Hải nội thập châu ký (Ghi chép về mười châu trong bốn biển). Xưa ghi là do Đông Phương Sóc đời Hán soạn.
Tổ châu ở Đông Hải (biển phía đông). Doanh châu ở Đông Hải.
Viêm châu ở Nam Hải (biển phía nam). Huyền châu ở Bắc Hải (biển phía bắc).
Trường châu ở Đông Hải. Nguyên châu ở Bắc Hải.
Lưu châu ở Nam Hải. Sinh châu ở Đông Hải.
Phượng Lân châu ở Đông Hải. Tụ Quật châu ở Tây Hải (biển phía tây).
Hán Vũ Đế được nghe Vương Mẫu (tức Tây Vương Mẫu, nữ thần đứng đầu các tiên nữ, ở núi Côn Lôn theo truyền thuyết Đạo giáo) kể rằng giữa các biển lớn ở tám phương có Tổ châu, Doanh châu, Huyền châu, Viêm châu, Trường châu, Nguyên châu, Lưu châu, Sinh châu, Phượng Lân châu, Tụ Quật châu. Mười châu (châu: vùng đất lớn, hòn đảo lớn nằm giữa biển) ấy là nơi dấu chân người hầu như không tới. Vua lại mới biết Đông Phương Sóc (bề tôi của Hán Vũ Đế, nổi tiếng khôi hài, tương truyền là người có phép tiên) không phải người thường. Vì thế vua mời ông vào phòng kín, đích thân hỏi mười châu ở đâu, có những vật gì và tên gọi ra sao, rồi sai chép lại.
Phương Sóc thưa: “Thần chỉ là kẻ học tiên (học phép tu luyện để thành tiên, tức người bất tử theo Đạo giáo), chưa phải người đắc đạo (người đã tu thành, đạt tới Đạo, chân lý tối cao). Nước nhà đang thịnh vượng tốt đẹp, sẽ chiêu mời các bậc danh nho và học trò Mặc gia (người theo học thuyết của Mặc Tử) vào việc giáo hóa bằng văn chương, còn cái đạo thoát tục thì bị đè nén, bị coi là dấu vết hư huyễn dối trá. Vì vậy thần giấu chuyện ở ẩn để ra triều đình, giấu phép dưỡng sinh (phép nuôi dưỡng thân thể để sống lâu) để hầu dưới cửa son cung vua. Cũng bởi bề trên ưa Đạo, nhưng lại muốn dẹp bỏ những nghi thức phô trương của nó (?).
Thần từng theo thầy đi khắp nơi, đến tận gò Chu Lăng, Phù Tang, biển Thận, chốn đêm tối (những nơi xa xôi trong truyền thuyết), gò thuần dương (nơi chỉ toàn khí dương), dưới cõi Thủy Thanh, giữa cung trăng. Ở trong thì dạo qua bảy gò, ở giữa thì đi vòng mười châu. Thần đặt chân lên đất Xích Huyện (tức Trung Quốc), ngao du Ngũ Nhạc (năm ngọn núi thiêng lớn của Trung Quốc), đi qua ao đầm, nghỉ ở các núi danh tiếng. Từ nhỏ đến nay, thần đã đi khắp sáu tầng trời, trèo rộng khắp nơi có ánh trời, tới mức ấy là cùng.
Nhưng thần chưa sánh được với những bậc lướt trên hư không, những vị quan tiên bay lượn, lên xuống chín tầng trời, nhìn thấu trăm vạn dặm. Phía bắc họ tới tận sao Câu Trần, sánh ngang chòm Hoa Cái (tên các chòm sao gần sao Bắc Cực). Phía nam họ bay tới Thái Sách mà đậu ở Đại Hạ (những miền xa trong truyền thuyết). Phía đông họ tới ráng mây Thông Dương, phía tây sát cánh đồng Hàn Huyệt. Đó là những nơi mặt trời, mặt trăng không soi tới, sao và Ngân Hà không với tới; trên không còn vật gì, dưới không còn đáy. Hiểu biết của thần chỉ đến thế, thẹn rằng không đủ để đáp lại sự hỏi han rộng rãi của bệ hạ.”
Tổ châu nằm gần, ở giữa Đông Hải, đất rộng vuông năm trăm dặm (dặm: đơn vị đo đường dài thời xưa, khoảng 400–500 mét), cách bờ tây bảy vạn dặm. Trên đảo có cỏ bất tử, hình như mầm cây niễng, cao ba bốn thước (thước: đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng 23 cm thời Hán). Người chết đã ba ngày, lấy cỏ ấy phủ lên thì đều sống lại ngay; ăn vào thì được sống lâu.
