Kinh Phật nói về Tượng Dịch (tên kinh, nghĩa đen là "nách voi"; theo lời kinh, người hiểu kinh này có sức mạnh như voi lớn, như rồng lớn)
Kinh Phật nói về Tượng Dịch
Đời Lưu Tống (triều Tống của họ Lưu ở miền Nam Trung Hoa, năm 420–479), Đàm-ma-mật-đa dịch
Kinh Phật nói về Tượng Dịch
Đời Tống, Tam tạng (danh xưng tôn kính vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giảng giải) người xứ Kế Tân (vùng Kashmir, tây bắc Ấn Độ) là Đàm-ma-mật-đa dịch
Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật ở núi Kỳ-xà-quật (tức núi Linh Thứu, "núi Kên Kên") gần thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với năm trăm vị đại tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật của nhà Phật).
Lại có sáu vạn vị Bồ-tát (người tu theo con đường giác ngộ, phát nguyện cứu giúp mọi loài để cùng thành Phật) mà ai cũng biết đến. Các vị ấy đã đạt đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn giáo pháp không bao giờ quên), vui thích giảng nói không chút trở ngại, giảng pháp không trái nghịch nhau, và đã thành tựu thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có) không thể nghĩ bàn.
Tên các vị là: Bồ-tát Vô Giảm Tiến Ý, Bồ-tát Quá Danh Thanh Uy Đức Tạng, Bồ-tát Bảo Nguyệt Hoa, Bồ-tát Đại Vân Lôi Đăng, Bồ-tát Vô Lượng Quán Xuất Nhất Thiết Thế, Bồ-tát Sơn Dũng, Bồ-tát Lạc Hỷ Sinh, Bồ-tát Tịnh Tý Vô Ngại Quang Minh, Bồ-tát Giải Độ Chúng Sinh Tâm, Bồ-tát Kim Cang Đắc Kiên, Bồ-tát Giải Nhất Thiết Chúng Sinh Ngữ Ly, Bồ-tát Phạm Âm Dũng Uy Đức, Bồ-tát Danh Xưng Diện Uy Vô Ngại Giác, Bồ-tát Nhất Thiết Thiện Căn Bảo Tụ. Văn-thù-sư-lợi đồng tử (vị Bồ-tát tượng trưng cho trí tuệ; "đồng tử" là danh xưng chỉ bậc giữ tâm trong sạch như trẻ nhỏ) cùng sáu vạn vị Bồ-tát đứng đầu như thế đều có mặt.
Bấy giờ, đại đức (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức lớn) Xá-lợi-phất (đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất), vào giờ bô (khoảng xế chiều, từ 3 đến 5 giờ chiều) xả thiền định (trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú vào một đối tượng) đứng dậy, đi đến chỗ Phật.
Lúc ấy, Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) đang ngồi dưới một gốc cây lạ, nhập vào tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất tuyệt đối) gọi là Tịch Tĩnh (lặng lẽ yên tĩnh).
Đại đức Xá-lợi-phất từ xa trông thấy dáng vẻ Thế Tôn lặng lẽ yên tĩnh, liền vội vàng lấy cỏ trải làm chỗ ngồi, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), giữ thân ngay thẳng.
Ngồi được một lúc, ngay tại chỗ ngồi, đại đức Xá-lợi-phất khởi nghĩ như thế này: "Thật là điều chưa từng có! Hạnh tịch tĩnh của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật) là như thế, là cội gốc của an lạc, đem an lạc đến cho chúng sinh, lại biết rõ tam-muội về pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật) của tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng)."
Bấy giờ, Thế Tôn từ trong tam-muội thong thả đứng dậy, cất tiếng tằng hắng. Xá-lợi-phất nghe tiếng tằng hắng của Như Lai thì lòng vui mừng, đồng thời cũng khởi lòng thương xót. Ông liền đi đến chỗ Phật, đến rồi đứng trước Phật, kính lễ Phật xong thì nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:
Nếu có chúng sinh nào không phân biệt, cho đến đối với pháp cũng không nhớ nghĩ tưởng tượng,
vào tam-muội mà vẫn luôn đi giữa cuộc đời, luôn chấp nhận và vui thích với pháp như thế;
không thấy chúng sinh có sai khác, coi tất cả cùng một tính như ảo ảnh — đó là người giải thoát;
hiểu rõ các pháp có thể tính như hư không, người không có ý tưởng về "cái tôi" ấy được an lạc.
Trong những gì do nhiều duyên hợp lại mà thành, không bám vào ý tưởng; không có ý tưởng ngu si coi đó là vật có thật;
cũng chẳng phải có sinh khởi, chẳng phải không sinh khởi; người không thấy có "mạng sống" (một cái tôi sống thật sự) ấy được an lạc.
Đối với các chúng sinh không nhớ nghĩ tưởng tượng: các chúng sinh này vốn chẳng phải chúng sinh;
đối với hình tướng chúng sinh không có lời gọi tên (?); người không có cái thấy về "cái tôi" ấy được an lạc.
Trí tuệ không phân biệt chúng sinh, ấy là đạt được pháp giới (toàn thể mọi pháp xét theo bản tính chân thật) không có tranh cãi;
thấy rõ mọi ý tưởng về "con người" chỉ là phân biệt, người không có cái biết sai khác ấy được an lạc.
Hãy khéo an trú trong bố thí, giữ giới, luôn sống tỉnh giác, không vướng vết nhơ keo kiệt;
an trú trong pháp không nhiễm ô, người không có cái thấy cao thấp ấy được an lạc.
Người đạt được nhẫn nhục ấy rất dũng mãnh, không có hai cái thấy ghét và thương;
không nắm giữ tinh tấn cũng không nắm giữ biếng nhác, người không suy tính tưởng tượng ấy được an lạc.
Tu thiền định, an trú vững chắc, cũng không nghĩ rằng đây là tán loạn;
ấy là khéo biết pháp thiền định, người không có ý tưởng về thiền ấy được an lạc.
Không có nhớ tưởng, không có trí tuệ, cũng chẳng phải không trí mà được tự tại;
cũng chẳng phải thông minh, chẳng phải ngu si, người không có ý tưởng sai khác ấy được an lạc.
Dù ở đồng hoang hay nơi đông người cũng vậy, ở bất cứ đâu người ấy cũng sống bình đẳng như nhau;
ở làng xóm không chán ghét, ở chốn vắng vẻ không kiêu căng, người ấy được an lạc.
Việc đi khất thực (xin ăn để nuôi thân, nếp sống của người xuất gia) thì đầy đủ, mà rốt cuộc không có ý tưởng về khất thực;
cũng chưa từng nghĩ "ta đi khất thực", người không có ý tưởng về xin ăn ấy được an lạc.
Nếu có áo phấn tảo (áo may từ vải vụn người ta vứt bỏ ở bãi rác) bị bỏ đi, thì nhặt lấy gom lại để che thân,
cũng không có ý tưởng "ta nhận và giữ áo rách", không khinh thường người khác, người ấy được an lạc.
