# Kinh Ưu-bà-tắc giới (ưu-bà-tắc: người nam tu tại gia, đã quy y Phật và nhận giữ giới; giới: những điều răn cấm mà người tu nguyện giữ gìn)
Kinh Ưu-bà-tắc giới
Đời Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Hoa thời Thập lục quốc), Đàm-vô-sấm dịch
Kinh Ưu-bà-tắc giới, quyển thứ nhất
Đời Bắc Lương, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm, người miền Trung Ấn Độ, dịch
Phẩm Tập hội (phẩm: chương; tập hội: hội chúng tụ họp), thứ nhất
Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, Phật ở nước Xá-vệ (một vương quốc ở miền bắc Ấn Độ thời Phật), trong rừng cây Kỳ-đà, tại tinh xá (ngôi nhà dành cho người xuất gia ở tu hành) của A-na-bân-để (tức ông trưởng giả Cấp Cô Độc, người đã hiến cúng tinh xá này). Cùng ở với Phật có một nghìn hai trăm năm mươi vị đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã nhận giữ đủ giới), năm trăm vị tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã nhận giữ đủ giới), một nghìn vị ưu-bà-tắc và năm trăm người ăn xin.
Bấy giờ trong hội chúng có người con của một vị trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), tên là Thiện Sinh, bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), sáu vị thầy ngoại đạo (người tu theo các đạo khác ngoài đạo Phật) thường giảng pháp, dạy chúng sinh rằng: 'Nếu mỗi sáng sớm biết kính lạy sáu phương thì sẽ được thêm tuổi thọ và của cải.' Vì sao vậy? Đất phương đông thuộc về Đế Thích (vị vua cõi trời Ba mươi ba); ai cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng tôn kính) thì Thích-đề-hoàn-nhân (tên đầy đủ của Đế Thích) sẽ che chở giúp đỡ. Đất phương nam thuộc về vua Diêm-la (vị vua cai quản cõi chết và địa ngục); ai cúng dường thì vua Diêm-la ấy sẽ che chở giúp đỡ. Đất phương tây thuộc về thần Bà-lâu-na (vị thần cai quản nước); ai cúng dường thì thần Bà-lâu-na ấy sẽ che chở giúp đỡ. Đất phương bắc thuộc về thần Câu-tỳ-la (vị thần giữ kho của cải); ai cúng dường thì thần Câu-tỳ-la ấy sẽ che chở giúp đỡ. Đất phương dưới thuộc về thần Lửa; ai cúng dường thì thần Lửa sẽ che chở giúp đỡ. Đất phương trên thuộc về thần Gió; ai cúng dường thì vị thần ấy cũng che chở. Thưa Thế Tôn, trong Phật pháp có sáu phương như vậy chăng?"
"Này thiện nam tử (người con trai hiền lành; cách Phật gọi người nghe pháp), trong Phật pháp của ta cũng có sáu phương, đó là sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu hoàn hảo, đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ). Phương đông là đàn ba-la-mật (hạnh bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự an ổn cho người khác). Vì sao? Vì phương đông là nơi mặt trời mới mọc lên, là nhân duyên làm hiện ra ánh sáng trí tuệ. Phương đông ấy thuộc về tâm chúng sinh. Nếu chúng sinh nào cúng dường được đàn ba-la-mật ấy thì sẽ được thêm tuổi thọ và của cải. Phương nam là thi ba-la-mật (hạnh giữ giới). Vì sao? Vì thi ba-la-mật được gọi là bên phải (khi quay mặt về hướng đông thì phương nam ở bên tay phải). Ai cúng dường cũng được thêm tuổi thọ và của cải. Phương tây là sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục: chịu đựng được mọi điều trái ý mà không giận). Vì sao? Vì phương tây gọi là phía sau, mọi điều ác đều bị vứt bỏ về phía sau. Ai cúng dường thì được thêm tuổi thọ và của cải. Phương bắc là tỳ-ly-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn: siêng năng làm điều lành không biết mỏi). Vì sao? Vì phương bắc mang tên là thắng mọi điều ác. Ai cúng dường thì được thêm tuổi thọ và của cải. Phương dưới là thiền ba-la-mật (hạnh thiền định: giữ tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ). Vì sao? Vì nhờ đó quán xét đúng đắn được ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Ai cúng dường cũng được thêm tuổi thọ và của cải. Phương trên là bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ thấu suốt chân lý). Vì sao? Vì phương trên tức là không còn gì cao hơn; vì không còn gì cao hơn nên ai cúng dường thì được thêm tuổi thọ và của cải. Này thiện nam tử, sáu phương này thuộc về tâm chúng sinh, chứ không như sáu vị thầy ngoại đạo nói. Sáu phương như vậy, ai có thể cúng dường được? Này thiện nam tử, chỉ có bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) mới cúng dường được."
