Thiên 1 — Tạp toản của Nghĩa Sơn: những cảnh "ắt không đến", "chẳng xứng", "sát phong cảnh"…

 Nghĩa Sơn tạp toản (Những điều lặt vặt góp nhặt của Nghĩa Sơn), đời Đường, Lý Nghĩa Sơn soạn.

 Chắc chắn không đến

 Thư sinh nghèo gọi kỹ nữ. Khách say đã trốn tiệc.

 Cầm gậy gọi chó. Người làm thuê ăn trộm đồ rồi xin nghỉ. Đi bắt người nhà của bậc vương hầu.

 Không ra dáng, chẳng xứng

 Thầy đồ mà chẳng biết mấy chữ. Nhà nghèo mà quát tháo sai khiến người hầu.

 Người Ba Tư nghèo (thương nhân Ba Tư vốn nổi tiếng giàu có). Cô đào hát mà không biết uống rượu.

 Người gầy mà đấu vật. Xã trưởng (người đứng đầu một xã, tức một đơn vị làng ở nông thôn) mà ngồi kiệu che mát như quan sang.

 Viên tạp chức (chức lại nhỏ lo việc vặt trong nha môn, thường béo tốt nhờ ăn bớt) mà gầy gò. Thầy thuốc mà ốm yếu.

 Ông già vào nhà chứa. Nhà đồ tể mà tụng kinh. Cô dâu mới mà béo phị.

 Xấu hổ không dám ra mặt

 Cô dâu mới thất lễ. Ni cô có mang.

 Lần đầu bị đánh trượt khoa thi ở địa phương (không được tiến cử lên kinh thi tiếp). Người đấu vật bị sưng mặt.

 Đầy tớ ăn trộm đồ bị lộ. Phạm tội gian dâm.

 Người giàu bỗng hóa nghèo. Đang chịu tang nặng mà say rượu.

 Con gái mặt rỗ vì đậu mùa. Gái chưa chồng bị thiên hạ dị nghị.

 Sợ người ta biết

 Quan nhiếp chức (quan được cử tạm giữ một chức) bị bỏ tù. Tư tình với người thiếp được yêu của người khác.

 Giấu con cái nhà người. Kẻ trộm cầm đồ ăn cắp trong tay.

 Ngày quốc kỵ (ngày giỗ vua, hoàng hậu đời trước, cả nước phải kiêng vui chơi) mà nổi nhạc. Người thân phạm tội. Trốn thuế.

 Giống như

 Quạ già giống thư sinh nghèo: đói rét thì kêu ngâm.

 Bà con nghèo giống khuỷu tay áo rách: cứ tự thò ra.

 Tớ gái giống con mèo: chỗ nào ấm thì ở lại.

 Kinh quan (quan làm việc ở kinh đô) giống quả bí đao: lặng lẽ lớn dần.

 Ấn quan giống đứa trẻ con: lúc nào cũng phải mang theo người.

 Bánh màn thầu giống bà con họ ngoại: chỉ khi gặp riêng mới thấy thân (?).

 Chim én giống ni cô: có bạn mới chịu đi.

 Quan huyện giống hổ sói: động một chút là hại người.

 Ni cô giống con chồn: thích chui vào chỗ sâu kín.

 Nhạc quan (người đứng đầu đội nhạc, cũng chỉ người làm nghề nhạc) giống chim khách: ai thấy cũng không ghét.

 Không chê

 Đang đi bộ mà có được con ngựa xoàng. Đang đói mà có được bữa cơm thô.

 Nghèo lâu mà có được rượu nhạt. Đang khát mà được uống nước lạnh.

 Đi lâu mà có được chỗ ngồi. Đi gấp mà gặp được thuyền nhỏ. Gặp mưa mà tạt được vào căn nhà nhỏ.

 Thà đừng biết còn hơn

 Thư sinh mà biết âm nhạc, biết thì bỏ bê việc học.

 Đàn bà mà biết làm thơ, biết thì bị thiên hạ dị nghị.

 Đầy tớ xấu nết mà biết chữ, biết thì làm chuyện sai trái.

 Nhà sư mà biết uống rượu, biết thì làm rối đạo.

 Con em nhà khá giả mà biết thuật luyện đan (nấu luyện thuốc, kim loại mong ra vàng hay thuốc tiên), biết thì khuynh gia bại sản.