Được Thiện Thệ (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát) khen ngợi, được Phật cho phép, khéo nhận giữ và dùng ba tấm pháp y (ba tấm áo theo phép của người xuất gia);
không có ý nhớ tưởng "ta tu hành đúng đắn", người không có ý tưởng sai khác ấy được an lạc.
Nếu người thuyết pháp giảng hay vượt bậc, mà cũng không có "ta" và "chúng sinh",
cũng không có ý nghĩ "ta đang thuyết pháp", người không bám chấp, không theo điều không thật ấy được an lạc.
Đối với các thiện căn (gốc lành, tức những việc lành làm nền cho quả tốt) không có ý tưởng là thật, không có ý tưởng là vật có thật, không có lòng ưa luyến;
không suy tính phân biệt các kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người), người không làm theo lối hai bên ấy được an lạc.
Trong chỗ sinh khởi không có ý tưởng sinh khởi, thấy chỗ mình đang trú có tai hại lỗi lầm;
ngày đêm luôn siêng năng tinh tấn, người không có hý luận (lời bàn luận rỗng tuếch, phân biệt vô ích) ấy được an lạc.
Cũng không vọng tưởng an trú nơi không đúng chỗ, cũng không phân biệt trí tuệ cao vượt;
Như Lai và ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật giáo) không khác nhau, người không tự cao cho mình hơn ấy được an lạc.
Không lường, không đếm, không có giới hạn, cũng không lìa bỏ, giống như hư không;
"ta" và chúng sinh không có ý tưởng khác nhau, người không có cái thấy thêm bớt ấy được an lạc.
Nếu có người đạt được hạnh như trong mộng (?), đạt được tài biện luận, giáo hóa kẻ ngu si,
đi giữa thế gian như bóng trăng dưới nước, người không có ý bước tới ấy được mọi an lạc.
Dùng đủ loại phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt người) vì đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng), không bám vào ý tưởng sống chết là vững chắc;
giác ngộ pháp tịch tĩnh vi tế, người sống không có ý tưởng ấy được an lạc.
Bấy giờ, Thế Tôn khen Xá-lợi-phất: "Hay thay, hay thay! Ông có hạnh trí tuệ sâu xa, có thể chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi khắp nơi, nghiền nát phiền não). Này Xá-lợi-phất, các tỳ-kheo và các Bồ-tát đang ở trong núi Kỳ-xà-quật này mà đang nhập thiền định, ông hãy bảo họ đến hội họp."
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con không đảm đương nổi. Vì sao vậy? Những vị ấy đều là những con rồng lớn có uy đức (ví với bậc tu hành có sức mạnh tâm linh lớn)."
Bấy giờ, Thế Tôn liền phóng ánh sáng từ thân, ánh sáng ấy chiếu khắp vô lượng vô biên thế giới của chư Phật. Các Bồ-tát đều đến núi Kỳ-xà-quật, đến rồi đều đứng giữa hư không. Các tỳ-kheo và các Bồ-tát ấy xả thiền định đứng dậy, đến chỗ Phật. Vô lượng ngàn người trong thành Vương Xá cũng đến chỗ Phật.
Bấy giờ, Thế Tôn biết toàn thể đại chúng đã họp đủ, nhìn mặt Văn-thù-sư-lợi đồng tử rồi mỉm cười. Văn-thù-sư-lợi liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa y phục, để trần vai phải, gối phải quỳ xuống đất, chắp tay hướng về Phật mà bạch: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà Ngài mỉm cười? Chư Phật Như Lai, Ứng Cúng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp mọi điều) không bao giờ cười mà không có duyên cớ."
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Thuở quá khứ, trong núi Kỳ-xà-quật này, đã có mười ngàn vị Phật giảng kinh Tượng Dịch."
Bấy giờ, đại đức A-nan (đệ tử hầu cận Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất) nghe Phật nói thế, vội từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa y phục, để trần vai phải, gối phải quỳ xuống đất, chắp tay hướng về Phật mà bạch: "Lành thay Thế Tôn, lành thay Thiện Thệ! Nay xin Ngài giảng kinh Tượng Dịch này. Kinh này khó được nghe; nếu Như Lai giảng thì sẽ khiến không còn nghi ngờ. Bộ kinh sâu xa mầu nhiệm này có ánh sáng sâu xa. Bạch Thế Tôn, vì sao Ngài nhìn mặt Văn-thù rồi mỉm cười?"
Bấy giờ, Thế Tôn khen A-nan: "Hay thay, hay thay! A-nan, ông khéo dùng trí tuệ mà phân biệt. Này A-nan, nay ông hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ. Ta sẽ giảng."
A-nan vâng nhận lời dạy của Phật. Phật bảo A-nan: "Nếu có chúng sinh hiểu kinh này, thì như sức của voi lớn, như sức của rồng lớn; các chúng sinh hiểu kinh này cũng như thế. A-nan, các chúng sinh hiểu kinh này thì như sư tử dạo bước, tiến lên con đường thù thắng. A-nan, kinh điển này, các Bồ-tát đời sau sẽ ưa thích. A-nan, kinh này có thể khiến Bồ-tát dũng mãnh.
Sau khi ta qua đời, các Bồ-tát đời sau sẽ cầm được kinh này trong tay, tự tay chép kinh này. Tòa giảng kinh này không dành cho hạng chiên-đà-la (tầng lớp người bị coi là thấp hèn nhất trong xã hội Ấn Độ xưa; ở đây chỉ người có tâm thấp kém) (?), mà là thứ được tay Bồ-tát cầm giữ; cũng không phải Bồ-tát ham hý luận cầm được, cũng không phải Bồ-tát chỉ có danh suông cầm được."
Bấy giờ, Thế Tôn hiện ra hình tướng giống như Văn-thù-sư-lợi. Khi Phật hiện hình tướng ấy rồi, Văn-thù-sư-lợi cũng hiểu như vậy: "Nay ta nên thưa hỏi Thế Tôn về pháp rất sâu xa, không phải cảnh giới của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), mà là cảnh giới của Bồ-tát."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi đồng tử liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn hỏi Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri đôi điều. Nếu Phật cho phép, con mới dám thưa hỏi." Văn-thù-sư-lợi thưa thỉnh như vậy rồi, Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ông cứ hỏi điều gì tùy ý muốn, toàn thể đại chúng đều đã họp đủ."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi đồng tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát khéo an trú trong các pháp công đức, thị hiện tất cả các hạnh của Bồ-tát, giáo hóa vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) chúng sinh, hiện ra hình tướng của chư Phật như bóng trăng dưới nước?"
Văn-thù-sư-lợi hỏi như vậy rồi, Phật liền khen: "Hay thay, hay thay! Văn-thù-sư-lợi, ông có thể hỏi Như Lai nghĩa này một cách tóm gọn. Nay ta sẽ vì ông phân tích giảng giải rộng ra. Văn-thù-sư-lợi, hãy lắng nghe, lắng nghe, và khéo suy nghĩ. Nay ta sẽ giảng." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Vâng, con xin nghe lời dạy."
Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Bồ-tát thành tựu sáu pháp thì được an trú trọn vẹn trong các pháp công đức. Sáu pháp ấy là gì? Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ấy bố thí thì có thể buông bỏ tất cả, không thấy có bản thân mình, lìa hạnh nhơ bẩn của keo kiệt. An trú trong giới luật mà không thấy "ta có thể", lìa nghiệp phá giới. Thành tựu nhẫn nhục mà không thấy "ta có thể", lìa hạnh giận dữ. Có tinh tấn mà không phải là sự tiến tới của thân hay tâm. Biết cách đi vào mọi thiền định, giải thoát, tam-muội và phương tiện, mà cũng không tự nghĩ tới điều đó. Thành tựu tâm chuyên nhất, có hạnh trí tuệ sáng tỏ, tự thấy mình giải thoát khỏi mọi nẻo đường. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát thành tựu sáu pháp như thế thì khéo an trú trong mọi công đức.
Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, còn có sáu pháp khác giúp khéo an lập mọi công đức. Sáu pháp ấy là gì? Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ấy ở trong địa ngục (cõi khổ nhất, nơi chúng sinh làm ác phải chịu hình phạt) mà thu nhận chúng sinh, hưởng niềm vui của cõi trời. Sinh làm thân súc sinh (loài vật) mà thu nhận loài súc sinh, hưởng niềm vui tốt đẹp của loài người. Sinh vào nhà hèn hạ mà hưởng niềm vui của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng theo truyền thuyết Ấn Độ, dùng chính pháp cai trị cả thế giới). Hiện vào các nẻo (các cõi luân hồi) mà hưởng niềm vui của nẻo thù thắng. Khéo biết đi về khắp tất cả cõi Phật (thế giới do một vị Phật giáo hóa) như bóng trăng dưới nước. Nói ra mọi thứ tiếng mà không có gì để nói, và mỗi thứ tiếng đều không thân cận bám víu. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát thành tựu sáu pháp này thì có thể an lập mọi công đức."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát ở trong địa ngục mà hưởng niềm vui cõi trời?" Hỏi xong, Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Nếu Bồ-tát ấy nhập tam-muội tên là Đại Liên Hoa (Hoa Sen Lớn), thì ở trong địa ngục mà thu nhận chúng sinh, hưởng niềm vui cõi trời. Thấy các chúng sinh chịu đủ loại khổ, Bồ-tát hiện ra hình dạng phù hợp với từng loài mà thuyết pháp cho họ, khiến vô lượng chúng sinh đều được giải thoát. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ở trong địa ngục mà hưởng niềm vui cõi trời là như thế."
Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát sinh vào loài súc sinh mà thu nhận súc sinh, hưởng niềm vui tốt đẹp của người và trời?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ấy nhập tam-muội tên là Tịch Tĩnh, hiện sinh làm súc sinh mà không mất tâm, hưởng niềm vui tốt đẹp của người và trời, tùy theo hình dạng của từng loài mà thuyết pháp. Bồ-tát an lập vô lượng ngàn chúng sinh, khiến họ an trú trong chánh pháp. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát nhận thân súc sinh mà hưởng niềm vui tốt đẹp của loài người là như thế."
Văn-thù-sư-lợi lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát sinh vào nhà hèn hạ mà hưởng niềm vui của Chuyển luân vương?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ấy nhập tam-muội tên là Tĩnh Quá. Nhờ sức của tam-muội này mà sinh vào nhà hèn hạ vẫn hưởng niềm vui của Chuyển luân vương. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát sinh vào nhà hèn hạ mà hưởng niềm vui của Chuyển luân vương là như thế."
Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát hiện vào các nẻo mà hưởng niềm vui của nẻo thù thắng?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ấy nhập tam-muội tên là Kiến Nhất Thiết Hành Vô Tác Quang Minh (ánh sáng thấy mọi hành động đều không có kẻ làm). Bồ-tát an trú trong tam-muội này, hiện vào các nẻo mà hưởng niềm vui của nẻo thù thắng. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát hiện vào các nẻo mà hưởng niềm vui của nẻo thù thắng là như thế."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát khéo biết đi về khắp tất cả cõi Phật, không rời chỗ cũ, cũng không có đi có đến, hiện ra ở các cõi Phật như bóng trăng dưới nước?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ấy nhập tam-muội tên là Quá Ư Nhất Thiết Ngôn Thuyết (vượt qua mọi lời nói). Khi Bồ-tát an trú trong tam-muội này, thì ở trong tất cả thế giới mười phương — đông, tây, nam, bắc, bốn góc, phương trên, phương dưới — đều hiện thân mình, mà không rời chỗ cũ, cũng không có đi có đến. An trú trong tam-muội này thì được thấy chư Phật và được nghe thuyết pháp. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát khéo biết đi về khắp tất cả cõi Phật, không rời chỗ cũ, cũng không có đi có đến, hiện ra ở các cõi Phật như bóng trăng dưới nước là như thế."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là Bồ-tát nói ra mọi thứ tiếng mà không có gì để nói, và mỗi thứ tiếng đều không thân cận bám víu?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát ấy đạt được đà-la-ni tên là Vô Lượng. Đạt được năng lực ghi nhớ này rồi thì đi vào vô lượng tâm, biết vô lượng thứ tiếng. Bồ-tát ấy nhờ sức của toàn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ xoay chuyển tự tại, thông suốt mọi lời, mọi nghĩa) nên nói ra mọi thứ tiếng mà mỗi thứ đều không thân cận bám víu. Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát nói ra mọi thứ tiếng mà không có gì để nói, mỗi thứ đều không thân cận bám víu là như thế."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, phương tiện của Bồ-tát ấy thật là khó. Bạch Thế Tôn, nếu có Bồ-tát đi vào kinh này thì đi vào pháp gì?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, nếu có Bồ-tát muốn đi vào kinh này thì hãy hiểu như hiểu hư không." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Hư không là thế nào?"
Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, hư không thì không nhiễm tham dục, không giận dữ, không ngu si. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, không có tham, sân (giận dữ), si (ngu mê). Văn-thù-sư-lợi, hư không chẳng phải do bố thí mà thành, chẳng phải do giữ giới mà thành, chẳng phải do nhẫn nhục mà thành, chẳng phải do tinh tấn mà thành, chẳng phải do thiền định mà thành, chẳng phải do trí tuệ mà thành. Như thế, Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như vậy, chẳng phải do bố thí mà thành, chẳng phải do giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ mà thành.
Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải là biết, chẳng phải là đoạn trừ. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, chẳng phải là biết, chẳng phải là đoạn trừ. Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải tu tập, chẳng phải chứng đắc. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, chẳng phải tu tập, chẳng phải chứng đắc. Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải tối, chẳng phải sáng. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, chẳng phải tối, chẳng phải sáng. Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không trùm khắp mọi nơi mà không thể nắm bắt. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, trùm khắp mọi nơi mà không thể nắm bắt.
Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải đi vào đường chánh, chẳng phải đi vào đường tà. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, chẳng phải đi vào đường chánh, chẳng phải đi vào đường tà. Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn, tức con đường tu của Thanh văn), chẳng phải Duyên giác thừa, cũng chẳng phải Phật thừa (con đường tu đưa đến thành Phật). Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, chẳng phải Thanh văn thừa, chẳng phải Duyên giác thừa, cũng chẳng phải Phật thừa. Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải suy nghĩ, chẳng phải trí biết. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, chẳng phải suy nghĩ, chẳng phải trí biết.
Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải động, chẳng phải khởi, chẳng phải không động không khởi. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, chẳng phải động khởi, chẳng phải không động khởi. Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không chẳng phải động khởi, chẳng phải không động khởi; Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát cũng vậy, đối với tất cả các pháp chẳng phải động khởi, chẳng phải không động khởi. Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không, không chúng sinh nào có thể làm cho nó nhơ bẩn. Văn-thù-sư-lợi, tất cả các pháp cũng như thế, đó là phần cứu cánh (tột cùng) của niết-bàn (trạng thái dập tắt hoàn toàn mọi phiền não và khổ đau, thoát khỏi vòng sinh tử), không nhiễm ô, chẳng phải tịch tĩnh, chẳng phải không tịch tĩnh.
Văn-thù-sư-lợi, giống như hư không an trú nơi không có chỗ trú, vì không động, không lay, không trú ở chỗ nào. Văn-thù-sư-lợi, các Bồ-tát cũng như thế, thấy các chúng sinh an trú nơi không có chỗ trú, đạt được sự thật không động, không lay, không trú.
Văn-thù-sư-lợi, trong pháp thật tướng (hình tướng chân thật của mọi sự vật, tức bản tính vốn không) mà muốn thấy Như Lai, thì gọi là tà kiến (cái thấy sai lệch). Tà kiến như thế lại chính là chánh hạnh (sự tu hành đúng đắn). Nếu là chánh hạnh, thì trong đó bố thí không có quả lớn, cũng không có báo đáp lớn. Nếu trong bố thí không có quả báo lớn, thì đó là phúc điền (ruộng phúc — người hay nơi đáng cúng dường, gieo vào đó thì sinh phúc như gieo hạt vào ruộng) của thế gian. Nếu là phúc điền của thế gian, thì những gì bố thí vào đó không có quả báo. Nếu bố thí không có quả báo, thì làm đầy đủ trí bất thật (trí biết rằng mọi thứ đều không thật). Nếu làm đầy đủ trí bất thật, thì những người ấy mau chóng đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt)."
Bấy giờ, trong đại chúng có sáu mươi tỳ-kheo tăng thượng mạn (kiêu mạn cho rằng mình đã chứng đắc điều mình chưa thật chứng), nghe pháp như thế thì nghĩ rằng: "Đạo này mờ tối. Điều Như Lai nói giống như điều ngoại đạo nói. Các ngoại đạo như Phú-lan-na Ca-diếp, Mạt-già-lê Câu-xá-lợi, A-kỳ-đa Sí-xá Khâm-bà-la, San-xà-da Tỳ-la-chi-tử, Ba-phù-đa Ca-chiên-diên, Ni-kiền-đà Nhã-đề-tử (sáu vị thầy ngoại đạo nổi tiếng thời Phật) đều nói như thế, Phật cũng nói như thế."
Bấy giờ, Thế Tôn biết điều sáu mươi tỳ-kheo tăng thượng mạn ấy đang nghĩ trong lòng, liền bảo Văn-thù-sư-lợi đồng tử: "Văn-thù-sư-lợi, đúng vậy, đúng vậy. Như Lai ta thuyết pháp giống với ngoại đạo, nhưng các ngoại đạo ấy không hiểu pháp Phật nói."
Bấy giờ, sáu mươi tỳ-kheo tăng thượng mạn nghe nói như vậy thì càng thêm khổ não, buồn bực, trong lòng không vui, vì không hiểu được pháp được nói như thế, nên đứng dậy bỏ đi.
Bấy giờ, đại đức Xá-lợi-phất hỏi các tỳ-kheo: "Các đại đức, nay các vị muốn đi đâu? Hãy hiểu pháp Như Lai nói như thế: vì nhân gì, duyên gì mà Như Lai lúc ấy nói vậy. Các đại đức hãy ở lại, tôi sẽ hỏi Như Lai vì nhân duyên gì mà nói như thế." Các tỳ-kheo nghe lời đại đức Xá-lợi-phất liền trở lại, ai nấy ngồi về chỗ cũ.
Bấy giờ, đại đức Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, vì duyên gì mà Như Lai nói việc như thế? Xin Ngài giảng nói để dứt mối nghi của các tỳ-kheo." Phật bảo Xá-lợi-phất: "Ông nghĩ sao? Nếu có tỳ-kheo các lậu (phiền não, ví như chất bẩn rỉ chảy ra làm ô nhiễm tâm) đã hết, tâm được giải thoát, các tỳ-kheo ấy nghe lời này có sinh kinh sợ không?" Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn, không. Nếu có tỳ-kheo thấy được thánh đế (chân lý cao quý mà bậc thánh thấy được), nghe bất cứ tiếng nào cũng không kinh sợ, huống gì người các lậu đã hết, tâm được giải thoát."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Có kẻ ngu vọng tưởng phân biệt, đối với pháp không thật mà làm hạnh hư không (?)." Xá-lợi-phất nói: "Xin Thế Tôn giảng nghĩa câu pháp này để dứt mối nghi của đại chúng."
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Nếu thấy Như Lai như mộng, như huyễn, thì gọi là chánh kiến (cái thấy đúng đắn). Nếu là người chánh kiến thì đối với Như Lai không khởi ý tưởng là thật, không khởi ý tưởng là bền chắc, không khởi ý tưởng là vật, không khởi ý tưởng là tên gọi, không khởi ý tưởng là sự tụ hợp. Nếu đối với Như Lai không khởi ý tưởng là thật, là bền chắc, là vật, là tên gọi, là tụ hợp, thì những hạnh như thế — tất cả mọi hạnh — đều là cái thấy hư vọng. Nếu tất cả mọi hạnh đều là cái thấy hư vọng, thì biết tất cả các pháp đều là tà kiến. Nếu biết tất cả các pháp đều là tà kiến, Phật nói đó là tà kiến trọn vẹn. Lại biết tất cả các cái thấy đều là tà, thì đó cũng là tà kiến. Như thế, Xá-lợi-phất, vì duyên cớ ấy mà nói muốn thấy Như Lai gọi là tà kiến.
Xá-lợi-phất, những người ấy không thấy thân bí mật của Như Lai, họ chấp lấy phân biệt, đối với thân Như Lai mà khởi ý tưởng là xá-lợi (di cốt còn lại sau khi thiêu thân) của Như Lai. Xá-lợi-phất, nếu có ai thấy Như Lai như thế, thì gọi là biết sai lệch."
