# Kinh Phật nói về Tam muội Như Huyễn (Tam muội: trạng thái tâm chuyên chú, lắng yên sâu, không tán loạn. Như Huyễn: thấy mọi sự vật đều như ảo ảnh do nhà ảo thuật làm ra, có hình mà không có thật)
Kinh Phật nói về Tam muội Như Huyễn
Ngài Trúc Pháp Hộ đời Tây Tấn dịch
Kinh Phật nói về Tam muội Như Huyễn, quyển thượng
Ngài Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giảng giải) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á thời xưa), đời Tây Tấn dịch
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật đến thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), ở trên núi Linh Thứu (núi Kên Kên, gần thành Vương Xá), cùng với đông đủ chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia, đã thọ giới đầy đủ), gồm sáu vạn hai nghìn vị tỳ-kheo, ai nấy đều đã đạt đủ trí tuệ của bậc thánh và thần thông (năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biến hoá…), và đều là bậc trưởng lão. Có bốn vạn hai nghìn vị Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật, tu hành để cứu độ muôn loài), thuộc hàng như Phổ Thủ Đồng Chân (tức Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi; Đồng Chân: bậc giữ tâm trong sạch như trẻ nhỏ, chỉ vị Bồ-tát sắp kế thừa ngôi Phật). Tên các vị ấy là: Bồ-tát Sư Tử Anh, Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc), Bồ-tát Quang Thế Âm (tức Bồ-tát Quán Thế Âm), Bồ-tát Đắc Đại Thế, Bồ-tát Biện Tích, Bồ-tát Kiến Lập Viễn, Bồ-tát Sơn Đỉnh, Bồ-tát Sơn Tràng, Bồ-tát Vô Động, Bồ-tát Thiện Tư Nghị, Bồ-tát Sở Tư Thiện Nghị, Bồ-tát Tâm Dũng, Bồ-tát Tâm Chí, Bồ-tát Thiện Tâm, Bồ-tát Châu Tích, Bồ-tát Thạch Ma Vương, Bồ-tát Bảo Chưởng, Bồ-tát Bảo Ấn Thủ, Bồ-tát Thường Cử Thủ, Bồ-tát Thường Hạ Thủ, Bồ-tát Thường Tinh Tiến, Bồ-tát Ngự Chúng, Bồ-tát Đốc Tiến, Bồ-tát Trụ Ngôn Hành Tương Ứng, Bồ-tát Siêu Nguyện, Bồ-tát Lập Báo Đáp, Bồ-tát Đẳng Tư, Bồ-tát Khí Chư Ác Thú, Bồ-tát Độ Vô Lượng, Bồ-tát Độ Vô Động, Bồ-tát Hư Không Tạng, Bồ-tát Thượng Ý, Bồ-tát Trì Ý, Bồ-tát Tăng Ý, Bồ-tát Thuật Tường, Bồ-tát Chấp Tụng, Bồ-tát Nguyệt Quang, Bồ-tát Nguyệt Anh, Bồ-tát Quang Anh, Bồ-tát Quang Thủ, Bồ-tát Hoàn Nhược Can Quang, Bồ-tát Sư Tử Bộ Lôi Âm, Bồ-tát Biện Vô Ngại, Bồ-tát Diệu Biện, Bồ-tát Ứng Biện, Bồ-tát Độ Ý, Bồ-tát Hiển Nhật Nguyệt Quang, Bồ-tát Không Vô, Bồ-tát Chất Du, Bồ-tát Thường Tiếu, Bồ-tát Căn Hỷ, Bồ-tát Trừ Chư Cái, Bồ-tát Chuyển Nữ, Bồ-tát Chuyển Nam, Bồ-tát Chuyển Thai, Bồ-tát Bị Đức Khải, Bồ-tát Đại Tuệ, Bồ-tát Quang Diệm (?), Bồ-tát Chiếu Minh, Bồ-tát Vô Thọ, Bồ-tát Thọ Âm Vương, Bồ-tát Thâm Tạng, Bồ-tát Chúng Hương Thủ, cùng với tám vị chính sĩ (bậc chân chính, chỉ các Bồ-tát tại gia) như ngài Giải Phược; những vị như thế cả thảy bốn vạn hai nghìn.
Lại có Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), Thiên Đế (tức Đế Thích, vua cõi trời Ba mươi ba), Phạm Thiên (vị trời làm chủ cõi Phạm), Nhẫn Vương (?) (có lẽ chỉ vị vua trời làm chủ cõi Nhẫn, tức thế giới này), các vị ấy cùng với các vị trời khác, cả thảy sáu vạn người. Thiên tử Tu Thâm, thiên tử Thiện Trụ Ý, trời Đại Thần Diệu, trời Thiện Ý, trời Đại Lạc, những vị như thế cả thảy ba vạn người, đều để chí vào Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành của Bồ-tát, cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh).
Vua A-tu-luân (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên) tên Yến Cư (?) cùng với hai vạn ức A-tu-luân; có vua rồng biển cùng sáu vạn con rồng từ dưới biển lên. Cùng với vô số trời, rồng, quỷ thần, A-tu-luân, Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng, chuyên ăn rồng), Chân-đà-la (loài thần ca hát, hình dạng nửa người), Ma-hầu-lặc (loài thần mình rắn lớn) ở các phương khác, nhiều không thể kể xiết, đến trăm nghìn ức tải (tải: một đơn vị số cực lớn). Lại có tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia, đã thọ giới đầy đủ), huân sĩ, huân nữ (nam cư sĩ và nữ cư sĩ, tức người tu tại gia), nhiều không đếm được, đều cùng đến họp. Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức chân lý) rủ lòng thương, được vô số đại chúng quyến thuộc vây quanh, và Ngài thuyết pháp cho họ nghe.
Lúc ấy, Văn Thù Sư Lợi ở một mình trong phòng mình, ngồi yên lặng, nhập định (chính thọ: đi vào trạng thái định tâm một cách đúng đắn) trong tam muội "Không, không có tâm, lìa tâm". Văn Thù liền từ trong tam muội đứng dậy; vừa an ổn đứng lên thì vô lượng cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hoá) ở mười phương đều rung chuyển.
Văn Thù Sư Lợi tự nghĩ trong lòng: "Đấng Như Lai, Chí Chân (bậc chân thật tột cùng), Bình Đẳng Giác (bậc giác ngộ trọn vẹn, bình đẳng với tất cả), nay đang ở thế gian; tìm cầu trong đời thật rất khó gặp được, giống như hoa linh thuỵ (hoa ưu-đàm, loài hoa điềm lành rất hiếm, lâu lắm mới nở một lần), chỉ thỉnh thoảng mới xuất hiện mà thôi. Những gì Ngài hiển hiện ra thì khó theo kịp, khó sánh nổi, không phải tâm có thể nghĩ tới, không phải lời có thể diễn bày, sâu xa vi diệu, vượt hẳn mọi thứ, cao lớn vô lượng. Phật hiện ra ở đời, rốt cuộc không phải việc luống uổng; nhờ đó mà được nghe pháp, những kinh điển được nghe chưa từng là vô ích, như khiến chúng sinh dứt trừ khổ não; chân chính như vậy, chứ chẳng phải vô ích.
Nay ta nên đến chỗ Như Lai, đúng lúc mà thưa hỏi, tuỳ theo những điều được hỏi mà khiến mọi gốc công đức (đức bản: những việc lành làm nền tảng cho quả tốt về sau) được đầy đủ trọn vẹn. Giả như có người học theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát), khiến họ không nghi ngờ Phật pháp sâu xa vi diệu, thành tựu đạo nghĩa, che lấp hết cung điện của ma. Chúng sinh trong cõi Nhẫn (tức thế giới Sa-bà mà ta đang ở; gọi là Nhẫn vì chúng sinh ở đây phải chịu đựng nhiều khổ não) này, lòng dâm dục, giận dữ, ngu si rất thịnh, lìa xa pháp trong sạch, chỉ làm điều phi nghĩa, ngu đần, ngang ngược, lòng kiêu căng ngạo mạn, không có chút cung kính; những việc họ tu tập phần nhiều sai lệch, bỏ cả Phật, Pháp, Tăng. Nên khiến chúng sinh được nghe pháp như thế này, để làm trong sạch con mắt trí tuệ."
Bấy giờ Văn Thù lại nghĩ thêm: "Ta nên đến các thế giới chư Phật ở mười phương, mời gọi vô lượng trăm nghìn Bồ-tát, khiến họ cùng về họp chỗ Phật để nghe nhận kinh điển, chính thân họ chứng minh pháp nhẫn sâu xa này (pháp nhẫn: sự thấu hiểu và an nhiên chấp nhận chân lý)."
Văn Thù Sư Lợi nhập vào tam muội "Ánh sáng lìa nhơ, trang nghiêm thanh tịnh". Vừa nhập tam muội xong, liền khi ấy ở phương Đông, các thế giới chư Phật nhiều bằng ức lần số cát sông Hằng đều sáng rực, ánh sáng mát dịu, mềm mại, lìa nhơ, rạng rỡ. Ánh sáng trong sạch ấy chiếu khắp các cõi Phật mười phương: đông, tây, nam, bắc, bốn hướng phụ, trên và dưới; ánh sáng chiếu tới đâu cũng khắp cả như vậy, đều nhau không có chỗ nào khác biệt. Ở mười phương, những nơi u tối mờ mịt, những thành ấp bị che khuất, núi đá, tường vách, cây cối, hoa trái, núi Thiết Vi, núi Đại Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh thế giới), núi Mục Lân, núi Đại Mục Lân, núi Tuyết, núi Đen và núi Tu-di (ngọn núi lớn nằm giữa thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), đều được chiếu sáng, không chỗ nào không rạng rỡ, không có gì che chắn ngăn trở.
Bấy giờ, trong các thế giới chư Phật ở mười phương, mỗi phương đều có số cõi Phật nhiều bằng ức lần cát sông Hằng, các đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) hiện đang thuyết pháp. Vị thị giả (người hầu cận) bên mỗi đức Phật ấy đều hỏi Phật của mình: "Vì nhân duyên gì bỗng có ánh sáng lớn? Nó chiếu khắp thế giới; từ xưa đến nay chưa từng thấy nghe ánh sáng như thế, mát dịu êm ái, không ai không được nhờ ơn. Nay ánh sáng của Phật khiến thân mọi người an ổn, khiến tâm trong suốt, ai nấy đều được nâng đỡ, thuận theo thời không trái nghịch, không còn phạm vào dâm dục, giận dữ, ngu si nữa. Điềm lành này là do ý chỉ thánh thiện của ai dựng nên, mà ánh sáng toả ra rực rỡ đến như vậy?"
Các đức Phật Thế Tôn ấy thấy các thị giả thưa hỏi, đều im lặng không đáp. Ở các thế giới ấy, tiếng của trời, rồng, thần, tiếng của A-tu-luân, Ca-lưu-la tức chim cánh vàng, Kiền-thát-hoà (loài thần nhạc ở cõi trời, sống bằng hương thơm), tiếng người và phi nhân (loài không phải người như quỷ thần), tiếng chim bay, tiếng hươu nai, tiếng gió, mưa, nước, tiếng trong biển lớn, tiếng ca hát và đàn nhạc, tất cả những tiếng như vậy, nhờ uy thần của Phật, cũng đều lặng yên, không còn phát ra âm thanh; mọi tiếng vang đều trở nên yên ắng. Các thị giả thưa hỏi chư Phật như thế đến ba lần: "Xin Thế Tôn nói cho! Xin Ngài thương xót nhiều, làm cho an ổn nhiều, thương xót chư thiên và người đời; vì uy thần của ai mà phát ra những âm thanh này, và ánh sáng lớn chiếu khắp các cõi Phật?"
Khi ấy, chư Phật nhiều bằng ức lần số cát sông Hằng, mỗi vị từ cõi nước của mình, đồng thời cùng một tiếng, mỗi vị góp tiếng của mình lại, êm dịu rõ ràng, như thể từ một đức Phật mà phát ra nhiều lời dạy; miệng nói ra âm thanh như thế, cùng một lúc bảo các thị giả rằng: "Chư Phật Thế Tôn vừa phát tiếng xong, tất cả cõi Phật đều rung động, trăm nghìn nhạc cụ không ai đánh mà tự kêu; âm nhạc của chư thiên, nhân dân và A-tu-luân cũng như vậy. Những âm thanh ấy cũng diễn ra tiếng nói về vô thường (mọi thứ đều thay đổi, không bền), khổ, không (không có thực thể cố định), chẳng phải thân (thân này không phải là cái 'ta' thật); tiếng nói về không, vô tướng (không bám vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu tạo tác), hư vô, mơ hồ không nắm bắt được, bản vô (tức chân như: bản chất vốn không của mọi pháp); tiếng nói về bản tế (cội nguồn tận cùng của sự vật); tiếng nói về buông bỏ dâm dục, giận dữ, ngu si, không còn ba cõi (cõi Dục: nơi chúng sinh còn ham muốn; cõi Sắc: nơi còn thân hình vi tế; cõi Vô sắc: nơi chỉ còn tâm thức); tiếng nói về chân lý thật đúng như thế; tiếng nói về bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ (sáu hạnh tu chính của Bồ-tát); tiếng nói về thường biết hổ thẹn; tiếng nói về từ (thương yêu, ban vui), bi (xót thương, cứu khổ), hỷ (vui theo điều tốt của người), hộ (tức xả: buông bỏ, bình đẳng không thiên vị); tiếng nói về tuân theo tu hành, không buông lung. Những âm thanh như thế, nhiều vô kể, thường tuyên nói trăm nghìn nghĩa lý của pháp. Pháp được giảng ra như vậy khiến vô số người, ức trăm nghìn chúng, đứng vững nơi bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu), để chí vào đạo ý vô thượng chính chân (tâm cầu đạo giác ngộ cao tột, chân chính), và khai hoá pháp của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) cùng Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ), địa vị Đế Thích, Phạm thiên, thành Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng dùng chính pháp cai trị cả thiên hạ) cũng đều như thế."
Bấy giờ chư Phật bảo các thị giả: "Này các tộc tính tử (thiện nam tử: người con trai nhà lành, lời gọi người tu)! Các ông hãy im lặng, hỏi riêng việc này để làm gì? Việc này không phải là cảnh giới mà hàng Thanh văn, Duyên giác có thể với tới; chư thiên, người đời và A-tu-luân nghe việc này sẽ mê muội bối rối. Như Lai khen ngợi, tán tụng đức của ánh sáng này thì công đức ấy không thể nghĩ bàn; phước báo tích luỹ không ai xét lường được; nhờ sự học hỏi, tinh tấn và trí tuệ mới đạt đến ánh sáng rốt ráo này. Dù trong một kiếp (một khoảng thời gian cực kỳ dài) hay hơn một kiếp mà khen ngợi ánh sáng ấy cũng không thể nói hết, không thể tìm ra tận cùng của nó. Ánh sáng chói rực này, lòng từ bi phát ra từ nó, cao lớn như vậy đó!"