Xưa trong vườn lớn của Tần Thủy Hoàng có nhiều người chết oan nằm ngổn ngang trên đường. Có con chim trông như con quạ ngậm cỏ này phủ lên mặt người chết, người ấy lập tức ngồi dậy, tự sống lại. Quan có trách nhiệm biết chuyện thì tâu lên. Thủy Hoàng sai sứ mang cỏ đến hỏi Quỷ Cốc tiên sinh ở Bắc Quách. Quỷ Cốc tiên sinh nói: “Đây là cỏ bất tử ở Tổ châu giữa Đông Hải, mọc trong ruộng ngọc, có tên là dưỡng thần chi (cỏ chi nuôi tinh thần; chi: nấm linh chi, loài cỏ nấm thiêng của tiên). Lá nó giống mầm cây niễng, mọc thành bụi, mỗi cây cứu sống được một người.”
Thủy Hoàng bèn hăm hở nói: “Có hái được không?” Rồi sai sứ giả Từ Phúc đem năm trăm đồng nam đồng nữ, chỉ huy thuyền lầu ra biển tìm Tổ châu. Đoàn ấy đi mãi không trở về. Từ Phúc là đạo sĩ (người tu theo Đạo giáo), tên tự là Quân Phòng, về sau cũng đắc đạo.
Doanh châu ở giữa Đông Hải, đất rộng vuông bốn nghìn dặm, đại khái nằm đối diện với Cối Kê (vùng nay thuộc tỉnh Chiết Giang), cách bờ tây bảy mươi vạn dặm. Trên đảo mọc nấm thần, cỏ tiên. Lại có khối đá ngọc cao gần nghìn trượng (trượng: bằng mười thước, khoảng 2,3 mét). Có suối tuôn ra nước như rượu, vị ngọt, gọi là suối Ngọc Lễ (suối rượu ngọt như ngọc). Uống vài thăng (thăng: đơn vị đo dung tích thời xưa, khoảng 0,2 lít thời Hán) là say, uống vào được sống lâu. Trên đảo có nhiều nhà tiên, phong tục giống người đất Ngô, núi sông giống Trung Quốc.
Huyền châu ở giữa Bắc Hải, thuộc hướng Tuất Hợi (hướng tây bắc, theo cách chia phương hướng bằng mười hai địa chi), rộng vuông bảy nghìn hai trăm dặm, cách bờ nam ba mươi sáu vạn dặm. Trên đảo có Thái Huyền Đô (đô thành của tiên ở cõi Thái Huyền), là nơi Tiên Bá Chân Công (vị tiên trưởng) cai quản. Đảo có nhiều gò núi, lại có Phong Sơn (núi Gió), tiếng vang như sấm sét. Đối diện cửa tây bắc của trời có nhiều cung điện của các tiên quan cõi Thái Huyền, mỗi cung một vẻ, có nhiều nấm vàng cỏ ngọc. Đó là nơi Tam Thiên Quân (các vị thần cai quản ba cõi trời) xuống cai trị, rất nghiêm trang.
Viêm châu ở giữa Nam Hải, đất rộng vuông hai nghìn dặm, cách bờ bắc chín vạn dặm. Trên đảo có thú Phong Sinh (thú sống nhờ gió), giống con báo, màu xanh, lớn như con mèo rừng. Giăng lưới bắt nó, chất mấy xe củi đốt, củi cháy hết mà thú không cháy, vẫn đứng giữa đống tro, lông cũng không xém. Chém đâm không thủng, đánh vào như đánh túi tro. Lấy búa sắt nện đầu nó mấy chục cái mới chết. Nhưng nó há miệng hướng về phía gió thì chốc lát lại sống; lấy cỏ xương bồ mọc trên đá nhét vào mũi thì chết ngay. Lấy óc nó trộn với hoa cúc mà ăn, ăn hết mười cân (cân: đơn vị đo khối lượng thời xưa, khoảng 250 gam thời Hán) thì sống được năm trăm năm.
Lại có núi Hỏa Lâm. Trong núi có thú Hỏa Quang, lớn như chuột, lông dài ba bốn tấc (tấc: một phần mười thước), con thì đỏ, con thì trắng. Núi rộng chừng ba trăm dặm. Đêm tối vẫn nhìn thấy rừng núi này, vì ánh sáng của loài thú ấy soi rọi, trông như ánh lửa. Lấy lông thú se sợi dệt thành vải, người đời gọi là vải hỏa hoán (vải giặt bằng lửa), chính là loại vải này. Người trong nước ấy có áo quần dơ bẩn, đem giặt bằng nước tro thì không bao giờ sạch. Chỉ cần đốt áo ấy trong lửa chừng thời gian ăn xong hai mâm cơm, rồi giũ ra, bụi bẩn tự rơi hết, áo trắng tinh như tuyết. Đảo này cũng có nhiều nhà tiên.
Trường châu, tên khác là Thanh Khâu (gò xanh), ở Nam Hải, thuộc hướng Thìn Tị (hướng đông nam). Đất rộng mỗi bề năm nghìn dặm, cách bờ hai mươi lăm vạn dặm. Trên đảo có nhiều núi sông và cây lớn, có cây to tới hai nghìn vi (vi: một vòng ôm của hai cánh tay). Cả đảo toàn là rừng cây, nên còn gọi là Thanh Khâu. Lại có cỏ tiên, thuốc thiêng, nước ngọt, tinh hoa của ngọc, thứ gì cũng có. Lại có Phong Sơn, núi thường vang tiếng rung chuyển. Có cung Tử Phủ (cung điện tiên màu tía), các tiên nữ trên trời đến dạo chơi ở đây.