 Người làm quan mà biết nghề thủ công, biết thì tự hạ thấp mình.

 Giận chẳng được lâu

 Vợ chồng cãi nhau vì chuyện nhỏ. Mắng người thiếp được yêu.

 Môn khách (người ăn ở, làm việc dưới trướng) của quan lớn nổi giận. Quan tham nhũng đánh mắng công nhân (lính sai dịch trong nha môn). Sư tăng, ni cô dâm ô mà mắng chú tiểu theo hầu.

 Chậm chạp

 Ông quan già đi nhậm chức. Tá quan (quan phụ tá) đi bắt người.

 Đến yết kiến vị quan đã trí sĩ (về hưu). Nàng dâu mới ra chào khách.

 Quan đã thôi chức mà ra vào. Người nghèo góp tiền làm việc chung.

 Người lính già bị loại ra làm việc vặt đi truyền lời. Nhà nghèo bày tiệc. Đàn bà có mang đi đường.

 Bất đắc dĩ

 Nén bệnh mà uống rượu. Nén lòng mà đánh con cái.

 Giữa lúc nóng nhất đi dự tiệc. Mồ hôi đầm đìa mà vẫn phải làm lễ.

 Vì vợ mà đánh mắng người thiếp được yêu. Chịu đau để cứu ngải (đốt ngải lên huyệt trên da để chữa bệnh).

 Viết lời đầu tờ sớ (bài văn ghi việc quyên góp hay cầu cúng) hộ người khác. Chùa nghèo phải tiếp khách qua đường.

 Bị kẻ quyền thế lôi kéo. Đội nắng đi đón rước, yết kiến. Già rồi xin về hưu.

 Mất thể thống vốn có

 Không học cách viết và đề thư từ, là mất thể thống của con em nhà tử tế.

 Đi viếng tang mà không tỏ vẻ đau buồn, là mất thể thống của hung lễ (lễ nghi việc tang).

 Không thu dọn bát đĩa, đồ đạc trong nhà, miệng không lẩm bẩm, là mất thể thống của bà vú già.

 Tiễn khách không ra khỏi cửa, không xuống khỏi sảnh, không bày biện ghế giường, là mất thể thống của chủ nhà.

 Không thắt tạp dề quanh lưng, không tự cầm dao, thớt, là mất thể thống của người đầu bếp.

 Không kiểm tra bài vở của học trò, không đọc sách, là mất thể thống của thầy đồ.

 Không mở miệng là đánh, mở miệng là mắng, là mất thể thống của viên tiết cấp (viên lại nhỏ coi ngục hay coi lính).

 Sáng tối không lễ bái niệm Phật, là mất thể thống của sư tăng, ni cô.

 Đầy tớ mà đi giày tất, mặc áo quần rộng dài, là mất thể thống của đầy tớ.

 Không nghe tiếng gọi, không biết truyền lời, là mất thể thống của người hầu trông nhà.

 Trốn tiệc rồi mà không nhắn lời cảm tạ chủ nhà, là mất thể thống của khách.

 Chào dạ khe khẽ, đi đứng chậm chạp, là mất thể thống của võ quan.

 Bực mình

 Gặp món ngon mà bụng dạ không yên. Uống vui suốt đêm mà vò rượu lại cạn.

 Đánh bạc vừa thắng thì đèn hết dầu, khó kiếm. Dắt lừa ngựa mà nó không chịu đi.

 Đang ra mắt cấp trên thì bỗng ngứa lưng. Người vét giếng đang dưới giếng thì mót đái mót ỉa.

 Mặc quần áo không vừa. Quạt mà không đuổi được ruồi muỗi. Đuổi mà không đi được bà con nghèo.

 Nghe lời bên kia vách (nghe câu nói là biết sự thật)

 Nói: "Đồ tôi tặng có được không?" thì ắt là đồ không tốt.

 Mới cưới vợ mà lại bảo là "duyên tiền định", thì ắt là vợ xấu.

 Nói món gỏi cá (cá thái lát mỏng ăn sống) "vừa đủ", thì ắt là ít.

 Nói "Khương Thái Công tám mươi tuổi mới gặp Chu Văn Vương" (ông Thái Công câu cá đến già mới được vua Văn Vương trọng dụng), thì ắt là người chưa đỗ đạt.

