Quyển thứ hai mươi lăm
Bàn về Tam hình (quan hệ các địa chi "hình phạt", làm hại lẫn nhau)
Hình có bốn loại. Một là Vô lễ hình (hình vô lễ): Tý hình Mão, Mão lại hình Tý (địa chi là mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, dùng ghi năm, tháng, ngày, giờ). Vì Tý là chỗ tinh khí dương mới sinh, Mão là cửa mặt trời; dương là vua, là chồng, thế không thể cùng đứng; lại Tý là Thủy, Mão là Mộc (ngũ hành: năm loại khí Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), Thủy sinh Mộc nên có đạo mẹ con, nhưng vì hai dương tranh nhau, không đoái hoài, nên ở chỗ sinh nhau lại hình hại nhau, cho nên gọi là Vô lễ hình. Gặp lúc sinh vượng (ngũ hành ở thế được nuôi dưỡng, hưng thịnh) thì chủ người uy nghiêm, mặt không vẻ hòa nhã, khí mạnh tính bạo, xét quá kỹ không dung người. Gặp lúc tử tuyệt (ngũ hành ở thế chết, dứt) thì khinh nhờn sơ suất, hẹp hòi kém cỏi, hà khắc bóc lột. Đại để chủ người kiêu ngạo, ít hiếu đễ, làm hại người thân, coi lục thân (sáu hàng thân thuộc gần) như người nước Ngô với nước Việt (hai nước thù địch, ý xa lạ, thù nghịch). Vào cách quý (cách cục: kiểu tổ hợp can chi có ý nghĩa sang hèn) thì phần nhiều nắm binh quyền, nhưng bất lợi làm cận thần hầu vua, ngồi chức không lâu. Vào cách hèn thì ngang trái hung bạo, hay chuốc họa hình phạt; đàn bà gặp thì chẳng có đức tốt.
Ngọc tiêu bảo giám nói: Mão là cửa mặt trời, Tý là chỗ dương mới sinh; mặt trời mọc ở Mão, Tý và Mão đứng đối chọi nhau, không có đạo kính nhường, cho nên gọi là Vô lễ hình. Tam mệnh đề yếu nói: chỉ có Tý và Mão là hai vị sinh nhau, dù hòa hợp cũng thành tai.
Hai là Vô ân hình (hình vô ơn): Dần hình Tỵ, Tỵ hình Thân, Thân hình Dần. Vì trong Dần có Giáp Mộc (thiên can — mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý — mỗi can thuộc một hành), hình Mậu Thổ trong Tỵ; Mậu Thổ lấy Quý Thủy hợp làm vợ, mà Quý Thủy là mẹ của Giáp Mộc; Mậu Thổ đã là chồng của Quý Thủy thì là cha của Giáp; kẻ kia là cha mà ta lại hình, thế là quên ơn, cho nên gọi là Vô ân hình. Bính trong Tỵ hình Canh trong Thân, Canh trong Thân hình Giáp trong Dần, cũng cùng một nghĩa như thế. Gặp lúc sinh vượng thì chủ người chín chắn, ít nói, ít ham muốn, không tình cảm, hay chuốc phiền vì kẻ bội nghĩa vong ơn; gặp lúc tử tuyệt thì trước mặt khen, sau lưng chê, vong ơn bội nghĩa. Vào cách quý thì tàn ác, thích chém giết, ưa lập công nghiệp; vào cách hèn thì lời nói việc làm vượt phép, tham lam bủn xỉn không chán. Đàn bà gặp thì hay có tai sinh nở băng huyết, sẩy thai, cả đời bất lợi cho ruột thịt, nhưng khá liêm chính.
Ngọc tiêu bảo giám nói: Dần có Hỏa trường sinh, hình Kim trường sinh ở Tỵ; trên Tỵ có Thổ gửi sinh, hình Thủy trong Thân; trong Thân sinh Thủy, hình Hỏa trường sinh trong Dần; không đoái tới cái sinh ra mình, từ xa khắc chế nhau, cho nên gọi là Vô ân hình.
Ba là Thị thế hình (hình cậy thế): Sửu hình Tuất, Tuất hình Mùi, Mùi hình Sửu. Vì trong Sửu có Thủy vượng, Sửu là Thổ trong Thủy; Tuất có Hỏa ở mộ (giai đoạn bị cất giữ như chôn vào mồ); Sửu cậy Thủy vượng mà hình Hỏa ở mộ trong Tuất. Tuất là bậc tôn của sáu Giáp, Mùi là bậc thấp của sáu Quý; Tuất cậy cái tôn của sáu Giáp mà hình Mùi là cái thấp của sáu Quý. Mùi có Thổ vượng, lại cậy khí Thổ vượng mà hình Thủy trong Sửu. Mỗi bên đều có chỗ cậy mà hình nhau, cho nên gọi là Thị thế. Gặp lúc sinh vượng thì chủ người tinh thần sung mãn, ý khí hào hùng, mày rậm mặt rộng, lấy sự thẳng thắn công kích người; gặp lúc tử tuyệt thì mắt lồi, gầy nhỏ, tinh thần ngang trái, gây thị phi, hèn hạ nịnh bợ, vui khi người gặp họa. Vào cách quý thì công bằng thanh liêm, ngay thẳng, người nhiều kẻ kính sợ; vào cách hèn thì hay phạm hình phạt, gặp tai họa mờ ám. Đàn bà gặp thì làm hại người thân, cô độc.
Ngọc tiêu ngọc giám nói: Mùi cậy thế Đinh Hỏa để hình Kim trong Sửu; Sửu cậy thế Thủy vượng để hình Hỏa trong Tuất; Tuất cậy thế Tân Kim để hình Mộc trong Mùi; cho nên gọi là Thị thế hình.
Bốn là Tự hình (tự hình phạt mình): Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi là tự hình. Thìn là mộ của Thủy, tràn thì đầy; Ngọ là chỗ vượng của Hỏa, thịnh thì tắt; Dậu là chỗ vượng của Kim, cứng thì mẻ; Hợi là chỗ sinh của Mộc, vượng thì mục. Mỗi cái đều bẩm cái khí đã quá mức nên tự chuốc họa, cho nên gọi là Tự hình. Gặp lúc sinh vượng thì trầm lặng, trong lòng độc, hình dáng yếu ớt; gặp lúc tử tuyệt thì độc như rượu chim trấm (loại chim có lông cực độc), khinh suất, soi xét chuyện kín của người như "thấy cá dưới vực sâu" (ý xét quá kỹ thì chuốc họa), hay có tai ở tay chân, khớp xương. Vào cách quý thì mưu lớn, nhiều cơ quyền; vào cách hèn thì nhiều lo âu, ngu dốt, vô tình tự hại mình. Tự hình mang các hung sát thì không phải người được chết yên lành. Đàn bà thì chủ dâm đãng, tai họa chết yểu.
Phàm người gặp bốn loại hình này, thường lấy hình mà các bên thắng nhau (khắc nhau) là hung, sinh nhau là cát. Thắng nhau như Giáp Tý hình Tân Mão vậy. Lại có loại hình không vào được, gọi là khéo chống họa, như Giáp Dần (nạp âm — cách gán ngũ hành cho từng cặp can chi — là Thủy) hình Đinh Tỵ (nạp âm Thổ) vậy. Nếu mệnh người được hình sinh nhau thì là khí ngũ hành được khích dương, thông minh thoát tục, danh vọng vẻ vang; nếu gặp hình khắc nhau thì phần nhiều ngông cuồng ngang ngược, chịu hình phạt, tai họa nơi cửa quan; nếu gặp hình mà gặp Lộc (sao chỉ bổng lộc) thì chủ hiển đạt vượt bậc, là người dám làm. (Đều theo Chúc thần kinh)
Kinh nói: Kim cứng, Hỏa mạnh, mỗi cái về phương mình; Mộc rụng về gốc, Thủy chảy về ngọn. Cho nên Tỵ, Dậu, Sửu là vị của Kim, hình của chúng đều ở phương Tây: vì Tỵ hình Thân, Dậu tự hình Dậu, Sửu hình Tuất, mà Thân, Dậu, Tuất đều là vị phương Tây. Dần, Ngọ, Tuất là vị của Hỏa, hình của chúng đều ở phương Nam: vì Dần hình Tỵ, Ngọ tự hình Ngọ, Tuất hình Mùi, mà Tỵ, Ngọ, Mùi đều là vị phương Nam. Hợi, Mão, Mùi là vị của Mộc, hình của chúng đều ở phương Bắc;
nói "Mộc rụng về gốc" là chỉ vị trở về cội rễ. Hợi là gốc rễ của Mộc, cho nên Hợi tự hình Hợi, Mão hình Tý, Mùi hình Sửu, đều là vị phương Bắc. Thân, Tý, Thìn là vị của Thủy, hình của chúng đều ở phương Đông; nói "Thủy chảy về ngọn" là vì nước ắt chảy về Đông, trôi đi không trở lại; cho nên Thân hình Dần, Tý hình Mão, Thìn tự hình Thìn, đều là vị phương Đông. (Theo Ngọc tiêu bảo giám)
【Kỳ lân quật】 (cách "hang kỳ lân")
Tam hình gặp quý nhân (sao tốt chủ được người có thế lực giúp) ngày và đêm, hội đủ các sao đức, gọi là Kỳ lân quật; chủ văn chương, thanh cao, quý hiển. (Theo Quỷ Cốc mệnh cách)
【Cách Dĩ sát chỉ sát】 (cách "lấy sát dẹp sát")
Người đủ tam hình mà Thái tuế (can chi năm sinh) bị hình, rồi lại có hình khác đến chế cái hình Thái tuế, là cách này. Lý ngu ca nói: tam hình ngang nhau như Dương nhận (sát ở chi trước Lộc một vị, chủ hung bạo), thì phong hầu muôn hộ, làm thượng tướng quân. Giả như người Quý Tỵ được tháng, ngày Mậu Dần, lại được giờ Canh Thân, loại ấy là vào cách. Vì Quý Tỵ bị Mậu Dần chế, được Canh Thân (nạp âm) Mộc lại chế Mậu Dần, vốn có hình mà hóa ra không có hình; loại này phần nhiều giữ việc binh, hình.
【Chín mệnh định là không có hình, trước hết phải xét Thái tuế】
Tức là ngũ hành và tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh) (Quỷ Cốc di văn nói: chín mệnh là tam nguyên — can, chi, nạp âm —, tứ trụ, lộc và mã). Ghét gặp tam hình, vì hình phá rốt cuộc là không tốt. Nếu chỉ tháng, ngày, giờ mang hình mà Thái tuế không dính vào thì không sao; dính vào thì không tốt; cho nên nói trước hết phải xét Thái tuế.
Phàm tam hình phải phân ra hình vào được và hình không vào được; trong mệnh phải phân chủ và khách: lấy năm làm chủ, tháng, ngày, giờ làm khách. Như chủ hình khách mà hình vào được thì quý, hình không vào được thì hèn, lại chủ có tai họa việc quan. Nếu khách đến hình chủ thì phải hình không vào được mới là cách quý; hình vào được là mệnh hèn.
Giả như Sửu hình Tuất, phải xem là Sửu nào, Tuất nào. Hãy lấy Ất Sửu mà nói: hình Canh Tuất là cùng loại hình nhau, không tốt; hình Bính Tuất, Nhâm Tuất thì sinh nhau mà hình nhau, không tính là hình; Mậu Tuất, Giáp Tuất thì khắc nhau mà hình nhau: Mậu Tuất thì hình vào được, Giáp Tuất thì hình không vào được. Lại phải xem chỗ sinh ra họa phúc thế nào: nếu Mậu Tuất là đất phúc tụ mà có Ất Sửu đến hình thì rất không tốt; nếu hình không vào được đất phúc tụ thì phải coi là mệnh quý. Các trường hợp khác theo đó. (Đều theo Lâm Khai ngũ mệnh)
Vị tam hình mang Tam kỳ (ba can quý xếp liền nhau, như Giáp–Mậu–Canh), Thiên ất quý nhân đều ở ngày, giờ; hình nếu ngang nhau, can gặp Đức (sao đức, chủ hóa giải tai họa) thì làm quan đến bậc cao nhất, chắc không sai.
Tam hình phải ngang nhau mới quý; nếu lệch, không ngang thì hung bại; nếu làm quan cũng bị giáng chức, đày đi. Phải ngang nhau, lại mang Tam kỳ, quý nhân, Thiên đức thì quan đến bậc cao nhất. (Theo Kim thư mệnh quyết)
Bài Ẩn mê phú nói: tam hình không đủ thì thân khó đứng vững, khí lượng lớn khó thành.
Người gặp Tam hình sát, nếu thân chế được sát thì nên giữ chức về hình phạt; nếu sát khắc thân (khắc: hành này chế ngự, làm hại hành kia) thì phần nhiều chịu giết chóc, nhục nhã, hoặc chết không đúng số. (Theo Tam mệnh kiềm)
Phàm phạm hình, nếu xét gốc tai phúc thì xem nó ở cung nào trên thiên luân (bánh xe trời, tức vòng các cung) (?), tùy theo vị ấy mà định tai họa. Kim thì phòng nạn binh đao, bên trong cảm bệnh tim, họa nghịch độc, cháy bỏng; Thổ, Thủy thì phòng nguy hiểm khi trèo cao, lội nước mà rơi ngã, chết đuối, và lỗi tham dâm, làm điều ô uế, tổn hại nguyên khí; Mộc thì phòng tai bị kẻ ngang ngược đánh đập, gậy roi, và bệnh gãy gân xương, tay chân; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì phòng bệnh lao, khí tỳ ứ trệ tích tụ. Lại theo ý mà suy rộng ra. Như gặp cục
hèn thì phòng hình phạt, lưu đày, hiểm nạn, chết dữ; gặp cục quý thì phòng bệnh bên trong, họa không được chết yên lành. Chỉ khi được quý nhân, lộc, mã, hoặc có xung phá thì giảm được tai họa sâu nặng, nhưng phúc thọ có được cũng không trọn vẹn. (Theo Ngũ hành yếu luận)
Phàm mệnh mang Tự hình, rất kỵ giờ, ngày cùng can chi trên dưới khắc đánh nhau, chủ tính âm độc, ít quyết đoán, tự cường mà khí cứng, khó tránh mang bệnh; lại tài (hành mình khắc, chỉ tiền của) ở đất tử thì chủ không có khí, như người Tỵ, Dậu, Sửu mà ngày, giờ ở Ngọ, Mùi, Thân. Kinh nói: tự hình mà tài ở đất tử thì không sống hết tuổi trời. Có người năm Quý Mùi, tháng Tân Dậu, ngày Kỷ Dậu, giờ Quý Dậu, ngoài năm mươi tuổi thì mù mắt phải, mất con; đó là mệnh của Ngô Nhị Lang ở phố chợ. (Theo Quảng tín tập)
Thốn châu xích bích nói: phàm tứ trụ mang Tự hình thì phần nhiều chủ sứt môi, sáu ngón, chột mắt. Tự hình mang sát thì không tốt, tay chân, các chi ắt thấy bị thương; nếu Thân dương đi vào sát âm (?) thì lúc lâm nguy không khỏi tiếng xấu đồn xa.
Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi đều tự hình; nếu năm, tháng, ngày, giờ thấy đủ bốn chữ thì chủ hung. Như năm, tháng thuộc dương, ngày, giờ thuộc âm, lại mang Dương nhận, thì không kể sang hèn đều không được chết yên lành. Như năm Bính Ngọ có Dương nhận, tháng Nhâm Thìn, ngày Quý Hợi có Kiếp sát (sát chủ cướp đoạt), giờ Bính Thìn: làm quan đến hàng điện các (quan lớn trong các điện, các của triều đình), năm bốn mươi ba tuổi bị xử theo phép nước mà chết. (Theo Kim thư mệnh quyết)
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video