Nguyên châu ở giữa Bắc Hải, đất rộng vuông ba nghìn dặm, cách bờ nam mười vạn dặm. Trên đảo có ngũ chi (năm loại nấm linh chi) và khe nước sâu thẳm. Nước khe như nước mật, uống vào thì sống lâu, bền cùng trời đất. Ăn năm loại chi ấy cũng được sống lâu không chết. Đảo cũng có nhiều nhà tiên.
Lưu châu ở giữa Tây Hải, đất rộng vuông ba nghìn dặm, cách bờ đông mười chín vạn dặm. Trên đảo có nhiều núi sông và đá chồng chất, gọi là đá Côn Ngô. Luyện đá ấy thành sắt, rèn kiếm thì kiếm sáng soi suốt như pha lê, cắt đồ bằng ngọc như cắt bùn. Đảo cũng có nhiều nhà tiên.
Sinh châu ở Đông Hải, khoảng giữa hướng Sửu và Dần (hướng đông bắc), cách Bồng Lai (núi tiên nổi tiếng giữa biển phía đông) mười bảy vạn dặm, đất rộng vuông hai nghìn năm trăm dặm, cách bờ tây hai mươi ba vạn dặm. Trên đảo có mấy vạn nhà tiên. Khí trời êm hòa, cỏ chi mọc quanh năm. Đất không lạnh không nóng, muôn vật được nuôi dưỡng yên ổn. Cũng có nhiều núi sông, cỏ tiên và các loại chi. Nước khắp đảo có vị như mạch nha, như sữa đặc. Đây là châu tốt nhất trong các châu.
Phượng Lân châu ở chính giữa Tây Hải, đất rộng vuông một nghìn năm trăm dặm. Bốn mặt đảo có Nhược Thủy (dòng "nước yếu" trong truyền thuyết, nhẹ đến mức không vật gì nổi được) bao quanh, đến lông chim hồng cũng không nổi, nên không thể vượt qua. Trên đảo có nhiều phượng hoàng và kỳ lân, mỗi loài mấy vạn con, hợp thành từng bầy. Lại có núi sông, ao đầm và trăm loại thuốc thần, cũng có nhiều nhà tiên. Người ta nấu mỏ phượng với sừng lân, cô lại thành cao, gọi là keo nối dây cung, cũng gọi là bùn nối kim loại. Keo này nối được dây cung, dây nỏ đã đứt và lưỡi đao kiếm đã gãy. Lấy keo nối lại rồi sai lực sĩ giật mạnh thì chỗ khác đứt, chứ chỗ đã nối thì không bao giờ đứt.
Năm Thiên Hán thứ ba đời Vũ Đế (năm 98 trước Công nguyên), vua đến Bắc Hải, tế núi Hằng Sơn. Tháng tư, sứ của vua một nước phía tây đến, dâng bốn lạng (lạng: một phần mười sáu cân) keo này cùng một chiếc áo lông Cát Quang. Vũ Đế nhận rồi giao cho kho ngoài, không biết công dụng kỳ diệu của keo và áo. Vua cho rằng nước phía tây tuy ở xa mà đồ dâng lên chẳng có gì lạ, nên giữ sứ giả lại, chưa cho về.
Lại có lần Vũ Đế đến vườn Hoa Lâm bắn hổ thì dây nỏ bị đứt. Sứ giả lúc ấy đi theo xe vua, lại dâng một phân keo, bảo lấy nước miếng làm ướt để nối dây nỏ. Vua kinh ngạc nói: “Vật lạ thật!” Bèn sai mấy võ sĩ đứng đối nhau cùng giật kéo, suốt ngày không tuột, như lúc dây chưa đứt. Keo màu xanh như ngọc bích. Áo lông Cát Quang màu vàng, có lẽ làm từ lông loài ngựa thần. Áo bỏ xuống nước mấy ngày không chìm, bỏ vào lửa không cháy xém. Bấy giờ vua mới tỉnh ngộ, hậu tạ sứ giả rồi cho về, ban cho quế đực, gừng khô cùng những vật mà nước phía tây không có. Vua lại nghĩ đến tầm nhìn xa của Đông Phương Sóc.
Đời Chu Mục Vương, người Hồ ở phía tây dâng dao cắt ngọc Côn Ngô và chén dạ quang thường đầy. Dao dài một thước, chén chứa được ba thăng. Dao cắt ngọc như cắt bùn. Chén làm từ tinh chất của ngọc trắng, phát sáng trong đêm. Đêm tối đem chén ra giữa sân, hướng lên trời, đến sáng thì nước đã đầy chén. Nước ấy ngọt và thơm ngon, thật là đồ dùng của người thiêng. Đời Tần Thủy Hoàng, người Hồ phía tây dâng dao cắt ngọc, nhưng không còn chén thường đầy nữa. Như vậy, keo kia xuất xứ từ Phượng Lân châu, còn kiếm kia hẳn từ Lưu châu, đều là vật có ở Tây Hải.