 Nói "bổng lộc đã có chỗ định sẵn", thì ắt là được sai đi làm việc không tốt.

 Nói "nhà có sao đãi vậy", thì ắt là đãi khách không đủ lễ.

 Nói nhà ở "vừa vặn", thì ắt là nhỏ hẹp.

 Nguyền rủa tổ tiên, thì ắt là làm ăn không ra gì.

 Chẳng có vẻ nghèo

 Ngựa hay hí vang. Nến chảy sáp.

 Vỏ hạt dẻ. Vỏ quả vải.

 Tiền gạo chất đống. Hoa điền (đồ trang sức hình hoa phụ nữ dán trên trán hay cài tóc) đánh rơi.

 Chim oanh chim én líu lo. Hoa rơi bay bay.

 Tiếng hát trên lầu cao. Tiếng đọc sách. Tiếng giã thuốc, tiếng nghiền trà.

 Lời lừa người

 Nói gái phong trần (kỹ nữ) có tình. Nói nhờ luyện đan mà giàu.

 Khoe thành tích được khảo xét lúc làm quan. Khoe được bề trên biết đến.

 Khoe số tô thu từ trang trại. Tự khoe mình chăm chỉ khổ công đọc sách.

 Nói người thiếp được yêu còn ít tuổi. Huyện nghèo mà nói quan thanh liêm. Khoe khoang giá cả đồ đạc.

 Quê mùa nghèo hèn

 Huyện miền núi dời chợ. Huyện quê mà quan đi có lính chạy trước hô dẹp đường.

 Bày tiệc trong phòng học. Huyện quê đãi khách.

 Thổi sáo trên lưng trâu. Con la kêu trong làng.

 Anh nhà quê gọi gà. Anh nhà quê mặc áo mới.

 Đứa ăn mày múa khu na (lễ đeo mặt nạ nhảy múa để xua đuổi tà ma vào cuối năm). Gánh tán nhạc (đoàn hát rong, diễn trò dân gian) đánh trống bằng một dùi.

 Không vừa ý

 Dao cùn thái đồ. Buồm rách đón gió.

 Giấm chấm gỏi cá không ngon. Xây tường che mất núi.

 Bóng cây che mất cảnh đẹp. Mùa hoa mà không có nhạc.

 Tháng nóng mà bày tiệc chỗ khuất gió. Mùa hè mà mặc áo dày.

 Hổ thẹn

 Ra cửa gặp chủ nợ. Mượn đồ của người chưa trả.

 Phạm vào điều kiêng kỵ của nhà người. Tư tình với tôi tớ nhà người.

 Đến nhà người mà thất lễ. Chạm mặt kẻ thù.

 Tỉnh rượu rồi nghe kể lại lời mình nói lúc say. Lỡ miệng nói trúng chuyện người ta giấu kín trong lòng.

 Làm hỏng cả cảnh đẹp

 Dưới rặng thông mà có lính hô dẹp đường. Ngắm hoa mà rơi nước mắt.

 Trải chiếu lên thảm rêu. Chặt mất cây liễu rủ.

 Phơi quần dưới gốc hoa. Đi chơi xuân mà chở đồ nặng.

 Buộc ngựa vào măng đá. Dưới trăng mà cầm đuốc.

 Tướng quân đi bộ. Dựng lầu cao quay lưng vào núi.

 Vườn cây ăn quả mà trồng rau. Dưới giàn hoa mà nuôi gà vịt. Trong tiệc có kỹ nữ mà nói chuyện tầm thường.

 Khó dung thứ

 Sư sãi, đạo sĩ cười nói với kỹ nữ. Đứa làm thuê trêu chọc tớ gái.

 Khách không biết phép tắc ra vào. Đầy tớ học điệu bộ của thư sinh.

 Kẻ dưới, kẻ nhỏ ngạo mạn với người trên. Nổi giận với quan trên.

 Nha lại học nói giọng sách vở. Viên ngu hậu (võ quan nhỏ theo hầu quan) chen ngang vào lời bàn luận.

 Không nỡ nghe

 Thi trượt rồi lại nghe chim khách kêu (tiếng chim báo tin vui). Ở quán trọ nghe tiếng chày đập vải mùa thu.

 Nằm quán lẻ loi nghe vượn kêu. Lời tục tĩu nơi chợ búa.