Các thị giả của chư Phật nghe lời khen ngợi ấy hai ba lần, lại càng khao khát, nên lại thưa lần nữa: "Kính xin các bậc đại thánh đúng lúc mà giảng rõ, thương xót nhiều, làm cho an ổn nhiều, xót thương chư thiên và người mười phương, cùng các chúng Bồ-tát học Đại thừa, khiến họ thành tựu gốc công đức."
Lúc ấy, chư Phật bảo các thị giả rằng: "Này tộc tính tử! Có một cõi nước tên là cõi Nhẫn, ở đó có Phật, hiệu là Thích-ca Văn Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), Minh Hạnh Thành (bậc đầy đủ trí tuệ sáng suốt và đức hạnh), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ mọi việc thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người theo đạo), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), là Phật Thế Tôn, ra đời trong thời ngũ trọc (năm thứ nhơ đục: thời đại xấu, kiến chấp sai, phiền não nặng, chúng sinh kém cỏi, tuổi thọ ngắn) rối ren.
Chúng sinh ở cõi ấy dâm dục, giận dữ, ngu si rất thịnh, kiêu mạn không biết kính trọng, bỏ đi đức tính chí hướng trong sạch, ôn hoà, lìa bỏ lòng hổ thẹn, chuyên làm những việc lầm lỗi, những điều ác. Những kẻ hạ liệt như thế, những người ngu đần, làm đủ các điều ác, cho nên sinh vào cõi ấy. Đức Phật ấy đã chứng đạo vô thượng chính chân, thành bậc tối chính giác (giác ngộ cao nhất) và giảng nói kinh pháp.
Ở đó có Bồ-tát tên là Văn Thù, sức lực rộng lớn, trí tuệ thánh không bờ bến, tinh tấn không ai sánh, uy lực biến hoá như vậy; khuyên bảo, mở bày cho các chúng Bồ-tát, khiến họ bước vào Đại thừa có đức cao không cùng tận; là cha mẹ của các Bồ-tát vậy! Vị ấy tuỳ thời thấu hiểu hết thảy các pháp, phân biệt câu chữ, trí tuệ không ngăn ngại, đã qua đến bờ bên kia (bờ giải thoát), tài biện luận không giới hạn, lại được tổng trì (năng lực nhớ giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không quên), thấu rõ căn bản của mọi chúng sinh, theo chỗ mình hiểu biết sáng suốt mà truyền bá; công đức ấy không thể nghĩ bàn. Vì thế vị ấy đi đến thưa hỏi Như Lai Chí Chân về những việc cần làm, để các Bồ-tát thành tựu gốc công đức, khiến các Bồ-tát tiến lên, thấu suốt và chuyên tâm nhớ nghĩ Phật pháp. Vị tộc tính tử Văn Thù Sư Lợi ấy, vì muốn mời các Bồ-tát, nên phát ra ánh sáng chân diệu đúng thời đúng lúc này, khiến vô số ức Bồ-tát ở mười phương cùng tụ hội, để cho họ được nghe nhận pháp mà đức Phật ấy giảng nói. Vì lý do đó mà ánh sáng hiện ra chiếu khắp các cõi Phật."
Thị giả thưa hỏi: "Tam muội định ấy tên là gì?"
Phật dạy: "Tên là Ánh sáng lìa nhơ, trang nghiêm thanh tịnh. Văn Thù Sư Lợi trụ trong định ý (trạng thái tâm định) ấy, phát ra ánh sáng thần diệu cao lớn, chiếu xa như vậy."
Bấy giờ các thị giả lại thưa Phật: "Chúng con từ xưa đến nay chưa từng thấy gặp điều như thế này: êm dịu, trong sáng, ôn hoà, âm thanh, chí nguyện, ánh sáng và tiếng vang vi diệu. Vì lý do đó, với lòng thương xót vô tận mà đúng thời phát ra ánh sáng. Thật tuyệt thay! Đạo đức vượt trội như vậy, ánh sáng không thể nghĩ bàn, khiến người vui mừng hớn hở, lại đến như thế sao!"
Phật dạy: "Này tộc tính tử! Lâu lâu mới phát ra ánh sáng lớn lao này, để tụ hội các Bồ-tát, giảng nói kinh điển, mở bày đạo lớn."
Bấy giờ ở mười phương, vô số không thể đếm, không thể nghĩ bàn, tám phương cùng trên dưới, mỗi phương đều có các cõi Phật nhiều bằng mười ức lần số cát sông Hằng, mỗi cõi đều có vô lượng chúng Bồ-tát không thể nghĩ bàn, đều đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, rồi tiến lên thưa: "Kính xin bậc đại thánh cho biết, đây là ánh sáng gì? Từ xưa đến nay chưa từng thấy nghe; đây là điềm báo trước của việc gì?"
Khi ấy chư Phật bảo các Bồ-tát: "Này tộc tính tử, có thế giới tên là Nhẫn, có Phật hiệu là Thích-ca Văn Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, hiện đang thuyết pháp. Ở đó có Bồ-tát tên là Phổ Thủ (tức Văn Thù), phát ra ánh sáng chói rực như vậy; ánh sáng ấy tên là 'Mời các Bồ-tát đều đến tụ hội'; đó là điềm lành của nó."
Bấy giờ các Bồ-tát mỗi vị thưa với Phật của mình: "Chúng con muốn đi đến cõi Nhẫn, kính gặp đức Năng Nhân (tức Phật Thích-ca; Năng Nhân là nghĩa của chữ Thích-ca: bậc có lòng nhân từ) Như Lai Chí Chân, cúi đầu lễ và thưa hỏi, thọ nhận những điều được nghe; cũng muốn tự mình gặp Văn Thù Sư Lợi và các Bồ-tát khác."
Đức Phật ấy đáp: "Hãy đi đi, tộc tính tử! Nay đúng là lúc."
Khi ấy, vô số Bồ-tát ở mười phương không thể nghĩ bàn, nhiều đến ức trăm nghìn cai (cai: đơn vị số cực lớn), như số bụi trần, chỉ trong khoảng thời gian một người lực sĩ co duỗi cánh tay, mỗi vị từ cõi Phật của mình bỗng biến mất, rồi có mặt ở cõi Nhẫn. Các Bồ-tát ấy, có vị rưới xuống các loại hoa mà đến chỗ Phật; có vị rưới xuống các thứ hương, tràng hoa, hương xoa; hoa sen xanh, hoa đỏ, vàng, trắng; hoa tín thoát tư di (?), hoa ngô đồng tu mạn (?); hoa mềm mại, hoa rất mềm mại; hoa phổ niệm, hoa đại phổ niệm âm (?); hoa nguyệt, hoa đại nguyệt, hoa duyệt lạc nguyệt (?). Các vị rưới xuống nhiều loại hoa như thế để cúng dường bậc Tôn quý mà đến chỗ Phật.
Có vị Bồ-tát dùng một âm thanh nói khắp ba nghìn đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ, do một đức Phật giáo hoá), khen ngợi công đức vô lượng của Như Lai mà đến chỗ Phật; có vị cùng quyến thuộc của Đế Thích, có vị cùng đoàn tuỳ tùng của Phạm thiên, có vị cùng hàng Tứ Thiên Vương, có vị như trời, rồng, quỷ thần, Kiền-thát-hoà cùng các quyến thuộc là ngọc nữ đánh nhạc; mỗi vị một vẻ biến hoá khác nhau mà đến chỗ Phật. Vừa đến trước Phật, thì trong ba nghìn đại thiên thế giới ở cõi Nhẫn này, mọi địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh đều được tiêu trừ, yên lặng không còn khổ não, được vui mừng tột bậc; đó đều là do uy thần của các Bồ-tát cảm ứng.
Chúng Bồ-tát ấy — nhiều đến trăm nghìn ức không thể kể xiết, không ai có thể nghĩ xét đếm được giới hạn — đến chỗ Phật Thích-ca Văn, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi quanh Phật ba vòng (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi đứng giữa hư không, liền nhập vào tam muội Ý Phổ Thân (?) (có lẽ tức tam muội hiện thân khắp nơi). Nhân đó, tự nhiên mọc ra những hoa sen cao bảy tầm (tầm: đơn vị đo dài, bằng khoảng một sải tay), màu sắc vô lượng; các vị liền lên ngồi trên đó trong thế kết già phu toạ (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi).
Bấy giờ, trưởng lão Đại Ca-diếp (một vị đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng về hạnh khổ hạnh) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải xuống đất, chắp tay khen ngợi Phật, rồi nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:
"Ngài khéo ban cho niềm vui mừng, công đức thật sự lìa mọi nhơ bẩn,
Ở mười phương, Ngài vượt trên mọi người, đã được tâm vắng lặng, thanh thản.
Ngài thấu rõ mọi việc làm, là bậc Tôn quý không ai sánh bằng,
Ngài mở đường, chỉ bày cho chúng con điều vô lượng, không thể nghĩ bàn.
Ngài khéo làm theo hạnh bố thí, giữ giới trải qua ức cai kiếp,
Những hạnh Ngài làm không ai bằng, đối với ba cõi không chút vướng mắc.
Sức nhẫn nhục, oai thế không cùng, sức của Ngài gồm có mười loại (thập lực: mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có),
Công đức an vui khó ai đạt tới, Ngài vì chúng con mà dứt lưới nghi ngờ.
Thấy chúng sinh chịu hoạn nạn khổ đau, nên Ngài chịu khổ hạnh trải nhiều kiếp,
Những việc làm không hề chán mỏi, tinh tấn càng thêm vô lượng.
Ngài bố thí rộng rãi không tiếc thứ gì yêu quý, cả con trai, con gái, vợ và thiếp,
Mọi thứ có trong đất nước, Ngài đều vui lòng đem ban cho được cả.
Ngài đã dứt mối hồ nghi của con; xưa kia Ngài bố thí voi, ngựa, xe cộ,
Đầu, mắt cũng không từ chối người xin, áo quần thì đến ức tải số.
Mọi thứ đáng để trang sức, Năng Nhân đều ban cho, cùng với đồ ăn thức uống,
Ngài thường vui thích bố thí, nên con muốn hỏi về chỗ an trụ.
Dẫu thân bị chặt ra từng khúc, Ngài lìa nhơ, không chút oán giận,
Sức nhẫn nhục bỏ hết kiêu mạn, xin Ngài nói ý nghĩa của điều này.
Ngài tu tập hạnh không, ý thường khéo suy nghĩ,
Ban cho công đức an vui, nên con hỏi cách diệt trần lao (phiền não làm nhơ và làm mệt mỏi tâm).
Ngài đã dứt tham dục, giận dữ, cùng phiền não tà kiến của chúng sinh,
Đã dứt hết sự tối tăm ngu si, không ưa ý tưởng về 'ta' và 'của ta'.
Ngài vứt bỏ mọi chỗ của sự hiện hữu (các cõi sinh tử), tu hành trăm nghìn kiếp,
Ngài chỉ rõ cội nguồn tận cùng của đạo, khiến con được nương về.
Trí tuệ thần diệu đưa qua bờ bên kia, những hạnh lành cần tu thì Ngài tu,
Ngài thấu rõ ý tưởng về 'ta', ưa thích tu tập pháp không,
Ở giữa người đời mà không vướng mắc, tâm hiền lành không nương dựa vào đâu,
Thiền định không thể nghĩ bàn, Ngài dứt nghi, bỏ hết bụi nhơ.
Thuở xưa Ngài tu tập các hạnh: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn,
Đã vào được thiền định và trí tuệ, thực hành lòng từ không ai sánh bằng.
Ngài vâng giữ đức hạnh không thể đếm, nhiều như nước sông biển,
Dung nhan thù thắng, đẹp đẽ vi diệu, xin Ngài cứu giúp che chở cho con.
Con xin quy mệnh (đem cả thân mạng nương về) đấng Thế Tôn, bậc lìa nhơ, không bỏ rơi ai,
Dẫu thân bị cắt rời từng đốt, Ngài vẫn bình đẳng thấy thân không có hình sắc.
Bậc Tôn quý dốc chí suy nghĩ đạo thuật, làm vui lòng chúng sinh, dứt lưới nghi,
Như núi không thể lay động, an trụ không còn luyến tiếc mong cầu.
Nếu ở cõi trời mà tu định, Ngài cũng không vướng vào các ngọc nữ,
Ở bất cứ nơi nào Ngài đi đến, chưa từng thấy bị phiền não che lấp.
Bản tính thù thắng không đổi khác, lời miệng nói ra cũng như vậy,
Đức Ngài rộng khắp như hư không, con cúi đầu lễ bậc Vô Thượng Tôn."
Bấy giờ trưởng lão Đại Ca-diếp dùng bài kệ ấy khen ngợi Phật xong, thưa: "Bạch Thế Tôn! Nay vì duyên cớ gì mà có ánh sáng lớn này chiếu khắp mọi nơi, lại còn hiện ra pháp thù diệu, khó theo kịp, chưa từng có như thế?"
Phật bảo Ca-diếp: "Vì sao ông lại chuyên tâm hỏi nghĩa này? Việc này không phải chỗ mà hàng Thanh văn, các thừa Duyên giác có thể với tới; chư thiên và người đời ở trong ấy há chẳng mê muội rối loạn sao? Giả như Như Lai trả lời câu hỏi này, thì tất cả đều mờ mịt không biết hướng về đâu."
Ca-diếp lại thưa: "Xin Phật nói cho, thương xót nhiều, làm cho an ổn nhiều, cứu giúp chư thiên và người mười phương."
Phật bảo Ca-diếp: "Hãy lắng nghe! Hãy khéo suy nghĩ! Ta sẽ nói cho ông."
Ca-diếp thưa Phật: "Dạ vâng, bạch Thế Tôn! Con mong muốn được nghe."
Phật bảo Ca-diếp: "Văn Thù Sư Lợi có tam muội tên là Ánh sáng khắp nơi, lìa nhơ, trang nghiêm thanh tịnh, và đã nhập vào định ý ấy. Vì thế mà phát ra ánh sáng, chiếu đến các cõi Phật mười phương nhiều bằng ức lần số cát sông Hằng, không nơi nào không được chiếu sáng. Ở mỗi cõi Phật trong mười phương, vô số, vô lượng, không thể nghĩ bàn, ức trăm nghìn cai chúng Bồ-tát được ánh sáng ấy mời gọi, đều đến tụ hội nơi cõi Nhẫn này, nên đến gần gũi. Họ đến trước mắt ta, đi quanh Phật ba vòng, cách mặt đất bảy tầm, ở giữa hư không hoá ra nhiều hoa sen vi diệu, thân ngồi ở trên đó."