Tụ Quật châu ở Tây Hải, thuộc hướng Thân Mùi (hướng tây nam). Đất rộng vuông ba nghìn dặm, phía bắc cách núi Côn Lôn (núi thiêng nơi Tây Vương Mẫu ở) hai mươi sáu vạn dặm, cách bờ đông hai mươi bốn vạn dặm. Trên đảo có nhiều chân tiên (tiên thật sự đã tu thành) và linh quan (các quan thần), cung phủ liền cửa nhau, đếm không xuể. Lại có sư tử, tịch tà (thú thần trừ tà), tạc xỉ (thú răng như cái đục), thiên lộc (hươu trời), cùng những loài thú răng dài, đầu đồng, trán sắt.
Trên đảo có núi lớn, hình giống người và chim, nên gọi là núi Thần Điểu (chim thần). Núi có nhiều cây lớn, giống cây phong, hoa lá thơm bay xa mấy trăm dặm, gọi là cây Phản Hồn (cây gọi hồn về). Gõ vào cây thì cây cũng tự phát ra tiếng như bầy bò rống, ai nghe cũng run tim sợ hồn. Đốn lấy lõi rễ cây, nấu trong nồi ngọc, lấy nước, rồi đun lửa nhỏ cho đặc lại như mạch nha đen, đủ để viên thành viên. Thuốc ấy gọi là hương Kinh Tinh, cũng gọi là viên Chấn Linh, hương Phản Sinh, hương Chấn Đàn, tinh Nhân Điểu, hoặc hương Khước Tử (hương đuổi cái chết). Một thứ mà có sáu tên, đó là vật thiêng. Mùi hương bay xa mấy trăm dặm. Người chết nằm dưới đất ngửi được hương thì sống lại, không chết nữa. Lấy hương xông cho người chết thì càng linh nghiệm.
Năm Chinh Hòa thứ ba (năm 90 trước Công nguyên), Vũ Đế đến An Định. Vua nước Nguyệt Chi (một nước của người Hồ ở phía tây) sai sứ dâng bốn lạng hương, viên to như trứng chim sẻ, đen như quả dâu chín. Vua cho rằng hương không phải vật Trung Quốc có, nên giao cho kho ngoài. Sứ lại dâng một con mãnh thú, trông như chó con năm sáu mươi ngày tuổi, lớn như con mèo rừng, màu vàng. Vua sai sứ mang nó vào cho vua xem. Sứ ôm con vật, trông nó giống chó, gầy gò, trụi lông, tiều tụy; vua càng lấy làm lạ vì nó chẳng xứng với tên gọi. Vua hỏi sứ: “Con vật nhỏ này chỉ để đùa chơi, sao lại gọi là mãnh thú?”
Sứ đáp: “Uy thế trùm lên trăm loài thú không nhất thiết do to hay nhỏ. Vì thế kỳ lân thần vốn là vua của loài voi lớn, chim loan chim phượng hẳn là đầu đàn của loài chim bằng khổng lồ. Loài rết trăm chân bị rắn đằng (rắn thần biết bay) chế ngự. Đều không phải do to hay nhỏ. Nước của thần cách đây ba mươi vạn dặm. Nước thần thường xem điềm trời: khi gió đông thổi thuận theo âm luật, trăm tuần không dứt, mây xanh vươn tới ống lữ (ống đo âm luật, ý nói khí trời hòa hợp, là điềm lành), liền mấy tháng không tan, thì biết Trung Quốc lúc ấy có vị vua ưa Đạo. Vua nước thần cho rằng vị vua ấy hẳn coi rẻ trăm nhà học thuyết mà quý người học đạo, coi nhẹ vàng ngọc mà trọng vật thiêng. Cho nên tìm của lạ cất giấu để dâng hương thần, đi khắp rừng trời để xin mãnh thú, ngồi xe lông mà vượt vực Nhược Thủy, quất ngựa hay mà băng qua sa mạc cát bay. Đường sá xa xôi cách trở, gian khổ dọc đường, đến nay đã mười ba năm.
Hương thần làm sống dậy những người chết vì bệnh, chết yểu; mãnh thú xua đuổi trăm thứ ma quỷ tà ác. Hai vật này thật là thứ cốt yếu để cứu chúng sinh, giúp việc trị nước giáo dân đến cảnh thái bình. Đâu ngờ bệ hạ lại không biết vật thật? Ấy là nước thần xem điềm gió đã sai. Hôm nay ngẩng nhìn dung mạo của bệ hạ, cũng thấy không phải là vị vua có đạo. Mắt nhìn nhiều thì ham sắc, miệng nói nhiều thì mắc vạ, thân động nhiều thì sinh dâm loạn hại người, lòng chuộng tô vẽ thì xa xỉ. Chưa từng có ai mang bốn điều ấy mà làm cho thiên hạ yên trị.” Vũ Đế thẹn mà không vui.