 Đang để tang mà nghe tiếng nhạc. Thiếu phụ khóc chồng.

 Đêm khuya vắng nghe tiếng ăn mày. Vừa thi đỗ đã chết.

 Uổng phí

 Gặp tiết trời đẹp mà bận bịu chật vật. Mùa hoa mà mưa nhiều.

 Gia nghiệp tốt mà thường cãi nhau. Hoạn quan có vợ đẹp.

 Ngày lễ tết ở nhà nghèo. Cảnh đẹp mà không ngâm thơ.

 Nhà khách đẹp mà không bày tiệc. Nhà nghèo có cây hoa đẹp. Nhà giàu không biết tiêu dùng.

 Không chịu nổi

 Ngày hè mà người béo. Ở rể gặp vợ dữ.

 Thư sinh nghèo đi thi tuyển. Làm đầy tớ cho nhà chủ nghiêm khắc dữ tợn.

 Gặp đồng liêu xấu tính thô tục. Quan thú lệnh (quan đứng đầu quận, huyện) phanh phui chuyện riêng nhà người.

 Giữa lúc nóng nhất mà đi đường xa. Ngồi lâu với kẻ thô tục.

 Gặp quan trên tham lam tàn ác. Ngồi thuyền mà mưa dột. Ở dưới mái tranh dơ bẩn ẩm thấp.

 Tưởng tượng

 Tháng đông mặc áo lụa mỏng màu xanh biếc thì thấy như lạnh. Mùa hè nhìn màu đỏ thì thấy như nóng.

 Vào miếu thần thì như có ma. Sư ni bụng to thì như có mang.

 Dưới lớp màn dày thì như có người. Đi qua nhà đồ tể thì thấy mùi tanh hôi.

 Thấy băng, thấy ngọc thì trong lòng mát. Thấy quả mơ thì ê răng.

 Bộ dạng xấu xí

 Làm khách mà cãi chửi nhau với người. Chơi đánh cầu trên ngựa mà ngã ngựa.

 Ăn trước mặt quan lớn mà bị nghẹn. Sư tăng, ni cô mới hoàn tục.

 Làm khách mà đạp đổ bàn. Nói chuyện kín của chủ nhà.

 Hát khúc tình tứ trước mặt bố mẹ vợ. Nhai dở cá thịt rồi nhả lại vào đĩa.

 Nằm lăn ra trước mặt mọi người. Gác ngang đũa trên bát canh.

 Làm người ta buồn bực

 Bày tiệc mời khách mà khách không đến. Không mời mà tự đến.

 Say rượu quát tháo người. Ra cửa gặp chủ nợ.

 Đồ rẻ mà không có tiền mua. Giữa lúc nóng nhất gặp khách khó chịu.

 Người đòi nợ chầu chực trước cửa. Ngồi đối diện kẻ thù.

 Bị người say níu chặt không buông. Có thiếp đẹp mà vợ ghen.

 Không biết điều, không hợp thời

 Không hợp mà cứ cố học ăn mặc theo mốt. Đem kinh sử ra bàn trước mặt kẻ hèn kém.

 Ngâm thơ cho gái điếm nghe. Nhận người sang trọng làm họ hàng.

 Đến đất khác mà không theo phong tục lễ nghi nơi ấy. Dắt con cái đi dự tiệc.

 Ngồi bàn khác mà hát họa theo người. Trả đồ ăn thừa lại cho chủ.

 Khoe tài vặt của con cái. Lấy rượu, thức ăn của chủ nhà mời người khác để lấy lòng.

 Húp giấm sùm sụp trong tiệc. Trong tiệc chê bai món ăn. Khen con cái nũng nịu ngây ngô.

 Chẳng biết điều

 Đi lại với đàn bà góa. Ăn uống với người mà không nhường nhịn.

 Mượn đồ của người mà sai người khác đến lấy. Được người ta làm ơn mà không nghĩ đến báo đáp.

 Vào vườn nhà người hái hoa hái quả. Vào buồng nhà người lấy đồ ra xem.

 Ăn xong không đứng dậy, làm phiền chủ nhà. Người nghèo mà nói khoác.

 Nhà nghèo mà học đòi nhà giàu. Làm khách mà lại tự đứng ra mời khách như chủ (?).

