# Kinh Phật nói về Huyễn sĩ Nhân Hiền
# Kinh Phật nói về Huyễn sĩ Nhân Hiền (huyễn sĩ: người làm trò ảo thuật)
Kinh Phật nói về Huyễn sĩ Nhân Hiền
Đời Tây Tấn, Trúc Pháp Hộ dịch
Kinh Phật nói về Huyễn sĩ Nhân Hiền
Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, đời Tây Tấn dịch
Tôi nghe như thế này. Một thuở nọ, Phật ở núi Linh Điểu (tức núi Kỳ-xà-quật, còn gọi núi Linh Thứu) thuộc thành Vương Xá. Cùng ở với Ngài có chúng đại tỳ-kheo (tu sĩ nam xuất gia) một nghìn hai trăm năm mươi vị, và năm nghìn vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Tất cả đều là Bồ-tát có thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có). Tất cả các bậc đại thánh ấy đều đã đạt tổng trì (khả năng ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp, không để quên mất) và biện tài (tài thuyết giảng lưu loát, đối đáp khéo léo) không chút ngăn ngại.
Tên các vị là: Bồ-tát Sư Tử, Bồ-tát Sư Tử Ý, Bồ-tát Thành Lạc, Bồ-tát Đạo Ngự, Bồ-tát Đại Ngự, Bồ-tát Quang Thủ, Bồ-tát Quang Tịnh, Bồ-tát Tịch Ý, Bồ-tát Nhân Minh, Bồ-tát Khai Hóa Nhân, Bồ-tát Thường Ứng, Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai), Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ), cùng sáu mươi vị hiền giả (?). Trong toàn thể năm nghìn Bồ-tát, các vị này là những bậc đứng đầu. Lại có Phạm Vương (vua cõi trời Phạm thiên), Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương), chư thiên (các vị trời), long vương (vua loài rồng) và thần linh nhiều không đếm xuể.
Bấy giờ vua, đại thần, trưởng giả (người giàu có, có uy tín), cư sĩ (người tu theo Phật nhưng sống tại gia), quần thần và quan lại đều cúng dường (dâng phẩm vật với lòng kính lễ) Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật) y phục, chăn mền, đồ ăn uống, thuốc men, giường nằm. Danh tiếng Thế Tôn vang khắp, lan đến tận nơi xa: Ngài là Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (các danh hiệu của Phật, lần lượt nghĩa là: bậc đến từ chân như, bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn, bậc trí tuệ và đức hạnh đều viên mãn, bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát, bậc thấu hiểu mọi lẽ thế gian, bậc cao tột không ai hơn, bậc khéo điều phục dẫn dắt người theo đạo, bậc thầy của trời và người, bậc giác ngộ được đời tôn kính).
Trí tuệ thông suốt mọi điều của Ngài thấy khắp, không sót thứ gì. Như Lai có thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không ai khác có được). Ngài không bỏ đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui cho chúng sinh), không bỏ đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ). Ngài đầy đủ tuệ nhãn (con mắt trí tuệ thấy rõ lẽ không của các pháp) và Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết tất cả), biến hóa vô cùng: biến hóa bằng thần túc (thần thông đi lại tự do, hiện hình tùy ý), biến hóa trong lời thuyết pháp, biến hóa trong việc dạy dỗ, đều đạt đến vô cùng. Chỉ trong khoảnh khắc khởi một ý nghĩ, Ngài có thể khiến cả tam thiên đại thiên thế giới (một hệ vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ) — với châu thành, sông biển, núi Tu-di (ngọn núi ở trung tâm mỗi thế giới theo quan niệm Phật giáo) cùng các núi khác, cung điện của rồng, thần và trời, núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới), sông suối, hào hố, cây cối, nước, ấp, gò đống, xóm làng — nằm gọn trong một lỗ chân lông, từ kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) này qua kiếp khác.
Lúc ấy, trong thành lớn Vương Xá có một nhà ảo thuật tên là Bạt-đà (tiếng nước Tấn gọi là Nhân Hiền). Ông giỏi kinh sách, hiểu các thuật, thông thạo trò ảo thuật. Những gì ông làm khéo léo, tinh ranh, khiến nhiều người thích thú; làm gì cũng như ý, tiếng tăm vang xa. Các nhà ảo thuật khác ở nước Ma-kiệt (tức Ma-kiệt-đà, vương quốc ở Ấn Độ xưa, kinh đô là thành Vương Xá) đều không bằng ông; đến đâu ông cũng đứng hàng đầu. Trừ những người nam nữ thanh tịnh đã thấy chân lý và đắc pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi chân lý, không còn dao động), còn lại mọi người dân đều nghiêng theo ông; ông nói gì họ cũng bị mê hoặc. Ông theo những pháp lạ chưa từng có (?), dùng thuật ảo tà vạy ấy mà thu được nhiều lợi dưỡng (lợi lộc và của cúng dường).
Huyễn sĩ Nhân Hiền nghe danh tiếng của Phật Thế Tôn, Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác vang khắp nơi. Nghe rồi ông tự nghĩ: "Ta đã cảm hóa nhân dân Ma-kiệt và các châu thành, không ai không nghe theo lời ta. Chỉ còn sa-môn (người tu hành xuất gia) Cù-đàm (họ của Phật Thích-ca) là ta chưa cảm hóa được, cũng chưa từng thử ông ta và các đệ tử. Ta nên thử xem có mê hoặc được không. Nếu mê hoặc được, thì nhân dân Ma-kiệt sẽ đồng lòng đến phụng sự ta."
Thế rồi Nhân Hiền, nhờ công đức sẵn có từ trước và nhờ oai thần của Phật, ra khỏi thành Vương Xá, đến núi Linh Điểu. Ông thấy Phật Thế Tôn ánh sáng vượt hơn mặt trời, mặt trăng trăm nghìn ức lần, sáng trong không chút vết nhơ, hào quang chiếu xa; ánh sáng nơi tướng búi tóc trên đỉnh đầu (nhục kế: khối thịt nổi cao trên đỉnh đầu Phật) rực rỡ như ngọc ma-ni (ngọc báu như ý), tươi sáng như hoa sen thanh tịnh; Ngài dùng âm thanh vượt hơn tiếng Phạm thiên, đủ tám đức tính (?), mà thuyết pháp, độ khắp chúng sinh. Thấy sắc thân Phật đầy đủ, trang nghiêm, đẹp đẽ, ông rất hớn hở, tự nghĩ: "Ta muốn thử xem trí tuệ thông suốt của Phật có thật thấy khắp mọi sự hay không." Bèn đi đến chỗ Phật, cúi đầu làm lễ. Vì muốn thử Phật, ông nhân đó mời Phật, nghĩ rằng: "Nếu Ngài biết ý ta thì sẽ không nhận lời; nếu không biết thì chắc chắn sẽ nhận."
Phật biết ý ông, thương xót Nhân Hiền và toàn dân thành Vương Xá, muốn độ họ, nên im lặng nhận lời mời cùng với chúng tỳ-kheo. Bấy giờ Nhân Hiền nghĩ: "Sa-môn Cù-đàm không có trí tuệ thông suốt, cũng không thấy khắp. Vì ông ta không thấy, nay ta sẽ thử cho rõ." Rồi Nhân Hiền cúi đầu làm lễ, đi quanh Phật ba vòng rồi lui ra.
Hiền giả Đại Mục-kiền-liên (một trong các đại đệ tử của Phật, thần thông bậc nhất) bạch Phật: "Huyễn sĩ Nhân Hiền trong lòng ôm sự dối trá, mời Phật và Tăng (đoàn thể người tu xuất gia), sao Ngài lại nhận lời?" Phật bảo Mục-liên: "Ông hãy im lặng. Như Lai thấu suốt rằng mọi người suốt đêm dài mê lầm, nên nhân việc này mà giáo hóa, đặt họ vào hạnh bình đẳng. Trên trời và dưới thế gian, không ai có thể làm ô uế hay lừa dối được Phật. Như Lai đã đoạn sạch dâm, nộ, si (tham dục, sân hận, ngu si) và mọi sự rối loạn, không còn chút vết nhơ nào, diệt hết mọi trói buộc và chấp trước, lìa tám mươi thứ cấu uế, đắc bất khởi pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không thật có sinh khởi). Vì thế trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới sinh tử) không ai mê hoặc được Ngài. Một nhà ảo thuật nhỏ thì làm được gì? Như Lai đã thấu suốt rằng mọi pháp đều như ảo, tự mình đạt đến giác ngộ chân chính tột cùng, khiến các cõi người và cả cội nguồn của chúng đều thấy là trò ảo khéo léo, vượt hơn mọi trò ảo (?). Nhân Hiền rốt cuộc không thể sánh với ảo thuật của Phật, dù gấp trăm lần, nghìn lần, vô số ức lần, cũng không thể mượn gì để so sánh."