Ca-diếp thưa Phật: "Có phải do ý chỉ thánh ấy mà rưới xuống các thứ hoa, trăm nghìn nhạc cụ không ai đánh mà tự kêu, và tất cả đại chúng đều hiện màu vàng ròng chăng?"
Phật dạy: "Đúng vậy, Ca-diếp! Đó là do uy thần của các Bồ-tát cảm động mà ra."
Ca-diếp lại thưa: "Bạch bậc đại thánh! Con hoàn toàn không thấy chúng Bồ-tát ở đâu cả."
Phật bảo Ca-diếp: "Tất cả hàng Thanh văn và Duyên giác đều không đủ sức để thấy. Vì sao vậy? Chúng Thanh văn và hàng Duyên giác chưa từng ở nơi ấy tu những hạnh đại bi, đại từ không cùng tận như thế này, chưa hiển hiện nghĩa không bờ bến; bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (thiền định), trí tuệ cũng vậy; sự tuân theo tu tập chí tính không bằng được Bồ-tát. Các Bồ-tát này đã nhập vào tam muội Biến nhập chư thân (đi vào khắp các thân), mỗi vị đều hiện ra các thân; hình tướng của những thân ấy, hàng Thanh văn, Duyên giác không thể thấy, chỉ có Như Lai mới thấy được thôi; người đã được định ấy cũng có thể thấy! Nếu có Bồ-tát tu tập trên đất đạo này, đang ở trong Đại thừa, mà vị tộc tính tử ấy còn không thể thấy, huống gì Thanh văn, Duyên giác làm sao thấy được? Không có lẽ ấy."
Ca-diếp thưa Phật: "Bồ-tát có mấy việc để thấu suốt hạnh này? Dùng gốc công đức nào để đạt được tam muội Biến nhập chư thân?"
Phật bảo Ca-diếp: "Bồ-tát có mười pháp mà được tam muội Biến nhập chư thân. Mười pháp ấy là gì? Một là chí tính trong sạch ôn hoà, những điều mình xây dựng đều thông suốt, không bỏ rơi bất cứ loài chúng sinh nào. Hai là không xa rời lòng đại bi không cùng tận. Ba là luôn thấu rõ sự vướng mắc của các ý tưởng, tuyên nói tính chất của các pháp Phật mà không hấp tấp nóng nảy. Bốn là khi giảng nói điều gì thì không có ý khinh mạn, không nói những chỗ thiếu sót của bậc Thanh văn, Duyên giác, không ham muốn theo lối học ấy, mà để chí vào Đại thừa. Năm là mọi thứ mình có đều đem bố thí mà không keo kiệt, buông bỏ cả những gì yêu quý, cả thân thể và mạng sống mình tham luyến, huống gì những việc khác không ích lợi cho mình. Sáu là gìn giữ trải qua vô lượng hoạn nạn sinh tử, mà trong lòng không vội vã, không lười biếng mỏi mệt. Bảy là những hạnh bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ mình tu đều không giới hạn, muốn làm cho đầy đủ các hạnh độ vô cực (ba-la-mật: các hạnh đưa người qua bờ giải thoát, tu đến mức trọn vẹn tột cùng). Tám là đối với các hạnh độ vô cực cũng không có vọng tưởng. Chín là nghĩ: 'Ta sẽ khuyến khích tất cả chúng sinh đứng vững trong Phật pháp, rồi sau mới đến ngồi dưới cây Phật (cội cây bồ-đề, nơi thành đạo).' Mười là lại xét thấy trong Phật đạo không có chúng sinh. Đó là mười pháp; Bồ-tát thực hành thì đạt được tam muội Biến nhập chư thân."
Ca-diếp thưa Phật: "Thật là điều chưa từng có, mà tất cả hàng Thanh văn và các thừa Duyên giác chưa thể phát được dù chỉ một tâm hạnh như thế! Giả như tất cả chúng sinh đều đứng ở bậc A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), còn chưa thể với tới, huống gì là biết được các pháp Phật và gọi được tên tam muội này? Làm sao có thể nhập vào được? Chưa từng có điều ấy."
Ca-diếp lại thưa: "Con mong được thấy các Bồ-tát này. Vì sao vậy? Nếu được tận mắt thấy những bậc chính sĩ như thế, thì thật là niềm vui mừng lớn."
Phật bảo Ca-diếp: "Hãy im lặng, chờ đợi! Văn Thù nay sắp đến, sẽ khiến các Bồ-tát từ tam muội đứng dậy, rồi sau đó ông mới thấy được họ. Này Ca-diếp, nay giả như ông bày ra trăm nghìn phương tiện, tam muội để suy xét tìm các Bồ-tát này, cũng không thể biết được nơi họ đi lại cư trú, uy nghi và lễ tiết của họ."
Khi ấy, Ca-diếp nghe nói nghĩa này, liền nương uy thần của Phật, nhờ thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hoá tự tại) của mình, chuyên tâm vào sức định, nhập vào hai vạn tầng định, lại dốc chí muốn thấy lễ nghi mà các Bồ-tát ấy thực hành là thế nào, nhưng hoàn toàn không thấy được nơi họ đi lại cư trú, không biết họ tiến lui, qua lại, xoay vần, đứng yên, đi kinh hành (đi chậm rãi qua lại để tu tập) ra sao, giảng nói điều gì, khai hoá và cứu độ chúng sinh thế nào! Mờ mịt chẳng thấy gì. Ông từ tam muội đứng dậy, lại tiến lên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, thật khó theo kịp! Thật đáng kinh ngạc. Vừa rồi con nhập vào hai vạn tầng định để tìm các Bồ-tát mà không biết họ ở đâu. Chưa thành tựu trí tuệ thông suốt của bậc toàn trí, thì làm sao đạt được định ý tam muội vắng lặng như thế này, rồi mới đạt được bậc vô thượng chính chân tối chính giác? Nếu là thiện nam, thiện nữ, ai thấy sự biến hoá này mà lại không phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân? Bạch Thiên Trung Thiên (trời trong các trời, danh xưng tôn kính Phật)! Nếu có Bồ-tát cầu tam muội Thông nhập chư thân này, thì hãy mặc áo giáp giới đức, tự lập lời thề, tâm không nên xa rời định tam muội này."
Phật bảo Ca-diếp: "Đúng vậy, đúng vậy! Như lời ông nói. Tam muội này không phải chỗ mà các bậc Thanh văn, Duyên giác có thể với tới, huống gì là các loài chúng sinh phàm phu khác?"
Bấy giờ hiền giả Xá-lợi-phất (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) tự nghĩ trong lòng: "Như Lai khen ngợi, trong những người có trí tuệ, Ngài khen ta là bậc nhất; ta thử tìm xem nơi các Bồ-tát này đi lại cư trú như thế nào?"
Khi ấy Xá-lợi-phất nhập vào ba vạn tam muội để xem các Bồ-tát ở đâu, nhưng đều không thể thấy, cũng không thể biết được bóng dáng, tiếng vang, hình tướng, hay điềm lành của họ như thế nào.
Tôn giả Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu lẽ không bậc nhất) tự nghĩ trong lòng: "Ta thử lại tìm xem các Bồ-tát ở đâu?" Ông dùng sức tam muội, nương ý chỉ thánh của Phật, nhập vào bốn vạn tầng định, muốn thấy họ nhưng không thể thấy, không biết chỗ họ tiến lui, qua lại, kinh hành, ngồi, đứng.
Khi ấy Tu-bồ-đề từ tam muội đứng dậy, tiến đến chỗ Phật, gieo mình dưới chân Phật mà tự thưa rằng: "Như Lai khen con là bậc nhất về hạnh không, vậy mà con còn không đạt được định tam muội này. Giả như ba nghìn thế giới biến thành một cái trống lớn, có người trượng phu đến, sức lực rất mạnh, cầm lấy núi Tu-di; con đang trụ trong định tam muội ở trước mặt người ấy, người ấy giơ núi Tu-di đánh vào trống lớn suốt một kiếp không ngừng, cũng không thể làm rối loạn khiến tâm con lay động chút nào. Sức thần thông về hạnh không của con cao lớn như vậy. Tiếng trống cực lớn, vang suốt mười phương, suốt một kiếp không dứt, mà con vẫn không hề động, tiếng không lọt vào tai, huống gì khiến con ra khỏi tam muội — không có lẽ ấy. Việc thực hành hạnh không của con vượt trội đến thế. Vậy mà vừa rồi, con nhập bốn vạn tam muội khắp các định ý, trong tâm muốn xét tìm chúng Bồ-tát mà hoàn toàn không thấy được.
Bạch Thế Tôn! Giả như con sớm biết trí tuệ của các Bồ-tát, đạo đức vượt trội, sáng rỡ như thế này, thì vì mỗi một người, dù phải ở trong địa ngục lớn bị thiêu đốt suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng, con cũng chịu đựng khổ não ấy để cầu đạo Bồ-tát, không bỏ, không xa rời trí tuệ cao lớn không thể nghĩ bàn như vậy. Giả như thân con chưa đạt đến lậu tận ý giải (dứt sạch phiền não, tâm được giải thoát), thì trong vô số kiếp con cũng chịu ở trong sinh tử khổ nhọc, trọn không xa lìa trí tuệ lớn không cùng tận như thế."
Bấy giờ Phật khen Tu-bồ-đề rằng: "Hay thay, hay thay! Đúng như lời ông nói; chí tính ông ôn hoà nhân hậu nên mới khen ngợi lời này. Giả như nay ông không dùng thân này mà nhập diệt độ (niết-bàn: dứt hẳn sinh tử), thì nhờ gốc công đức này, ông sẽ làm Chuyển luân vương nhiều lần như số cát sông Hằng, dùng chính pháp mà cai trị, rồi sẽ thành đạo vô thượng chính chân, làm bậc tối chính giác. Lại nữa, Tu-bồ-đề! Các loài chúng sinh trong ba nghìn đại thiên thế giới có nhiều không?"
Tu-bồ-đề thưa: "Rất nhiều, rất nhiều! Bạch Thiên Trung Thiên!"
Phật dạy: "Giả sử tất cả chúng sinh đều đầy đủ trí tuệ như Xá-lợi-phất, đều bậc nhất về hạnh không như Tu-bồ-đề, những bậc đại Thanh văn như thế nhiều đến ức trăm nghìn không thể kể xiết, nếu muốn thấy các Bồ-tát này cũng không thể thấy được. Vì sao vậy? Vì hàng Thanh văn, Duyên giác không thể tu hành theo giáo pháp như thế này. Những cử động, tiến dừng của các bậc Bồ-tát đại sĩ như vậy, không phải là điều mà người có khí lượng nhỏ, theo thừa thấp kém có thể với tới."
Khi giảng nói pháp này, tám vạn bốn nghìn chư thiên và người đời đều phát tâm cầu đạo vô thượng chính chân; ba nghìn đại thiên thế giới đều chấn động mạnh.
Văn Thù Sư Lợi đang ở trong phòng mình, trong lòng nghĩ rằng: "Nay các Bồ-tát đều đến dự đại hội, số ấy vô số, đến ức trăm nghìn cai. Ta lại nên khiến chúng chư thiên đều đến tụ họp."
Bấy giờ Văn Thù liền theo đúng hình tướng ấy mà nhập tam muội, hiển hiện thần túc. Liền đúng như điều đã nghĩ, ngay lúc ấy hoá ra tám vạn bốn nghìn ức trăm nghìn hoa sen đỏ bằng báu, lớn như lọng che xe, lá bằng vàng tía, cuống bằng bạc trắng, đài hoa bằng lưu ly xen lẫn mã não, hạt sen bằng xà cừ và các thứ châu báu quý lạ. Ngài hoá ra các Bồ-tát đều ngồi trên đó, thân màu vàng tía, đủ ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp trên thân của bậc vĩ nhân), dáng vẻ xinh đẹp đoan chính, uy thần rực rỡ. Lại nữa, ánh sáng của hoa sen và các vị Bồ-tát hoá hiện chiếu đến cõi trời Tứ Vương, cõi trời Đao-lợi (cõi trời Ba mươi ba, nơi Đế Thích ở), trời Diệm (cõi trời Dạ-ma), trời Đâu-thuật (cõi trời Đâu-suất, nơi Bồ-tát Di-lặc ở), trời Vô Kiêu Lạc (tức trời Hoá Lạc), trời Hoá Tự Tại (tức trời Tha Hoá Tự Tại), trời Phạm, trời Đại Phạm, trời Phạm Ca-di, trời Phạm Mãn, cho đến trời Nhất Thiện (?), khắp đến các cung điện của trời Dục hành (các cõi trời thuộc cõi Dục) và trời Sắc hành (các cõi trời thuộc cõi Sắc) trong ba nghìn đại thiên thế giới. Các Bồ-tát ngồi trên những hoa sen, đi khắp mười phương không sót nơi nào, đều nói ra tiếng pháp, khai hoá rất nhiều. Các Bồ-tát ấy đều đi khắp ba nghìn đại thiên thế giới mà bảo rằng, và tụng lời khen ngợi:
"Chư Phật vượt hơn cả mặt trời, mặt trăng, rất lâu xa mới hiện ra ở đời,
Giống như hoa linh thuỵ, nhưng còn khó gặp hơn thế nữa.
Thích Sư Tử (Phật Thích-ca, ví như sư tử trong loài người), bậc tôn quý của loài người, nay đã hiện ra ở đời,
Đúng thời giảng nói kinh điển, diệt sạch hết thảy khổ đau.
Sự vui sướng trên cõi trời, làm sao được lâu dài,
Rồi lại rơi xuống địa ngục, vì thế lại chịu vô lượng khổ não.
Nếu đắm theo tham dục, ân ái càng thêm bốc mạnh,
Ba cõi không có an vui, chớ để chí vào vực sâu sinh tử.
Người trí được mở mắt; đời có Phật khó mà gặp được,
Buông lung không tỉnh ngộ, thì không thể diệt các khổ hoạn.
Hãy mau đến gặp bậc Chính Giác, lắng nghe nhận lấy pháp vô thượng,
Khi bậc tôn quý của loài người đã nhập diệt, há chẳng tan nát buồn rầu sao?
Kẻ rong ruổi buông thả theo ý mình, sẽ mắc nạn lưới ma,
Làm sao mà được giải thoát, mê lầm mất đường chính.
Nếu người đời trước có phước, thì có thể nói nghĩa này cho nghe,
Phật xét thấy tận cội nguồn, đủ ba mươi hai tướng vi diệu.