Vua lại hỏi sứ: “Mãnh thú dựa vào đâu mà khuất phục được trăm loài thú? Nó ăn gì? Sức mạnh sánh với gì? Nó sinh ra ở xứ nào?” Sứ đáp: “Mãnh thú này hoặc sinh ở Côn Lôn, hoặc ở Huyền Phố (vườn tiên trên núi Côn Lôn), hoặc ở Tụ Quật, hoặc ở đường trời. Tuổi thọ của nó không đo được (?). Nó ăn khí, uống sương, hiểu tiếng người, có lòng nhân, thông tuệ, trung thực và khoan dung. Khi nó nhân từ thì thương yêu cả loài sâu bọ, không xâm phạm cả hổ báo. Khi nó ra uy thì một tiếng kêu làm nghìn người nằm rạp, nín thở; trâu ngựa và muôn vật sợ đến đứt cả dây buộc, võ sĩ bỗng chốc mất hết sức lực. Khi nó hiện thần thông thì lập tức nổi gió mây, phun ra mưa móc, trăm thứ tà ma chạy tán loạn, giao long cũng chạy vọt đi. Nó ở trong chuồng của Thái Thượng (đấng tối cao trên trời), sai khiến cả sư tử, nên gọi là mãnh thú. Vì ánh sáng thần của nó biến hóa khôn lường nên nó có thể làm đầu đàn của loài thú lớn, là vua của loài khỉ lớn trên trời (?), là thủ lĩnh của loài tịch tà. Hương thiêng tuy ít nhưng đó là viên thuốc thần làm người chết sống lại. Người chết vì dịch bệnh, tai họa đều có thể được cứu sống. Ai ngửi được hơi hương liền sống. Mùi thơm của nó lại đặc biệt nồng, nên khó tan.”
Bấy giờ vua bảo sứ cho mãnh thú kêu một tiếng để thử nghe. Sứ bèn chỉ vào con thú, ra lệnh cho nó kêu một tiếng. Con thú liếm môi hồi lâu, bỗng kêu lên như sấm sét lớn trên trời. Hai mắt nó lại lóe ánh sáng như chớp giao nhau (?), sáng rực xông lên trời, hồi lâu mới thôi. Vua tức thì ngã nhào, bịt tai, run rẩy không tự dừng được. Người hầu cùng võ sĩ và quân Hổ Bôn (đội quân cận vệ dũng mãnh của vua) đều đánh rơi binh khí, nằm rạp xuống đất. Trâu, ngựa, lợn, chó trong ngoài đều đứt dây, sổ chuồng, kinh hãi chạy tán loạn, rất lâu sau mới yên.
Vua ghét con thú, bèn giao nó cho vườn Thượng Lâm (vườn săn lớn của nhà Hán) để cho hổ ăn. Hổ nghe thú đến thì tụ lại, co rúm, nằm phục như hổ chết. Con thú vào vườn, đi thẳng lên đầu hổ, đái vào miệng hổ, rồi đi ra chừng mười bước, quay lại nhìn, hổ liền nhắm mắt. Vua giận sứ giả ăn nói vô lễ, muốn bắt giam. Hôm sau thì sứ giả cùng mãnh thú đều biến mất. Vua sai người tỏa đi bốn phía tìm kiếm, nhưng không biết họ đi đâu.
Đến năm Hậu Nguyên thứ nhất (năm 88 trước Công nguyên), trong thành Trường An có mấy trăm người mắc bệnh, chết quá nửa. Vua thử lấy hương thần của Nguyệt Chi đốt trong thành, những người chết chưa quá ba tháng đều sống lại. Hơi thơm qua ba tháng vẫn chưa tan. Bấy giờ vua mới tin đó là vật thần, bèn cất kín số hương còn lại. Về sau, một sớm kia hương lại mất. Kiểm tra hộp thì niêm phong vẫn y nguyên mà không còn hương nữa. Vua càng ân hận, tiếc đã không đối đãi lễ độ với sứ giả. Vua càng quý những lời Phương Sóc để lại, tự thẹn vì đã cầu học Lý Quân (tức Lý Thiếu Quân, người theo nghề phương thuật đời Vũ Đế) mà không chuyên cần, và thẹn với Vệ Thúc Khanh (vị tiên từng đến gặp Vũ Đế nơi thềm điện nhưng bị đối đãi lạnh nhạt) nơi thềm sân. Năm sau, vua băng ở cung Ngũ Tạc. Lúc ấy các thứ hương Nhân Điểu, Chấn Đàn, Khước Tử của nước Nguyệt Chi đã mất cả rồi. Giả như vua hậu đãi sứ giả thì lúc lâm chung há lại không được dùng hương thiêng sao? Ấy là số mệnh tự nhiên phải hết vậy.