"Thưa Thế Tôn, vì nghĩa gì mà gọi là bồ-tát?" Phật nói: "Vì đạt được bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn) nên gọi là bồ-tát; vì có tính bồ-đề nên gọi là bồ-tát." "Thưa Thế Tôn, nếu nói rằng đã đạt bồ-đề rồi mới gọi là bồ-tát, thì lúc chưa cúng dường sáu phương ấy, làm sao được gọi là bồ-tát? Nếu nói vì có tính mà gọi là bồ-tát, thì ai có tính ấy? Người có tính ấy thì cúng dường được, người không có tính thì không cúng dường được; vậy thì Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) không nên nói rằng sáu phương ấy thuộc về tâm chúng sinh."
"Này thiện nam tử, không phải vì đạt bồ-đề mà gọi là bồ-tát. Vì sao? Người đã đạt bồ-đề thì gọi là Phật; chưa đạt bồ-đề mới gọi là bồ-tát. Cũng không phải vì có tính mà gọi là bồ-tát. Này thiện nam tử, mọi chúng sinh đều không có sẵn tính bồ-đề, cũng như chúng sinh không có sẵn tính người, tính trời, hay tính sư tử, cọp, sói, chó... Ở đời hiện tại, do hội đủ các nhân duyên của nghiệp lành (nghiệp: hành động có chủ ý của thân, miệng, ý, sẽ đem lại kết quả tương ứng) mà được thân người, thân trời; do hội đủ nhân duyên của nghiệp chẳng lành mà mang thân súc sinh như sư tử... Bồ-tát cũng vậy: do hội đủ các nhân duyên nghiệp lành mà phát tâm bồ-đề (khởi lên tâm nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), nên gọi là bồ-tát. Nếu có ai nói mọi chúng sinh đều có sẵn tính bồ-tát thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Nếu đã có sẵn tính thì đâu cần tu nhân duyên nghiệp lành để cúng dường sáu phương. Này thiện nam tử, nếu đã có sẵn tính thì đã không có cái tâm mới phát ban đầu, cũng không có tâm thối lui. Chính do vô lượng nhân duyên nghiệp lành mà phát được tâm bồ-đề, thì mới gọi là tính bồ-tát."
"Này thiện nam tử, có những chúng sinh theo tu ngoại đạo, nhưng không ưa những lời điên đảo (sai trái, ngược lẽ) trong sách vở ngoại đạo, nên phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh ở nơi vắng lặng, nhờ nhân duyên lành bên trong mà phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh quán thấy lỗi lầm khổ hại của sinh tử mà phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh thấy điều ác, nghe điều ác mà phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh biết rõ thân mình đầy tham dục, giận dữ, ngu si, keo kiệt, ganh ghét, muốn quở trách những điều ấy nên phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh thấy các thần tiên ngoại đạo có năm phép thần thông (thấy xa, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, đi lại biến hóa tùy ý) mà phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh muốn biết thế gian có giới hạn hay không có giới hạn nên phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh thấy, nghe sự không thể nghĩ bàn của Như Lai nên phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh vì khởi lòng thương xót nên phát tâm bồ-đề. Có chúng sinh vì thương yêu chúng sinh nên phát tâm bồ-đề."
"Này thiện nam tử, tâm bồ-đề có cả thảy ba bậc: thấp, vừa và cao. Nếu nói chúng sinh nhất định có sẵn tính, thì sao lại nói có ba bậc? Tâm thấp của chúng sinh có thể thành tâm vừa, tâm vừa thành tâm cao; tâm cao có thể thành tâm vừa, tâm vừa thành tâm thấp. Chúng sinh siêng tu vô lượng điều lành thì tâm tăng lên; không siêng tu thì lùi xuống thấp. Nếu khéo tu tiến lên thì gọi là không thối lui; nếu không tu tiến thì gọi là thối lui. Trong mọi lúc, luôn vì tất cả vô biên chúng sinh mà tu tập điều lành, thì gọi là bất thối chuyển (không thối lui khỏi con đường cầu giác ngộ). Nếu không được như vậy thì gọi là thối chuyển. Bồ-tát như thế thì còn có tâm thối lui và tâm sợ hãi. Nếu trong mọi lúc vì tất cả chúng sinh mà tu tập điều lành thì được bất thối chuyển. Vì thế ta thọ ký (báo trước cho biết) người ấy ở bậc Đại hỷ địa (bậc đầu tiên trong các bậc tu của bồ-tát, tràn đầy niềm vui lớn vì biết chắc mình sẽ thành Phật), chẳng bao lâu sẽ đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật)."
"Này thiện nam tử, ba loại bồ-đề đều không có tính cố định. Nếu có tính cố định, thì người đã phát tâm thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, chỉ cầu tự mình ra khỏi sinh tử) hay tâm duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy, cũng chỉ cầu tự giải thoát) sẽ không thể phát tâm bồ-đề được nữa. Này thiện nam tử, ví như chúng tăng không có tính cố định, ba loại tính này cũng vậy. Nếu có ai nói nhất định có sẵn tính, thì đó là ngoại đạo. Vì sao? Vì các ngoại đạo không có nhân quả, như Tự Tại thiên (vị trời mà ngoại đạo cho là đấng tạo ra muôn vật) thì chẳng phải nhân cũng chẳng phải quả."