Những người khác không đủ sức, cũng không ai che chở được,
Chỉ có Phật, bậc anh hùng ở đời, lòng từ không thể nghĩ bàn.
Trăm nghìn kiếp tạo các hạnh, vô lượng không thể nghĩ bàn,
Tích luỹ trí tuệ tôn thánh, Thích Sư Tử thật cao vời.
Nay giảng pháp tôn quý bậc nhất, nghĩa lý sâu xa khó đạt tới:
Chúng sinh không thể nắm bắt được, không có thọ mạng, cũng không có người.
Nên vứt bỏ chấp thường (cho rằng mọi thứ còn mãi), chấp đoạn diệt (cho rằng chết là mất hẳn) cũng vậy,
Bỏ hết thảy mọi ý tưởng, vì đại chúng mà tuyên nói pháp.
Chỉ bày cội nguồn chân thật, đối với đời không có gì vướng mắc,
Cái không ấy không có ý tưởng, không khởi lên các nguyện cầu.
Không hình tướng, không chỗ nương dựa, không sinh khởi, cũng không diệt mất,
Đến mà không từ đâu đến; bậc có mắt sáng (Phật) nói pháp là như vậy.
Không tướng, không sinh ra, vốn trong sạch, không có hình dạng,
Không thấy được, không có điềm tướng, không nghĩ là có điều gì được nói.
Xét chúng sinh vốn không sinh, cũng không có ai chết,
Con người vốn không sinh khởi, cũng không có diệt độ.
Dùng âm thanh nói kinh pháp, mà pháp không có chỗ chứa nhóm,
Nhờ văn tự mà gọi là pháp; đó là điều bậc Đạo Sư (người dẫn đường, chỉ Phật) đã nói.
Không vướng vào gió, cũng không nương vào nước, lửa,
Không tưởng nhớ đến đất; đó là điều bậc mắt sáng khen ngợi.
Sắc (thân và vật chất), thống dương (cảm thọ: cảm giác khổ, vui…), tư tưởng (ý tưởng, nhận biết), sinh tử hành (các hoạt động tạo tác của tâm dẫn đến sinh tử) cũng vậy,
Nói đến thức (sự nhận biết phân biệt) cũng là không; năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) không có chỗ ở.
Mắt, tai, mũi, cùng với miệng, thân và ý,
Phân biệt ra thì vốn trong sạch, trống không, mà cái không ấy cũng không thể nắm bắt.
Sắc, tiếng, vị, các mùi hương, sự xúc chạm trơn mịn, và những gì ý ưa thích,
Đều từ ý tưởng mà sinh ra, mà ý tưởng cũng tự nhiên là không.
Cõi Dục và cõi Sắc, cõi Vô sắc cũng như vậy,
Phân biệt ra thì như ảo ảnh, không thật, cũng không có hình.
Bậc Chính Giác là như thế, vì người mà giảng nói pháp,
Diệt trừ mọi khổ hoạn; hãy mau đến chỗ bậc Đạo Sư."
Các vị Bồ-tát hoá hiện nói xong bài tụng này ở ba nghìn đại thiên thế giới, mọi người đều được nghe; có chín mươi sáu ức người trời Dục hành, người trời Sắc hành xa lìa trần cấu, đối với các pháp được pháp nhãn tịnh (con mắt pháp trong sạch: thấy rõ chân lý lần đầu, bước vào hàng thánh), hai vạn người được lìa dục, ba mươi ba vị thiên tử đời trước đã gieo trồng gốc công đức, đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (vô sinh pháp nhẫn: thấu hiểu và an trụ vững chắc nơi chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt).
Đúng lúc ấy, vô số ức trăm nghìn na-thuật (na-thuật: đơn vị số cực lớn) thiên tử được các vị Bồ-tát hoá hiện khuyến khích, liền đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi quanh Phật ba vòng, rồi lui đứng một bên, dùng hoa sen xanh, đỏ, vàng, trắng cõi trời, hoa ý của chư thiên rải lên Như Lai, đốt các thứ hương danh tiếng, ở giữa hư không trổi nhạc trời. Bấy giờ các thiên tử tụ hội rất đông, không thể kể xiết, đầy kín khắp bốn châu này — châu Phất-vu-đãi ở phía đông, châu Diêm-phù-đề ở phía nam (nơi loài người chúng ta ở), châu Câu-da-ni ở phía tây, châu Uất-đan-viết ở phía bắc — chật đến không còn kẽ hở, nếu ném cây gậy lên thì không rơi xuống đất được. Các vị trời ấy uy thần tôn trọng, chí hướng tiết tháo cao cả; trong cõi bốn phương, hoa và hương chất lên cao đến đầu gối.
Bấy giờ thiên tử Thiện Trụ Ý, cùng trời Ly Cấu, trời Hoài Sỉ, ba vị trời này cùng chín mươi sáu ức chư thiên quyến thuộc, đều để chí vào Đại thừa, đến chỗ Văn Thù Sư Lợi, đứng ở ngoài phòng. Văn Thù Sư Lợi ở trong phòng mình, lấy hết các hoa ấy cúng dường Như Lai, khiến trong hư không của cõi đại thiên thành một mái che bằng hoa đan kết với nhau; ánh sáng của các hoa ấy chiếu khắp cõi Phật, không nơi nào không đến.
Văn Thù Sư Lợi tâm ý an hoà, nhã nhặn, từ tam muội đứng dậy, liền ra khỏi phòng, lui đứng một bên, rồi búng ngón tay — tiếng búng tay ấy làm ba nghìn đại thiên thế giới chấn động sáu lần — ngay lúc ấy từ mặt đất hiện ra một toà cao lớn, làm bằng vô số châu báu xen lẫn, trên trải vô số y phục. Toà cao ấy lại có ánh sáng uy nghi cao lớn, chiếu khắp vùng xa xôi đến trăm nghìn do-tuần (do-tuần: đơn vị đo đường xa của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), che lấp ánh sáng của các thiên tử khiến họ trở nên tối mờ. Văn Thù Sư Lợi liền ngồi lên toà ấy.
Khi ấy thiên tử Thiện Trụ Ý thấy Văn Thù ngồi, liền cúi đầu lễ dưới chân Ngài, rồi lui đứng một bên; tất cả chư thiên cũng đều làm như vậy. Văn Thù Sư Lợi tự nghĩ trong lòng: "Ta nên cùng ai ở trước Thế Tôn mà vấn nạn, bàn luận? Nên khiến cho thông suốt những câu chữ không thể nghĩ bàn: dấu vết khó hiểu của căn khí thích ứng (?), dấu vết không có gì, dấu vết không vướng mắc, dấu vết không vứt bỏ, dấu vết không thể nắm bắt, dấu vết không có gì để nói, dấu vết sâu xa vi diệu, dấu vết chân lý, dấu vết thành tín, dấu vết không ngăn ngại, dấu vết không bị phá hoại, dấu vết của không, dấu vết vô tướng, dấu vết vô nguyện, dấu vết của bản vô, dấu vết không trụ vào bất cứ pháp nào, dấu vết tuyên bày giáo pháp đạo vô cùng tận, dấu vết của bản tế, dấu vết tôn quý cao tột, dấu vết không có chỗ vào, dấu vết của pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, cảnh giới của chân lý), dấu vết không hình tướng, dấu vết không gì sánh được, dấu vết chứng ngang hư không, dấu vết không nâng lên, dấu vết không hạ xuống, dấu vết giáo pháp của Phật, dấu vết đạt đến thánh chúng, dấu vết trí tuệ đầy đủ, dấu vết ở trong ba cõi không ai sánh bằng, dấu vết đi khắp các pháp mà giảng nói sự không sinh khởi, dấu vết đối với các pháp đạo không đạt đến chỗ nào, dấu vết của Đế Thích và Phạm thiên, dấu vết tu tập dũng mãnh, dấu vết đối với mọi pháp không bị che lấp, dấu vết câu mà không phải câu, dấu vết vượt qua mọi câu chữ, vượt khỏi căn khí của Thanh văn."
Văn Thù Sư Lợi lại nghĩ thêm: "Thiên tử Thiện Trụ Ý đã từng tu hạnh ở chỗ các đức Phật quá khứ, gieo trồng nhiều gốc công đức, đã vào được pháp nhẫn sâu xa, tài biện luận không ngăn ngại; nay ta nên cùng vị này ở trước Thế Tôn mà vấn nạn, đàm luận." Bấy giờ Văn Thù nói với thiên tử Thiện Trụ Ý: "Nay nhân giả (lời gọi tôn trọng người đối diện) đã vào pháp nhẫn sâu xa, ta muốn cùng nhân giả đàm luận việc."
Thiên tử Thiện Trụ Ý thưa với Văn Thù Sư Lợi: "Con xin cùng nhân giả đàm luận vậy! Giả như không có lời nói, không diễn ra lời đàm luận, không mong cầu sự đáp lại; như không hỏi về Phật, Pháp, Thánh chúng; không Thanh văn, không Duyên giác, không Phật đạo; không đầu không cuối, không sinh tử, không nê-hoàn (niết-bàn: cảnh giới dứt hết khổ đau, sinh tử); không thiện, chẳng phải không thiện; không tội, không phải không tội; không hữu lậu (phiền não rỉ chảy, còn trong vòng sinh tử), không phải không hữu lậu; không có đời này, không có vượt khỏi đời; không hợp, không tan; không mở ra, không phát khởi; không diễn bằng văn tự, không phải âm thanh có thể nói hết ý."
Văn Thù Sư Lợi nói với thiên tử Thiện Trụ Ý: "Điều ta giảng nói cũng sẽ như vậy! Giả như nhân giả hoàn toàn không nghe, cũng không ưa thích, không thọ nhận, không đọc tụng, không nhớ nghĩ, không biết, cũng không phân biệt, không giữ lấy, không buông bỏ, cũng không có gì để nghe, không vì người khác mà tuyên nói, không giảng nói pháp, không khiến chúng sinh ở trong sinh tử hay đến diệt độ. Vì sao vậy? Chư Phật Thế Tôn nhờ không có văn tự mà chứng đạo vô thượng chính chân, làm bậc tối chính giác. Tuy gọi là có tâm, nhưng thật không có tâm; không hiện ra cái 'ta', cái tên ấy không có chỗ ở."
Thiên tử lại hỏi Văn Thù Sư Lợi: "Nhân giả giảng nói thì con sẽ lắng nghe thọ nhận. Bạch Văn Thù Sư Lợi! Xin đúng thời mà tuyên bày, khiến lòng chúng con vui mừng. Các thiên tử muốn nghe tôn giả diễn nói pháp, tuyên bày về bản tế."
Văn Thù Sư Lợi lại nói với Thiện Trụ Ý: "Pháp ta tuyên nói thì không khiến phải lắng nghe, không khiến phải thọ nhận. Vì sao vậy? Người muốn nghe pháp là vì nhận lấy cái 'ta', bám vào người và thọ mạng, nên mới muốn nghe pháp. Này thiên tử, giả như theo ý nghĩ điên đảo, nhận lấy điều hư dối, cho rằng mình có cái 'ta', tham luyến thân, cho là có thật, thì liền có ý nghĩ ấy: 'Người kia nói, ta nghe.' Vì nương dựa như vậy nên có ba sự vướng mắc ngăn ngại. Ba điều ấy là gì? Một là ôm lòng điên đảo, bám vào cái 'ta'. Hai là không thuận theo lời dạy, cho rằng có người khác. Ba là nghĩ đến việc nhận pháp, muốn có điều gì đạt được. Đó là ba sự ngăn ngại. Này thiên tử, giả như không cho rằng có cái 'ta', làm trong sạch ba chỗ (tam trường), mới gọi là nghe pháp: không tưởng đến sự đáp lại, không suy nghĩ, không suy xét. Ba chỗ ấy là gì? Một là không thấy có người, cũng không tưởng đến sự đáp lại. Hai là không có pháp, không mong cầu gì. Ba là không có cái 'ta', không có gì để mong mỏi. Này thiên tử, nếu nghe pháp như vậy, thì đó là nghe một cách bình đẳng, không phải nghe theo lối sai lệch."
Thiên tử Thiện Trụ Ý khen Văn Thù rằng: "Hay thay, hay thay! Ngài nói lời ấy thật hay; người trụ vào lời nói ấy thì không thối lui."
Văn Thù đáp: "Hãy thôi, thiên tử! Chớ có tưởng nghĩ rằng Bồ-tát thối lui. Vì sao vậy? Nếu có Bồ-tát khi thành tối chính giác, cũng không có đạo nào để đạt được."
Thiên tử lại hỏi: "Người tâm không vững chắc thì do đâu mà thối lui?"
Văn Thù đáp: "Bị dâm dục, giận dữ, ngu si xoay chuyển, nên gọi là chuyển (thối lui). Bị sự mong cầu đáp lại xoay chuyển; bị sáu mươi hai mối nghi tà kiến (sáu mươi hai kiến chấp sai lầm của ngoại đạo về cái 'ta' và thế giới) xoay chuyển; bị vô minh (sự tối tăm, không thấy rõ chân lý) xoay chuyển; bị cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc xoay chuyển; bị cảnh giới của Thanh văn, Duyên giác xoay chuyển; bị các ý tưởng về nên và không nên xoay chuyển; bị các kiến chấp vọng tưởng về thọ nhận, nắm giữ xoay chuyển; bị kiến chấp sai lầm về tiến lui ở các nơi xoay chuyển; bị kiến chấp thường còn và đoạn diệt xoay chuyển; bị sự tiến, không tiến, hợp, tan xoay chuyển; bị kiến chấp về ta, người, thọ mạng xoay chuyển; bị kiến chấp mong cầu những điều vừa ý vui thích xoay chuyển; bị kiến chấp điên đảo cho rằng thân ta là thường còn, trong sạch, an ổn xoay chuyển; bị các ý nghĩ vướng ngại ấy xoay chuyển; bị tham luyến thân, các thói quen, các cách nhìn xoay chuyển; bị sáu mươi hai kiến chấp, các thứ che lấp mê mờ — tham dục, sân giận, ngủ nghỉ mê muội, trạo cử đùa giỡn (tâm xao động, buông lung), hồ nghi (năm thứ che lấp tâm) — xoay chuyển; bị ấm, chủng, các nhập (các yếu tố cấu thành thân tâm: năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập tức sáu căn và sáu trần) và tứ đại (bốn yếu tố vật chất: đất, nước, lửa, gió) xoay chuyển; bị ý tưởng xoay chuyển.