Đảo Thương Hải ở Bắc Hải, đất rộng vuông ba nghìn dặm, cách bờ hai mươi mốt vạn dặm. Biển bao quanh bốn mặt đảo, mỗi mặt rộng năm nghìn dặm. Nước biển đều màu xanh thẫm, các tiên gọi là Thương Hải (biển xanh thẫm). Trên đảo toàn là núi lớn, đá chồng chất rất nhiều. Hơn trăm loại đá như bát thạch (tám loại khoáng thạch dùng để luyện thuốc tiên), thạch não, thạch quế, anh lưu, đan hoàng tử, thạch đảm (tên các khoáng vật dùng làm thuốc tiên) đều sinh ra trên đảo. Ăn những thứ đá ấy thì thành thần tiên, sống lâu. Trong đảo có cung điện bằng đá tía, là nơi Cửu Lão Tiên Đô (chín vị tiên lão đứng đầu đô thành tiên) cai quản, có mấy vạn tiên quan ở đó.
Phương Trượng châu ở chính giữa Đông Hải, các bờ tây nam và đông bắc đều cách đều nhau, mỗi mặt rộng năm nghìn dặm. Trên đảo toàn là nơi bầy rồng tụ họp, có cung điện bằng vàng, ngọc, lưu ly, là nơi Tam Thiên Ti Mệnh (vị thần coi giữ số mệnh ở ba cõi trời) cai quản. Các tiên không muốn lên trời đều qua lại đảo này để nhận Thái Huyền sinh lục (sổ ghi tên những người được sống mãi, tức sổ tiên của cõi Thái Huyền). Nhà tiên ở đây có đến mấy chục vạn. Họ cày ruộng trồng cỏ chi, tính diện tích theo khoảnh, mẫu (đơn vị đo diện tích ruộng) như trồng lúa. Đảo cũng có suối chảy từ đá ngọc. Trên đảo có Cửu Nguyên Trượng Nhân (vị thần chủ chín nguồn nước) làm chủ cung, cai quản các thủy thần trong thiên hạ cùng rồng, rắn, cá voi lớn và các loài thú nước thuộc khí âm.
Phù Tang ở bờ đông của Đông Hải. Bờ thẳng tắp, lên bờ đi đường bộ một vạn dặm, phía đông lại có Bích Hải (biển xanh biếc). Biển ấy mênh mông, rộng ngang Đông Hải. Nước không mặn đắng mà có màu xanh biếc, ngọt thơm, vị ngon. Phù Tang ở giữa Bích Hải, đất rộng vuông một vạn dặm. Trên đó có cung Thái Đế, là nơi Thái Chân Đông Vương Phụ (vị thần đứng đầu các nam tiên, cặp đôi với Tây Vương Mẫu) cai quản. Đất có nhiều rừng cây, lá đều như lá dâu. Lại có cây dâu ra quả, cây cao tới mấy nghìn trượng, to hơn hai nghìn vòng ôm. Cây mọc từng đôi chung một gốc, nương tựa vào nhau, vì thế gọi là Phù Tang (dâu nâng đỡ nhau). Tiên ăn quả dâu ấy thì cả người phát ánh vàng, bay lượn giữa không trung. Cây tuy lớn nhưng lá và quả vẫn giống cây dâu ở Trung Hạ (tức Trung Quốc). Chỉ có điều quả thưa, màu đỏ, chín nghìn năm mới ra quả một lần, vị cực kỳ ngọt thơm. Đất ở đây sinh ra vàng tía và ngọc tròn, nhiều như ngói đá ở Trung Hạ. Các chân tiên và linh quan biến hóa muôn vẻ, không có hình dạng cố định; cũng có vị phân thân được thành trăm thân, mỗi thân cao mười trượng.
Bồng Khâu chính là núi Bồng Lai, nằm đối diện bờ đông bắc của Đông Hải, chu vi năm nghìn dặm. Bên ngoài còn có một vùng biển tròn bao quanh núi. Nước biển tròn đen tuyền, nên gọi là Minh Hải (biển tối). Không có gió mà sóng lớn vẫn cao trăm trượng, không thể qua lại. Trên núi có cung của Cửu Lão Trượng Nhân và Cửu Thiên Chân Vương (các vị thần tiên tôn quý), là chỗ ở của Thái Thượng chân nhân (chân nhân: người tu đạo đã đạt tới chân lý; Thái Thượng: bậc tối cao). Chỉ có phi tiên (tiên biết bay) mới đến được nơi đó.
Côn Lôn còn gọi là Côn Lăng, ở phía Tuất (phía tây lệch bắc) của Tây Hải, phía Hợi (phía bắc lệch tây) của Bắc Hải, cách bờ mười ba vạn dặm. Lại có Nhược Thủy chảy vòng bao quanh. Núi phía đông nam giáp vườn Tích Thạch (vườn đá chồng), phía tây bắc giáp nhà Bắc Hộ, phía đông bắc giáp giếng Đại Hoạt, phía tây nam đến hang Thừa Uyên. Bốn núi lớn ở bốn góc ấy thật là những nhánh núi phò trợ của Côn Lôn. Đầu phía nam vườn Tích Thạch là nơi Vương Mẫu từng bảo Chu Mục Vương rằng: Hàm Dương cách nơi này bốn mươi sáu vạn dặm.