 Hỏi chủ nhà giá cá giá thịt. Tháng nóng bày tiệc mà ngồi lâu. Nhà nghèo mà không giữ phận mình.

 Ngu ngốc, ngoan cố

 Có tiền mà không trả nợ. Biết lỗi mà không sửa được.

 Nghe người nói thì cố cãi ngang. Không tự biết cái sai của mình mà trách lỗi người.

 Nói không giữ lời. Cầm chén rượu phạm luật tửu lệnh (luật chơi trong bữa rượu, ai sai thì bị phạt uống) mà không chịu phạt.

 Thấy văn chương của người thì cố bình phẩm. Nhà nghèo mà cố làm ra vẻ giàu sang.

 Ít hiểu thói đời

 Suồng sã gần gũi kẻ tiểu nhân. Gọi người cả họ lẫn tên (thiếu lễ, lẽ ra phải gọi tên chữ hoặc chức tước).

 Cầm cả thìa lẫn đũa cùng lúc. Chưa nói đã cười.

 Chen ngang lời người, bới lỗi trong lời nói (?). Vỗ ngực đập lưng.

 Học giọng chợ búa, lôi kéo vạt áo người. Trong tiệc la hét om sòm.

 Đi nguyên giày mà nằm lên giường người. Nhìn chằm chằm người ta không chớp mắt.

 Ngu muội

 Gặp người thì cố nói cho bằng được. Sau lưng nói lỗi người.

 Kể chuyện xấu của người khác. Bỏ bê nhà cửa mà mê rượu.

 Kể chuyện kín nhà người. Nghe điều hay mà không nhớ.

 Nghe nói lỗi mình lại đổ cho người khác. Bênh vợ con mà mắng người.

 Ham rượu thịt của người mà đứng ra làm chứng. Đem tội lỗi của lục thân (những người ruột thịt trong nhà như cha mẹ, anh em, vợ con) kể cho người ngoài.

 Hai mặt ba lòng xu nịnh người. Cha mẹ còn sống mà đòi chia gia tài.

 Họp mặt mà không biết thứ tự chỗ ngồi của người trên. Có điều làm người ta giận mà mong người ta tha thứ. Có ơn với người mà mong người ta báo đáp.

 Người đời dần hóa điên rồ

 Vô cớ ghen ghét, độc địa, ghi thù người khác. Say rượu rồi kêu gọi quỷ thần.

 Người đang để tang cha mẹ mà nói chuyện ca hát, tửu lệnh. Đang chịu tang nặng mà chọi gà, phi ngựa.

 Ghi thù với ân môn (thầy chủ khảo hay người đã tiến cử mình). Người lớn đầu mà thả diều.

 Nuôi kẻ ăn không ngồi rồi ra vào trong nhà. Bán ruộng đất để lo việc hiếu hỉ (cưới hỏi, ma chay).

 Nằn nì người ta gieo bôi giao (hai mảnh tre gỗ hình bán nguyệt, gieo xuống để xin thần cho biết lành dữ) (?). Đem ruộng nhà ra bảo lãnh cho người. Đàn bà con gái ra phố chửi bới.

 Trái lễ

 Gọi con cháu bằng tên chữ (tên đặt thêm dùng để tôn xưng, người trên không gọi người dưới như thế). Mẹ còn sống mà gọi cậu là "Vị Dương" (điển trong Kinh Thi: người con tiễn cậu ở bờ bắc sông Vị mà nhớ mẹ đã mất, nên tiếng ấy chỉ dùng khi mẹ không còn).

 Gọi anh của người khác là "gia huynh" (anh nhà tôi — tiếng khiêm tốn chỉ để gọi anh mình). Gọi em của người khác là "xá đệ" (em nhà tôi — tiếng khiêm tốn chỉ để gọi em mình).

 Làm khách mà đi xuyên vào buồng nhà người. Trước mặt cha mẹ mà gọi vợ theo vai em (?).

 Nghe lời vợ mà trách móc người trên. Ngạo mạn với người trên, không chịu lạy chào. Cúng người chết mà lại nổi nhạc.

 Điềm xấu

 Nằm mà ăn. Không có chuyện gì mà than thở.

 Ngủ nằm thẳng như xác chết. Trải chiếu cỏ lên chỗ ngồi trên (?).