Tưởng rằng: 'Có Phật, Pháp, Tăng; ta sẽ thành Phật', nên gọi là thối lui. 'Ta sẽ nói pháp, độ thoát chúng sinh, đạt được trí tuệ thánh', vì ý tưởng ấy mà bị xoay chuyển. Giả như vâng giữ tu tập mà tưởng đến mười lực, mười tám pháp bất cộng của chư Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai), cũng tưởng đến căn, lực (năm căn và năm lực: tín, tấn, niệm, định, tuệ) và bảy giác ý (bảy yếu tố giúp giác ngộ), cũng bám vào tướng tốt, lại vọng tưởng làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, thành tựu chúng Thanh văn, thì đó là thối lui. Hết thảy những gì nên và không nên, có ý tưởng và không có ý tưởng — này thiên tử, giả như người tu hạnh Bồ-tát đối với những điều thối lui ấy mà không thối lui."
Hỏi rằng: "Thế nào là không thối lui?"
Đáp rằng: "Thông suốt trí tuệ của Phật thì không thối lui; với không, vô tướng, vô nguyện thì không thối lui; thực hành nơi bản vô thì không thối lui; đối với pháp giới mà thấu rõ bản tế thì không thối lui. Vì sao vậy? Vì thực hành bình đẳng, nên không thối lui."
Thiên tử Thiện Trụ Ý lại hỏi: "Thưa Văn Thù Sư Lợi! Như lời nhân giả nói, giả như đối với các pháp mà có nên và không nên, có ý tưởng và không có ý tưởng, bám vào Phật đạo, thì cũng giống như ma. Vì sao vậy?"
"Vì cho rằng có pháp."
Lại hỏi: “Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) có thoái chuyển (lùi bước, rời bỏ con đường đã tu) hay không thoái chuyển?”
Ngài Văn-thù (tức Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) đáp: “Không phải là có thoái chuyển, cũng không phải là không thoái chuyển.”
Lại hỏi: “Thoái chuyển khỏi cái gì?”
Đáp: “Đều do mọi sự tiếp nhận đều là hư giả. Sự tiếp nhận hư giả ấy có là vì có nguyên nhân mới tiếp nhận. Nếu đối với các sự tiếp nhận mà không nhận, không bỏ, cũng không vì thế mà lo sợ, chán ghét, thì có thể lùi khỏi sự tin chấp vào mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) (?). Khi giảng giải kinh đạo thì không nói là có, không nói là không, mà lời nói cũng không dừng ở đâu. Vì sao vậy? Nếu thoái lui mà nghĩ rằng cái này có, cái này không, thì rơi vào chỗ thiếu sót. Nếu nói là có thì thành chấp thường (cho rằng mọi thứ tồn tại mãi), nếu nói là không thì rơi vào đoạn diệt (cho rằng mọi thứ dứt mất hẳn). Đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức chân lý như thật) Chí Chân (bậc chân thật tột cùng), Đẳng Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) khi nói kinh pháp thì không tuyên nói đoạn diệt, không giảng giải thường còn, không khởi tưởng về các pháp.”
Khi nói pháp này, một vạn vị thiên tử (con trai các vị trời, tức các vị thần ở cõi trời) đạt được vô sở tùng sinh pháp nhẫn (sự nhận biết vững chắc rằng mọi pháp vốn không thật sự sinh ra, không từ đâu mà sinh, tâm an trú không lay động).
Lúc ấy thiên tử Thiện Trụ Ý thưa với ngài Văn-thù: “Chúng ta nên cùng đến chỗ Như Lai, ra mắt, cúi đầu lễ, xin thưa hỏi điều mình muốn hỏi. Vì sao vậy? Vì Như Lai Chí Chân dứt được mọi mối nghi ngờ trói buộc.”
Văn-thù-sư-lợi đáp thiên tử: “Hãy đợi một chút, chớ có vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, không đúng sự thật). Ngay bây giờ như thế này, ngài sẽ thấy Như Lai.”
Lại hỏi: “Phải đợi ở đâu?”
Đáp: “Hiện đang ở ngay trước mặt.”
Lại hỏi: “Cái gì ở ngay trước mặt?”
Đáp: “Hư không vậy.”
Thiện Trụ Ý hỏi ngài Văn-thù: “Như Lai ở đâu?”
Đáp: “Vẫn đang ở ngay trước mặt.”
Lại nói với ngài Văn-thù: “Nay tôi không thấy Như Lai.”
Văn-thù đáp: “Muốn thấy các Như Lai thì phải quán xét như thế này. Nếu có ai hỏi: ‘Ai đứng ở trước mặt?’ thì nên trả lời: cõi hư không. Đứng trước mặt vậy thôi, nên quán Như Lai như cõi hư không. Vì sao vậy? Vì mọi pháp đều bình đẳng như hư không; Như Lai hiểu rõ trí tuệ chân chính ấy nên nói cho người. Như Lai như hư không, hư không và Như Lai không phải là hai. Cho nên, thiên tử muốn thấy Như Lai thì phải hiểu rõ bản tế (cội nguồn, bản chất gốc của mọi sự vật), chớ ôm vọng tưởng.”
Thiên tử Thiện Trụ Ý lại nói với ngài Văn-thù: “Tôi vẫn muốn đi đến chỗ Như Lai.”
Đáp: “Thiên tử! Ngài cứ đi đi, còn tôi vẫn ở lại đây, chưa khởi hành.”
Thiên tử Thiện Trụ Ý liền cùng vô số các vị trời đi đến chỗ Phật.
Văn-thù-sư-lợi liền hóa hiện ra ba mươi hai tòa lầu nhiều tầng có mạng lưới đan kết — vuông tròn cân xứng, bốn góc có cột, đẹp đẽ khác thường, cửa sổ hiên lầu đầy đủ, uy thần lồng lộng, cao vút, sáng rỡ và xa rộng, ai thấy cũng vui mừng. Trong mạng lưới của các tòa lầu, ngài hóa ra các giường tòa bằng nhiều thứ báu, trải bằng áo trời; trên mỗi giường đều hóa một vị Bồ-tát ngồi, thân trang nghiêm đủ ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nơi thân của bậc đại nhân, như Phật). Lúc ấy ngài Văn-thù theo đúng hình tượng ấy mà dựng lập thần biến rực sáng: các vị Bồ-tát ngồi trên hoa sen màu sắc tuyệt đẹp, cùng những ai có thể đi lại khắp tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ), cùng các lầu gác, giường tòa có lưới đan, tất cả cùng đến chỗ Phật, đi quanh Phật bảy vòng; cùng với các bậc thánh vọt lên đứng giữa hư không, ánh sáng chiếu rọi khắp nơi hội họp, rồi lui về đứng ở bốn phương.
Văn-thù-sư-lợi bỗng nhiên nhanh chóng đã đến chỗ Phật, thiên tử Thiện Trụ Ý trái lại đến sau. Khi Thiện Trụ Ý đến nơi thấy ngài, liền hỏi: “Ngài theo đường nào mà đến đây trước? Tôi khởi hành trước, sao lại đến sau?”
Văn-thù đáp: “Dẫu có cúng dường các Như Lai nhiều như cát sông Hằng và thật lòng cúi đầu làm lễ, cũng không thể thấy được sự đi, đến, tiến, lui của ta.”
Văn-thù-sư-lợi hiện ra những điều chưa từng hiện, những người đến dự hội đều trở về chỗ của mình. Lúc ấy các vị Bồ-tát ngồi trên hoa sen và trong các lưới đan, tất cả cùng một âm thanh, đồng thời cất tiếng, đứng trước Phật, dùng bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) này mà ca ngợi đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính):
“Vì đã từng cúng dường
Vô số ức đức Phật,
Nhiều như cát sông Hằng,
Không ai đếm cho xuể,
Đem tâm ấy hướng về Phật đạo,
Trí tuệ thù thắng, tôn quý tột bậc,
Đấng tôn quý giữa loài người không vướng mắc,
Vượt hơn tất cả nên cao vời vợi.
Dung nhan tôn quý khó ai bằng,
Oai thánh chiếu khắp ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai),
Đấng Năng Nhân (danh hiệu Phật Thích-ca, nghĩa là bậc có năng lực nhân từ) đủ các tướng tốt,
Biến hiện ra nhiều cách khác nhau.
Khi tuyên giảng kinh đạo,
Bậc Đạo sư (người dẫn đường, chỉ Phật) theo nguyện của chúng sinh,
Điều Ngài phân biệt dạy bảo là:
Hoàn toàn không có ‘người’, không có ‘thọ mạng’ (một cái ta sống lâu dài).
Dùng giới luật dẫn dắt mọi người:
Bố thí, giữ gìn giới cấm,
Nhẫn nhục, tập tinh tấn (siêng năng không lười),
Thiền định (tâm lắng yên, tập trung) và trí tuệ,
Ba chỗ (người cho, người nhận và vật cho) không vướng mắc,
Dùng trí tuệ qua đến bờ bên kia (bờ giải thoát),
Xin quy mạng, lễ đấng Tối Thắng,
Kính phụng các bậc Chánh Giác (bậc giác ngộ chân chính).
Theo tất cả chư Phật,
Kính phụng vị dẫn đường của ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc — toàn bộ thế giới sinh tử),
Là vua của các pháp,
Được trời và người cúng dường.
Tin chắc vào lẽ ‘không’ (mọi thứ không có tự tính cố định),
Bền vững khó ai bằng,
Nhờ đó mà thành tựu được
Bậc Thánh giữa loài người ở thế gian.
Những vị từ thuở xa xưa,
Các Như Lai trong quá khứ,
Và những vị ở hiện tại,
Bậc tôn quý nhất trong loài người,
Các vị ấy đều phụng hành,
Thường hiểu rõ trí tuệ về ‘không’ và thanh tịnh,
Cũng không có tướng, không có nguyện cầu,
Quán xét thì không có hình tướng.
Suy xét đến rốt ráo tận cùng,
Vốn thanh tịnh, không có chúng sinh,
Lại không có người sinh ra,
Cũng không có người chết đi.
Lại không có người mong cầu,
Cũng không có người vãng sinh (sinh sang cõi khác),
Mọi sự việc của các pháp
Ví như hư không vậy.
Như điều ta xưa kia đã hiện bày,
Là việc làm của bậc chánh sĩ (người chân chính, chỉ Bồ-tát),
Quán xét thân của ba sự (?),
Thảy đều là không có gì.
An trú nơi pháp đã nói,
Nghĩa của nó là như thế:
Nhìn thấy như trò huyễn hóa,
Cũng như cảnh thấy trong mộng.
Các thế giới của chư Phật
Nhiều hơn cả cát sông Hằng,
Nếu người đem vật quý chứa đầy trong đó
Mà dùng để bố thí,
Nếu có người thực hành nhẫn,
Hiểu pháp ấy cũng là không,
Thì sự bố thí này
Thù thắng bậc nhất.
Như số cát sông Hằng,
Số kiếp (kiếp: khoảng thời gian vô cùng dài) chừng ấy,
Cúng dường các vị như thế,
Là bậc tôn quý nhất trong loài người,
Bằng các thứ hoa và hương quý,
Đồ ăn uống như vậy;
Nếu có Bồ-tát tu học,
Chí cầu nghĩa lý của Phật đạo,
Nếu được nghe kinh điển này,
Những lời dạy bảo như thế,
Nếu hiểu rõ không có người (?),
Không có thọ mạng, không có loài có máu thịt,
Mau đạt được pháp nhẫn (sự an nhận vững chắc chân lý),
Thanh tịnh, thành tựu rực sáng,
Thì người này mới thật là cúng dường
Bậc tôn quý vô thượng trong loài người.
Trong vô số ức kiếp,
Thường làm việc bố thí,
Đồ ăn uống, các phẩm cúng dường,
Xe ngựa, nhà cửa, sản nghiệp,
Cũng không nhờ hạnh ấy
Mà mau thành Phật đạo,
Vì trái lại ôm nhiều vọng tưởng,
Mà chấp rằng có người.
Những bậc tôn quý trong loài người
Đã trở về diệt độ (nhập Niết-bàn, dứt hẳn sinh tử),
Từng cứu độ chúng sinh,
Số người được cứu vô số kể,
Pháp của các ngài vốn thanh tịnh,
Quán xét thì không có gì,
Giải thoát, sáng suốt, trí tuệ…
Điều các ngài học là như thế.
Gặp được Phật ra đời,
Phải rất lâu mới được,
Lúc Phật nói kinh điển,
Có được lòng tin kính cũng khó như vậy.
Được sinh làm thân người
Cũng lại rất khó thay,
Lành thay, hãy tu tinh tấn,
Thuận theo lời dạy của đấng Tối Thắng.
Thường phải trừ bỏ
Tám nạn (tám hoàn cảnh khiến không có dịp gặp Phật, nghe pháp, tu đạo) không có lúc rảnh để tu,
Thời cơ đúng lúc không gặp lại,
Lúc có điều kiện thong thả để tu thật hiếm có.
Hãy khởi lòng tin chắc,
Thưa hỏi lời Phật dạy bảo,
Hãy siêng năng gắng sức,
Dũng mãnh, thường phụng hành.
Nếu được nghe pháp,
Hãy mau tu tập cẩn trọng,
Tiếng lớn, âm thanh vô cùng tận (của Phật)
Đã qua đến bờ bên kia.
Thường phải tự giữ gìn nuôi dưỡng,
Chuyên tu tập nơi vắng vẻ yên tĩnh,
Theo bậc tôn quý trong loài người,
Cúi đầu sát đất, không trái lời dạy.
Theo gần thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt chỉ dẫn đường chánh),
Người thông đạt, đủ khả năng tiếp nhận pháp,
Lòng thường bỏ điều sai trái,
Hạnh giả dối và ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn vào đường sai).
Mọi việc đều tu theo lẽ bình thản thuận hòa,
Tâm bình đẳng, tùy theo phương tiện (cách khéo léo thích hợp),
Dù ở giữa chúng sinh,
Cẩn thận chớ ôm vọng tưởng.
Phụng trì giới cấm,
Theo hàng người học rộng nghe nhiều,
Nhìn người khác một cách bình đẳng,
Thường đi khất thực (xin ăn để nuôi thân, theo lối tu của người xuất gia).
Thường xuyên điều phục rèn luyện,
Gần gũi, ngồi dưới gốc cây,
Dùng thuốc ‘uế dược’ (thuốc làm từ đồ người ta vứt bỏ, như nước tiểu để lâu, là loại thuốc giản dị của người tu khổ hạnh) chữa bệnh cho thân,
Đó là bậc nhất, không chút nghi ngờ.
Tất cả các pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt),
Xét kỹ cũng là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt),
Tất cả đều cùng một tướng bình đẳng,
Ví như dã mã (ảo ảnh sóng nắng giữa đồng, trông như nước mà không thật).
Nếu ai hiểu rõ được,
Đó là bản tế bậc nhất,
Thì mau thành Phật đạo,
Đạt địa vị không ai sánh bằng.