Núi cao hơn mặt đất ba vạn sáu nghìn dặm. Trên núi có ba ngọn, vuông rộng một vạn dặm, hình như cái chậu đặt ngửa, dưới hẹp trên rộng, nên gọi là ba ngọn núi Côn Lôn. Một ngọn ở chính bắc, đón ánh sáng của sao Thần (?), gọi là đỉnh Lãng Phong. Một ngọn ở chính tây, gọi là nhà Huyền Phố. Một ngọn ở chính đông, gọi là cung Côn Lôn. Một ngọn có vàng chồng chất, dựng thành thành Thiên Dung (thành tường của trời), mỗi mặt dài nghìn dặm. Trên thành đặt năm đài vàng, mười hai lầu ngọc. Núi Bắc Hộ và núi Thừa Uyên cũng có thành tường.
Đài vàng lầu ngọc rực rỡ chói lọi như nước chảy; cổng lầu tỏa ánh tinh anh (?), nhà bằng ngọc bích, phòng bằng ngọc quỳnh, phòng luyện thuốc màu tía màu biếc, mây gấm sáng rực như mặt trời, ráng đỏ chín sắc. Đó là nơi Tây Vương Mẫu cai quản, nơi các quan tiên và thần linh quy về. Trên thông với sao Tuyền Cơ (sao thứ hai và thứ ba của chòm Bắc Đẩu, còn chỉ trục xoay của bầu trời), nguyên khí (khí nguyên thủy sinh ra muôn vật) lan tỏa khắp nơi, cùng với ngũ thường (năm yếu tố vận hành thường hằng của trời đất) và sao Ngọc Hành (sao thứ năm của chòm Bắc Đẩu). Nơi ấy sắp đặt chín tầng trời, điều hòa âm dương (hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau của vũ trụ, như tối – sáng, lạnh – nóng); muôn vật muôn loài, những thứ hiếm lạ đặc biệt đều có ở đây. Người trời đông đúc, không ghi chép hết được. Đây là cái gốc, cái chốt của trời đất, là cái cán, cái giềng của mọi phép đo đạc vậy.
Vì thế Thái Thượng đặt các núi danh tiếng ở năm phương, vững như chân vạc, để trấn giữ đất đai; lại gọi là Thiên Trụ (cột chống trời) ở thành Mân, tượng trưng cho giềng mối phò trợ. Các dòng sông cực sâu có thần nước ở. Phía âm (phía bắc, phía khuất) khó tới, nên nơi cai trị không cố định, không thể bàn như các gò đồi thông thường. Ấy là trời đất đã định vị trí, muôn vật có hình tượng thích hợp; bậc thánh xem xét phương hướng, theo hình thế mà ghi chép. Nên mới đặt Huyền Phong ở tận cùng phía tây, cho Vương Mẫu ngồi ở hướng Khôn (hướng tây nam; Khôn là một quẻ trong bát quái, tức tám quẻ của Kinh Dịch dùng để chỉ phương hướng). Đá Côn Ngô trấn ở vùng nước Lưu châu, cây Phù Tang trồng ở bến Bích Hải. Quẻ Ly (quẻ chỉ lửa, ứng với phương nam) hợp với lửa mà sinh, nên thú ánh sáng sinh ở vùng đồng Viêm châu. Quẻ Khảm (quẻ chỉ nước, ứng với phương bắc) tổng hợp mọi khí âm, nên đô thành tiên ở trên đảo biển. Ngôi Cấn (quẻ chỉ núi, ứng với phương đông bắc) ứng với núi danh tiếng, nên núi Bồng Lai trấn ở hướng Dần Sửu. Quẻ Tốn (quẻ chỉ gió và cây, ứng với phương đông nam) ứng với Nguyên Nữ (tức Huyền Nữ, một nữ thần), nên nuôi cây lớn ở Trường châu. Gió cao thổi ở chốn bầy rồng, linh phù (bùa thiêng) được phô bày ở Hà Khâu. Những điều cực kỳ huyền diệu sâu xa, thần linh ẩn kín khó nói cho hết; đó là nơi ở ẩn của chân nhân, nơi có các gò thiêng.
Trong lục hợp (sáu hướng: trên, dưới và bốn phương, tức cả vũ trụ), há chỉ có mấy nơi này thôi sao! Đây chỉ là nêu phần ngọn bên ngoài mà thôi. Thần là Sóc hiểu biết không rộng, chưa thể giảng giải rõ ý thánh của Vương Mẫu và Thượng Nguyên phu nhân (một nữ tiên bậc cao, thường đi cùng Tây Vương Mẫu). Xưa thần từng nghe người đắc đạo nói rằng mười châu này cùng các gò lớn, đồi thiêng đều là chốn sâu kín của chân tiên, nơi các quan thần cai trị. Còn muôn vàn núi sông khác thì chưa ai thấy được.