Bấy giờ, Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào mà tà kiến lại gọi là chánh hạnh?" Phật nói: "Xá-lợi-phất, tất cả phàm phu (người thường chưa giác ngộ) đều khởi giác quán (sự suy xét của tâm, cả thô lẫn tế), vọng tưởng phân biệt, khởi chỗ nương tựa, khởi động hay không động (?), khởi ngã kiến (cái thấy cho rằng có một cái tôi thật), chúng sinh kiến (cái thấy cho rằng có chúng sinh thật), mạng kiến (cái thấy cho rằng có một sự sống thường còn), nhân kiến (cái thấy cho rằng có con người thật), bám vào "ta hơn người", "cái của ta hơn". Biết rõ những việc ấy: phàm phu nhỏ bé dao động, bận rộn mọi việc (?), sinh ra hý luận; biết những điều như thế đều không thật.
Xá-lợi-phất, cái không có thì gọi là không thật. Xá-lợi-phất, cái không thật thì gọi là lời dối. Xá-lợi-phất, lời dối thì gọi là tà. Xá-lợi-phất, những việc như thế đều thu vào cái không thật; cái thấy biết các tà kiến ấy (là không thật) thì gọi là chánh hạnh. Xá-lợi-phất, vì duyên cớ ấy mà nói tà kiến gọi là chánh hạnh."
Bấy giờ, Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, có chăng chánh hạnh mà mọi sự bố thí đều không có quả nhỏ quả lớn?" Phật nói: "Xá-lợi-phất, nếu chánh hạnh như thế được thành tựu, thì mọi sự bố thí đều hướng về niết-bàn, nhận lấy niết-bàn, niết-bàn ngang bằng (?). Xá-lợi-phất, niết-bàn ấy không có quả nhỏ quả lớn, cũng không phải công đức nhỏ. Vì sao vậy? Niết-bàn ấy lìa mọi quả, không có giới hạn, không thể đo lường giới hạn."
Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn, nếu niết-bàn không có giới hạn, sao Như Lai nói (bố thí) làm tăng thêm vô lượng vô biên công đức?" Phật bảo Xá-lợi-phất: "Các phàm phu mang đầy phiền não, bàn về "ta", bàn về chúng sinh, bàn về sự sống, bàn về con người; vì những chúng sinh như thế mà nói rằng niết-bàn không có giới hạn, niết-bàn làm tăng thêm vô lượng công đức, cho đến khiến họ sinh lòng ưa thích.
Xá-lợi-phất, ruộng phúc của bậc thánh giả danh (?) không phải là vào niết-bàn. Lại nữa, Xá-lợi-phất, bậc thánh đã lìa dục gọi là thấy được ruộng phúc. Xá-lợi-phất, ví như người nông dân gieo hạt lúa, nhân đó mà mọc ra cỏ lồng vực, cỏ dại, cũng mọc các loại cỏ khác. Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Cỏ lồng vực mà người nông dân ấy thu được có phải là quả báo không?" — "Bạch Thế Tôn, không phải."
Phật nói: "Xá-lợi-phất, ví như người nông dân nương vào hạt lúa mà mọc ra cỏ lồng vực và các cỏ khác, mọc ra thứ giống như lúa. Cũng thế, Xá-lợi-phất, bố thí vào ruộng phúc bậc thánh thì tự nhiên có quả báo lớn, rồi sau dứt hết các lậu, làm khô cháy quả của ái (lòng tham luyến). Xá-lợi-phất, người nông dân ấy vốn mong được lúa, thấy cỏ lồng vực và cỏ khác thì lòng không vui, vì đó không phải quả, không phải điều mình được lợi. Cũng thế, Xá-lợi-phất, chẳng phải ruộng hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt); đặt sự bố thí cao thượng nơi bậc thánh thì được quả báo lớn (?). Xá-lợi-phất, vì nhân duyên ấy mà người bố thí theo chánh hạnh không có quả lớn, báo lớn."
Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn, nếu bố thí không có quả lớn, báo lớn, thì sao gọi là ruộng phúc của thế gian?" Phật nói: "Xá-lợi-phất, không có ý tưởng quả nhỏ, không có ý tưởng quả lớn, thì sự bố thí ấy không khởi sinh. Nếu bố thí không khởi sinh, thì người ấy xứng đáng nhận sự cúng dường của trời, người và a-tu-la (loài thần có sức mạnh nhưng hay ganh ghét, giận dữ) trong thế gian. Xá-lợi-phất, đối với ruộng vô tận thì không lấy quả báo, không cho quả báo. Vì vậy, Xá-lợi-phất, không có báo lớn, không có quả nhỏ, đó là ruộng phúc của thế gian."
Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn, thế nào là ruộng phúc của thế gian mà không được quả báo?" Phật nói: "Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Nếu bố thí vì niết-bàn thì có quả báo không?" Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn, không có. Nếu bố thí vì niết-bàn mà được quả báo, thì tất cả các bậc thánh không gọi là vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt)." Phật liền khen: "Hay thay, hay thay! Xá-lợi-phất, vì lẽ ấy mà bố thí vào ruộng phúc của thế gian không có quả báo."
Bấy giờ, Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu bố thí không có quả báo, thì làm sao làm đầy đủ trí biết vọng tưởng?" Phật nói: "Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Nếu biết tính của tất cả các pháp, đó có phải là thật không?" Xá-lợi-phất nói: "Bạch Thế Tôn, biết tất cả các pháp có tính như huyễn. Bạch Thế Tôn, nếu biết tính huyễn, đó là cái biết không thật. Vì sao vậy? Vì Như Lai giảng rằng tất cả các pháp có tính như huyễn, mà cái có tính như huyễn thì không thật. Bạch Thế Tôn, nếu biết tính của tất cả các pháp như thế, đó là trí bất thật. Vì sao vậy? Vì không có một pháp nào là thật."
Bấy giờ, Phật lại khen Xá-lợi-phất: "Hay thay, hay thay! Xá-lợi-phất, đúng vậy, đúng vậy. Xá-lợi-phất, nếu pháp là thật, là vật, là chân, thì không có chúng sinh nào vào niết-bàn. Xá-lợi-phất, tất cả các pháp cũng chẳng phải thật, chẳng phải vật, chẳng phải chân. Vì vậy, Xá-lợi-phất, chúng sinh nhiều như cát sông Hằng vào niết-bàn, vĩnh viễn không sinh lại nữa, mà cũng không biết là hết, vì chúng sinh không thật. Xá-lợi-phất, nếu đối với tất cả chúng sinh không có ý tưởng là thật, thì gọi là làm đầy đủ trí bất thật. Vì vậy, Xá-lợi-phất, bố thí không có quả báo thì có thể làm đầy đủ trọn vẹn trí bất thật."
Bấy giờ, Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là trí đầy đủ nơi trí bất thật mà mau chóng đạt vô sinh pháp nhẫn?" Phật nói: "Xá-lợi-phất, nếu biết cái không thật mà cũng không chứng lấy nó. Xá-lợi-phất, thế nào là cái không thật? Ngã kiến, chúng sinh kiến, mạng kiến, nhân kiến, đoạn kiến (cái thấy cho rằng chết là hết), thường kiến (cái thấy cho rằng có cái thường còn mãi) — đó là những cái không thật. Ý tưởng về Phật, ý tưởng về Pháp, ý tưởng về Tăng, ý tưởng về niết-bàn cũng vậy. Xá-lợi-phất, nếu tâm dao động, hý luận, bận rộn mọi việc, thì đều là không thật. Xá-lợi-phất, ngay trong chỗ chấp cái không thật như thế mà được giải thoát. Xá-lợi-phất, vì lẽ ấy mà đầy đủ trí bất thật thì mau chóng đạt vô sinh pháp nhẫn."