Phật hiểu rõ ngũ ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt nhận biết)
Như trò biến hóa của nhà ảo thuật,
Tự xét bên trong mình xong,
Lại quán những gì có ở bên ngoài.
An trú nơi điều đã phân biệt,
Đó là một xóm làng trống rỗng,
Cẩn thận chớ ôm luyến tiếc hay oán hận
Mà nương tựa vào đó.
Dâm dục, giận dữ, si mê
Vốn thanh tịnh như hư không,
Những sự ngu tối, sân hận,
Thảy đều từ tưởng mà sinh ra.
Lại xét đến tưởng niệm ấy,
Cũng không tìm được chỗ nào nó ở,
Các bậc Đạo sư
Hiểu rõ như thế đó.
Cho nên người có trí
Là con mắt sáng giữa loài người,
Nếu muốn thấu suốt đến cùng
Đạo tuệ của chư Phật,
Hãy bỏ đi mọi chướng ngại,
Và sự mê lầm của pháp hữu vi,
Những bậc dũng sĩ như thế
Ắt thành Phật đạo tôn quý.”
Bấy giờ các vị Bồ-tát hóa hiện nói xong bài kệ, trong hội chúng ấy có hai vạn hai nghìn người đến nghe đều phát vô thượng chánh chân đạo ý (tâm cầu đạo giác ngộ cao tột, chân chính, tức tâm cầu thành Phật); năm trăm vị tỳ-kheo (người nam xuất gia thọ giới đầy đủ) đạt được tâm giải thoát, không còn khởi các lậu (phiền não rỉ chảy khiến trôi lăn trong sinh tử), dứt sạch các lậu; ba trăm vị tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia thọ giới đầy đủ) được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy chân lý trong sạch, tức bước đầu chứng ngộ); bảy nghìn ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), bảy nghìn ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới), hai vạn năm nghìn thiên tử xa lìa bụi bặm, dứt bỏ cấu nhơ, được pháp nhãn tịnh đối với các pháp; ba trăm vị Bồ-tát đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn; tam thiên đại thiên thế giới này chấn động sáu lần, ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương.
Bậc trưởng lão Xá-lợi-phất (vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) tiến lên thưa Phật: “Kính bạch đấng Đại Thánh! Đây là uy đức của ai, khiến tam thiên đại thiên thế giới này chấn động sáu lần, các vị Bồ-tát hóa hiện ngồi trên hoa sen trong lầu gác có lưới đan, diễn nói pháp sâu xa mầu nhiệm, nghĩa lý thù thắng, ánh sáng ấy chiếu khắp những người đến dự hội? Vô số ức Bồ-tát tụ họp, các thiên tử nhiều không thể kể xiết.”
Phật bảo Xá-lợi-phất: “Do uy thần của Văn-thù-sư-lợi cảm ứng mà khiến tất cả tụ hội. Vì sao vậy? Vì Văn-thù sẽ thưa hỏi Như Lai về yếu chỉ của tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú vào một điểm) Hủy Phục Ma Trường (phá dẹp và hàng phục cõi của ma), thành tựu đầy đủ các pháp không thể nghĩ bàn của chư Phật, gọi là Tịch Nhiên Không Hạnh (hạnh không, vắng lặng), cùng với thiên tử Thiện Trụ Ý.”
Xá-lợi-phất bạch Phật: “Văn-thù-sư-lợi không đến dự hội sao? Vì sao không hiện ra?”
Phật bảo Xá-lợi-phất: “Văn-thù-sư-lợi đang nhập chánh thọ (nhập vào định một cách đúng đắn) tam-muội Hàng Hủy Chư Ma (hàng phục và phá dẹp các ma), che lấp cung điện của ma, khởi đại oai thần biến hóa, rồi sẽ đến chỗ Như Lai.”
Bấy giờ ngài Văn-thù nhập chánh thọ tam-muội Hàng Hủy Ma Trường, ngay lúc ấy trăm ức cung ma trong tam thiên đại thiên thế giới cùng lúc đều bị che lấp; các ma không còn vui ở chỗ của mình, ai nấy đều ôm lòng sợ hãi. Lúc ấy Ma Ba-tuần (vua ma ở cõi trời Dục giới, chuyên ngăn cản người tu đạo) tự thấy mình già yếu suy kiệt, hơi thở ngắn, phải chống gậy mà đi; tất cả cung nhân, thể nữ (các cô gái hầu hạ trong cung) cũng đều già yếu. Lại thấy cung điện sụp đổ, tối tăm mù mịt, không biết đâu là đông tây.
Lúc ấy Ma Ba-tuần liền sinh lòng sợ hãi, lông trên người dựng đứng, trong lòng tự nghĩ: “Đây là biến cố quái lạ gì mà khiến cung điện của ta suy sụp đến thế? Phải chăng ta sắp chết, tội lỗi đã đến, mạng sống hết, trời đất gặp tai họa, kiếp số bị lửa thiêu?”
Bấy giờ Ma Ba-tuần bỏ hết lòng kiêu căng ngạo mạn, buông bỏ những ý nghĩ xấu ác.
Lúc ấy trăm ức thiên tử ở trong lưới đan do Văn-thù-sư-lợi hóa ra đứng trước các ma, nói với Ma Ba-tuần: “Chớ ôm lòng sợ hãi, thân các ông rốt cuộc không có tai nạn gì. Có vị Bồ-tát Đại sĩ (bậc đại nhân, cách gọi tôn kính Bồ-tát) bất thoái chuyển (không bao giờ lùi bước trên đường tu) tên là Văn-thù-sư-lợi, uy đức vượt bậc, bao trùm mười phương, đức cao hơn núi Tu-di (ngọn núi chúa cao lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), trí rộng hơn sông biển, tuệ vượt cả hư không. Hiện nay ngài đang nhập chánh thọ tam-muội Hàng Hủy Ma Trường, đây là uy thần của ngài.”
Các thiên tử vừa nói lời ấy, các ma nghe xong càng thêm sợ hãi, khiếp sợ ngài Văn-thù. Các cung điện của ma liền chấn động, các Ma Ba-tuần thưa với các vị Bồ-tát hóa hiện: “Xin hãy cứu giúp chúng tôi.”
Đáp: “Hãy bình tâm! Chớ ôm lòng sợ hãi. Các ông nên đến chỗ đức Phật Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni); Như Lai Chí Chân có lòng thương xót vô tận, lòng từ rộng lớn không bờ bến. Nếu chúng sinh có nỗi sợ hãi lớn, Ngài sẽ an ủi vỗ về (?) bằng lòng nhân từ, khiến không còn sợ hãi.”
Các vị Bồ-tát hóa hiện vừa nói lời ấy, bỗng biến mất không thấy nữa.
Các ma vui mừng, cùng với các vị Bồ-tát ngồi trên tòa hóa hiện trong lưới đan, đồng lòng cùng đi đến chỗ Phật. Họ già yếu chống gậy, cùng một lúc cất tiếng, tiến lên thưa Phật: “Kính bạch đấng Đại Thánh! Xin cứu giúp chúng tôi, khiến được thoát khỏi tai họa lớn như thế này. Thà gặp danh tiếng công đức của trăm nghìn ức đức Phật, còn hơn bị một mình Văn-thù-sư-lợi bức bách. Vì sao vậy? Vì vừa rồi chúng tôi nghe tên Văn-thù liền sợ hãi, không thể tự yên, sợ mất thân mạng.”
Phật bảo các ma: “Đúng như các ông nói, những lợi ích mà trăm nghìn ức đức Phật làm cho chúng sinh không bằng sự khai hóa của Văn-thù; ngài khuyên dẫn từng người trong vô số chúng sinh khiến họ được giải thoát. Vì sao vậy? Các ông chưa từng nghe danh hiệu công đức của trăm nghìn ức đức Phật, dù gặp phiền não khổ sở cũng chỉ ôm lòng sợ hãi; còn do biến hóa mà chỉ một mình Văn-thù khởi lên, thì tai nạn lại càng nặng hơn.”
Các ma bạch Phật: “Chúng tôi xấu hổ vì thân già yếu này, nay xin quy y nương tựa nơi Thế Tôn, xin Ngài thương xót, cho chúng tôi trở lại hình dáng cũ, với y phục cõi trời trang sức đẹp đẽ.”
Phật bảo các ma: “Hãy đợi một chút! Văn-thù-sư-lợi sắp đến, sẽ giúp các ông thoát khỏi những tai nạn như thế này.”
Bấy giờ ngài Văn-thù an ổn, thong thả đường hoàng, cùng với vô số thiên tử, trăm nghìn na-thuật (đơn vị số đếm rất lớn) quyến thuộc vây quanh, cùng các loài trời, rồng, quỷ thần, a-tu-luân (loài thần có sức mạnh, hay giao chiến với chư thiên), ca-lưu-la (loài chim thần cánh vàng), chân-đà-la (loài thần âm nhạc), ma-hầu-lặc (loài thần mình rắn lớn) nhiều không kể xiết, và vô lượng Bồ-tát đến trăm ức triệu tải (số đếm cực lớn), số lượng vô hạn, đi trước theo sau, tấu trăm nghìn thứ nhạc, rưới mưa các thứ hương quý, hoa sen xanh, hoa đỏ, hoa vàng, hoa trắng, thanh tịnh trang nghiêm, oai thần biến hóa vô cùng, ai thấy cũng vui mừng, cùng đến chỗ Phật, cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi quanh Phật ba vòng, rồi lui ra ngồi một bên.
Lúc ấy đức Thế Tôn bảo ngài Văn-thù: “Ông hãy xuất khỏi chánh thọ, tam-muội hàng phục phá dẹp ma kia đi!”
Văn-thù bạch Phật: “Xin vâng theo lời dạy.”
Thế Tôn lại hỏi: “Ông đã dùng cách nào mà theo vị Như Lai nào để nghe nhận môn định này? Và đã bao lâu rồi mới thành tựu tam-muội này?”
Văn-thù thưa: “Kính bạch đấng Đại Thánh! Khi con chưa phát tâm vô thượng chánh chân đạo, nghe tên môn định này, liền ngay lúc ấy thành tựu tam-muội này!”
Phật lại hỏi Văn-thù: “Ông đã nghe môn tam-muội định này từ vị Như Lai hiệu là gì?”
Văn-thù bạch Phật: “Vào thuở xưa rất lâu xa trong quá khứ, cách đây nhiều hơn số cát sông Hằng, không thể đếm được a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều đến mức không thể tính đếm), bấy giờ có đức Phật hiệu là Ý Hoa Hương Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành Vi (bậc đầy đủ trí sáng suốt và đức hạnh), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ mọi việc thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất không ai hơn), Đạo Pháp Ngự (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người theo đạo pháp), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), gọi là Phật, Thế Tôn. Lúc ấy Ngài diễn nói phẩm hạnh tam-muội này. Thân con khi ấy từ Ngài được nghe âm thanh trí tuệ về tam-muội Hàng Hủy Ma Trường này.”
Phật hỏi Văn-thù: “Thế nào là âm thanh trí tuệ của tam-muội mà Như Lai Ý Hoa Hương đã tuyên nói?”
Văn-thù bạch Phật: “Bồ-tát có hai mươi việc, nhờ đó mà đạt được tâm định tam-muội Hàng Hủy Ma Trường.”
“Thế nào là hai mươi việc?”
Văn-thù bạch Phật: “Bồ-tát ở đây: Một, phá bỏ tham dâm, diệt tâm dục vọng. Hai, phá bỏ sân hận, trừ tâm nhơ bẩn. Ba, phá bỏ ngu si, dẹp tâm tối tăm. Bốn, phá bỏ kiêu mạn, buông bỏ lòng oán hận. Năm, phá bỏ giận dữ, không ôm phiền não nóng bức. Sáu, buông bỏ mọi tưởng và các tà kiến (cách thấy sai lầm). Bảy, bỏ những cảm thọ sinh ra do nhiều niệm tưởng, cùng với sự buông bỏ (?). Tám, lìa cả ‘có’ lẫn ‘không có’. Chín, vượt qua chấp đoạn diệt và chấp thường còn. Mười, phá bỏ ấm (năm nhóm hợp thành con người), chủng (các giới, tức các yếu tố cấu thành nhận thức), các nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) và tứ đại (bốn yếu tố vật chất: đất, nước, lửa, gió). Mười một, tâm không vướng mắc vào ba cõi. Mười hai, xa lìa tâm thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Mười ba, buông bỏ ý duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà ngộ đạo, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Mười bốn, cắt bỏ ghen ghét, tham lam và các thứ còn lại. Mười lăm, xa lìa tai họa phá giới, phạm cấm. Mười sáu, dứt những việc tranh cãi, những việc không nên làm. Mười bảy, cắt bỏ lười biếng, do dự. Mười tám, nhổ bỏ tâm buông lung, rối loạn. Mười chín, gắng sức dẹp trừ (?) những việc tà trí không chân chính. Hai mươi, hàng phục trần lao (phiền não như bụi bặm làm nhọc tâm), lưới trói buộc của ái dục. Hai mươi việc này là chỗ Bồ-tát thực hành để đạt tam-muội ấy.”
Văn-thù bạch Phật: “Bồ-tát lại có bốn việc để đạt tam-muội này. Thế nào là bốn? Một, lập tâm trong sự thực hành, thanh tịnh, hòa dịu. Hai, tính tình mềm mỏng, không nịnh bợ, không giả vờ tô vẽ. Ba, đi vào pháp nhẫn sâu xa, tâm không khởi lên, không diệt đi. Bốn, những gì mình có đem cho thì không hề tiếc giữ. Đó là bốn việc.
“Lại có bốn pháp để đạt tam-muội này. Thế nào là bốn? Một, làm việc chí thành, không ôm lòng dối trá. Hai, tập hạnh sống nơi vắng vẻ tĩnh mịch. Ba, thọ nhận kinh điển, đọc tụng các pháp. Bốn, thực hành các hạnh đến rốt ráo, bỏ đi những điều không hợp nghĩa. Đó là bốn pháp.
“Bồ-tát lại có bốn việc. Thế nào là bốn? Một, gần gũi bạn lành. Hai, biết giới hạn, biết đủ. Ba, suy nghĩ tinh chuyên, ở một mình. Bốn, không ở nơi ồn ào náo nhiệt. Đó là bốn việc.
“Bồ-tát lại có bốn việc để đạt tam-muội này. Thế nào là bốn? Một, tâm không ưa thích quả vị thanh văn. Hai, buông bỏ ý duyên giác. Ba, chí hướng về đạo Bồ-tát. Bốn, đạt được pháp nhẫn. Đó là bốn việc.