Phật bảo Mục-liên: "Ý ông thế nào? Huyễn sĩ Nhân Hiền có thể biến hóa trang hoàng tam thiên đại thiên thế giới cho sạch đẹp được không?" Đáp: "Thưa không. Ảo thuật ấy không làm được." Phật nói: "Như Lai chỉ trong khoảnh khắc khởi ý, có thể khiến tam thiên đại thiên thế giới trang nghiêm sạch đẹp nằm gọn trong một lỗ chân lông. Ảo thuật của Phật rốt cuộc không hề mê lầm (?).
Giả sử ở các cõi Phật khắp mười phương có ngọn gió tên là Tùy Lam và gió Đoạn Tiệt thổi tan hoại tam thiên đại thiên thế giới, Phật vẫn khiến nó trở lại như cũ. Có gió tên là Truy Trục và gió Trụ Chỉ, làm xoay chuyển thế gian. Có gió tên là Ba-lật-đồ-na, thổi vòng quanh ba mươi hai tầng trời (?). Có gió tên là Tồi Phá, làm sụp đổ núi Tu-di. Có gió tên là Câu-na, nổi lửa lớn bốc lên đến ba mươi hai tầng trời. Có gió tên là Thường Lai, nổi lên kiếp thiêu (trận lửa lớn thiêu cháy thế giới vào cuối một kiếp) đốt cả trời đất. Có gió tên là Sí Hỏa, khiến tam thiên đại thiên thế giới cùng lúc bốc cháy. Có gió tên là Kiêu Sái, làm nổi mưa lớn. Có gió tên là Khô Kiệt, trừ sạch tai biến nước lụt."
Phật bảo Mục-liên: "Nay ta chỉ nói sơ qua tên các ngọn gió ấy; nếu nói hết thì từ kiếp này qua kiếp khác cũng không xong. Thế nào, Mục-liên, có ai có thể dừng giữa hư không, ngồi giữa các ngọn gió mà vẫn đi, đứng, ngồi, nằm (?), khiến các ngọn gió ấy lọt vào một hạt cải, mà hạt cải không bị vướng ngại, cũng không hư hại gì, lại khiến chư thiên và loài người yên ổn vui vẻ, không kinh sợ không? Phép ảo của Như Lai còn vượt hơn thế nữa, không có giới hạn. Đó không phải là chỗ mà hàng đệ tử (Thanh văn: người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hay bậc Duyên nhất giác (Duyên giác: người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên) có thể với tới."
Bấy giờ Mục-liên ở trước đại chúng, cúi đầu làm lễ, bạch Phật: "Thưa vâng, Thế Tôn, chúng con được lợi lành lớn. Vì sao? Vì oai thần của Thế Tôn cao vời, tôn quý vô cùng như thế. Nhân dân nghe sự biến hóa này của Phật Như Lai thì vui mừng hớn hở, được lợi lành, liền phát ý cầu đạo vô thượng chánh chân (tâm cầu quả giác ngộ tối thượng, chân chính của Phật); trong một lúc hân hoan mà được công đức vô lượng."
Thế rồi huyễn sĩ Nhân Hiền vào thành Vương Xá, trở về nhà. Ngay trong đêm ấy, ở chỗ dơ bẩn nhất trong thành, nơi rác rưởi và nước bẩn dồn đọng, ông hóa ra một giảng đường lớn, treo lụa là, lọng hoa, dựng cờ phướn; hiện ra mặt đất bằng phẳng, cây cối sum suê; bày bình lọ, đồ quý, lư hương, đèn đuốc; rải các thứ hoa thơm. Bên giảng đường ông trồng tám nghìn cây báu, cành lá hoa quả đủ màu, thơm ngát. Dưới mỗi gốc cây đều trải một tòa sư tử (tòa ngồi cao quý dành cho bậc thuyết pháp) cho các tỳ-kheo. Ở chính giữa giảng đường, ông đặt riêng một tòa sư tử cho Như Lai, chân tòa làm bằng các thứ báu, trang sức vô cùng, cao bốn trượng chín thước. Bốn phía tòa, ông hóa ra bốn cây báu. Ông làm món ăn trăm vị, đủ các loại thức ăn. Người phục vụ cúng dường gồm năm trăm người, ai cũng đoan trang, trắng trẻo, thân đeo chuỗi ngọc báu. Huyễn sĩ Nhân Hiền hóa ra như vậy xong.
Lúc ấy Tứ Thiên Vương đến giảng đường do huyễn sĩ hóa ra, nói với Nhân Hiền: "Hay lắm, thưa ngài! Ngài mời Như Lai đến giảng đường này để cúng dường Phật. Xin cho chúng tôi được giúp thêm những chỗ còn thiếu. Chúng tôi muốn dựng cung điện để dâng lên Như Lai." Nhân Hiền càng thêm hớn hở, được điều chưa từng có, đáp: "Xin cứ làm. Thiên vương nên biết, nay đúng lúc." Tứ Thiên Vương liền hóa ra cung điện vô cùng tuyệt đẹp, che lấp khiến những gì Nhân Hiền dựng không còn thấy nữa.
Lúc ấy trời Đế Thích cùng ba vạn hai nghìn phu nhân đến giảng đường của huyễn sĩ, nói với Nhân Hiền: "Lành thay, vui thay! Ngài thật được lợi lành, mời Như Lai đến giảng đường trang hoàng bằng phép hóa để cúng dường Phật. Xin cho tôi được giúp thêm những chỗ còn thiếu. Tôi muốn dựng cung điện để dâng lên Như Lai." Nhân Hiền lại càng hớn hở gấp bội, được điều chưa từng có, trong lòng riêng lấy làm ngờ lạ, đáp: "Xin cứ làm. Đế Thích nên biết, nay đúng lúc." Thiên Đế liền hóa ra một tòa điện lớn, đẹp hơn cả cung điện tốt nhất của cõi trời Đao-lợi (cõi trời Ba Mươi Ba, trên đỉnh núi Tu-di); lại hóa trồng cây báu, đẹp hơn cả cây Câu-tì-đà (?) (loài cây lớn nổi tiếng ở cõi trời), che lấp cả giảng đường, cung điện và cây cối mà Nhân Hiền và Tứ Thiên Vương đã dựng.
Nhân Hiền bèn tự nghĩ: "Thế Tôn không phải người thường, nên mới có những vị trời tôn quý, thần diệu như thế cùng các thiên tử làm cuộc cúng dường lớn để phụng sự Như Lai. Nay ta nên làm biến mất những thứ ta đã dựng. Ta thật quá mê lầm, sao nỡ đem thứ này dâng lên bậc tôn quý!" Thế là Nhân Hiền muốn làm biến mất những gì mình đã hóa ra, nhưng không làm mất được; dùng đủ mọi thuật cũng không làm mất được. Thức ăn hóa ra, người phục vụ, giảng đường trang hoàng, tòa sư tử đều mãi mãi thành thật, không thể thay đổi. Nhân Hiền kinh ngạc tự nghĩ: "Xưa nay ảo thuật của ta muốn hiện thì hiện, muốn mất thì mất; nay vì Như Lai mà hóa ra đồ cúng thì lại không thay đổi được."
Thiên Đế biết ý nghĩ của Nhân Hiền, liền bảo: "Như ông vì Phật mà hóa ra đồ cúng trang nghiêm sạch đẹp, thì không thể biến trở lại như cũ được. Vì vậy, ai thấy Như Lai mà phát tâm vui mừng thì luôn được yên ổn cho đến khi đạt đạo nê-hoàn (niết-bàn: sự dứt sạch mọi phiền não, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử)."
