên là Thần Thông Ưu-ba-đề-xá (ưu-ba-đề-xá: lời giảng giải, chỉ dạy giáo nghĩa), hãy giữ gìn gốc pháp này như thế. Hãy thọ trì như là điều do Bồ-tát Đồng chân Văn-thù-sư-lợi nói, cũng gọi là điều do Thiên tử Thương Chủ hỏi, hãy thọ trì như thế."

 Phật nói kinh này xong, tuệ mạng A-nan cùng các tỳ-kheo khác, Thiên tử Thương Chủ và vô lượng vô biên a-tăng-kỳ câu-trí na-do-tha (câu-trí và na-do-tha đều là những con số cực lớn) các thiên tử khác, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi cùng vô lượng a-tăng-kỳ các Bồ-tát Ma-ha-tát từ các thế giới khắp mười phương đến tụ hội, cùng tất cả trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần), càn-thát-bà (thần nhạc trời), người và phi nhân (các loài không phải người), a-tu-la (loài thần hay hiếu chiến, ganh đua với chư thiên)…, nghe Phật nói đều vui mừng vâng làm theo.

 Kinh Thương Chủ Thiên Tử Sở Vấn

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video