"Này thiện nam tử, có người nói rằng tính bồ-tát ví như trong đá nhất định có sẵn tính vàng, nhờ phương tiện khéo léo làm nhân duyên khai ra mà dùng được làm vàng; tính bồ-tát cũng vậy. Đó là lời của phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn). Vì sao? Vì bọn phạm chí thường nói: trong hạt ni-câu-đà (một loại cây đa lớn) có sẵn cây ni-câu-đà; trong mắt có sẵn lửa, có sẵn đá. Cho nên phạm chí không có nhân, không có quả: nhân tức là quả, quả tức là nhân. Hạt ni-câu-đà có đầy đủ sẵn cây ni-câu-đà; nên biết đó là nhân quả của phạm chí. Nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Vì nhân thì nhỏ, quả thì lớn. Nếu nói trong mắt nhất định có lửa, thì mắt phải bị đốt cháy; mắt đã bị cháy thì làm sao thấy được? Nếu trong mắt có đá thì đá phải che mắt; mắt đã bị che thì làm sao thấy được?"
"Này thiện nam tử, như phạm chí nói: có thì cứ là có, không thì cứ là không; không thì không sinh ra được, có thì không thể mất đi. Nếu nói trong đá có tính vàng, thì vàng không nói lên tính, tính không nói lên vàng (?). Này thiện nam tử, do nhân duyên mà có sự hòa hợp; do các duyên hòa hợp mà trước vốn không, sau mới có. Như phạm chí nói không thì mãi mãi là không, vậy nghĩa ấy thế nào? Vàng hòa với thủy ngân thì vàng bị tiêu hủy; nếu nói có thì không thể mất, vậy nghĩa ấy thế nào? Nếu nói chúng sinh có sẵn tính bồ-tát, thì đó gọi là ngoại đạo, không gọi là đạo Phật."
"Này thiện nam tử, ví như do hội đủ đá và các nhân duyên mà có được vàng để dùng; tính bồ-tát cũng như vậy. Chúng sinh có ý nghĩ, gọi là tâm mong muốn; do sự mong muốn ấy cùng nhân duyên nghiệp lành mà phát tâm bồ-đề, đó mới gọi là tính bồ-tát. Này thiện nam tử, ví như chúng sinh trước không có bồ-đề, sau mới có; tính cũng như vậy, trước không sau có. Vì thế không thể nói là nhất định có sẵn."
"Này thiện nam tử, vì cầu trí tuệ lớn nên gọi là bồ-tát; vì muốn biết sự thật của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng); vì muốn trang nghiêm lớn (tô điểm thân tâm và cõi nước bằng công đức lớn); vì tâm bền chắc; vì độ thoát nhiều chúng sinh; vì không tiếc thân mạng — đó gọi là bồ-tát tu hành theo Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh)."
"Này thiện nam tử, bồ-tát có hai hạng: một là thối chuyển, hai là không thối chuyển. Người đã tu nghiệp ba mươi hai tướng (những việc lành tạo ra ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật) thì gọi là không thối chuyển; nếu chưa tu được thì gọi là thối chuyển. Lại có hai hạng: một là xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu), hai là tại gia (tu ở nhà). Bồ-tát xuất gia giữ tám giới trọng (tám điều cấm nặng nhất của bồ-tát xuất gia) đầy đủ, trong sạch, thì gọi là không thối chuyển. Bồ-tát tại gia giữ sáu giới trọng (sáu điều cấm nặng nhất của bồ-tát tại gia) đầy đủ, trong sạch, cũng gọi là không thối chuyển."
"Này thiện nam tử, phước đức mà ngoại đạo có được nhờ dứt bỏ ham muốn thì hơn hẳn phước đức của mọi chúng sinh trong cõi dục (cõi của những chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục, ngủ nghỉ...). Bậc tu-đà-hoàn (bậc thánh đầu tiên của thanh văn, mới bước vào dòng thánh) hơn tất cả ngoại đạo có kiến giải khác. Bậc tư-đà-hàm (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi dục một lần) hơn tất cả quả tu-đà-hoàn. Bậc a-na-hàm (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục) hơn tất cả quả tư-đà-hàm. Bậc a-la-hán (bậc thánh thứ tư, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) hơn tất cả quả a-na-hàm. Bậc bích-chi-phật (tức duyên giác) hơn tất cả quả a-la-hán. Người tại gia phát tâm bồ-đề thì hơn tất cả quả bích-chi-phật. Người xuất gia phát tâm bồ-đề thì việc ấy không khó; người tại gia phát tâm bồ-đề mới gọi là không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì người tại gia bị nhiều nhân duyên xấu ác quấn trói. Khi người tại gia phát tâm bồ-đề, chư thiên từ cõi trời Tứ Thiên vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) cho đến cõi trời A-ca-nị-trá (cõi trời cao nhất trong cõi sắc) đều rất kinh ngạc, vui mừng, nói rằng: 'Nay chúng ta đã có được vị thầy của trời và người.'"
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video