Bấy giờ Nhân Hiền vui mừng hớn hở, sáng sớm đến bạch Phật: "Đã đến giờ ăn, xin Ngài hạ cố đến." Thế là Thế Tôn đắp y, cầm bát, cùng các Bồ-tát và tỳ-kheo tăng, quyến thuộc vây quanh, đến giảng đường trang hoàng của Nhân Hiền. Lúc ấy Phật biến hóa khiến Nhân Hiền thấy Phật ngồi trên tòa sư tử do chính ông dựng; Tứ Thiên Vương cũng thấy Như Lai ngồi trên tòa sư tử trong cung điện do mình tạo; Đế Thích cũng tự nghĩ: "Như Lai đang ngồi trên tòa trang nghiêm do ta hóa ra."
Lúc ấy các nhóm tà đạo, ngoại đạo không tin Phật pháp ở thành Vương Xá cũng bỏ lòng kiêu căng và giận dữ, cùng nhau kéo đến giảng đường trang nghiêm, nói: "Hôm nay cùng xem Cù-đàm hiện ra điều cảm ứng gì." Những người nam nữ thanh tịnh theo đạo pháp ở đó đều vui mừng hớn hở cùng đến giảng đường, nói: "Hôm nay chúng ta sẽ được thấy Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, được nghe tiếng sư tử hống (lời thuyết pháp oai hùng, không chút sợ hãi, như tiếng gầm của sư tử) và thấy sự biến hóa của Ngài."
Thế là Nhân Hiền dẹp bỏ lòng tự cao, cúi đầu sát chân Phật, bạch Thế Tôn: "Xin Như Lai tha thứ tội lỗi con đã gây ra do ngu muội. Con muốn làm rối Như Lai nên hóa ra thức ăn này, người phục vụ cúng dường, các tòa sư tử cũng đều do con hóa ra. Trong lòng hối hận, con muốn làm cho những gì đã hóa hiện ra biến mất. Phật là bậc thánh tôn quý, lấy lòng thương xót tha thứ, khiến những thứ con bày ra không còn biến mất nữa (?)."
Phật bảo Nhân Hiền: "Tất cả mọi người và mọi thứ họ có đều như ảo hóa. Các tỳ-kheo đang ngồi đây cũng như ảo hóa. Ngay thân ta cũng là cái ảo của trí tuệ. Tam thiên đại thiên thế giới này cũng là hóa. Nhân duyên, tội, phúc, tất cả các pháp cũng như ảo hóa, đều do nhân duyên mà hợp lại. Hãy đem đồ ăn uống đã hóa ra mà chia bày." Thế là huyễn sĩ Nhân Hiền, Phạm Vương, Đế Thích, Tứ Thiên Vương và những người giúp cúng dường cùng bưng thức ăn hóa ra dâng cúng Thế Tôn và chúng tỳ-kheo.
Bấy giờ hiền giả Đại Ca-diếp (một đại đệ tử của Phật, tu hạnh khổ hạnh bậc nhất) nói kệ (bài tụng bằng thơ trong kinh) rằng:
Như tòa bày hôm nay, và những vị ngồi trên,
Tâm định đều bình đẳng — lành thay, bố thí cao tột!
Xá-lợi-phất (đại đệ tử của Phật, trí tuệ bậc nhất) tụng rằng:
Như tấm lòng dâng đồ cúng hôm nay, và ý của người nhận,
Như vậy luôn giác ngộ bình đẳng, ấy là mau làm trọn tín thí (của bố thí do lòng tin dâng cúng).
Tu-bồ-đề (đại đệ tử của Phật, hiểu lý Không bậc nhất) tụng rằng:
Bố thí này không có gì là thí, người nhận không có gì là nhận;
Ai làm theo đúng hạnh ấy, ấy là làm trọn tín thí.
A-nan (thị giả của Phật, nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất) tụng rằng:
Bố thí này là cỗ xe tôn quý, người ăn không có tâm chấp giữ;
Thân và ý không vướng mắc, ấy là phúc lành che chở cho người đời.
Bấy giờ Bồ-tát Quang Anh nói:
Ví như nhà ảo thuật kia — Nhân Hiền — hiện ra phép hóa này,
Tất cả thế gian cũng vậy, mà kẻ ngu không hiểu được.
Bồ-tát Quang Tạo nói:
Ví như ngồi dưới gốc cây, đều do ảo hóa làm ra;
Mọi thứ ảo đều là không, đều ngang nhau, không sai khác.
Bồ-tát Sư Tử nói:
Khi chưa nghe sư tử gầm, thú nhỏ kêu trong rừng cây;
Sư tử vừa gầm vang, chúng chạy trốn khắp mười phương.
Nhân Hiền, ông có điều đáng hối (?): dùng ảo thuật mê hoặc dân;
Phép ảo Như Lai hiện ra, các ma (loài ác thần chuyên ngăn cản người tu) không thể chống nổi.
Bồ-tát Sư Tử Ý nói:
Cơm thức ăn này do hóa ra, người giúp cúng cũng là ảo,
Người ăn cơm đều là hóa — lành thay, cuộc cúng dường cao tột!
Bồ-tát Từ Thị nói:
Dầu và đề hồ (tinh chất béo nhất lọc từ sữa) tưới vào lửa, ánh lửa càng thêm rực sáng;
Ảo thuật Nhân Hiền như thế, thì phép ảo của Phật càng hiện khắp nơi.
Đồng tử Nhuyễn Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi) nói:
Ví như chốn này vốn dĩ, tất cả đều do hóa tạo;
Ảo thuật Nhân Hiền dựng lên, lừa dối mê hoặc mọi người.
Tất cả các pháp cũng vậy, vốn đều bình đẳng như nhau;
Không hiểu rõ đời về sau, kẻ ngu mãi đi trong sinh tử.
Bấy giờ Thế Tôn muốn khuyên dạy huyễn sĩ Nhân Hiền, liền ở phía đông giảng đường hóa ra một tòa nhà, có một trưởng giả ở trong. Người ấy hỏi Nhân Hiền: "Nay ông đang làm gì?" Đáp: "Tôi đang cúng dường sa-môn Cù-đàm và tỳ-kheo tăng." Trưởng giả nói: "Ông chớ nói vậy. Hiện giờ Thế Tôn cùng chúng tỳ-kheo đang thọ trai trong cung vua A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà bấy giờ)." Lúc ấy Nhân Hiền nhờ oai thần của Phật, thấy Phật và Tăng đang ăn trong cung vua.
Rồi Phật lại hóa ra một trưởng giả vào giảng đường hỏi Nhân Hiền: "Nay ông đang làm gì?" Đáp: "Nay tôi đang cúng dường Phật và Tăng." Trưởng giả nói: "Ông chớ nói vậy. Hiện giờ Phật và Tăng đang đi khất thực ở chỗ người ngoại đạo." Lúc ấy Nhân Hiền nhờ oai thần của Phật, thấy chúng của Phật đang khất thực ở chỗ người ngoại đạo.
Lại có một trưởng giả đến chỗ Nhân Hiền hỏi: "Nay ông đang làm gì?" Đáp: "Tôi đang cúng dường Phật và chúng Tăng." Trưởng giả nói: "Ông chớ nói vậy. Hiện giờ Thế Tôn đang ở vườn sau nhà y vương Kỳ-vực (vị danh y nổi tiếng thời Phật), giảng kinh đạo cho bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ)." Nhân Hiền nhờ oai thần của Phật, thấy Phật đang ở vườn sau nhà Kỳ-vực giảng pháp cho bốn chúng.
Lúc ấy trời Đế Thích hỏi Nhân Hiền: "Nay ông đang làm gì?" Đáp: "Tôi đang cúng dường Phật và chúng Tăng." Đế Thích nói: "Ông chớ nói vậy. Hiện giờ Như Lai đang ở cõi trời Đao-lợi, dưới cây Trú Dạ (?), giảng pháp cho trời và người." Nhân Hiền nhờ oai thần của Phật, thấy Phật đang ở cõi trời Đao-lợi thuyết pháp cho trời và người.
Huyễn sĩ Nhân Hiền lại thấy trên các cây, nơi cành lá hoa quả đều có tòa báu, Như Lai đầy đủ tướng tốt, chúng Tăng vây quanh, ngồi trên các tòa sư tử hóa ra. Trên các tòa sư tử do Tứ Thiên Vương, Đế Thích, Phạm Vương hóa ra, ông đều thấy Như Lai đang ngồi; khắp các phố phường, ngõ hẻm, nhà cửa trong thành Vương Xá, ông đều thấy Như Lai; và trước mặt khắp các Phật Thế Tôn, ông đều thấy chính mình đang sám hối nhận lỗi. Lúc ấy mắt Nhân Hiền nhìn đâu cũng không thấy gì khác, chỉ thấy Như Lai. Huyễn sĩ vui mừng hớn hở, liền sinh tâm lành; vì vui mừng mà đắc tam-muội Phật Ý (tam-muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú một chỗ không tán loạn). Từ định đứng dậy, ông chắp tay trước Phật, dùng kệ hỏi Phật rằng:
Nay con được thấy thần thông của Như Lai: chỉ trong khoảnh khắc khởi ý,
Hóa ra bao nhiêu vị Phật, số đến trăm nghìn, lại còn vượt quá số ấy,
Nhiều như cát sông Hằng — chư Phật nhiều đến như vậy. Con xưa nay tự cho rằng
Mình học rộng thuật ảo, trong cõi Diêm-phù-lợi (cõi Diêm-phù-đề, thế giới loài người đang sống) không ai sánh bằng.
Hôm nay nhìn thấy thần thông của Phật, đem tính toán ví dụ
Cũng không thể so sánh. Nay mắt con nhìn, chẳng còn thấy gì khác,
Chỉ thấy khắp chư Phật với tướng tốt trang nghiêm. Vì thế nay con
Muốn hỏi đấng Pháp Vương (vua của chánh pháp, tức Phật): thế nào là Phật? Xin đấng Tôn Quý nói cho:
Phụng sự vị Phật nào là cúng dường bậc nhất? Bố thí cho vị Phật nào
Thì công đức lớn nhất? Ruộng phúc (người đáng cúng dường, cúng dường vào đó sinh ra phúc như gieo hạt vào ruộng) thanh tịnh nào nhận của bố thí?
Xin nói cho con điều ấy, bậc bình đẳng, thấy khắp. Nay con xin thú nhận
Mọi lỗi đã phạm: chính thân con đã thử Phật — bậc Hùng của đời, bậc Thầy dẫn đường —
Đối với bậc tôn quý mà không cung kính; ấy là tự bỏ mình,
Không được điều mong cầu. Chư thiên đều đã nghe, cùng với cả Đế Thích,
Và toàn thể đại chúng trong hội này đều đã rõ. Nay con xin phát
Tâm Bồ-tát, vì tất cả chúng sinh mà nay độ thoát hết thảy.
Nay con xin thỉnh cầu: khiến cho tất cả chúng sinh đều được no đủ
Nước cam lộ (thứ nước ngọt bất tử, ví cho giáo pháp) an ổn, khiến những người đang ngủ mê mau được tỉnh ngộ,
Được ngọn đèn sáng trí tuệ kỳ diệu. Ai có thể biến hóa
Hiện ra như thế? Nghe lời Ngài nói an định, dịu dàng,
Trí tuệ không ngăn ngại, dẫn đường cao tột. Ngài không khởi tâm phân biệt (?),
Ý đạo tôn quý nhất. Xin vì con nói về đạo hạnh vi diệu:
Phụng thờ bậc tôn quý nào để mau đạt Phật đạo? Làm thế nào
Mà đầy đủ các hạnh, đến mức tất cả hàng đệ tử không theo kịp?
Hạnh "không làm mà làm", đức ấy thuộc loại nào? Nghĩa chân chính ra sao
Mà phải lắng nghe kỹ? Thế nào là điều đáng ưa, là lễ tiết và kinh hành (đi tới đi lui chậm rãi để tu tập)?
Phát tâm thế nào để sinh ra không còn nghi ngờ? Tinh tấn thế nào
Để nghe nhận không chán? Lúc nào thì đạt được sự nghe học bền vững?
Làm thế nào để giảng nói giáo pháp? Thế nào là ánh sáng rực rỡ,
Pháp soi sáng mọi người? Bố thí đạo pháp thế nào để được hạnh từ bi?
Làm thế nào lập được tâm không phân biệt khác nhau? Thế nào là sự cúng tế
Ở đâu cũng đầy đủ? Đối với mọi người dân, làm sao có lòng từ bền vững?
Thế nào là thầy tốt, đáng phụng thờ và học theo? Thế nào là bạn xấu
Mà nên xa lánh? Làm sao được đến gặp Phật Thế Tôn?
Đã được gặp rồi thì cúng dường thế nào? Nên học những gì
Để thành bậc tôn quý? Học tinh chuyên thế nào để được trí tuệ?
Đối với giới luật, làm sao được thanh tịnh? Làm sao đạt được
Tam-muội, tâm định? Bày biện bố thí thế nào để thành hạnh trang nghiêm thanh tịnh?
Làm sao xa lìa những điều trái với chánh pháp? Đối với đạo, làm sao
Hàng phục được tâm mình, thị hiện việc hàng phục ma, thoát khỏi sự trói buộc của bụi dục?
Làm sao nghe nhận, suy nghĩ nghĩa kinh mà tâm vẫn không bỏ
Tất cả chúng sinh? Giáo hóa thế nào cho muôn người muôn loài
Bền vững vâng giữ đức hạnh, không còn chỗ vướng mắc (?)? Đối với mọi người, làm sao
Không bỏ hạnh, giữ thiện quyền (phương tiện khéo léo để dẫn dắt người), lòng từ và dấu vết nhân ái?
Làm sao thần thông được đầy đủ? Thế nào là ý chí
Và tâm đạo tôn quý đặc biệt? Làm sao mọi điều nguyện ước đều thành tựu,
Đạt được sự phân biệt rõ, tổng trì, pháp nhẫn, biện tài thanh tịnh,
Hạnh không thoái chuyển (không lùi bước trên đường tu), ý nghĩa sâu xa, hiểu nghĩa bậc nhất?
Làm sao ở đây đạt được sự vượt qua tột cùng, đã được chứng đạo,
Hiểu rõ điều vi diệu, tất cả đều biết — ấy là đạo hạnh của Phật —
Đứng vững nơi đạo mà không lay chuyển? Xin Ngài nói cho
Nghĩa thượng diệu ấy, bậc trí tuệ thông suốt, sáng suốt như biển cả.
Thế Tôn thương xót, xin vì con mà nói; con mong đạt được
Sự vâng làm bền vững.
Bấy giờ Phật vì huyễn sĩ Nhân Hiền nói kệ rằng:
Ai hiểu biết tất cả các pháp đều là hóa, người ấy có thể hóa ra
Trăm nghìn ức vị Phật, cũng có thể hóa đến nghìn ức cõi Phật,
Đến đâu cũng độ ức triệu chúng sinh. Như ông, Nhân Hiền,
Từ chỗ không hình không sắc mà có thể hiện ra hình sắc, thấy vô số kể.
Những thứ ấy không có sinh khởi, cũng không có hoại diệt, không thấy có đến,
Cũng không có chỗ đi. Như vậy đó, Nhân Hiền, Phật bậc chánh sĩ
Hóa hiện thân Phật cùng tỳ-kheo tăng, không từ đâu đến,
Không thấy chỗ ở; trí ấy không thể nghĩ bàn — đó là thần thông của Phật.
Ví như những trò ảo, đều do nhân duyên như nhau, hiện ra có voi, ngựa,
Xe cộ, người đi bộ, mà chẳng có ai cưỡi ngồi, cũng chẳng đi đến đâu.
Việc điên đảo ấy, người ta lại cho là thật. Chư Phật cũng như vậy:
Không có sắc thân, cũng không có hình tượng, không đi, không ở chỗ nào.
Kẻ thấy có thân mình thì đi tìm kiếm nơi chốn; kẻ thức mà chưa tỉnh (?)