“Lại có bốn pháp để đạt tam-muội này. Thế nào là bốn? Một, tu pháp ‘không’, không chấp có người. Hai, tôn trọng vô tướng (không bám vào hình tướng), buông bỏ mọi mong cầu. Ba, không buông lung, trừ bỏ mọi điều ước nguyện. Bốn, vui với sự biết đủ, buông bỏ tất cả những gì mình có. Đó là bốn pháp.
“Lại có bốn pháp để đạt tam-muội này. Thế nào là bốn? Một, xoay vần trải qua vô lượng hiểm nạn sinh tử (để cứu độ chúng sinh). Hai, chữa trị bình đẳng cho mọi loài chúng sinh. Ba, thường một lòng chỉ nghĩ đến việc hợp thời. Bốn, không rong ruổi chạy theo ngoại cảnh, vượt qua đến bờ bên kia.
“Kính bạch Thế Tôn! Như Lai Ý Hoa Hương, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác đã nói âm thanh về hạnh tam-muội này. Bấy giờ con từ Ngài mà được nghe tam-muội này. Sau khi đức Phật ấy diệt độ, kế tiếp lại có đức Phật hiệu là Minh Châu Nhật Nguyệt Quang Diệu; nhờ đức Như Lai ấy mà con thành tựu tam-muội này.”
Khi nói tam-muội Hủy Phục Ma Trường này, trong hội chúng ấy có một vạn vị Bồ-tát, do cảm ứng với những hình sắc biến hóa như thế, đều được vô sở tùng sinh pháp nhẫn.
(Phật bảo:) “Này Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Có phải chỉ riêng tam thiên đại thiên thế giới này có biến hóa ấy, hàng phục các ma chăng? Chớ nghĩ như vậy. Vì sao vậy? Vì ở khắp mười phương, trong tất cả các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, các Ma Ba-tuần tìm dịp hại người đều gặp tai nạn này, không được tự tại, tất cả đều do Văn-thù-sư-lợi dựng lập.”
Bấy giờ Thế Tôn bảo Văn-thù: “Ông nên thu lại uy thần đã dựng lập, khiến các ma trở lại hình dáng cũ và y phục trang sức cõi trời.”
Lúc ấy Văn-thù nói với các ma: “Thưa các vị hiền giả, các vị thật sự ghê tởm thân hình và y phục này sao?”
Đáp: “Thật như vậy.”
Văn-thù đáp: “Các vị nên chán bỏ những việc tham dục, không trụ vào ba cõi.”
Các ma đáp: “Xin vâng theo lời dạy. Lành thay, ngài Văn-thù! Xin ngài gia thêm uy thần, giúp chúng tôi thoát khỏi hình dạng, dáng vẻ, y phục như thế này.”
Văn-thù-sư-lợi liền thu lại oai thần biến hóa, chữa lành cho các vị trời, người và các ngọc nữ, khiến thân thể họ trở lại như cũ, áo quần sáng đẹp, uy thần lồng lộng. Văn-thù-sư-lợi nói với các ma: “Các vị nên biết: mắt tiếp nhận rồi ôm giữ ý tưởng; mắt có chỗ vướng mắc thì thành căn mắt (giác quan mắt); do suy tưởng về mắt mà nói đây là cái của ta. Nương tựa vào mắt, do mắt mà sinh, theo chỗ mắt hướng đến, mắt làm kẻ dò đường cho tâm, quay lại giữ gìn con mắt, ngước mắt lên, nhìn mắt xuống — đó chính là cảnh giới của các vị, là tạo nên ma nghiệp (việc làm của ma). Tai, mũi, miệng, thân, ý cũng lại như thế. Nếu có mắt mà không vướng mắc, tai không chấp vào cái nghe, mũi với hương, miệng với vị, thân với xúc chạm, tâm với các pháp, thảy đều không vướng mắc, thì không thuộc cõi của các vị, không cùng làm bạn với phiền não, (ma) không có sức, không ưa thích, thì không có ma nghiệp, cũng không có bóng dáng hay tiếng vọng nào của nó. Lại nữa, các vị tự chấp có ta, theo niệm tưởng mà cho là có thân, do duyên ấy mà đi đến tai họa này. Các vị vì cớ gì mà ở trong hội chúng? Muốn được vắng lặng (như thế) thì chưa từng có vậy.”
Văn-thù-sư-lợi ngay lúc ấy, tại đó vì quyến thuộc của ma mà giảng giải kinh điển, khiến một vạn ma đều phát tâm vô thượng chánh chân đạo, tám vạn bốn nghìn ma xa lìa bụi bặm, dứt bỏ cấu nhơ, các ma nữ được pháp nhãn tịnh. Các ma còn lại ai về cung điện nấy, đều cùng cất tiếng, đồng hô: “Vạn tuế! Chúng ta đã thoát khỏi nỗi sợ hãi lớn!”
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi nói với những quyến thuộc của ma đã đạt pháp nhẫn: “Các vị vì sao không ai trở về cung nấy?”
Các ma đáp: “Chúng tôi bây giờ bỗng nhiên không còn thấy thân và nhà của mình nữa, huống gì lại thấy cung điện của ma thường còn tự nhiên?”
Lại hỏi: “Cung điện của các vị ở đâu?”
Các ma đáp: “Tất cả các pháp không có chủ, không có niệm, đó là cung điện của các pháp; không, vô tướng, vô nguyện, các pháp mờ mịt không thật, đó chính là cung điện; nơi ấy không có người đi, cũng không có người đến.”
Bậc trưởng lão Ca-diếp (Ma-ha Ca-diếp, vị đại đệ tử của Phật nổi tiếng tu khổ hạnh) tiến lên bạch Phật: “Văn-thù-sư-lợi! Các cung điện kia có đến chăng? Chúng tôi muốn được thấy các vị Bồ-tát đi theo. Vì sao vậy? Vì những bậc chánh sĩ như thế thật khó gặp được.”
Phật bảo Văn-thù: “Ông hãy hiển bày cho thấy các vị Bồ-tát từ mười phương thế giới đến dự hội ở cõi Nhẫn (cõi Sa-bà, tức thế giới của chúng ta, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ), nay cả hội chúng đều khát khao ngưỡng mộ, muốn được thấy các vị ấy.”
Văn-thù-sư-lợi liền ngay lúc ấy bảo các Bồ-tát Pháp Luân, Bồ-tát Pháp Trụ, Bồ-tát Nhược Can Biện, Bồ-tát Đắc Đại Thế, Bồ-tát Nhu Nhuyến Âm, Bồ-tát Diệt Chúng Ác, Bồ-tát Tịch Nhiên, Bồ-tát Tuyển Trạch, Bồ-tát Pháp Vương, Bồ-tát Hoài Âm, bảo khắp các chúng Bồ-tát ấy: “Các vị thiện nam tử (người con trai thuộc dòng dõi tốt, cách gọi tôn trọng người tu), tất cả các Bồ-tát, mỗi vị hãy tự hiện thân và cung điện của mình, mỗi vị hãy tự hiển bày hình dáng vốn có của cõi Phật nơi mình ở.”
Văn-thù-sư-lợi vừa nói lời ấy, các chúng Bồ-tát liền vâng lệnh, xuất khỏi tam-muội, mỗi vị hiện ra thân gốc của mình: có vị Bồ-tát thân cao lớn như núi Tu-di; có vị Bồ-tát thân cao ba triệu hai trăm nghìn dặm; hoặc hai triệu tám trăm nghìn dặm; hoặc hai triệu bốn trăm nghìn dặm; hoặc hai triệu dặm; hoặc một triệu sáu trăm nghìn dặm; hoặc một triệu hai trăm nghìn dặm; hoặc tám trăm nghìn dặm; hoặc bốn trăm nghìn dặm; hoặc ba trăm sáu mươi nghìn dặm; hoặc ba trăm hai mươi nghìn dặm; hoặc hai trăm tám mươi nghìn dặm; hoặc hai trăm bốn mươi nghìn dặm; hoặc hai trăm nghìn dặm; hoặc một trăm sáu mươi nghìn dặm; hoặc một trăm hai mươi nghìn dặm; hoặc tám vạn dặm; hoặc bốn vạn dặm; hoặc ba vạn sáu nghìn dặm; hoặc ba vạn hai nghìn dặm; hoặc hai vạn tám nghìn dặm; hoặc hai vạn bốn nghìn dặm; hoặc hai vạn dặm; hoặc một vạn sáu nghìn dặm; hoặc một vạn hai nghìn dặm; hoặc tám nghìn dặm; hoặc bốn nghìn dặm; hoặc ba nghìn sáu trăm dặm; hoặc ba nghìn hai trăm dặm; hoặc hai nghìn tám trăm dặm; hoặc hai nghìn bốn trăm dặm; hoặc hai nghìn dặm; hoặc một nghìn sáu trăm dặm; hoặc một nghìn hai trăm dặm; hoặc tám trăm dặm; hoặc bảy trăm sáu mươi dặm; hoặc bảy trăm hai mươi dặm; hoặc sáu trăm tám mươi dặm; hoặc sáu trăm bốn mươi dặm; hoặc sáu trăm dặm; hoặc ba trăm sáu mươi dặm; hoặc ba trăm hai mươi dặm; hoặc hai trăm tám mươi dặm; hoặc hai trăm bốn mươi dặm; hoặc hai trăm dặm; hoặc một trăm sáu mươi dặm; hoặc một trăm hai mươi dặm; hoặc tám mươi dặm; hoặc bốn mươi dặm; hoặc ba mươi sáu dặm; hoặc ba mươi hai dặm; hoặc hai mươi tám dặm; hoặc hai mươi bốn dặm; hoặc hai mươi dặm; hoặc mười sáu dặm; hoặc mười hai dặm; hoặc tám dặm; hoặc bốn dặm; hoặc có vị thân dài ngắn như người ở cõi Nhẫn này, không khác gì. Thân các vị Bồ-tát như thế, cao thấp rộng hẹp dài ngắn, mỗi vị mỗi khác. Bấy giờ trong tam thiên đại thiên thế giới này, các hội chúng đầy khắp, không còn chỗ trống dù chỉ bằng đầu sợi lông; các bậc tôn quý thần diệu, khí tiết cao cả, trí tuệ sáng suốt, các vị Bồ-tát Đại sĩ nổi bật khác thường, công đức lồng lộng, không gì ví được.
Ánh sáng tỏa ra từ thân các vị Bồ-tát ấy chiếu suốt mười phương, không thể đếm được trăm nghìn cõi Phật. Bấy giờ Thế Tôn nhập chánh thọ tam-muội Phật Trang Nghiêm; vừa khởi định này, liền ngay lúc ấy cõi Nhẫn tự nhiên biến hiện vô số lọng hoa, với vô hạn trăm nghìn thứ nhạc kỹ, mỗi thứ vang lên âm thanh của mình, cờ phướn lụa màu trang sức, vô lượng vật trang nghiêm cõi Phật, thảy đều rực rỡ như mặt trời, mặt trăng. Các chúng Bồ-tát từ cõi vàng tía đến đây thì thấy cõi Phật này có màu vàng ròng; những vị từ cõi Phật bằng bạc trắng đến thì đều thấy màu bạc; những vị từ cõi Phật bằng thủy tinh đến thì thấy cõi Phật này toàn màu thủy tinh; những vị từ cõi Phật bằng lưu ly (một loại đá quý màu xanh biếc) đến thì thấy cõi Nhẫn này toàn màu lưu ly; những vị từ cõi Phật bằng xa cừ (một loại vỏ sò quý, màu trắng) đến thì thấy cõi Nhẫn này toàn màu xa cừ; những vị từ cõi Phật bằng mã não đến thì thấy cõi Phật này toàn màu mã não; những vị từ cõi Phật bằng hương thơm quý đến thì thấy cõi Phật này đều do hương hợp thành; những vị từ cõi Phật toàn hoa đẹp đến thì chỉ thấy các thứ hoa; những vị từ cõi báu đến thì chỉ thấy các thứ báu — hoặc từ thế giới bảy báu, hoặc sáu báu, hoặc năm báu, hoặc bốn báu, hoặc ba báu, hoặc hai báu đến cõi Nhẫn này, thì thấy cõi Phật này dài rộng ngắn hẹp, các thứ báu lạ, mạnh yếu đẹp xấu, đều giống như cõi Phật của mình. Bấy giờ các vị Bồ-tát mỗi vị đều tự nhớ nghĩ như đang ở cõi Phật của mình; tất cả các vị ấy thấy hình tượng, y phục của Như Lai Chí Chân Thích-ca Văn, mỗi vị đều thấy giống như dung mạo của các đức Phật ở cõi mình, oai nghi, lễ tiết, cách dạy dỗ, phép tắc, ăn uống, đều giống hệt không khác.
Một vị Bồ-tát kia không thấy sự trang nghiêm của cõi đất các Bồ-tát khác, chỉ thấy cõi mình, liền cất tiếng nói: “Cõi này bằng vàng tía.” Vị Bồ-tát thứ hai nói: “Cõi này bằng bạc trắng.” Mỗi vị theo hạnh thanh tịnh của nơi mình đi qua, ai nấy đều kinh ngạc vui mừng, lấy làm lạ chưa từng có. Họ cất tiếng lớn vang dội mà khen ngợi: “Thế giới của chư Phật khó sánh kịp, khó sánh kịp, không thể nào theo kịp; đức độ khắp mười phương, mãi mãi không thể theo kịp.”
Văn-thù-sư-lợi liền nói: “Này các thiện nam tử! Việc này không có gì lạ. Vì sao vậy? Vì tất cả chư Phật đều là một Phật, tất cả các cõi đều là một cõi, tất cả chúng sinh đều là một thần thức (?), tất cả các pháp đều là một pháp. Vì là một cách nhất định nên gọi là một; nhưng cũng không phải nhất định là một, cũng không phải là nhiều.” Văn-thù-sư-lợi nêu yếu nghĩa ấy, không dùng nhiều lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải (cách mặc áo bày tỏ lòng cung kính), gối phải quỳ sát đất, chắp tay bạch Phật: “Con có điều muốn hỏi, nếu được Ngài cho phép thì mới dám tự trình bày.”
Phật nói: “Cứ tùy ý hỏi điều ông muốn, Như Lai sẽ giải quyết những mối nghi ngờ ông ôm giữ, khiến lòng ông vui vẻ.”
Văn-thù liền hỏi: “Nghĩa của chữ Bồ-tát quy về đâu?”
Phật bảo Văn-thù: “Hiểu rõ các pháp, không gì là không thông suốt, nên gọi là Bồ-tát.”
Lại hỏi: “Thế nào là Bồ-tát hiểu rõ các pháp?”
Phật nói: “Bồ-tát hiểu rõ mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm mà không có che chướng. Thế nào là hiểu rõ việc của sáu tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý)? Hiểu rõ về mắt thì nó vốn thanh tịnh, trống không; tai, mũi, miệng, thân, ý cũng như thế, đều trống không, vốn thanh tịnh, mà không tự nghĩ rằng ta đã hiểu rõ chúng; các pháp sắc (hình sắc), thanh (âm thanh), hương (mùi), vị, tế hoạt (sự xúc chạm trơn mịn, tức đối tượng của thân) đều trống không, vốn thanh tịnh, mà không tưởng là mình hiểu rõ. Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi! Nếu có Bồ-tát hiểu rõ ngũ thịnh ấm (năm nhóm hợp thành con người, hưng thịnh và bám chấp nên sinh khổ). Thế nào là hiểu rõ? Hiểu rõ chúng là không, vô tướng, vô nguyện, lìa dục, mờ ảo không thật, vắng lặng không có gì, trở về sự lặng lẽ đạm bạc, đều không có sinh, không đến không đi, như dã mã, như huyễn hóa, như trăng dưới nước, như cây chuối (thân chỉ gồm các lớp bẹ, bóc hết không có lõi), như cảnh thấy trong mộng, không tồn tại lâu, không bền chắc, hư vô, không có chỗ nơi. Nếu ai hiểu rõ được nghĩa như thế thì gọi là Bồ-tát. Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi! Hiểu rằng dâm, giận, si, ngũ ấm, lục suy (sáu đối tượng của giác quan làm suy hao tâm thiện) đều do tưởng mà sinh; tham dục đều từ tưởng mà sinh, mà tưởng cũng là không, hư vô không hình, không có lời nói, cũng không có sự dạy bảo; dâm, giận, si ở nơi pháp vốn không có gốc, không thể làm nhiễm ô, không mê, không lầm.”
Phật nói: “Văn-thù-sư-lợi! Bồ-tát hiểu rõ hành vi của chúng sinh: người này nhiều tham dục, người kia nhiều sân hận, người này nhiều si mê. Người nhiều tham dục thì ân ái chồng chất, như năm thứ lúa, cỏ cây tốt tươi, giống má rải rác khắp nơi, không ở một chỗ. Người nhiều sân hận thì giận ghét bừng bừng, như lửa đồng thiêu đốt cỏ cây, thành quách, nhà cửa, không gì là không bị hại. Người nhiều si mê thì tối tăm mù mịt như không có ánh mặt trời, như ở trong nhà lại bị úp trong chiếc vò, mê lầm cùng cực, không biết đâu là đông tây. Bồ-tát Đại sĩ hiểu rõ hạnh gốc của họ, theo tâm ý họ sáng suốt hay tối tăm bế tắc, theo chỗ hướng đến từ cội nguồn và căn cơ cao thấp của họ mà nói pháp, khiến mỗi người đều đi vào giới luật mà cứu độ giải thoát cho họ.”
Phật nói với Văn-thù-sư-lợi: “Bồ-tát hiểu rõ tất cả chúng sinh. Thế nào là hiểu rõ tất cả chúng sinh? Đều chỉ là tên gọi giả đặt mà thôi. Nếu quán theo chân lý thì tên gọi giả ấy cũng không có chỗ nơi; chúng sinh đều chỉ là một thần thức (?) mà thôi; xét về chúng sinh thì không có chúng sinh; hiểu rõ nghĩa này mà không tưởng không chấp, thì gọi là Bồ-tát. Ở đây tự giác ngộ rồi làm cho những người chưa giác ngộ được tỉnh thức, hiểu rõ và đưa họ qua bờ bên kia, thì gọi là Bồ-tát. Làm cho những người chưa thông đạt đều được thông suốt, nên gọi là Bồ-tát. Những gì cần quán xét thì đều thấy rõ gốc ngọn, nhân duyên sinh diệt, cội nguồn và chỗ hướng đến, không gì là không đầy đủ; trước biết đến vô cùng, sau rõ đến vô tận, nên gọi là Bồ-tát. Nhân tên gọi giả, theo lời nói thông thường của các phương mà có tên này, nhưng đối với các việc ấy không vướng mắc, nên gọi là Bồ-tát.”
Lúc ấy Phật ca ngợi bằng bài tụng:
“Hiểu rõ mắt và tai
Là không, vốn tự nhiên như vậy,
Người thông đạt không khởi tưởng niệm,
Mới gọi là Bồ-tát.
Hiểu rõ mũi và miệng
Vốn thanh tịnh, không hình tướng,
Người trí không vọng tưởng,
Mới gọi là Bồ-tát.
Người trí hiểu rõ thân,
Ý mình như hư không,
Phân biệt được bản chất vốn thanh tịnh,
Bồ-tát ấy là người sáng suốt.
Sắc, thanh, cùng hương, vị,
Xúc chạm trơn mịn, vật vừa ý,
Nếu hiểu rõ chúng như huyễn,
Mọi sự phân biệt đều trống không,
Cũng không tìm cầu vọng tưởng,
Mới gọi là Bồ-tát.
Nếu hiểu rõ sắc là không,
Cảm thọ đau ngứa (tức thọ, cảm giác) cũng như thế,
Những gì nhận biết trong sinh tử,
Tất cả đều như huyễn,
Tâm không ôm vọng tưởng,
Mới gọi là Bồ-tát.
Năm ấm như giấc mộng,
Một tướng tức là không có tướng,
Người sáng suốt không vọng tưởng,
Mới gọi là Bồ-tát.
Không sinh, không khởi lên,
Không lời nói tức là vô vi,
Tên giả nương nơi danh hiệu,
Tên ấy không có hình dạng.
Hiểu rõ tham và sân hận,
Phân biệt các tưởng niệm,
Tưởng ấy không phải chân thật,
Rốt cuộc không có chỗ nơi.
Tưởng ngu si cũng không thật,
Do đó mà khởi nhiều suy nghĩ,
Duyên theo các tà kiến mà khởi,
Người ngay thẳng không thấy gì cả.
Dù ôm tham dục, giận dữ,
Các pháp đều bình đẳng,
Ở đó không nhiễm, không nhơ,
Pháp cũng không có mê lầm hư vọng.
Nhận biết niệm như thế,
Bồ-tát không tham dục,
Lặng trừ tất cả các pháp,
Mới gọi là Bồ-tát.
Hiểu rõ ba cõi
Là không, chẳng có thật,
Ở đó không có ai được độ,
Mới gọi là Bồ-tát.
Cõi Dục không thành tựu gì,
Do điên đảo mà khởi lên,
Sắc này không có cũng không không,
Đây cũng ví như hư giả.
Những hành vi của chúng sinh,
Người trí đều hiểu biết rõ:
Tham dâm, làm điều sân hận,
Cùng quy về ngu si.
Tất cả là người theo tên giả,
Mà người cũng không thể tìm được,
Người sáng suốt thành tựu điều này,
Không vọng tưởng về chúng sinh.
Tất cả các pháp này,
Biết được chúng là điên đảo,
Nếu nhận biết sự lật ngược ấy,
Thì cũng không còn có tưởng.
Dùng phương tiện tùy thuận các pháp,
Không vướng vào mọi chướng ngại,
Nếu đạt đến không vướng mắc,
Mới gọi là giải thoát.
Có thể bố thí cả thân thịt mình,
Không tập theo những chỗ nương tựa,
Giác ngộ đúng như chân lý,
Mới gọi là Bồ-tát.
Giới cấm thường thanh tịnh,
Cũng không tưởng mình lớn lao,
Giới Phật thuận theo nghĩa lý,
Không khởi lên, không có gì.
Những nghiệp ta tu tập xưa nay,
Nơi thân, miệng và ý niệm,
Đó gọi là giới cấm,
Mà nó không có chỗ nương ở.
Lòng từ rộng khắp thương xót chúng sinh,
Mà cũng không thấy có chúng sinh,
Biết họ là mờ ảo không thật,
Nhờ giả đặt mà có tên gọi.
Sự tinh tấn đã thực hành
Diệt tất cả các khổ,
Quán rõ ba cõi là không,
Có thể thành đạo tối thượng.
Tu thiền định vượt bậc,
Mà cũng không vướng mắc,
Không trụ, không có gì để được,
Người trí hiểu rõ như thế.
Dùng dao trí tuệ cắt đứt
Trần lao và các ác kiến,
Thấy rõ pháp giới (toàn thể các pháp và bản chất chung của chúng),
Không đoạn dứt, không có gì bị hoại.
Như giác ngộ các pháp,
Đúng thời giáo hóa muôn dân,
Bồ-tát hiểu rõ như thế,
Mới gọi là Bồ-tát.”
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: “Kính bạch đấng Đại Thánh! Điều gọi là người mới phát tâm, vậy thế nào là mới phát tâm Bồ-tát?”
Phật nói với Văn-thù: “Nếu Bồ-tát nghĩ khắp đến ba cõi, đó là mới phát tâm. Tâm được phát ra bình đẳng như mặt đất; vị Bồ-tát ấy không có gì khởi phát, cũng không tưởng niệm sạch hay không sạch; những gì biết được thì không vội vàng, không thô bạo, vững vàng không lay động, không ở cũng không chẳng ở, an ổn không gì lay chuyển được, nhẫn chịu khổ vui, vượt qua tám pháp thế gian (tám điều làm lay động lòng người: được – mất, chê – khen, khen ngợi – chê bai, vui – khổ), không gì phá hoại được, đều không có tạo tác. Tâm được phát ấy, vừa phát tâm xong liền được thọ nhận tất cả công đức, mà cũng không tự nghĩ rằng ta có danh tiếng đức hạnh. Đó gọi là mới phát tâm thành Bồ-tát.”
Văn-thù-sư-lợi tiến lên bạch Phật: “Như con nghe xét nghĩa đấng Đại Thánh nói, nếu có Bồ-tát phát khởi dâm, giận, si, mới là mới phát tâm.”
Lúc ấy Thiện Trụ Ý hỏi Văn-thù-sư-lợi: “Nếu khởi dâm, giận, si mới đáng gọi là mới phát tâm thành Bồ-tát, thì tất cả kẻ phàm phu ngu dốt đều đáng là mới phát tâm. Vì sao vậy? Vì những người ấy khởi dâm, giận, si, nên không lìa được tam độc (ba thứ độc làm hại tâm: tham, sân, si).”
Văn-thù-sư-lợi nói với thiên tử Thiện Trụ Ý: “Phàm phu ngu dốt không đủ sức khởi phát dâm, giận, si. Vì sao vậy? Vì chỉ có chư Phật Thế Tôn, duyên giác, thanh văn, hàng Bồ-tát bất thoái chuyển mới có thể phát khởi dâm, giận, si ấy; phàm phu thì không thể.”
Thiên tử Thiện Trụ Ý đáp Văn-thù: “Điều ngài vừa nói thật đáng sợ, hội chúng này trong lòng ôm lưới nghi ngờ. Vì nghe ngài diễn nói nghĩa này mà không thể hiểu rõ, lòng mờ mịt tối tăm.”
Văn-thù-sư-lợi nói với thiên tử Thiện Trụ Ý: “Ý ngài thế nào? Ví như chim bay giữa hư không, há sợ đường đi qua có chỗ vướng ngại sao?”
Đáp: “Bay qua không hề sợ hư không.”
Văn-thù đáp: “Đúng vậy, thiên tử! Đạo không có gì khởi lên. Có điều ghét bỏ thì là không phát tâm; không có điều ghét bỏ mới là phát tâm. Nếu không vướng mắc, không ôm ghét bỏ, không nương tựa, mới gọi là phát tâm. Điều gọi là phát mà lại khởi lên tưởng niệm, thì cái không có sinh ấy gọi là không phát (?). Không có tự tính mới gọi là phát; không có dấu vết của câu chữ mới gọi là phát; không có dấu vết đi đến mới gọi là phát; dấu vết trí tuệ thân là không, dấu vết không có niệm, mới gọi là phát; dấu vết không thọ nhận, dấu vết không đạt được, mới gọi là phát; dấu vết không phá hoại, dấu vết không thu được, đó gọi là phát; dấu vết không văn tự, dấu vết không ham muốn, đó gọi là phát; không tiến, không lui (?), không đôi, không lẻ, đó gọi là phát; không tìm cầu che chở, cũng không có chỗ nương về, đó gọi là phát. Cho nên, thiên tử! Gọi là Bồ-tát mới phát tâm. Đối với pháp này thì không niệm, không nương, không suy, không tưởng, không biết, không thấy, không nghe, không nhận thức, không nhận, không bỏ, không khởi, không diệt. Cho nên, thiên tử! Gọi là các Bồ-tát. Vì nhân duyên ấy, nhờ pháp này, do sự bình đẳng này, như bản tế này, bằng thiện quyền phương tiện (sự khéo léo linh hoạt tùy cơ để dẫn dắt người), mà phát khởi dâm, giận, si, phát khởi chỗ nương của mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý cũng như thế; phát khởi chỗ bám vào sắc, cũng hiển bày thọ, tưởng, hành, thức, không nên sinh ra các kiến chấp về quả báo của sắc (?); vô minh (sự mê muội không hiểu chân lý), hữu (sự tồn tại, chấp có), ái (lòng tham luyến) — sẽ làm hiện rõ pháp mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sinh tử luân hồi); những điều ta ham muốn, nương tựa nơi ba cõi, cũng sẽ hiển bày chỗ nương vào cái ta, tham thân, chấp mình; sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm về cái ta và thế giới), cũng sẽ hiển bày tai hại của ngũ cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, sân hận, hôn trầm buồn ngủ, trạo hối xao động hối tiếc, nghi ngờ), tứ đảo (bốn điều thấy ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là ngã, nhơ là sạch), bát tà (tám điều tà, trái với tám chánh đạo), nghiệp thập ác (mười điều ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói ác, nói thêu dệt, tham, sân, tà kiến), khiến chúng trở về cội nguồn. Nói tóm lại, tất cả sạch và không sạch, nên và không nên, mọi tưởng và lời nói, mọi chỗ nơi, những gì thọ nhận và nương tựa, các niệm suy tưởng, luyến mộ và vướng ngại, những gì có thể nói ra, cho đến khởi tưởng về nê-hoàn (Niết-bàn, cảnh giới dứt hết phiền não và sinh tử), Bồ-tát Đại sĩ đều hiển bày phát khởi những điều đó. Cho nên, thiên tử! Hãy quán như thế: đối với các pháp, dù có chỗ nương tựa mà không có yêu ghét, đó gọi là phát tâm.”
Khi Văn-thù-sư-lợi nói lời pháp về sự mới phát tâm này, tam thiên đại thiên thế giới này chấn động sáu lần, một vạn hai nghìn vị Bồ-tát đạt vô sở tùng sinh pháp nhẫn.
Kinh Phật nói Như Huyễn Tam-muội (tam-muội thấy mọi sự như huyễn hóa), quyển thượng.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video