Khi Phật nói pháp này, bốn vạn hai ngàn người đạt vô sinh pháp nhẫn, sáu vạn ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia đã quy y Phật và giữ năm giới) phát tâm cầu đạo vô thượng chánh chân (đạo giác ngộ cao tột, chân chính của Phật), ba vạn sáu ngàn thiên tử (các vị thần cõi trời) đạt được sự hướng tới chứng trí (?). Sáu mươi tỳ-kheo tăng thượng mạn kia dứt hết các lậu, tâm được giải thoát.
Tâm đã giải thoát rồi, họ cùng đồng thanh nói: "Bạch Thế Tôn, nay chúng con mới bắt đầu xuất gia theo sáu thầy (ngoại đạo). Từ hôm nay trở đi, Phật không phải bậc tôn kính của chúng con, chúng con cũng không nhớ nghĩ đến Pháp, cũng không nhớ nghĩ đến Tăng. Bạch Thế Tôn, từ hôm nay chúng con nói "không có tạo tác", nói "không có nhân duyên", nói "không có nghiệp", nói "không có điều phục" (chế ngự, rèn luyện thân tâm)."
Bấy giờ, trong đại chúng có nhiều người mỗi người đều nói: "Các tỳ-kheo này có lẽ đã bỏ giới Phật, khoác áo ngoại đạo, điều họ nói thật là điên đảo."
Bấy giờ, đại đức Xá-lợi-phất biết tâm của đại chúng, nói với các tỳ-kheo: "Các đại đức, vì duyên gì mà nói lời này: 'Nay chúng con mới bắt đầu xuất gia theo sáu thầy'?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, từ nay trở đi, sáu thầy và các thầy khác đều đồng một tướng, không thêm không bớt. Thưa đại đức Xá-lợi-phất, nay chúng tôi biết các thầy không khác nhau; vì trong việc xuất gia không có gì để phân biệt, nên nói là xuất gia."
Xá-lợi-phất hỏi: "Các đại đức, vì duyên gì mà nói 'từ nay Phật không phải bậc tôn kính của chúng tôi'?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, từ nay trở đi chúng tôi tự nhiên sáng tỏ, rực sáng, không mượn ánh sáng nào khác. Chúng tôi tự nương tựa nơi mình, không nương tựa nơi khác, tự nương tựa, tự tôn kính. Vì thế mới nói: Phật không phải bậc tôn kính của chúng tôi. Vì sao vậy? Vì chúng tôi không rời Phật, Phật không rời chúng tôi."
Xá-lợi-phất hỏi: "Các đại đức, vì duyên gì mà nói lời này: không nhớ nghĩ đến Pháp, không nhớ nghĩ đến Tăng?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, từ hôm nay chúng tôi không có pháp nào để nắm được, hoặc để nhớ nghĩ, hoặc để thu giữ. Vì thế chúng tôi nói: từ hôm nay trở đi không nhớ nghĩ đến Tăng."
Xá-lợi-phất hỏi: "Các đại đức nói thế nào: 'Từ nay trở đi chúng tôi nói không có tạo tác'?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, từ nay trở đi chúng tôi biết tất cả các pháp đều không có tạo tác; trong đó chẳng phải làm, chẳng phải không làm. Vì thế nói: từ hôm nay chúng tôi nói không có tạo tác."
Xá-lợi-phất hỏi: "Các đại đức, vì duyên gì mà nói 'từ nay nói không có nhân duyên'?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, từ hôm nay đối với chúng tôi, nhân duyên sinh ra trong mọi cõi hiện hữu đã dứt hết; trong đó không có nhân. Vì thế nói: từ nay chúng tôi nói không có nhân, không có duyên."
Xá-lợi-phất hỏi: "Các đại đức, vì sao nói 'từ nay trở đi chúng tôi nói không có nghiệp'?" Các tỳ-kheo đáp: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, từ nay trở đi chúng tôi biết tất cả các pháp rốt ráo là niết-bàn; trong đó không có điều phục, cũng không có không điều phục. Vì thế nói: chúng tôi nói không có nghiệp."
Khi các tỳ-kheo vốn tăng thượng mạn ấy nói pháp này, có ba ngàn sáu trăm tỳ-kheo đều dứt hết các lậu, tâm được giải thoát. Bấy giờ, Thế Tôn khen các tỳ-kheo: "Hay thay, hay thay! Đó là sự thật: trong điều mong cầu không có pháp nào để đạt được (?)."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi đồng tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, cái gọi là "được" thì pháp gì gọi là được?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, "được" gọi là vô sinh pháp nhẫn." Văn-thù-sư-lợi nói: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát muốn đạt vô sinh pháp nhẫn thì nên học thế nào, hành thế nào, trú thế nào, tu tập thế nào?" Bấy giờ, Thế Tôn vì muốn trả lời nghĩa vô sinh pháp nhẫn mà Văn-thù-sư-lợi đồng tử đã hỏi, liền nói kệ rằng:
Nếu có ai cầu trí tuệ của Phật, là trí cao nhất trên mọi trí,
thì không có pháp nào để nắm giữ, cũng không có pháp nào để buông bỏ,
không có pháp nào để đạt được. Nếu khởi ý cho là "có",
(nhưng thật ra) không có pháp nào hòa hợp, chỉ phàm phu muốn hòa hợp.
Nói có cái để biết, có cái để đoạn trừ, ấy là nói pháp vì chúng sinh.
Phàm phu tạo ra các hành, không tin pháp vô sinh (pháp vốn không sinh không diệt).
Lìa bỏ pháp của ma, đạo bồ-đề (giác ngộ) là cao nhất.
Phàm phu bám vào hai bên đối đãi, không biết pháp không hai.
Đủ loại huyễn hóa không thật, mà phàm phu thấy là khác nhau;
trong đó không có gì khác nhau, tất cả đồng một tướng.
Nếu có phàm phu nói "không hai", lại làm ra cái "không hai" (?),
(cho rằng) giống như huyễn hóa, bình đẳng; phàm phu có người lại nói:
"Bao giờ ta mới dứt hết tham dục (?), dứt giận dữ và ngu si;
ta sẽ khéo suy xét" — với cái không phải vật mà sinh ý tưởng là vật,
cho rằng đoạn diệt là niết-bàn, phá tan tham dục, giận dữ, ngu si.
Chỉ bày pháp "không": không diệt tận cũng không sinh,
đó mới gọi là niết-bàn. Người (chấp vào) tinh tấn thì sinh ra (ý tưởng) tinh tấn (?),
người ấy cách xa pháp của ta. Có ý tưởng về bố thí, về giữ giới,
ưa thích ý tưởng về bồ-đề, người ấy không vào được bồ-đề.