Hãy trừ bỏ mọi tưởng (sự nắm bắt hình tướng trong tâm). Phật không có dung mạo, lìa cả tướng tốt,
Không khởi dòng họ, nhìn không thể thấy, không có âm thanh
Và lời nói, không có tâm ý thức, lìa mọi suy nghĩ.
Như điều Phật đã giác ngộ, thật là từ xưa đến nay (?), ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đều là không,
Tưởng không có chỗ khởi, luôn không sinh tưởng, đã thấy chỗ vốn thanh tịnh.
Ở đó không có pháp nào, mà đức đều tốt lành. Chỗ Phật sinh ra
Vốn thanh tịnh, vô số; không có tứ đại (đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố cấu thành vật chất), cũng không có ấm cái (những thứ che lấp tâm) (?).
Chỗ Ngài an trụ không lay động, không vướng mắc. Kẻ không hiểu rõ
Con mắt trí tuệ — như điều ta đã giác ngộ — mà cho là mình được thấy Phật,
Người ấy chưa từng thấy Thế Tôn. Thấy mà không có gì để thấy,
Mới là thấy bậc Đạo sư. Ví như giơ tay ra nắm bắt hư không.
Như ông, Nhân Hiền, chư Phật mà ông đã thấy đều cùng một nghĩa,
Nên định tâm bình đẳng. Ta cũng như vậy, không khác các vị Phật khác.
Tất cả chánh tuệ, tướng của nó bình đẳng; giới của Phật thanh tịnh,
Tam-muội bình đẳng; tâm định, trí tuệ, giải thoát đều bình đẳng;
Ở đây trí tuệ bình đẳng, vượt qua việc tri kiến; tất cả các năng lực,
Danh hiệu và đức hạnh của Phật, nghĩa Không bình đẳng, cùng dấu vết của đạo hạnh.
Tất cả các pháp, chỗ an trụ không ngăn ngại, tất cả đều như ảo,
Vốn thanh tịnh, giải thoát, không có gì thành tựu, mà vẫn khởi lên sự trang nghiêm thanh tịnh.
Nhân Hiền nên biết: cúng dường một vị Phật rồi, tức là đã phụng sự
Chư Phật khắp mười phương. Ở đây là như vậy, vì pháp vốn bình đẳng;
Tìm kiếm sự khác biệt rốt cuộc không thể được. Tất cả đều có thể làm thanh tịnh
Của bố thí do lòng tin của người; tất cả những gì bố thí đều được quả phúc đức lớn.
Tất cả đều thanh tịnh, khởi lên pháp bình đẳng; Phật không có khác nhau,
Cũng không có sai biệt; tất cả đều thật sự là Phật.
Có hạnh điên đảo thì không thấy được Phật. Nay những hình tượng mà chư Phật
Thị hiện, tất cả đều là hết, bình đẳng, không có chỗ nơi.
Như ông, Nhân Hiền, hãy nghĩ về các vị Phật đã thấy, ví như những thứ ông
Đã tạo ra bằng phép hóa; ví như quán xét ngũ ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) cũng nên như vậy.
Phàm những sự che lấp tâm và sự ngu si, những thứ ấy vốn không sinh,
Không thật, không có; ở đây không có chỗ, cũng không có chỗ đứng.
Thứ ấy không thể thấy, cũng không có hình sắc. Quán xét kỹ như vậy rồi,
Biết rằng chẳng thể tồn tại lâu; ngũ ấm tự nhiên là như ảo.
Chúng sinh tranh cãi kiện tụng, tự tham đắm hình tướng của thân; tướng của cái vô tướng,
Những tướng có thể hiện ra — so với Phật đạo chánh giác thì xa lại càng xa.
Pháp hư dối là chỗ khởi lên mọi tưởng, sinh ra mọi nhân duyên;
Như cái cây không hình mà tạo ra mọi việc, bao nhiêu thứ ý nghĩ.
Đoạn dứt mọi cảm thọ và tưởng, ấy là bản vô (cái vốn không, tức thực tánh chân như của mọi pháp). Ai biết rõ nhân duyên
Và những việc tạo tác, người ấy liền hiểu rõ pháp, đạt được sự lìa dục.
Lìa dục đối với pháp rồi, liền nhận biết được "Như" (chân như: thực tướng như thật của các pháp), liền thấy được đạo,
Con mắt người ấy thanh tịnh.
Khi Phật nói bài kệ này, huyễn sĩ Nhân Hiền đắc nhu thuận pháp nhẫn (sự thuận theo, chấp nhận chân lý một cách êm thuận, chưa đến mức hoàn toàn chứng nhập). Năm nghìn người chưa từng phát tâm đều phát ý cầu đạo vô thượng chánh chân. Hai trăm trời và người xa lìa bụi trần, lìa cấu uế, được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng đạo). Bấy giờ Phật ăn cơm hóa xong, muốn tăng thêm phúc đức tín thí cho Nhân Hiền, liền nói kệ rằng:
Như vậy, không mong được đền đáp, người cho được thanh tịnh;
Mọi thứ bố thí đều bình đẳng, đức của Nhân Hiền đầy đủ.
Hiền giả Đại Mục-kiền-liên bạch Phật: "Xin Thế Tôn cho giảng đường hóa ra này được tồn tại, bảy ngày bảy đêm không biến mất." Phật liền dùng oai thần khiến giảng đường hóa ra đứng vững bảy ngày đêm không mất, vẫn trang nghiêm như cũ. Rồi Phật từ chỗ ngồi đứng dậy; các tỳ-kheo, các Bồ-tát, trời, rồng, quỷ, Kiền-đạp-hòa (càn-thát-bà, thần âm nhạc ở cõi trời) cùng đến chỗ Phật nghe nhận kinh pháp.
Bấy giờ Nhân Hiền đến chỗ Phật, cúi đầu lễ sát chân Phật, đi quanh Phật ba vòng, rồi lui ra chắp tay đứng, bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, Bồ-tát có bao nhiêu đạo hạnh làm chỗ an trụ để đến được đạo tràng (nơi chứng đạo giác ngộ), hiểu rõ nghĩa chân chính?" Phật bảo Nhân Hiền: "Hãy lắng nghe kỹ, khéo suy nghĩ. Ta sẽ vì ông giải nói về đạo tràng của Bồ-tát." Thế là Nhân Hiền cùng đại chúng vâng lời lắng nghe.
Phật dạy: "Bồ-tát có bốn việc để an trụ nơi đạo mà đến được đạo tràng. Một là tâm luôn tập luyện trí tuệ thông suốt mọi điều. Hai là không bỏ rơi một người nào. Ba là cầu công đức không biết chán. Bốn là giữ gìn các pháp, luôn tinh tấn. Đó là bốn việc để đến đạo tràng.
Lại có bốn hạnh thanh tịnh để đến đạo tràng. Một là giữ giới thanh tịnh. Hai là tâm tính thanh tịnh. Ba là trí tuệ thanh tịnh. Bốn là nơi sinh ra thanh tịnh. Đó là bốn.
Lại có bốn pháp mà hàng đệ tử và Duyên giác không thể theo kịp. Một là hạnh tu vượt hơn tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi sắc). Hai là tâm thâm nhập được nhiều nơi. Ba là hành đại bi đối với chúng sinh. Bốn là âm thanh biện tài có nhiều loại. Đó là bốn.
Lại có bốn hạnh oai nghi. Một là ưa ở chỗ vắng vẻ, xa nơi đông đúc ồn ào. Hai là đến đó thì hành từ, thương nghĩ đến chúng sinh. Ba là không nịnh bợ, không đi theo tà hạnh (?). Bốn là cầu đạo hạnh. Đó là bốn.
Lại có bốn điều khiến khi bị hỏi thì đối đáp không ngăn ngại, không ai bẻ gãy được. Một là không tiếc thân mạng. Hai là tâm luôn vui vẻ. Ba là bỏ lòng kiêu căng. Bốn là luôn vâng làm theo pháp. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến hạnh tu được đầy đủ. Một là luôn biết đúng thời đúng lúc. Hai là tùy theo điều người ta ưa thích mà hiện ra cách dạy. Ba là luôn biết hổ thẹn. Bốn là biết đủ. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến tâm ý và hạnh tu bình đẳng. Một là tùy theo chỗ thích hợp của người mà cung kính dạy bảo. Hai là điều mình nguyện là trí tuệ lớn, và dạy bảo đúng chỗ thích hợp. Ba là không nói điều hay dở của người khác. Bốn là thấy người nói xấu mình thì lấy lòng từ đối lại, không ôm oán hận. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến danh đức đầy đủ, ai cũng nghe biết. Một là tự học trí tuệ sâu xa và đem dạy cho người khác. Hai là có ai đến hỏi thì giải hết mối nghi của họ. Ba là luôn giữ gìn chánh pháp. Bốn là sức ý của Phật không thể cùng tận (?). Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến sự học rộng được bền vững. Một là nghe pháp thì hiểu chỗ quy về của nó. Hai là vui với pháp đã nghe, không tham luyến nhà cửa. Ba là nghe rồi đem tuyên giảng rộng, nói cho mọi người. Bốn là đã nghe thì khởi lên lời giải nói của bậc hiền thánh, hướng về đạo pháp của Phật. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến khi giảng nói kinh pháp thì danh đức lan truyền. Một là trước lo xong mọi việc, sau mới nhận thức ăn khất thực để nuôi thân (?). Hai là được lợi dưỡng như y phục, ăn uống, giường nằm, thuốc men mà vẫn hàng phục được sức ma. Ba là ngày đêm vui với pháp, được chư thiên che chở. Bốn là không khinh rẻ, quấy nhiễu người khác. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến mình rạng rỡ giữa chúng hội, thân được tự tại. Một là ít ham muốn. Hai là biết đủ. Ba là tế nhị, mềm mỏng. Bốn là tự thân vâng làm theo pháp. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến được trí tuệ sáng suốt sắc bén, thuyết pháp không sai lệch. Một là cứu người khỏi nỗi sợ sinh tử. Hai là không mong cầu lợi lộc cúng dường của thế gian. Ba là luôn che chở người khác. Bốn là luôn an trụ nơi đạo nguyện. Đó là bốn.
Lại có bốn pháp khiến biết ơn, biết đền đáp điều thiện điều ác. Một là khuyên dạy người phát ý cầu đạo. Hai là không làm mất công lao đã gây dựng. Ba là tự trọng, luôn nghĩ đến và đón nhận lòng từ về sau (?). Bốn là thường đến gần các bậc chánh sĩ và pháp sư. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến lòng từ không bị hư hoại. Một là đầy đủ sức nhẫn nhịn. Hai là không dụ dỗ, quấy nhiễu quyến thuộc của người khác. Ba là không bỏ đại bi. Bốn là cầu thoát khỏi nhân duyên tội phúc, chí hướng ở nơi đạo. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để tập hạnh từ. Một là luôn làm cho mọi người hòa hợp. Hai là tính tình và việc làm hiền hòa, thuận theo. Ba là hạnh tu đầy đủ. Bốn là mọi việc mình làm đều dần dần gần với đạo. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để biết đó là thầy xấu. Một là dạy người theo tiểu đạo (con đường nhỏ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Hai là dạy người làm hỏng chí nguyện Bồ-tát. Ba là dạy người cầu danh tiếng, làm tăng thêm những điều bất thiện. Bốn là dạy người xa lìa công đức và pháp lành. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để được gặp gỡ chư Phật Thế Tôn. Một là luôn giữ tâm chuyên nhất. Hai là luôn nói về công đức của chư Phật Thế Tôn. Ba là giữ giới thanh tịnh. Bốn là chí hướng không bỏ bản nguyện (lời nguyện ban đầu khi phát tâm). Đó là bốn.
Lại có bốn pháp khiến khen ngợi đức hạnh, cúng dường Bồ-tát và Như Lai tôn quý mà không biếng nhác, mỏi mệt. Một là nghĩ rằng Phật được cúng dường là ruộng phúc tôn quý nhất. Hai là nghĩ rằng ai thấy mình làm cũng sẽ noi theo. Ba là thấy Như Lai thì ý đạo được bền vững. Bốn là được thấy ba mươi hai tướng đại nhân (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật), đó là gốc công đức, khiến thành tựu thiện quyền. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để quán xét nghĩa kinh, học giới hạnh Bồ-tát mà đạt đến bậc tôn quý cao tột. Một là vượt qua các đường ác. Hai là luôn khuyên người đứng vững nơi đường lành. Ba là cung kính Như Lai. Bốn là đầy đủ những điều nguyện ước. Đó là bốn.
Lại có bốn việc cần học. Một là không bỏ ý đạo. Hai là đối với tất cả đều bình đẳng. Ba là cầu độ vô cực (ba-la-mật: các hạnh đưa người vượt qua bờ sinh tử đến bờ giải thoát). Bốn là giữ gìn pháp của vô số chư Phật, không để đứt đoạn. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để giữ giới thanh tịnh. Một là làm ít việc. Hai là hiểu rõ hạnh Không. Ba là không phạm tà kiến và ngờ vực. Bốn là không có tâm do dự. Đó là bốn.
Lại có bốn việc là hạt giống của tam-muội. Một là không quen nói những chuyện đất đai thế tục (?). Hai là tâm thanh tịnh, không vướng mắc. Ba là thành tựu gốc công đức. Bốn là dần dần gần với Phật đạo. Đó là bốn.
Lại có bốn việc ứng với hạnh trong sạch. Một là gây dựng các gốc lành. Hai là tâm yên lặng, làm gì cũng không vướng mắc. Ba là điều mình thấy đều thuận theo cửa giải thoát. Bốn là lặng định nơi nghĩa lý của đạo. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để bỏ tâm nhơ bẩn. Một là sợ sinh tử, luôn chuyên tâm vào hạnh tu. Hai là mong cầu gốc công đức của giải thoát. Ba là đối với sự an ổn không tạo lập gì. Bốn là tâm không khởi lên điều gì. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để hàng phục tâm mình. Một là vì một người mà đời sau sẵn sàng trải qua trăm nghìn ức lần trong sinh tử. Hai là biết điều mọi người nghĩ trong tâm, vì muốn đoạn trừ trần lao (phiền não làm tâm nhọc nhằn, ô nhiễm) cho họ mà theo bản nguyện của họ thuyết pháp. Ba là bỏ hết mọi pháp bất thiện, vâng làm mọi điều lành, ngồi nơi đạo tràng hàng phục quân ma, đạt đạo vô thượng chánh chân. Bốn là cất tiếng vang khắp tam thiên đại thiên thế giới để thuyết pháp cho chúng sinh. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để hàng phục ma oán. Một là quán xét hạnh thanh tịnh của pháp như ảo. Hai là đạt bất khởi pháp nhẫn. Ba là cắt đứt mọi việc thiếu trí tuệ. Bốn là đã lìa sinh tử, vâng tu chánh hạnh. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để suy nghĩ nghĩa kinh. Một là pháp do nhân duyên mà khởi, chẳng phải không có duyên. Hai là gây dựng pháp sâu xa mà không có người (không có cái ta thật). Ba là quán xét pháp Không mà không có gì khởi lên. Bốn là tự nhiên không có tưởng, tất cả đều là chỗ tịch lặng. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến tâm không bỏ pháp Bồ-tát. Một là không bỏ bản nguyện. Hai là nhẫn chịu khổ não. Ba là không tiếc thân mạng. Bốn là không bỏ bốn hạnh ban ơn (?) (bố thí, nói lời êm ái, làm việc lợi ích, cùng làm việc với người để dẫn dắt họ). Đó là bốn.
Lại có bốn pháp để khai hóa người. Một là bố thí áo cơm và thuyết pháp đúng chỗ thích hợp. Hai là nhiều lần khuyên bảo cho họ bền vững. Ba là sự nghiệp tự tại an ổn. Bốn là gây dựng gốc lành cho người khác. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để an định vững chắc nhận lấy pháp mà gìn giữ vâng làm. Một là gốc lành dù nhỏ, tâm cũng không coi thường. Hai là luôn làm hạnh an ổn. Ba là bố thí, điều phục tâm ý, tu điều lành đầy đủ. Bốn là vâng giữ nghĩa kinh, khiến tất cả quy hướng về sự an ổn. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để vào được đạo hạnh. Một là đạt thần thông. Hai là thành tựu chánh tuệ. Ba là ở trong tâm đại đạo, thâm nhập vô lượng. Bốn là mọi việc làm chỉ tập hạnh Không, không vướng mắc ngay cả vào giải thoát. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để vâng tu tâm từ. Một là cứu hộ những người như ảo hóa. Hai là luôn mở lối dẫn dắt người giữ gìn pháp. Ba là độ thoát những kẻ như ảo. Bốn là khiến họ đạt vô vi (trạng thái không tạo tác, không sinh diệt, tức niết-bàn). Đó là bốn.
Lại có bốn việc để vâng tu tâm bi. Một là vì những người ở đường ác mà làm bạn thân, khiến họ vào được đạo, vì thế mà khởi lòng bi. Hai là khiến họ lìa tội ác, dạy họ tu điều lành. Ba là người cầu tiểu đạo thì khuyên họ phát tâm Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường cứu độ tất cả chúng sinh cùng thành Phật). Bốn là nếu hành bi thì vì tất cả chúng sinh mà ôm giữ lòng bi ấy. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để hành thiện quyền phương tiện. Một là mọi tâm niệm đều hướng về đạo, ý đạo luôn đặt lên trước. Hai là không bỏ cả tâm còn trần lao, huống gì tâm thiện quyền phương tiện (?). Ba là xem tất cả mọi người và mọi tà kiến đều là pháp khí (vật chứa đựng được giáo pháp). Bốn là thấy tất cả các pháp đều là Phật pháp, tự nhiên đạt giác ngộ chân chính tột cùng, nghĩ nhớ và hành các tam-muội, đạt giải thoát tốt đẹp. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để đạt hạnh thần thông. Một là luôn xem nhẹ thân mình và giữ ý vốn thanh tịnh. Hai là xem nhẹ tâm, thấy tự nhiên như ảo. Ba là mọi việc làm chỉ nhằm gây dựng pháp. Bốn là lặng lẽ nhất tâm, không rối loạn. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để phân biệt rõ các pháp cú (câu kệ, lời giáo pháp). Một là nghĩ để thành tựu nghĩa lý trí tuệ, không vì trau chuốt lời văn. Hai là chỉ cầu nhận lấy pháp, không chạy theo người; không khởi, cũng không diệt. Ba là biết tất cả là vô tận, không thể cùng tận. Bốn là những gì nói ra không vướng mắc, không bị trói buộc vào văn tự. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để đạt tổng trì. Một là không chán học rộng, luôn kính trọng pháp sư. Hai là luôn tinh tấn, vì người giảng kinh. Ba là hiểu và gần gũi tất cả pháp cú mà không đánh mất nghĩa. Bốn là lại khiến người khác vào được pháp của Như Lai. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để đạt pháp nhẫn. Một là độ người chưa được độ. Hai là giải thoát người chưa được thoát. Ba là vui với tất cả các pháp. Bốn là không dứt hạnh lành. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để đạt biện tài. Một là thấy pháp sư khác thuyết pháp thì không tìm chỗ dở của họ. Hai là nghe nhận nghĩa pháp mà không kiêu căng. Ba là không tự khen mình. Bốn là thấy người ít trí, chưa học thì không coi thường. Đó là bốn.
Lại có bốn việc khiến hạnh tu không thoái chuyển. Một là không bị dâm, nộ, si kéo lùi (?). Hai là đối với hạnh vì chúng sinh không thoái chuyển. Ba là trước mọi pháp bất thiện không thoái chuyển (?). Bốn là hiểu được giác ngộ chân chính tột cùng mà không thoái chuyển. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để hiểu nghĩa sâu xa. Một là thấu hiểu mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết). Hai là tự nhiên hiểu được rằng đạt Phật đạo là giác ngộ chân lý chân chính. Ba là tất cả các pháp cùng một nghĩa, nghĩa ấy đều là không. Bốn là hiểu trọn Phật đạo. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để thành tựu điều nguyện ước. Một là giới và nhẫn thanh tịnh. Hai là trừ sạch các đường ác. Ba là chất phác, không nịnh bợ. Bốn là dùng thiện quyền phương tiện tùy theo hạnh vốn có. Đó là bốn.
Lại có bốn việc để thành tựu pháp không thoái chuyển của các độ vô cực. Một là dùng một ba-la-mật mà vào trọn được tất cả các độ vô cực. Hai là dùng thiện quyền khiến tất cả mọi người đều vào được, mà cũng thấy tất cả mọi người vốn không thật có (?). Ba là thấy tất cả các pháp đều là một pháp, lìa mọi ham muốn. Bốn là thấy tất cả chư Phật đều là một Phật, vì là pháp thân (thân chân lý của Phật, không phải thân xác thịt). Đó là bốn việc để thành tựu pháp không thoái chuyển của các độ vô cực."
Khi Phật nói các câu về bốn việc ấy, huyễn sĩ Nhân Hiền đắc bất khởi pháp nhẫn, vui mừng hớn hở vọt lên hư không, cách mặt đất bốn trượng chín thước. Lúc ấy Phật thấy điều trong tâm Nhân Hiền đang nghĩ, liền mỉm cười. Hiền giả A-nan dùng kệ khen ngợi Phật và hỏi rằng:
Oai đức đặc biệt vô lượng, trí tuệ vượt cả mặt trời mặt trăng,
Ba đời đều nghe danh Ngài, đức được xưng là vượt qua tột cùng.
Ngài biết rõ tam đạt (ba trí sáng suốt: biết các đời trước, thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não), Phật đã đạt sự tự tại.
Nay Phật vì sao mỉm cười? Xin Ngài giải nói cho.
Tất cả các loài chúng sinh, đứng ở chỗ nào, đứng ra sao,
Ngài đã thấy tâm mọi người; bậc tôn quý của loài người không vướng mắc.
Đối với hạng dưới, giữa, trên, như vậy đều thanh tịnh cả.
Nay điều khiến Phật mỉm cười, xin Ngài giải nói cho.
Chư thiên nghe tiếng ấy, loài chân-đà-nhân (khẩn-na-la, thần ca hát ở cõi trời) cũng vậy,
Đế Thích, A-tu-luân (A-tu-la, loài thần có sức mạnh, hay gây chiến), Càn-đà (càn-thát-bà), Ma-hầu-lặc (ma-hầu-la-già, loài thần rắn lớn),
Phạm thiên cũng như thế — tiếng của họ vắng lặng, trong sạch,
Nhưng mọi âm thanh của họ rốt cuộc không sánh được với Phật.
Ánh sáng tỏa ra từ mặt trăng, cùng mặt trời và ngọc ma-ni,
Ánh sáng của Đế Thích, mọi ánh sáng khác và của Phạm thiên,
Những ánh sáng ấy đều bị che khuất, tắt lịm, không còn hiện ra,
Khi Phật phóng ánh sáng chiếu khắp các cõi Phật.
Ngài đã hiểu các pháp sâu xa, lặng lẽ là không tịch,
Không có cái ta, cũng không có thọ mạng,
Không phải có, cũng không phải không — đã bỏ cả hai điều ấy.
Bậc Tôn Quý khiến cả đời đều tốt lành, đi đến đâu như ánh trăng soi.
Ở đây chỉ cần phát tâm, lập ý noi theo đạo mầu,
Nay ai đối với Phật đạo an định, trụ nơi chánh pháp,
Vì thế mà được thọ thân, quy y Phật bảo tôn quý?
Lành thay, xin Ngài nói cho ý nghĩa nụ cười hôm nay.
Phật nói nghĩa thanh tịnh vì các đệ tử,
Phật Tôn Quý đem lại an ổn, ánh sáng chiếu khắp như mặt trời,
Vì người theo các lối học khác mà nói nghĩa của Bích-chi (Bích-chi Phật, tức Duyên giác) và chư Phật.
Nếu là người cầu thành Phật, chí hướng nơi pháp tôn quý thượng diệu,
Tổng trì bình đẳng, không nghi ngờ — vậy nên, bậc Trời trong các trời (danh hiệu tôn xưng Phật),
Xin Ngài giải nói: ai là người sẽ được Phật đạo.
