Thiên 10 — Phẩm 7: Hỏi về lỗi lầm

 Phẩm thứ bảy: Hỏi về lỗi lầm

 Bấy giờ vua Nghiêm Xí liền nghĩ: "Những pháp mà Tát Già Ni Kiền Tử (tên một vị đại sư thuộc phái Ni-kiền, tức phái tu khổ hạnh lõa thể ở Ấn Độ xưa, là người giảng pháp chính trong kinh này) giảng nói đều thuận theo chánh pháp (giáo lý chân chính) của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật, tức bậc giác ngộ hoàn toàn)." Vua lại nghĩ tiếp: "Nay ta nên hỏi Tát Già Ni Kiền Tử xem ông có lòng tôn kính Như Lai hay không." Nghĩ xong, vua liền rời chỗ ngồi của mình, trải một chỗ ngồi thấp hơn, cung kính ngồi xuống, rồi hỏi Tát Già Ni Kiền Tử: "Thưa đại sư, xin ngài biết cho, tôi có chút nghi ngờ, nay muốn thưa hỏi, chẳng hay ngài có cho phép không?" Tát Già Ni Kiền Tử đáp: "Đại vương, ngài muốn hỏi điều gì cứ hỏi, tôi sẽ vì ngài phân tích giảng giải để ngài hiểu rõ."

 Vua Nghiêm Xí nghe đại sư Tát Già Ni Kiền Tử đã nhận lời cho hỏi, liền nói: "Thưa đại sư, trong thế gian, giữa cõi chúng sinh, có chúng sinh nào thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà vẫn có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là bà-la-môn (người thuộc giai cấp tư tế cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa, chuyên lo cúng tế, tụng kinh Vệ-đà) Năng Vũ này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt; giỏi biết các vì sao, giỏi biết cách cúng tế các vị trời, giỏi biết chú thuật (thần chú và phép thuật), giỏi biết việc thờ lửa, giỏi biết thiên văn về mặt trời, mặt trăng và tám vì sao (?), giỏi biết các tai họa mưa đá từ trời, giỏi biết điềm lành dữ và biến lạ khi đất rung chuyển, giỏi biết tai ương do nhật thực, nguyệt thực, giỏi biết năm nào đất nước được mùa hay mất mùa, giỏi biết thế gian yên ổn hay đổ nát. Vậy mà vị bà-la-môn ấy vẫn có lỗi lầm."

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của bà-la-môn Năng Vũ là gì?" Đáp: "Đại vương, bà-la-môn Năng Vũ này thường nặng lòng dâm dục, ưa xâm phạm vợ người. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên xâm phạm vợ người. Vì sao? Đại vương nên biết, kẻ xâm phạm vợ người thì đời này và đời sau đều chịu nhiều khổ não, bị hết thảy trời và người quở trách." Rồi nói kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:

 Vợ mình chẳng thấy đủ, Ham dâm vợ con người;
 Kẻ ấy không biết thẹn, Thường bị đời chê trách.
 Đời này và đời sau, Chịu khổ, bị đánh trói;
 Bỏ thân sinh địa ngục (cõi chịu cực hình khổ đau nặng nhất sau khi chết), Chịu khổ, mãi không vui.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là bà-la-môn Phả La Đọa này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, biết phép tắc, biết lễ nghĩa, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của bà-la-môn Phả La Đọa là gì?" Đáp: "Đại vương, bà-la-môn Phả La Đọa này thường ngủ nhiều. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên ham ngủ. Vì sao? Đại vương nên biết, người ngủ nhiều thì thoái mất các việc tu hành, mất cả những pháp thế gian lẫn pháp xuất thế gian (những pháp vượt ra khỏi thế gian, đưa đến giải thoát), cản trở trí tuệ và việc lìa bỏ các phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, đau khổ như tham lam, giận dữ, si mê)." Rồi nói kệ rằng:

 Nếu người ham ngủ nhiều, Lười biếng ngăn sự đạt;
 Điều chưa được chẳng được, Điều đã được lại mất.
 Nếu muốn được đạo cao, Trừ ngủ, nghi, buông lung;
 Siêng năng thúc các niệm, Lìa ác, gom công đức.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vương tử Hắc này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, có uy lực lớn, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vương tử Hắc là gì?" Đáp: "Đại vương, vương tử Hắc này lắm lòng ganh ghét. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên ganh ghét. Vì sao? Đại vương nên biết, nếu có người được sinh vào nhà giàu sang, của cải dồi dào, mà không chịu bố thí (đem của cải giúp cho người khác), lại ôm lòng ganh ghét, thì người như thế đối với của cải nuôi thân đã không biết lấy cái bền chắc (tức không dùng của cải để làm phước). Người ấy khi chết đi tay không, liền sinh vào cõi ngạ quỷ (cõi quỷ đói, chúng sinh luôn chịu đói khát khổ sở); sinh vào đó rồi thì chịu đủ mọi nỗi khổ đói khát." Rồi nói kệ rằng:

 Tiếc của chẳng bố thí, Cất giấu sợ người hay;
 Bỏ thân tay không đi, Chịu khổ cõi quỷ đói.
 Đói khát, lạnh, nóng thảy, Lo buồn mãi nung nấu;
 Người trí chẳng tích chứa, Để phá lòng keo tham.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vương tử Thắng Tiên này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, có uy lực lớn mà không nhút nhát, ưa làm việc bố thí, có uy đức lớn, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vương tử Thắng Tiên là gì?" Đáp: "Đại vương, vương tử Thắng Tiên này hay giết hại sinh vật. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên giết hại. Vì sao? Đại vương nên biết, tội giết hại sẽ chuốc lấy quả báo chết yểu; khi chết sẽ sinh vào địa ngục, súc sinh (cõi loài vật) hoặc ngạ quỷ." Rồi nói kệ rằng:

 Sát sinh không quả lành, Chết yểu lắm bệnh tật;
 Đời sau sinh đường ác (các cõi xấu như địa ngục, quỷ đói, loài vật), Chịu đủ mọi nỗi khổ.
 Muốn lìa các khổ não, Đời sau cầu vui lớn;
 Hãy giữ gìn thân người, Như yêu mạng của mình.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vương tử Vô Úy này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vương tử Vô Úy là gì?" Đáp: "Đại vương, vương tử Vô Úy này nhân từ quá mức. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên nhân từ quá mức. Vì sao? Đại vương nên biết, nếu vua hoặc vương tử nhân từ quá mức, thì trong nước của vị vua, vương tử ấy sẽ có nhiều bọn giặc cướp và dân làm loạn, không thể ngăn giữ được, lại có nhiều kẻ thù gây họa." Rồi nói kệ rằng:

 Nếu vua và vương tử, Lòng từ bi quá mức;
 Giặc lớn, lắm dối gạt, Dân sợ, mạng vua nguy.
 Vua nên nghĩ lỗi này, Cân nhắc làm từ bi;
 Nghĩ đời người chịu khổ, Bỏ lòng thái quá kia.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vương tử Thiên Lực này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vương tử Thiên Lực là gì?" Đáp: "Đại vương, vương tử Thiên Lực này uống rượu quá độ. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên uống rượu quá độ. Vì sao? Đại vương nên biết, uống rượu quá độ thì quên hết mọi việc, cản trở việc tu đạo lớn, mất cả lợi ích thế gian lẫn lợi ích xuất thế gian." Rồi nói kệ rằng:

 Uống rượu nhiều buông lung, Đời này thường ngu muội;
 Quên mất hết mọi việc, Thường bị người trí chê.
 Đời sau mãi tối đần, Mất nhiều điều công đức;
 Vì thế người khôn ngoan, Lìa lỗi uống rượu đi.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vương tử Bà Tẩu Thiên này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, có uy lực lớn, lòng không nhút nhát, thường ưa bố thí, có uy đức lớn, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vương tử Bà Tẩu Thiên là gì?" Đáp: "Đại vương, vương tử Bà Tẩu Thiên này hiểu thấu mọi việc nhưng làm việc quá chậm. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên làm việc quá chậm. Vì sao? Đại vương nên biết, người làm việc quá chậm thì không kịp thời cơ, mất nhiều mối lợi, khiến các cuộc tranh chấp trở nên dai dẳng khó dứt. Vì thế, đại vương, người khôn ngoan khi làm việc gì thì không để lỡ thời cơ, không nên quá chậm." Rồi nói kệ rằng:

 Người làm việc quá chậm, Hỏng nhiều việc mình làm;
 Điều chưa được chẳng được, Điều đã được liền mất.
 Nên bỏ thói chậm chạp, Chuộng nhanh, kịp thời cơ;
 Lỡ thời chẳng được lợi, Vì thế mất nhiều thứ.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vương tử Đại Tiên này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, có uy lực lớn, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vương tử Đại Tiên là gì?" Đáp: "Đại vương, vương tử Đại Tiên này lòng tham quá mức, bị tâm điên đảo (cách nhìn sai lệch, trái ngược với sự thật) che lấp, thường cướp của người khác. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên tham quá mức. Vì sao? Đại vương nên biết, người tham quá mức thì không được chúng sinh nào gần gũi; bỏ thân mạng này liền sinh vào địa ngục." Rồi nói kệ rằng:

 Người tham chứa thật nhiều, Được rồi chẳng biết đủ;
 Tâm vô minh (si mê, không thấy rõ sự thật) điên đảo, Luôn nghĩ lấn hại người.
 Đời này lắm oán ghét, Bỏ thân rơi đường ác;
 Vì thế người có trí, Nên nhớ nghĩ biết đủ.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vương tử Đại Thiên này. Ông thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, có uy lực lớn, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vương tử Đại Thiên là gì?" Đáp: "Đại vương, vương tử Đại Thiên này nông nổi, ưa đùa cợt, buông lung quá mức. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên nông nổi buông lung quá mức. Vì sao? Đại vương nên biết, người buông lung quá mức sẽ bị ngăn trở pháp tu xa-ma-tha (phép tu "chỉ", làm tâm lắng dừng, an định vào một đối tượng) và tỳ-bà-xá-na (phép tu "quán", dùng trí tuệ quán sát để thấy rõ bản chất sự vật). Tội đùa cợt ấy là nhân dẫn vào đường ác." Rồi nói kệ rằng:

 Đùa cợt làm nhơ tâm, Tâm chẳng trụ tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn);
 Bị người trí quở trách, Làm lành chẳng giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc khổ đau).
 Muốn được lợi ích nhanh, Hãy lìa mọi buông lung;
 Đời này không yên ổn, Mất tiếng tốt, công đức.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, đó là vua Ba Tư Nặc của nước Kiều Tát La (một vương quốc lớn ở miền bắc Ấn Độ thời Đức Phật). Vua ấy thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, nhưng vẫn có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của vua Ba Tư Nặc là gì?" Đáp: "Đại vương, vua Ba Tư Nặc này ăn uống quá độ. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên ăn uống quá độ. Vì sao? Đại vương nên biết, người ăn uống quá độ thì thân khó xoay trở, lười nhác biếng trễ, đồ ăn khó tiêu, xa lìa lợi ích của các pháp lành ở cả đời này lẫn đời sau." Rồi nói kệ rằng:

 Người ăn uống quá độ, Thân nặng lắm biếng lười;
 Đời này và đời sau, Nơi thân mất lợi lớn.
 Ngủ mê, tự chịu khổ, Cũng làm phiền người khác;
 Mê muội khó tỉnh dậy, Nên đúng lúc, liệu lượng mà ăn.

 Vua hỏi: "Thưa đại sư, trong thế gian còn có chúng sinh nào khác thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt mà có lỗi lầm không?" Đáp: "Đại vương, có chúng sinh như thế, và họ cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, chúng sinh như thế nay là ai?" Đáp: "Đại vương, chúng sinh ấy chính là đại vương. Đại vương cũng rất thông minh, trí lớn, căn tính lanh lợi, khôn khéo sáng suốt, có uy lực lớn, lòng không nhút nhát, ưa thích bố thí, uy đức đầy đủ, nhưng cũng có lỗi lầm." Vua hỏi: "Thưa đại sư, lỗi lầm của tôi là gì?" Đáp: "Đại vương, tội của đại vương là quá đỗi hung bạo. Đại vương quá khắt khe, đại vương quá khinh suất, đại vương quá cứng rắn ngang ngạnh (?), đại vương quá hấp tấp. Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên quá hung dữ. Vì sao? Đại vương nên biết, nếu vua hoặc vương tử tính tình quá hung dữ, thì sẽ bị mọi người không dùng, không thương, không ưa, đến cả cha mẹ cũng không muốn gặp, huống chi những người khác như đại thần, vương tử, trưởng giả (người giàu có, có danh vọng trong xã hội), cư sĩ (người tại gia có của cải, địa vị). Vì thế, đại vương, người khôn ngoan không nên quá hung dữ. Đại vương nên biết, người khôn ngoan khi muốn làm việc gì thì nên thong thả cân nhắc, không nên quá hấp tấp." Rồi nói kệ rằng:

 Nếu vua làm việc ác, Tâm giận chẳng thấy việc;
 Động là chúng sinh sợ, Đến cha mẹ cũng sợ.
 Huống chi kẻ chẳng thân, Lại có lòng thương mến?
 Đại vương nên biết rằng, Người trí bỏ giận hờn.

 Bấy giờ vua Nghiêm Xí ngồi đối mặt, nghe đại sư Tát Già Ni Kiền Tử chê trách mình thì trong lòng không chịu nổi, nổi giận, căm tức, bực bội, chẳng còn chút vui vