Thiên 1 — Quyển thượng

 # Kinh Văn Thù Sư Lợi nói về cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn của Phật (Văn Thù Sư Lợi: tên một vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; cảnh giới: phạm vi, lãnh vực mà sự hiểu biết, sự chứng ngộ đạt tới)

 Kinh Văn Thù Sư Lợi nói về cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn của Phật

 Đời Đường (triều đại Trung Quốc, năm 618–907), Bồ-đề-lưu-chí (vị cao tăng người Ấn Độ sang Trung Quốc dịch kinh) dịch.

 Kinh Văn Thù Sư Lợi nói về cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn của Phật, quyển thượng

 Ngài Tam tạng (danh hiệu tôn xưng vị sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là kinh, luật, luận) Bồ-đề-lưu-chí người Thiên Trúc (tên cũ của Ấn Độ), đời Đường, vâng chiếu vua mà dịch.

 Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Phật ở nước Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la ở miền Bắc Ấn Độ thời xưa), trong vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc (khu vườn do thái tử Kỳ-đà hiến cây, trưởng giả Cấp Cô Độc — người hay giúp đỡ kẻ mồ côi, cô độc — mua đất, cùng dâng lên Phật làm nơi tu học), cùng với chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới) một nghìn người và Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh) mười nghìn người.

 Lại có các thiên tử (vị trời) ở Dục giới (cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, tình dục, gồm loài người và sáu tầng trời thấp), các thiên tử ở Sắc giới (cõi trời của những vị đã lìa ham muốn thô nhưng vẫn còn thân hình vi tế) và các thiên tử ở cõi Tịnh cư (năm tầng trời cao nhất của Sắc giới, nơi ở của các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), cùng người thân và tùy tùng của họ, vô lượng trăm nghìn vị vây quanh khắp nơi, cúng dường, cung kính, lắng nghe Phật nói pháp (lời dạy, giáo lý của Phật).

 Lúc ấy Phật bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi rằng: "Đồng tử (chàng trai trẻ; cách gọi tôn xưng ngài Văn Thù vì ngài thường hiện thân trai trẻ, trong sạch)! Ông có tài biện luận, khéo giảng giải. Nay ông nên vì đại chúng Bồ-tát mà tuyên dương pháp mầu."

 Khi ấy Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi bạch Phật: "Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Nay Phật bảo con nói pháp gì?" Phật nói: "Đồng tử, nay ông nên nói về cảnh giới của chư Phật."

 Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, cảnh giới Phật chẳng phải cảnh giới của mắt, chẳng phải cảnh giới của sắc (hình sắc, đối tượng mà mắt thấy); chẳng phải cảnh giới của tai, chẳng phải cảnh giới của tiếng; chẳng phải cảnh giới của mũi, chẳng phải cảnh giới của mùi; chẳng phải cảnh giới của lưỡi, chẳng phải cảnh giới của vị; chẳng phải cảnh giới của thân, chẳng phải cảnh giới của xúc (cái cảm giác khi thân chạm vào vật); chẳng phải cảnh giới của ý, chẳng phải cảnh giới của pháp (ở đây là đối tượng của ý, tức mọi điều được nghĩ tưởng). Không có những cảnh giới sai khác như thế, ấy mới gọi là cảnh giới của chư Phật.

 Bạch Thế Tôn, thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tức người theo đạo tu hành) nào muốn vào cảnh giới Phật, thì phải lấy cái 'không có chỗ nào để vào' làm phương tiện (cách thức khéo léo để đạt tới mục đích), mới có thể tỏ ngộ mà vào được."

 Bấy giờ Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) ở nơi cảnh giới nào mà được bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn)?"

 Phật nói: "Đồng tử, ta được bồ-đề nơi cảnh giới không (tính không: mọi sự vật đều không có tự thể cố định, riêng biệt), vì mọi kiến chấp (những quan điểm bám chặt) đều bình đẳng. Được bồ-đề nơi cảnh giới vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vì mọi tướng đều bình đẳng. Được bồ-đề nơi cảnh giới vô nguyện (không mong cầu, không ham muốn điều gì), vì ba cõi (tam giới: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới, tức toàn bộ thế giới sinh tử) đều bình đẳng. Được bồ-đề nơi cảnh giới vô tác (không có sự tạo tác), vì các hành (mọi hiện tượng do nhân duyên tạo tác mà có) đều bình đẳng.

 Đồng tử, ta được bồ-đề nơi cảnh giới vô sinh, vô khởi, vô vi (không sinh ra, không khởi lên, không do tạo tác mà thành), vì tất cả pháp hữu vi (các sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều bình đẳng."

 Khi ấy Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vô vi là cảnh giới gì?" Phật nói: "Đồng tử, vô vi chẳng phải cảnh giới của sự suy lường." Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, cảnh giới chẳng phải suy lường ấy chính là cảnh giới Phật. Vì sao? Vì trong cảnh giới chẳng phải suy lường thì không có chữ nghĩa; vì không có chữ nghĩa nên không có gì để biện giải; vì không có gì để biện giải nên dứt hết mọi lời bàn luận. Dứt hết mọi lời bàn luận, đó chính là cảnh giới Phật vậy."

 Bấy giờ Thế Tôn hỏi Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, cảnh giới của chư Phật nên tìm ở đâu?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, cảnh giới của chư Phật nên tìm ngay trong phiền não (những trạng thái tâm làm cho rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê) của hết thảy chúng sinh. Vì sao vậy? Vì nếu biết rõ đúng đắn phiền não của chúng sinh, thì đó chính là cảnh giới của chư Phật. Sự biết rõ đúng đắn phiền não của chúng sinh này là cảnh giới Phật, chẳng phải chỗ đi tới của tất cả hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật (người tự ngộ đạo nhờ quán xét lẽ nhân duyên, sống riêng một mình, không giáo hóa người khác)."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, nếu cảnh giới Phật tìm ngay trong phiền não của hết thảy chúng sinh, thì cảnh giới của chư Phật có đến có đi chăng?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, không phải vậy. Cảnh giới của chư Phật không đến không đi."

 Phật nói: "Đồng tử, nếu cảnh giới của chư Phật không đến không đi, sao lại nói rằng nếu biết rõ đúng đắn phiền não của chúng sinh thì đó chính là cảnh giới của chư Phật?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, cũng như cảnh giới của chư Phật không đến không đi, tự tính (bản chất vốn có) của các phiền não cũng như vậy, không đến không đi."

 Phật nói: "Đồng tử, thế nào là tự tính của các phiền não?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, tự tính của cảnh giới Phật chính là tự tính của các phiền não. Bạch Thế Tôn, nếu tự tính của cảnh giới Phật khác với tự tính của các phiền não, thì Như Lai chẳng phải là bậc bình đẳng chính giác (giác ngộ đúng đắn rằng mọi sự vật đều bình đẳng như nhau). Vì không khác, nên đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) mà giác ngộ đúng đắn về sự bình đẳng, mới gọi là Như Lai."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, ông có thể biết rõ pháp bình đẳng mà Như Lai an trụ chăng?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, con đã biết rõ." Phật nói: "Đồng tử, thế nào là pháp bình đẳng mà Như Lai an trụ?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, chỗ mà tất cả phàm phu (người thường, chưa giác ngộ) khởi lên tham, sân, si (tham lam, giận dữ, si mê), chính là pháp bình đẳng mà Như Lai an trụ."

 Phật nói: "Đồng tử, vì sao chỗ mà tất cả phàm phu khởi lên tham sân si lại là pháp bình đẳng mà Như Lai an trụ?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, tất cả phàm phu đều khởi tham sân si ngay trong pháp không, vô tướng, vô nguyện. Vì vậy, chỗ mà tất cả phàm phu khởi tham sân si chính là pháp bình đẳng mà Như Lai an trụ."

 Phật nói: "Đồng tử, cái không há lại là một pháp có thật, mà nói rằng trong đó có tham sân si sao?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, cái không là có; vì thế tham sân si cũng là có." Phật nói: "Đồng tử, cái không có là thế nào? Tham sân si có là thế nào?"

 Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, cái không là có nhờ lời nói; tham sân si cũng là có nhờ lời nói. Như Phật từng dạy: 'Này các tỳ-kheo, có cái vô sinh, vô khởi, vô tác, vô vi, chẳng phải là các pháp thuộc hành.' Cái vô sinh, vô khởi, vô tác, vô vi, chẳng phải các pháp thuộc hành ấy, chẳng phải là không có. Nếu nó không có, thì đối với các pháp thuộc hành có sinh, có khởi, có tạo tác, lẽ ra không có sự xuất ly (thoát ra khỏi). Vì có nó nên mới nói là xuất ly vậy. Ở đây cũng thế: nếu không có cái không, thì đối với tham sân si không có sự xuất ly; vì có cái không nên mới nói lìa được tham v.v. và các phiền não."

 Phật nói: "Đồng tử, đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Tham, sân, si v.v. tất cả phiền não, không cái nào không ở trong cái không." Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu người tu hành lìa bỏ tham sân v.v. mà đi tìm cái không, nên biết người ấy chưa khéo tu hành, không được gọi là người tu hành. Vì sao? Vì tham sân si v.v. tất cả phiền não chính là không."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, ông đối với tham sân si là đã thoát ra hay chưa lìa?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, tính của tham sân si chính là bình đẳng. Con thường an trụ trong sự bình đẳng như thế. Vì vậy con đối với tham sân si, chẳng phải đã thoát ra mà cũng chẳng phải chưa lìa.

 Bạch Thế Tôn, nếu có sa-môn (người xuất gia tu hành) hay bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, tế tự của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ) tự thấy mình đã lìa tham sân si, thấy người khác còn tham sân si, đó là hai kiến chấp. Thế nào là hai kiến chấp? Là đoạn kiến (chấp rằng mọi thứ sẽ đứt mất hoàn toàn) và thường kiến (chấp rằng mọi thứ còn mãi không đổi). Vì sao vậy? Nếu thấy thân mình đã lìa tham sân si, đó là đoạn kiến; nếu thấy thân người khác có tham sân si, đó là thường kiến. Bạch Thế Tôn, người như thế chẳng phải là an trụ đúng đắn. Người an trụ đúng đắn thì không nên thấy mình hơn mà cho người khác kém."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, nếu như thế, thì an trụ ở đâu mới gọi là an trụ đúng đắn?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, an trụ đúng đắn là không có chỗ nào để trụ; trụ nơi không chỗ trụ, đó mới gọi là an trụ đúng đắn vậy."

 Phật nói: "Đồng tử, há chẳng phải an trụ nơi chính đạo (con đường tu tập đúng đắn) là an trụ đúng đắn sao?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu trụ nơi chính đạo thì là trụ nơi hữu vi; nếu trụ nơi hữu vi thì không trụ nơi pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) bình đẳng. Vì sao? Vì pháp hữu vi có sinh có diệt."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, vô vi có phải là số pháp (pháp nằm trong sự tính đếm, phân loại, tức thuộc phạm vi các pháp có điều kiện) không?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, vô vi chẳng phải là số pháp. Bạch Thế Tôn, nếu pháp vô vi rơi vào sự tính đếm, thì đó là hữu vi chứ chẳng phải vô vi."

 Phật nói: "Đồng tử, tất cả các bậc thánh nhân (người đã chứng ngộ chân lý) được pháp vô vi, chẳng phải là có số sao?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, các bậc thánh nhân không chứng số pháp, vì các ngài đã thoát ra khỏi mọi số pháp rồi."

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, ông thành tựu thánh pháp (pháp của bậc thánh) hay thành tựu pháp chẳng phải của bậc thánh?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, con không thành tựu thánh pháp, cũng không thành tựu pháp chẳng phải của bậc thánh. Bạch Thế Tôn, như có người do huyễn thuật biến hóa ra, người ấy thành tựu thánh pháp hay thành tựu pháp chẳng phải của bậc thánh?"

 Phật nói: "Đồng tử, người do biến hóa ra thì không thể nói là thành tựu thánh pháp, cũng không thể nói là thành tựu pháp chẳng phải của bậc thánh." Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, Phật há chẳng dạy rằng tất cả các pháp đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, như vật biến hóa, không có thật) sao?" Phật nói: "Đúng vậy." Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, tất cả các pháp đều có tướng như huyễn hóa, con cũng như vậy, sao có thể nói là thành tựu thánh pháp hay thành tựu pháp chẳng phải của bậc thánh?"

 Bấy giờ Thế Tôn lại bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Đồng tử, nếu như thế thì ông được gì?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, con được cảnh giới bình đẳng, không có tự tính của Như Lai." Phật nói: "Đồng tử, ông được cảnh giới Phật sao?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thưa: "Nếu Thế Tôn đối với cảnh giới Phật có chỗ được, thì con cũng được cảnh giới của chư Phật."

 Khi ấy trưởng lão (vị tỳ-kheo lớn tuổi, đức cao) Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không) hỏi Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Thưa Đại sĩ (bậc đại nhân, tiếng tôn xưng Bồ-tát), Như Lai không được cảnh giới Phật sao?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức (tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo có đức hạnh), ngài có được cảnh giới Thanh văn không?" Tu-bồ-đề nói: "Thưa Đại sĩ, tâm của bậc thánh đã giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não) thì không có cảnh giới, vì thế nay tôi không có cảnh giới nào để được." Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, Phật cũng như vậy, tâm Ngài giải thoát, không có cảnh giới, sao lại bảo là có chỗ được?"

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Đại sĩ, nay ngài nói pháp, có nên giữ gìn, chiều theo tâm của người mới học chăng?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, nay tôi hỏi ngài, ngài cứ theo ý mình mà đáp. Như có vị thầy thuốc giỏi muốn chữa bệnh cho người, vì muốn chiều lòng người bệnh mà không cho uống những vị thuốc cay, chua, mặn, đắng hợp với bệnh, thì có thể làm cho người ấy khỏi bệnh, được yên vui chăng?" Đáp: "Không thể." Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, ở đây cũng vậy. Nếu vị pháp sư (người giảng thuyết giáo pháp) vì chiều lòng người mới học mà giấu pháp sâu xa không nói, chỉ theo ý muốn của họ mà giảng những nghĩa nông cạn, thì không thể nào khiến người học thoát khỏi nỗi khổ sinh tử (vòng sống chết luân hồi) mà đến được niềm vui Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và khổ đau)."

 Khi nói pháp này, trong chúng có năm trăm vị tỳ-kheo dứt hẳn các lậu (phiền não làm tâm rỉ chảy ra ngoài, trói buộc trong sinh tử), tâm được giải thoát; tám trăm vị thiên tử xa lìa bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trong sạch, tức bước đầu chứng ngộ). Lại có bảy trăm vị thiên tử nghe tài biện luận của ngài mà sinh lòng tin vui sâu xa, đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng của Phật).

 Bấy giờ Tu-bồ-đề lại thưa với Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Thưa Đại sĩ, ngài có sinh lòng tin hiểu đối với Thanh văn thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu tập; Thanh văn thừa là con đường tu của hàng Thanh văn), và lại dùng pháp của thừa này để độ chúng sinh chăng?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, tôi đối với tất cả các thừa đều sinh lòng tin hiểu. Thưa Đại đức, tôi tin hiểu Thanh văn thừa, cũng tin hiểu Bích-chi-phật thừa, cũng tin hiểu Tam-miệu-tam-Phật-đà thừa (con đường thành bậc Chính đẳng giác, tức thành Phật)."

 Tu-bồ-đề nói: "Thưa Đại sĩ, ngài là Thanh văn, là Bích-chi-phật, hay là Tam-miệu-tam-Phật-đà?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, tôi tuy là Thanh văn nhưng không nghe từ người khác; tuy là Bích-chi-phật nhưng không bỏ lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả) và sự vô sở úy (không còn điều gì phải sợ hãi, tự tin hoàn toàn khi thuyết pháp); tuy đã thành chính đẳng giác (sự giác ngộ chân chính, bình đẳng của Phật) nhưng đối với mọi việc cần làm chưa từng nghỉ ngơi."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Thưa Đại sĩ, vì sao ngài là Thanh văn?" Đáp: "Tôi thường vì tất cả chúng sinh mà nói những pháp họ chưa từng nghe (khiến họ được nghe tiếng pháp), vì thế tôi là Thanh văn." Lại hỏi: "Vì sao ngài là Bích-chi-phật?" Đáp: "Tôi có thể biết rõ tất cả các pháp đều từ duyên khởi (do nhiều điều kiện nương nhau mà sinh ra), vì thế tôi là Bích-chi-phật." Lại hỏi: "Vì sao ngài là Tam-miệu-tam-Phật-đà?" Đáp: "Tôi thường luôn giác ngộ rằng thể và tướng của tất cả các pháp đều bình đẳng, vì thế tôi là Tam-miệu-tam-Phật-đà."

 Bấy giờ Tu-bồ-đề lại hỏi: "Thưa Đại sĩ, ngài nhất định an trụ ở địa (giai vị, nấc thang tu chứng) nào? Ở địa Thanh văn, địa Bích-chi-phật hay ở địa Phật?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, ngài nên biết tôi nhất định an trụ ở tất cả các địa." Tu-bồ-đề nói: "Thưa Đại sĩ, ngài cũng nhất định an trụ ở địa phàm phu sao?" Đáp: "Đúng vậy. Vì sao? Vì tính của tất cả các pháp và chúng sinh chính là chính vị quyết định (địa vị chân thật, đúng đắn, không thay đổi, tức chân lý). Tôi thường an trụ nơi chính vị ấy, vì thế tôi nói là nhất định an trụ ở địa phàm phu vậy."

 Tu-bồ-đề lại hỏi: "Nếu tất cả các pháp và chúng sinh chính là chính vị quyết định, thì sao lại lập ra các địa khác nhau, nói rằng đây là địa phàm phu, đây là địa Thanh văn, đây là địa Bích-chi-phật, đây là địa Phật?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, ví như thế gian, do lời nói mà lập ra mười phương trong hư không, gọi rằng đây là phương đông, đây là phương nam, cho đến đây là phương trên, đây là phương dưới. Tuy hư không không có sai khác, mà các phương lại có đủ thứ sai khác như thế. Ở đây cũng vậy: Như Lai ở trong chính vị quyết định của tất cả, dùng phương tiện khéo léo mà lập ra các địa, gọi rằng đây là địa phàm phu, đây là địa Thanh văn, đây là địa Bích-chi-phật, đây là địa Bồ-tát, đây là địa Phật. Tuy chính vị không có sai khác, mà các địa thì có khác nhau vậy."

 Bấy giờ Tu-bồ-đề lại thưa với Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Thưa Đại sĩ, ngài đã vào chính vị chưa?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, tôi tuy đã vào mà cũng chẳng phải vào." Tu-bồ-đề nói: "Thưa Đại sĩ, sao lại đã vào mà chẳng phải vào?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Đại đức nên biết, đây là sự khéo léo của trí tuệ Bồ-tát. Nay tôi nói cho ngài một ví dụ, những người có trí nhờ ví dụ mà hiểu được.

 Thưa Đại đức, như có người thầy bắn cung tài nghệ siêu tuyệt, chỉ có một đứa con hết mực yêu thương. Người ấy lại có một kẻ thù rất nặng, tai không muốn nghe đến, mắt không muốn trông thấy. Có lần đứa con đi chơi xa, đứng bên đường ở chỗ xa. Người cha từ xa trông thấy, tưởng là kẻ thù, liền cầm cung lắp tên, giương dây mà bắn. Tên vừa bắn đi mới biết là con, người ấy khéo léo nhanh nhẹn chạy đuổi theo mũi tên, khi tên chưa tới nơi đã chụp lại được.

 Thầy bắn cung là ví cho Bồ-tát; đứa con một là ví cho chúng sinh; kẻ thù là ví cho phiền não; mũi tên là ví cho trí tuệ của bậc thánh. Đại đức nên biết, Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu hành cao) dùng bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý đưa sang bờ giải thoát) quán xét tất cả các pháp, vì có lòng đại bi khéo léo đối với chính vị vô sinh, cho nên không chứng nhập thực tế (chân lý tối hậu, tức sự diệt tận như hàng Tiểu thừa chứng) để dừng ở địa Thanh văn, Bích-chi-phật, mà thề sẽ hóa độ tất cả chúng sinh đến địa Phật vậy."

 Bấy giờ Tu-bồ-đề lại hỏi Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Thưa Đại sĩ, Bồ-tát nào có thể làm được hạnh này?" Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, nếu Bồ-tát thị hiện đi lại trong đời mà không bị pháp thế gian làm nhiễm; hiện ra giống như người thế gian mà không khởi kiến chấp đối với các pháp; tuy vì dứt phiền não của tất cả chúng sinh mà siêng năng tinh tấn (nỗ lực không ngừng), vào trong pháp giới (toàn thể mọi sự vật xét theo bản tính chân thật) mà không thấy tướng hết; tuy không trụ hữu vi mà cũng không nắm lấy vô vi; tuy ở trong sinh tử mà như dạo chơi vườn cảnh; vì bản nguyện (lời nguyện ban đầu) chưa trọn nên không cầu mau chứng Niết-bàn vô thượng;

 tuy biết sâu xa là không có ngã (cái tôi có thật) mà vẫn luôn giáo hóa chúng sinh; tuy quán tự tính của các pháp như hư không mà vẫn siêng tu công đức, làm trong sạch cõi Phật; tuy vào pháp giới, thấy các pháp bình đẳng, mà vì muốn trang nghiêm các nghiệp thân, khẩu, ý (việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ) của Phật nên không bỏ tinh tấn. Nếu các Bồ-tát có đủ những hạnh như vậy thì mới làm được."

 Bấy giờ Tu-bồ-đề lại thưa với Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Thưa Đại sĩ, những hạnh Bồ-tát ngài nói nay không phải người thế gian có thể tin nhận." Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, nay tôi vì muốn cho chúng sinh vĩnh viễn ra khỏi thế gian, nên nói về hạnh thấu suốt pháp thế gian mà xuất ly của các Bồ-tát." Tu-bồ-đề nói: "Thưa Đại sĩ, thế nào là pháp thế gian? Thế nào gọi là xuất ly?"

 Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi nói: "Thưa Đại đức, pháp thế gian tức là năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người và thế giới). Năm ấy là gì? Là sắc uẩn (nhóm vật chất, thân thể), thọ uẩn (nhóm cảm giác vui, khổ…), tưởng uẩn (nhóm tri giác, hình dung), hành uẩn (nhóm ý chí, các hoạt động tạo tác của tâm), thức uẩn (nhóm nhận biết, phân biệt). Trong các uẩn ấy: sắc như đống bọt, thọ như bong bóng nước, tưởng như ánh nắng dợn (ảo ảnh nước giữa trời nắng), hành như cây chuối (bóc mãi không thấy lõi), thức như trò ảo thuật. Vì thế trong đây không có thế gian, cũng không có các uẩn, và cả những lời nói tên gọi như thế. Nếu hiểu được như vậy thì tâm không tán loạn; tâm không tán loạn thì không nhiễm pháp thế gian; không nhiễm pháp thế gian, đó chính là xuất ly khỏi pháp thế gian vậy.

 Lại nữa, thưa Đại đức, các pháp năm uẩn, tính vốn là không; tính không thì không có hai; không có hai thì không có ngã và ngã sở (cái tôi và cái của tôi); không có ngã và ngã sở thì không có gì để nắm giữ, bám chấp; không nắm giữ bám chấp, đó chính là xuất ly khỏi pháp thế gian vậy.

 Lại nữa, thưa Đại đức, pháp năm uẩn do nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ) mà có. Vì do nhân duyên mà có nên không có sức tự tại; không có sức thì không có chủ; không có chủ thì không có ngã và ngã sở; không có ngã và ngã sở thì không nhận lấy; không nhận lấy thì không giành giật bám giữ; không giành giật thì không tranh cãi; không tranh cãi, đó là pháp của sa-môn. Pháp của sa-môn là biết tất cả các pháp như tiếng vang trong hư không. Nếu biết rõ tất cả các pháp như tiếng vang trong hư không, đó chính là xuất ly khỏi pháp thế gian vậy.

 Lại nữa, thưa Đại đức, pháp năm uẩn này đồng với pháp giới. Pháp giới chính là chẳng phải giới (giới: phạm vi, yếu tố). Trong cái chẳng phải giới ấy không có nhãn giới (yếu tố mắt), không có sắc giới (yếu tố hình sắc), không có nhãn thức giới (yếu tố cái biết của mắt); không có nhĩ giới, không có thanh giới, không có nhĩ thức giới (yếu tố tai, tiếng, cái biết của tai); không có tỷ giới, không có hương giới, không có tỷ thức giới (yếu tố mũi, mùi, cái biết của mũi); không có thiệt giới, không có vị giới, không có thiệt thức giới (yếu tố lưỡi, vị, cái biết của lưỡi); không có thân giới, không có xúc giới, không có thân thức giới (yếu tố thân, sự xúc chạm, cái biết của thân); không có ý giới, không có pháp giới, không có ý thức giới (yếu tố ý, đối tượng của ý, cái biết của ý).

 Trong đây cũng không có địa giới, thủy giới, hỏa giới, phong giới, hư không giới, thức giới (các yếu tố đất, nước, lửa, gió, khoảng không và tâm thức); cũng không có Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới (cõi trời chỉ còn tâm thức, không còn thân hình); cũng không có cõi hữu vi, cõi vô vi; ngã, nhân, chúng sinh, thọ giả (các quan niệm chấp có cái tôi, có con người, có chúng sinh, có kẻ sống lâu dài) v.v., tất cả những thứ như thế đều không có, nhất định không thể nắm bắt được. Nếu có thể vào nghĩa sâu xa bình đẳng này, cùng tương ưng với cái không có chỗ vào, đó chính là xuất ly khỏi pháp thế gian vậy."

 Khi nói pháp này, trong hội có hai trăm vị tỳ-kheo dứt hẳn các lậu, tâm được giải thoát. Mỗi vị đều cởi tấm áo khoác ngoài đang mặc dâng lên Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi mà nói rằng: "Nếu có chúng sinh được nghe pháp mầu sâu xa này thì nên sinh lòng tin nhận. Nếu không sinh lòng tin mà muốn cầu chứng ngộ thì rốt cuộc không thể được."

 Bấy giờ trưởng lão Tu-bồ-đề nói với các tỳ-kheo: "Các ông được gì, lấy gì làm chứng?" Các tỳ-kheo thưa: "Thưa Đại đức, không được, không chứng, đó là pháp của sa-môn. Vì sao vậy? Nếu có chỗ được thì tâm động loạn; nếu có chỗ chứng thì tự kiêu căng. Động loạn và kiêu căng là rơi vào việc của ma (thế lực ngăn trở người tu đạo). Nếu có ai tự nói 'tôi được, tôi chứng', nên biết người ấy là kẻ tăng thượng mạn (người chưa chứng mà tự cho là đã chứng, kiêu mạn quá mức)."

 Phật nói: "Này các tỳ-kheo, các ông có thật biết nghĩa của tăng thượng mạn không?" Các tỳ-kheo thưa: "Bạch Thế Tôn, theo ý chúng con, nếu có người nói 'tôi có thể biết khổ', đó là không biết tướng của khổ mà nói là mình biết; 'tôi có thể dứt tập, chứng diệt, tu đạo' (khổ, tập, diệt, đạo là bốn chân lý: khổ là sự khổ, tập là nguyên nhân gây khổ, diệt là sự hết khổ, đạo là con đường dẫn đến hết khổ), đó là không biết tướng của tập, diệt, đạo; cho đến nói 'tôi có thể tu đạo', nên biết đó là kẻ tăng thượng mạn.

 Vì sao vậy? Tướng của khổ chính là tướng vô sinh; tướng của tập, diệt, đạo chính là tướng vô sinh. Tướng vô sinh chính là chẳng phải tướng, là tướng bình đẳng, là tướng mà các bậc thánh được giải thoát đối với tất cả các pháp. Trong đó không có những tướng như biết khổ, dứt tập, chứng diệt, tu đạo để có thể nắm bắt được. Nếu có chúng sinh nghe được nghĩa bình đẳng của tất cả các pháp như thế mà sinh lòng kinh sợ, nên biết đó là kẻ tăng thượng mạn."

 Bấy giờ Thế Tôn liền bảo họ rằng: "Hay thay, hay thay, này các tỳ-kheo! Như lời các ông nói, đúng vậy, đúng vậy. Này Tu-bồ-đề, các ông nên biết, các tỳ-kheo này, trong quá khứ, tại chỗ đức Phật Ca-diếp (vị Phật ra đời trước Phật Thích-ca), đã từ đồng tử Văn Thù Sư Lợi được nghe pháp sâu xa như thế này; nhờ nghe pháp mà mau được thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có), nay lại được nghe nên thuận theo không trái nghịch.

 Này Tu-bồ-đề, nếu lại có người ở trong giáo pháp của ta nghe được nghĩa này mà sinh lòng tin hiểu, thì đời sau đều được gặp Phật Di-lặc (vị Phật sẽ ra đời trong tương lai, kế tiếp Phật Thích-ca). Ai chưa phát tâm Đại thừa (con đường tu hướng đến thành Phật để cứu độ tất cả) thì trong ba hội thuyết pháp (của Phật Di-lặc) đều được giải thoát; ai đã phát tâm Đại thừa thì đều được an trụ ở địa kham nhẫn (giai vị chịu đựng được mọi gian khổ và vững tin chân lý, không thoái lui)."

 Bấy giờ thiên tử Thiện Thắng thưa với Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Thưa Đại sĩ, ngài thường ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người chúng ta sinh sống) này nói pháp cho mọi người. Nay trên cõi trời Đâu-suất (tầng trời thứ tư của Dục giới) có các thiên tử, trong quá khứ đã từng gặp vô lượng đức Phật, cúng dường cung kính, gieo trồng các thiện căn (gốc rễ lành, những việc thiện làm nền cho quả tốt về sau); nhưng sinh ở cõi trời lại mải đắm say cảnh vui, không thể đến pháp hội này để nghe nhận. Thiện căn gieo trồng xưa kia nay sắp mất dần. Nếu được ngài dẫn dắt dạy bảo, ắt sẽ thêm lớn mạnh. Cúi xin Đại sĩ tạm đến cung trời, vì các vị trời ấy mà rộng tuyên những điều cốt yếu của giáo pháp."

 Bấy giờ Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi dùng sức thần thông, ngay tại chỗ ấy bỗng nhiên hóa ra cung trời Đâu-suất, mọi thứ vốn có ở đó đều đầy đủ cả, khiến cho thiên tử Thiện Thắng và tất cả người, trời trong hội này đều tưởng mình đang ở trên cõi trời ấy. Họ thấy đủ mọi thứ trang hoàng ở đó: vườn rừng, ao hồ, hàng hàng cây trái, điện đường, lầu gác; nóc mái giao nhau, cột thêu đỡ xà, cửa sổ chạm trổ xen giữa các cửa lớn, những khối gỗ đỡ xà chồng chất san sát, xếp đặt khắp nơi; lấy của báu làm đài (?), trang nghiêm đan xen rực rỡ.

 Những đài ấy, cái nhỏ nhất cũng có bảy tầng, hoặc tám tầng, chín tầng, cho đến có cái cao hơn hai mươi tầng. Trên mỗi đài, ở mỗi tầng bậc, đều có các thiên nữ đang tuổi thanh xuân, nhan sắc xinh đẹp, tay chân mềm mại, trán rộng mày dài, mặt mắt trong sạch, như lưới vàng thường tỏa ánh sáng, lại như hoa sen lìa hết bụi nhơ. Nói năng mỉm cười, đi đứng xoay mình, mỗi cử động đều hợp nghi lễ, đẹp đẽ mà có khuôn phép, ví như trăng tròn ai cũng thích ngắm.