Ánh sáng sắc màu này của Phật thanh tịnh, diệt hết cấu uế,
Quay trở về vòng quanh thân Phật, rồi ẩn vào đỉnh đầu, không còn hiện ra.
Bấy giờ Phật bảo hiền giả A-nan: "Ông có thấy huyễn sĩ Nhân Hiền vọt lên hư không không?" Đáp: "Con đã thấy, bạch Thế Tôn." Phật nói: "A-nan, thiện nam tử (người con nhà dòng dõi tốt, cách gọi kính trọng người tu) Nhân Hiền, sau chín vạn hai nghìn kiếp nữa sẽ thành Phật, hiệu là Nghiêm Tịnh Vương Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn. Thế giới tên là Đại Tịnh, kiếp tên là Huyễn Hóa.
Ở thế giới Đại Tịnh của Như Lai Nghiêm Tịnh Vương, nhân dân đông đúc, yên ổn vui sướng, ngũ cốc dồi dào, giá rẻ. Đất đai bằng phẳng rộng rãi, không có gò đống. Ánh sáng mặt trời mặt trăng chiếu soi, đủ loại cây cối đều được trang nghiêm, đủ các hương thơm, thường treo cờ phướn. Nhân dân nước ấy, như ý mong muốn, đều thấy cõi Phật trang nghiêm sạch đẹp, mọi thứ tự nhiên mà có, ví như cung điện bảy báu trên cõi trời Đao-lợi thứ hai (?). Nhân dân nước ấy đều thấy cõi nước an hòa thanh nhã. Ai sinh về cõi Phật ấy đều cầu nguyện cao thượng, chí hướng Đại thừa. Như Lai Nghiêm Tịnh Vương ở đời một vạn năm; sau khi Ngài bát nê-hoàn (nhập niết-bàn trọn vẹn, tức Phật qua đời), giáo pháp còn lưu hành một ức năm. Lúc Phật sắp diệt độ, có Bồ-tát tên là Văn Xưng, Phật thọ ký (báo trước việc người ấy sẽ thành Phật trong tương lai) cho vị ấy rằng: 'Sau khi ta diệt độ, Bồ-tát Văn Xưng này sẽ thành Phật, hiệu là Phổ Đạt Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Thành, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn.'"
Lúc ấy thiện nam tử Nhân Hiền từ hư không hạ xuống, cúi đầu sát chân Phật, bạch Phật: "Phật là thầy của con, dẫn dắt con theo đường lành. Thưa Thế Tôn, con cùng vô số trăm nghìn ức người xin quy y bậc Đẳng Chánh Giác, quy y Pháp và tỳ-kheo Tăng. Bản vô của Như Lai cũng là bản vô của chư Phật, không khác nhau. Cái 'Như' ấy không hoại, 'Như' ấy không động, 'Như' ấy không có tưởng niệm, 'Như' ấy không có chỗ khởi, 'Như' ấy không có tạo tác, 'Như' ấy không có hai. Bản vô của Như Lai cũng như vậy. Con nhờ đó mà thành tựu."
Bấy giờ hiền giả A-nan hỏi thiện nam tử Nhân Hiền: "Đối với pháp của Như Lai, ông đã được gì mà nói về bản vô của Như Lai? Nay ông đã xa lìa việc bản vô rồi chăng (?)." Đáp: "Bỏ lìa tất cả các pháp thì mới khởi được pháp của Như Lai. Ý A-nan nghĩ sao? Như Lai đều hiểu rõ bản vô mà đạt Đẳng Chánh Giác; vì thế bản vô của Như Lai không hoại, tôi cũng được nó, tất cả mọi người cũng đạt được bản vô. Thưa hiền giả, ý ngài nghĩ sao? Pháp của Như Lai có hai chăng? Thưa A-nan, pháp không hai, không hai. Người còn có tưởng thì nhận thức của họ phân ra nhiều thứ khác nhau. Vì sao? Vì bỏ hết mọi tưởng mới thành trí tuệ Phật."
Bấy giờ A-nan bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, thiện nam tử Nhân Hiền còn dùng phép ảo như trước để mê hoặc trời và người nữa không?" Phật bảo A-nan: "Nay Nhân Hiền đã vào được phép ảo của trí tuệ chánh pháp. Vì sao? Vì đã có trí sáng suốt và biện tài."
Lúc ấy Thế Tôn bảo thiện nam tử Nhân Hiền: "Ông còn có thể hóa hiện để mê hoặc trời và người thế gian không?" Đáp: "Thưa vâng. Phật hóa hiện mê hoặc thế nào, con cũng như vậy. Vì sao? Hiểu được vô ngã (không có cái ta thật) là đại hạnh. Gọi là có người, mà thật ra tên là không có thọ mạng; không có người mà lại nói là có người. Như Lai không có tên gọi, cũng không ở nơi đạo tràng. Trong pháp nào mà có đi, có mất? Vậy mà nói pháp có đi có lại để dạy pháp; không có bát nê-hoàn mà hiện ra pháp nê-hoàn. Vì thế Thế Tôn nói hạnh bình đẳng, liền có thể hóa hiện mê hoặc trời và người thế gian, vì họ mà nói công đức bình đẳng của Như Lai."
Bấy giờ Phật khen thiện nam tử Nhân Hiền: "Lành thay, lành thay, Nhân Hiền! Như ông nói, đó là sự hóa hiện mê hoặc lớn, là nói pháp không có âm thanh."
Lúc ấy Nhân Hiền xin Phật cho xuất gia. Phật bảo Bồ-tát Di-lặc: "Ông hãy cạo râu tóc cho huyễn sĩ, cho làm sa-môn." Di-lặc vâng lời, liền cho Nhân Hiền xuất gia, xong trở về bạch Phật: "Thưa Thế Tôn, đây không phải là hình dáng sắc tướng của Bồ-tát, cũng không phải là sa-môn. Vì sao? Bồ-tát nào thành tựu trí tuệ thông suốt mọi điều, ở trong ba cõi giáo hóa chúng sinh, đó mới là Bồ-tát xuất gia." Khi nói lời này, năm nghìn người phát ý cầu đạo vô thượng chánh chân, hai trăm tỳ-kheo dứt sạch lậu (phiền não rỉ chảy khiến con người trôi lăn trong sinh tử), tâm ý được giải thoát.
Bấy giờ hiền giả A-nan bạch Phật: "Nên gọi kinh này là gì, và vâng giữ thế nào?"
Phật bảo A-nan: "Kinh này tên là 'Thọ ký cho huyễn sĩ Nhân Hiền', lại có tên là 'Dần dần vào đến Phật đạo'." Phật nói: "A-nan, Bồ-tát nào muốn được thấy Phật, thì vì tất cả chúng sinh nên thọ nhận kinh này, gìn giữ, đọc tụng, mở rộng chí hướng, vì người khác mà giảng nói. Vì sao? Vì Bồ-tát cầu đạo ở trong pháp này; đây là kinh pháp Đại thừa bình đẳng. Vì thế kinh này tên là 'Dần dần vào nghĩa đạo'."
Phật bảo A-nan: "Ta đem kinh này phó thác cho ông: tâm nhớ nghĩ, miệng đọc tụng, tay cầm giữ quyển kinh. Nếu ai nghe mà vâng làm, các điều ác đều quay đi (?), nên biết người ấy đã từng gặp năm trăm vị Phật, rồi sau đó sẽ đạt Phật đạo."
Bấy giờ thiện nam tử Nhân Hiền bạch Phật: "Người thọ nhận kinh này đều nhờ công đức từ trước. Thưa Thế Tôn, xưa kia con cũng đã từng học. Vì sao? Vì người nghe được kinh này đều đã có gốc lành và thiện quyền từ trước. Tâm con là như vậy."
Phật nói kinh xong, thiện nam tử Nhân Hiền, tỳ-kheo hiền giả A-nan, toàn thể đại chúng, chư thiên, rồng, thần, A-tu-luân và người thế gian nghe kinh đều vui mừng, cúi đầu làm lễ rồi lui ra.
Kinh Phật nói về Huyễn sĩ Nhân Hiền
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video