Những người ấy đi theo hành động của ý tưởng; phàm phu bị hư vọng che lấp,
không biết pháp "không": các pháp đồng một tướng,
lại cho mỗi pháp một khác mà nói. Nếu hiểu biết pháp này —
thể tính của chúng không khác, như năm ngón gọi chung là bàn tay —
thì đạt bồ-đề không khó. Không có ai xa bồ-đề,
cũng không có ai gần bồ-đề; người phân biệt riêng rẽ (?)
thì người ấy cách xa bồ-đề. Phàm phu mỗi người hành một khác,
người này cho người kia là phải là trái: "Người này giữ giới thành tựu,
người kia phá giới, xấu ác." Các pháp như giấc mộng,
các pháp hữu vi đều không thật; người có trí không nắm chúng làm bền chắc,
biết chúng như huyễn hóa; trong đó giữ giới là không thật,
phá giới cũng không thật. Các pháp do nhân duyên mà sinh,
trong đó không có "cái tôi". Trong ngàn ức kiếp (một kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài),
ta đã bố thí cho người nhận, gìn giữ giới vô thượng,
mà chư Phật không thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật) cho ta. Đến khi ta lìa ý tưởng,
ý tưởng về bố thí không còn sót lại, lìa mọi điên đảo (cái thấy lộn ngược, sai lệch),
bấy giờ ta mới được thọ ký. Nói bố thí được giàu lớn,
giữ giới trong sạch được sinh lên cõi trời; trong đó không có gì để đạt được,
đó là bồ-đề vô thượng. Phàm phu nương vào cái "có",
ngu si nhớ tưởng hư vọng. Chúng ta đạt được nhẫn,
là vô vi, không có sinh; trong pháp vô sinh ấy
không suy tưởng về người sinh ra. Trong ngàn ức kiếp,
đạt được nhẫn này không khó (?). Mượn tên gọi giả mà nói pháp,
pháp không có người làm ra, không có chỗ trú căn bản,
tất cả đều như tướng trống vắng. Nhiều ức vị Phật
vì muốn dứt tham, sân, si nên giảng nói pháp vô thượng.
Pháp này không thể cùng tận; pháp chân thật không hư dối.
Cái gì mau chóng trở về diệt tận, ấy là pháp không thật;
chỗ chân thật tột cùng của nó không thể nắm được. Dâm dục và giận dữ không bờ bến,
ngu si cũng không bờ bến; nếu không nắm được cái thật,
thì cũng không nắm được chỗ giữa. Trong hạt giống không có mầm,
thì ở đâu có quả, có lá? Nếu không có lá,
thì hoa cũng không thể có. Pháp vô sinh là như thế.
Chúng sinh sẽ sinh con (?) — không sinh, cũng không ra đời;
thấy như thế là thấy đúng như thật. Giống như người đàn bà không thể sinh đẻ,
rốt cuộc không bao giờ có con; vì không có con,
nên cũng không có nỗi lo về con. Người có trí phân biệt như thế:
tất cả các pháp đều không sinh, nên không có gì sợ hãi.
Chịu cái khổ của sống chết, phàm phu bị lo âu hư vọng che lấp,
không biết các pháp như huyễn, như người gánh hư không làm gánh nặng.
Người không có trí tuệ thì ngu si; nếu biết pháp này
không thật, không có bờ bến, trải vô lượng a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể đếm),
thì ở đây không có ngu si. Như cái gọi là bản tế (điểm khởi đầu của thời gian, của sinh tử),
ta nói nó không có bờ mé; hậu tế (điểm cuối cùng) cũng như vậy.
Bờ mé của chúng sinh không thể nghĩ bàn; không có bờ mé, chỉ có bờ mé do nhớ tưởng,
như hư không không có bờ mé. Vì biết nghĩa này,
nên trí ấy không có hai, như tướng bờ mé của hư không.
Bờ mé của chúng sinh không thể nghĩ bàn; bản tế như bóng trong gương.
Trí ấy không có gì để biết. Người hành theo phân biệt,
tâm họ nghĩ như thế này: "Bao giờ ta mới dứt hết điều ác?
Bao giờ ta mới thành Phật?" Chư Phật không có sinh,
trong đó không có hòa hợp; pháp không có gì hòa hợp,
chỉ phàm phu muốn hòa hợp; không ai có thể tạo hợp hư không,
cũng không có chỗ dừng trú, vì hư không không có chỗ trú,
không ngăn ngại, không có vật. Hư không được nói như thế,
bồ-đề cũng biết như thế; bồ-đề biết như thế,
chúng sinh cũng biết như vậy. Bồ-đề là cõi hư không,
cõi chúng sinh cũng đồng như vậy. Nếu biết được những điều như thế,
thì đạt bồ-đề không khó. Nếu người không gắng tiến về lòng từ (?),
không suy tính làm điều thiện, đối với pháp không có chỗ từ đâu đến,
thì đạt bồ-đề không khó. Bồ-đề này khó cầu,
(phải) dứt mọi sự mong cầu; không có tâm nào có thể đạt được
giác ngộ bồ-đề vô thượng. Người suy tính về bố thí,
(mong) nhờ bố thí mà đạt bồ-đề, thì rốt cuộc không đạt bồ-đề,
không thể thành bồ-đề. Người suy tính, bám vào giới,
nhớ tưởng tinh tấn là thật, thì không phải sự tinh tấn mầu nhiệm của Phật pháp.
Nhớ tưởng bám chấp như thế, tất cả các pháp thành điên đảo.
Ta chẳng phải không điên đảo, (mà) chưa từng có động khởi;
điều thiện ấy không gì cao hơn. Nếu có người nhớ tưởng rằng:
"Pháp này là vô lậu (không còn phiền não), pháp này là hữu lậu (còn phiền não)",
thì tâm người ấy không thiện. Người không suy tính về pháp,
thì giống như hư không, không bị trói buộc, cũng không có cởi mở;
trí tuệ ấy không gì cao hơn. Tưởng rằng người này giữ giới,
tưởng rằng người kia phá giới, xấu ác — nói như vậy thì cả hai đều phá giới.
Giới vô thượng thì không có hai; các pháp không có khác nhau,
giới không có tướng thêm bớt. Người thấy được bản tính ấy
chính là người gìn giữ Phật pháp. Nếu tâm không bám chấp,
giống như chim bay giữa hư không; biết được như thế là đầy đủ,
đó là pháp chân thật của sa-môn (người xuất gia tu hành). Nếu không suy nghĩ, nhớ tưởng,
không suy tính bất cứ điều gì, không có tâm, không có "ta", không có "mạng sống",
thì đạt bồ-đề không khó. Người muốn thoát khỏi tham dục,
không bị dục lôi kéo, cũng không (cố) bỏ dâm dục,
thì bồ-đề không khó. Không chán ghét, không bám vào ý tưởng về quá khứ,
ở nơi bờ mé không sợ hãi, đối với sống chết không kinh sợ,
thì đạt bồ-đề không khó.
Bấy giờ, Thế Tôn nói kệ xong, bảo Văn-thù-sư-lợi đồng tử: "Văn-thù-sư-lợi, nếu có Bồ-tát tin hiểu kinh này, không nghi ngờ, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng cho thông thạo, rồi giảng rộng cho người khác, thì người ấy được hai mươi công đức. Hai mươi công đức ấy là gì?
Được chư thiên (các vị trời) thương mến che chở; được các rồng (loài thần rồng) bảo vệ; được dạ-xoa (một loài quỷ thần) giữ gìn; tâm luôn không rối loạn; khi mạng chung, sinh ra ở đâu cũng tự biết đời trước của mình; khi mạng chung, sinh ra ở đâu cũng được ngũ thông (năm loại thần thông: mắt thấy xa không ngăn ngại, tai nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại); khi mạng chung, sinh ra ở đâu cũng được thấy Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca); nhớ nghĩ pháp của kinh này thì tâm không rối loạn; trừ lúc ngủ ra, trong mộng được thấy Phật, cũng thấy Bồ-tát;
người tin hiểu kinh này đạt được thuận nhẫn (sự chấp nhận thuận theo chân lý, bậc gần với vô sinh pháp nhẫn); người nhớ nghĩ kinh này ngay đời hiện tại dứt được giận dữ; người giữ kinh này ở giữa rắn độc không sợ hãi gì; người nhớ nghĩ kinh này hàng phục được voi dữ; người nhớ nghĩ kinh này đạt được Biến Chiếu tam-muội (tam-muội chiếu sáng khắp nơi); người học kinh này dứt hết mọi nghiệp chướng (sự ngăn trở do việc ác đã làm gây ra) ác; khi giảng kinh này thì được vô lượng trăm ngàn pháp môn (cửa ngõ, phương pháp đi vào giáo pháp); được tâm bồ-đề không bao giờ mất; được vô lượng toàn đà-la-ni;
người nhớ nghĩ kinh này thì mọi việc quấy phá của ma chưa từng khởi lên được; cũng được sinh ra trước mặt Phật đang ở đời; được đầy đủ mọi ước nguyện tốt lành; người nhớ nghĩ kinh này thì giữa các loài trùng độc không chân, hai chân, ba chân, bốn chân đều được thương mến che chở; người nhớ nghĩ kinh này không sợ phi nhân (các loài quỷ thần không phải người), được che chở khỏi cơn giận của vua.
Văn-thù-sư-lợi, đó là hai mươi công đức của tỳ-kheo thuyết pháp, vì giữ kinh này mà tâm không nghi ngờ, đọc tụng thông thạo và giảng rộng cho người khác."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi đồng tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ví như các cây thuốc chữa được mọi bệnh; bạch Thế Tôn, kinh này cũng vậy, dứt được mọi bệnh." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy. Văn-thù-sư-lợi, ông nói lời ấy rất khéo. Kinh này có thể dứt mọi bệnh. Vì sao vậy?
Văn-thù-sư-lợi, xưa kia trong đời quá khứ, cách đây a-tăng-kỳ kiếp, lại hơn a-tăng-kỳ kiếp nữa, bấy giờ có Phật hiệu là Sư Tử Du Bộ (Sư Tử Dạo Bước) Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri xuất hiện ở đời, trước vô lượng trăm ngàn đại chúng giảng kinh này.
Văn-thù-sư-lợi, bấy giờ trong đại chúng có một vị Bồ-tát tên là Kim Cang Tràng. Từ đức Sư Tử Du Bộ Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, vị ấy nghe pháp của kinh này mà tâm không nghi ngờ, thọ trì kinh công đức mầu nhiệm này, thông thạo, hiểu thấu, được sức mạnh, nên ở các làng xóm, thành ấp, cung vua mà tự xưng rằng: "Ta là thầy thuốc giỏi." Bấy giờ có vô lượng trăm ngàn chúng sinh bị đủ loại bệnh hành hạ, đều đến chỗ Bồ-tát Kim Cang Tràng. Khi ấy Bồ-tát Kim Cang Tràng có lòng từ và khéo hiểu, dùng các câu đà-la-ni (câu thần chú) trong pháp của kinh này mà thu nhận, che chở các chúng sinh. Văn-thù-sư-lợi, các câu đà-la-ni ấy là gì?
A-lan (1), Ba-trà-la (2), Tỳ-ni-na (3), Tu-đát-tha (4), Tu-phục-đa (5), A-(?)-trà (6), Tỳ-bạn-na-hê (7), Khư-già-lưu-tha (8), Ma-di-túc-già (9), A-(?)-na-chiết-đà (10), Na-lại-đà (11), Mật-la-tu-mật-ra (12), Tố-ra-hê-đà (13), Tát-bà-đa-la (14), Mộng-già mộng-già (15), Yết-da-do-ha (16), Ma-cừu-ma-y-ha (17).
Dùng các câu đà-la-ni này mà che chở, thu nhận các chúng sinh ấy, trừ đủ loại bệnh: hoặc bị rắn độc cắn, hoặc bệnh hủi, hoặc phong bệnh (theo y học xưa là các chứng bệnh do "gió" gây ra như trúng gió, tê liệt, đau nhức). Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Kim Cang Tràng ấy dùng pháp của kinh này an lập chúng sinh, trừ hết các bệnh.
Văn-thù-sư-lợi, ông cho rằng Bồ-tát Kim Cang Tràng thuở ấy là người nào khác sao? Chớ nghĩ là người khác. Vì sao vậy? Chính ta là Bồ-tát Kim Cang Tràng thuở ấy. Ta hiểu kinh này nên làm lợi ích cho nhiều chúng sinh."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi đồng tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát thọ trì các câu đà-la-ni này, đọc tụng thông thạo, thì nên làm theo điều gì, phép tắc gì?" Phật nói: "Văn-thù-sư-lợi, nếu có Bồ-tát muốn thông suốt các câu đà-la-ni này, thì nên giữ hạnh trong sạch, không ăn thịt, không xoa dầu vào chân, không đến chỗ đông người, luôn khởi lòng từ đối với chúng sinh. Chớ để người làm điều trái phép, không trong sạch đọc kinh này, cũng chớ đọc ở nơi không sạch sẽ."
Bấy giờ, Văn-thù-sư-lợi đồng tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có Bồ-tát đọc kinh này thì không tiếc thân mạng." Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Văn-thù-sư-lợi, đúng như ông nói."
Bấy giờ, Phật bảo A-nan: "A-nan, ông hãy thọ trì kinh này. Kinh này đời sau sẽ làm lợi ích cho nhiều chúng sinh." A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như lời Phật dạy, con đã thọ trì." Bấy giờ, Thế Tôn khen A-nan: "Hay thay, hay thay! A-nan, đời sau ông sẽ là bậc dẫn đường được đại chúng tôn kính. Chúng sinh thời ấy đọc và giảng kinh này cũng như được nhận trực tiếp từ ta."
Bấy giờ, đại đức A-nan, đại đức Xá-lợi-phất, Văn-thù-sư-lợi đồng tử cùng các trời, người, a-tu-la, càn-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời) và đại chúng nghe Phật nói xong, thảy đều vui mừng.
Kinh Phật nói về Tượng Dịch
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video