Ngoài Bắc Hải lại có núi Chung Sơn, ở phía Tý (chính bắc) của Bắc Hải, cách bờ bắc Nhược Thủy một vạn chín nghìn dặm, cao một vạn ba nghìn dặm, mặt trên vuông bảy nghìn dặm, chu vi ba vạn dặm. Núi tự mọc ngọc chi và hơn bốn mươi loại cỏ thần. Trên núi có đài vàng, cổng lầu bằng ngọc, cũng là nơi nguyên khí trú ngụ, nơi Thiên Đế (vua trời) ở và cai trị. Phía nam Chung Sơn có núi Bình Tà, phía bắc có núi Giao Long, phía tây có núi Kình Thảo, phía đông có núi Thúc Mộc. Bốn núi ấy đều là nhánh của Chung Sơn. Bốn núi cao hơn Chung Sơn ba vạn dặm (?), có năm thành quan; chỉ khi lên núi bốn phía nhìn xuống mới thấy được Chung Sơn. Núi bốn phía chính là cõi thành của Thiên Đế Quân. Các bậc tiên và chân nhân ra vào chỉ đi theo một lối: từ phía đông nam núi Bình Tà vào trong hang, mới tới ngoài cửa sườn bắc của Chung Sơn. Thiên Đế Quân nắm giềng mối của chín tầng trời, cao quý không gì sánh được. Nguồn núi bao quanh cao ngang bốn thành, chỉ ở giữa là có chỗ nhìn về phía Côn Lôn (?).
Xưa vua Vũ (vua đầu nhà Hạ, người có công trị lụt) trị nạn hồng thủy xong, bèn cưỡi xe thần bay, vượt Nhược Thủy đến núi này, tế Thượng Đế ở sườn bắc, quy công lớn về chín tầng trời. Vua Vũ lại đi qua Ngũ Nhạc, sai thợ khắc đá ghi số dặm và độ cao thấp. Chữ khắc là chữ khoa đẩu (lối chữ cổ, nét đầu to đuôi nhỏ như con nòng nọc), không phải chữ người đời Hán viết. Số trượng, thước, dặm ghi hiện nay đều là chữ từ thời vua Vũ. Không chỉ khắc ở Ngũ Nhạc mà các núi danh tiếng khác cũng vậy, đều khắc ở chỗ cao nhất của núi.
Sách này ghi những điều thần là Sóc tận mắt thấy. Còn những vùng thiêng mà Vương Mẫu kể thì vua Vũ chưa đặt chân tới, nên ông chỉ ghi các núi danh tiếng ở Trung Hạ. Thầy cũ của thần là Cốc Hi Tử, một vị chân quan của Thái Thượng. Xưa thầy trao cho thần chân hình đồ (bản vẽ hình dạng thật của núi thiêng, theo Đạo giáo là bảo vật có phép thiêng) của Côn Lôn, Chung Sơn, Bồng Lai và Thần châu. Trước khi vào nhà Hán, thần đã để lại gửi người quen cũ. Sách này còn quý hơn cả Nhạc hình đồ (bản vẽ hình thật của Ngũ Nhạc). Kỳ hạn truyền trao từ xưa cũng đúng như thế. Bệ hạ ưa Đạo, suy nghĩ điều vi diệu, dốc lòng hướng vào bên trong, nên Thiên Tôn (bậc tôn quý trên trời) giáng xuống, truyền trao những bảo vật bí mật. Thần là Sóc nhỏ mọn, có gì mà ngại tiếc không dâng hết những gì mình có! Song người theo phương thuật giữ kín việc của mình, người theo phép đạo giữ kín danh tính thầy mình. Phép thuật mà lộ ra thì việc sinh nhiều ngờ vực; thầy mà lộ ra thì lẽ huyền diệu tan mất. Mong bệ hạ tạm đừng nói ra ý của thần.
Vũ Đế vui mừng được nghe những lời chí lý ấy. Năm sau, vua lại theo ông nhận các chân hình đồ, thường đeo bên khuỷu tay. Đến bát tiết (tám tiết lớn trong năm: lập xuân, xuân phân, lập hạ, hạ chí, lập thu, thu phân, lập đông, đông chí), vua triều bái sách thiêng, dựa vào sách để cầu độ thoát (được cứu độ, thoát khỏi vòng sống chết mà thành tiên). Sóc là người khôi hài, biết trước mọi việc, đoán trước lòng vua, cho nên dám đùa cợt bậc vạn thặng (vua có vạn cỗ xe, tức thiên tử), coi thường công hầu. Không ai kết làm thầy bạn với ông được, cũng không ai làm ông vui hay giận được. Vì thế Vũ Đế không thể học hết lẽ chí lý từ người này.
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video