 Để đầu trần mà ăn. Đại tiện, tiểu tiện hướng về mặt trời, mặt trăng.

 Chưa ăn đã cắm thìa đũa vào bát. Nằm trên giường mà hát.

 Lôi cha mẹ vào để thề thốt. Đàn bà để tóc xõa không búi.

 Để đầu trần mà viết chữ. Đấm ngực mà chửi người.

 Uổng phí đáng tiếc

 Cha mẹ tốt mà không có con tốt. Con tốt mà không có vợ tốt.

 Con gái tốt mà không có chồng tốt. Có tiền mà không biết tiêu.

 Có áo đẹp mà không biết mặc. Tiếc cả miếng ăn với chính miệng mình.

 Nhà giàu mà không giao tiếp đãi đằng. Tiếc cả áo mặc cho chính thân mình.

 Nhà khách đẹp mà không quét dọn. Có vải lụa mà không may mặc.

 Con cái lớn khôn mà không dạy dỗ. Ham chơi mà bỏ nghề.

 Người đẹp mà không biết chọn đôi. Tiếc tiền, có bệnh không chữa.

 Nhà có sách mà không biết đọc. Có thiếp đẹp mà sai làm việc nặng nhọc.

 Đêm trăng sáng mà đi ngủ sớm. Có hoa đẹp mà không ngâm thơ rót rượu.

 Ở gần non nước đẹp mà không đi chơi ngắm. Có món ngon mà keo kiệt cất đi đến thối rữa.

 Làm quan ở chức thanh yếu (chức vị trong sạch, quan trọng, được kính nể) mà tự phạm tội tham ô. Lúc còn trẻ ham chơi không học việc. Quyền trong tay mà không làm việc tốt.

 Ắt phải nghèo

 Nhà có vợ lười. Ngủ sớm dậy muộn.

 Vay nợ để đãi đằng giao du. Nuôi con trai mà không lo kịp cưới vợ cho (?).

 Vung vãi thóc gạo. Kho lẫm không kiểm tra.

 Vứt bỏ đồ ăn thức uống. Trang trại không thu hoa lợi.

 Thua nhiều mà vẫn ham cờ bạc. Tích trữ bừa bãi đồ vô dụng.

 Bỏ nghề chạy theo thú vui. Đồ đắt lại tranh nhau mua.

 Che đậy cho người nhà làm điều bậy bạ. Đồ đạc trong nhà không biết quý tiếc.

 Đồ rẻ mà tính từng đồng rồi không mua. Ham cờ bạc rượu chè.

 Nuôi nhiều thê thiếp. Thích dời chỗ ở mãi không thôi.

 Thích kết giao với kẻ quyền quý. Keo kiệt đến mức không hợp lễ. Làm nhiều đồ tinh xảo vô dụng.

 Ắt sẽ giàu

 Chăm chỉ kiếm, tằn tiện tiêu. Thấy nghề gì cũng học rộng.

 Không mê rượu và sắc đẹp. Không vay nợ.

 Không chê ăn uống đạm bạc. Quý tiếc đồ đạc, áo quần trong nhà.

 Cày cấy, nấu rượu đúng thời vụ. Tớ gái và thiếp biết canh cửi.

 Tiền của ra vào có sổ sách ghi chép. Tính toán mua bán không lỡ thời cơ.

 Thu cất đúng lúc. Giữ gìn chi tiêu trong nhà, không phung phí.

 Thường xem xét việc nhà. Đêm ngủ muộn, sáng dậy sớm.

 Nhà nuôi lục súc (sáu loài vật nuôi: ngựa, trâu bò, dê cừu, lợn, chó, gà). Con em trong nhà một lòng.

 Bà chủ nhà không tin Phật (không tốn kém vào việc cúng dường). Các nàng dâu hòa thuận. Góp ít thành nhiều.

 Người có trí khôn

 Tính tình vững vàng, biết giữ mình. Việc kín thì giữ bí mật.

 Kết giao với người có trí. Làm khách thì giỏi chuyện trò đối đáp.

 Gặp việc thì có mưu tính. Có điều ngờ thì hỏi người.

 Uống rượu rồi không nói nhiều. Bàn luận với người thì biết chuyện xưa nay.

 Tránh điều kiêng kỵ của người khác. Không học những việc hèn kém.