 Nào sênh, đàn không hầu, đàn cầm, đàn sắt, ống tiêu, ống sáo, chuông, trống; khi hát khi ngâm, âm điệu hòa nhau; các vũ nữ tài giỏi xếp thành hàng, chia sân cùng múa. Những việc như thế đều hiện rõ trước mắt, thấy đủ cả. Khi ấy thiên tử Thiện Thắng thấy cung điện của mình và cảnh vui chơi của người thân, tùy tùng mình rồi, trong lòng sinh nghi lạ, thưa với Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Lạ thay, thưa Đại sĩ! Làm sao ngài khiến tôi và đại chúng trong chớp mắt mà đến được nơi này?"

 Bấy giờ trưởng lão Tu-bồ-đề nói với thiên tử Thiện Thắng: "Này thiên tử, lúc đầu tôi cũng tưởng mình cùng đại chúng đều đã đến cõi trời Đâu-suất-đà, nhưng nay mới biết vốn chẳng hề động, chưa từng cùng đi lên cõi trời ấy. Những gì thấy được như thế đều là do sức thần thông của tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung hoàn toàn vào một chỗ) của Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi hiện ra mà thôi."

 Khi ấy thiên tử Thiện Thắng liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi thật là hiếm có, có thể dùng sức thần thông tam-muội chẳng thể nghĩ bàn, khiến chúng hội này không rời chỗ cũ mà lại tưởng đã đến cõi trời Đâu-suất-đà." Phật nói: "Này thiên tử, ông chỉ biết một phần nhỏ sức thần thông biến hóa của đồng tử Văn Thù Sư Lợi; điều ta biết thì không có hạn lượng.

 Này thiên tử, với sức thần thông của Văn Thù Sư Lợi, giả sử có các cõi Phật nhiều như số cát sông Hằng (con sông lớn ở Ấn Độ; cách nói ví cho số lượng nhiều vô kể), với đủ mọi vẻ trang nghiêm tốt đẹp, mỗi cõi mỗi khác, ngài có thể làm cho tất cả hiện rõ trong một cõi Phật. Lại có thể gom các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng vào một chỗ, hình dạng như một bó lụa, rồi ném lên phương trên, không lấy làm khó.

 Lại có thể đem tất cả biển lớn của các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng đặt vào một lỗ chân lông, mà khiến chúng sinh trong đó không hay không biết, không bị chạm động quấy nhiễu gì. Lại có thể đem tất cả các núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) của các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, gom các núi ấy vào trong một ngọn núi, rồi lại đem ngọn núi này đặt vào trong một hạt cải, mà khiến tất cả các vị trời ở trên núi ấy không hay không biết, cũng không bị quấy nhiễu gì.

 Lại có thể đem chúng sinh năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời) trong các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng đặt vào lòng bàn tay phải, rồi lại lấy hết mọi đồ vật vui sướng của các cõi ấy đem cho từng chúng sinh, đồng đều không khác. Lại có thể khi các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng bị lửa thiêu lúc kiếp tận (kiếp: khoảng thời gian cực dài; kiếp tận: lúc thế giới đến hồi hoại diệt, bị lửa lớn thiêu cháy), gom hết lửa lớn ấy vào một chỗ, làm cho nó lớn nhỏ chỉ bằng một tim đèn, mà sức thiêu đốt vẫn như cũ không khác.

 Lại có thể đối với tất cả mặt trời, mặt trăng của các cõi Phật nhiều như cát sông Hằng, từ một lỗ chân lông phóng ánh sáng chiếu vào, khiến ánh sáng của chúng đều bị che lấp không hiện ra. Này thiên tử, ta dù trong một kiếp hay hơn một kiếp nói về sức thần thông biến hóa của tam-muội của đồng tử Văn Thù Sư Lợi cũng không thể nói hết."

 Bấy giờ ma Ba-tuần (tên vua ma ở cõi trời Tha hóa tự tại, chuyên ngăn trở người tu đạo) tự biến thân thành hình tỳ-kheo, ở trong hội, lui ngồi một bên, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con nghe nói về sức thần thông của đồng tử Văn Thù Sư Lợi mà không thể tin nhận. Cúi xin Thế Tôn khiến ngài hiện sức thần thông ấy trước mặt con cho con được thấy."

 Bấy giờ Thế Tôn biết đó là ác ma biến thành tỳ-kheo; vì muốn cho thiện căn của chúng sinh thêm lớn, nên bảo Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi: "Ông nên tự hiện sức thần thông, khiến vô lượng chúng sinh trong hội này đều được lợi ích tốt lành."

 Kinh Văn Thù Sư Lợi nói về cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn của Phật, quyển thượng

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video