 Vào cửa nhà người thì hỏi điều kiêng kỵ. Đến đất khác thì hỏi phong tục.

 Kính trọng người có đức hạnh. Không gần gũi kẻ tiểu nhân.

 Không cãi phải trái với kẻ ngu. Không tự khoe tài bừa bãi.

 Không tin bừa đầy tớ. Ban đêm thường ngủ tỉnh.

 Không biết phép tắc cư xử

 Bỏ mũ ra mà nói chuyện với người. Mặc áo lót xẻ tà ra cửa đón khách.

 Không gõ cửa mà vào thẳng nhà người. Chủ nhà chưa mời đã lên sảnh ngồi.

 Trong tiệc không giữ gìn chuyện hỉ mũi, khạc nhổ. Chủ nhà chưa vái mời ăn đã cầm đũa trước.

 Thò tay qua chỗ người khác để lấy đồ. Mọi người chưa ăn xong đã buông đũa trước.

 Mở hộp đồ, mở thư từ của nhà người. Mắng đầy tớ nhà người. Khoét vách nhìn trộm nhà người.

 Dạy con trai

 Một là học nối nghề của tổ tiên. Hai là nói ra lời thì không đổi.

 Ba là biết lễ, nghĩa, liêm (trong sạch), sỉ (biết hổ thẹn). Bốn là học tinh thông lục nghệ (sáu môn học của người có học thời xưa: lễ nghi, âm nhạc, bắn cung, đánh xe, viết chữ, tính toán).

 Năm là chuyện trò đối đáp sáng suốt nhanh nhạy. Sáu là biết trên dưới và dáng vẻ nghiêm trang.

 Bảy là trung thành, hiền lành, cung kính, tiết kiệm. Tám là hiếu thảo, kính trọng, nhân từ, thương người.

 Chín là học rộng xem nhiều. Mười là kết bạn với người hiền.

 Mười một là không ham chơi bời. Mười hai là biết giữ mình. Mười ba là gặp việc có hiểu biết.

 Dạy con gái

 Một là học nữ công (các việc của phụ nữ: dệt vải, may vá, thêu thùa). Hai là biết lo liệu cơm nước.

 Ba là hiền hòa, lương thiện, cung kính, tiết kiệm. Bốn là chăm chút dung mạo, dáng vẻ.

 Năm là học viết chữ, học tính toán. Sáu là cẩn thận, nói năng dịu dàng.

 Bảy là giữ mình trong trắng nơi khuê phòng. Tám là không hát những lời tình tứ lả lơi.

 Chín là nghe chuyện gì không đồn đại. Mười là khéo phụng dưỡng người trên.

 Không biết mà cố làm như biết

 Thấy sách vở của người thì cố giở xem. Thấy yên ngựa của người thì khoe tài cưỡi.

 Thấy cung tên của người thì cố giương bắn. Thấy văn chương của người thì cố bắt bẻ.

 Thấy người mặc áo thì cố hỏi màu sắc, kiểu vải. Thấy việc nhà người thì cố xen vào xử trí.

 Thấy người đánh nhau thì cố xông vào giúp. Thấy đồ vật của người thì cố định giá. Thấy người bàn luận thì cố phân xử đúng sai.

 Không có hiểu biết

 Không hỏi lẽ phải mà theo người làm việc. Chưa nói rõ đầu đuôi đã mắng người.

 Làm trò của kẻ hèn kém. Người thường học bày đạo tràng (đàn lễ tụng kinh cúng bái) như nhà chùa.

 Gặp việc không phân biệt phải trái. Đi học nghề thủ công.

 Không lường tài năng của người mà sai khiến. Để mặc con trai học nghề hát xướng.

 Không biết chữ mà tự viết văn. Để mặc con trai nuôi chim lồng (?).

 Con trai mà học việc nữ công. Ham lợi vặt.

 Mười điều răn

 Không được uống rượu đến say. Không được nấp chỗ tối làm người khác giật mình.

 Không được ngấm ngầm hại người. Không được một mình vào buồng đàn bà góa.

 Không được mở thư từ của nhà người. Không được đùa lấy đồ của người mà không cho người ta biết.

 Không được một mình đi trong đêm tối. Không được đi lại với bọn con em vô lại.

 Không được mượn đồ của người quá mười ngày mà không trả.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video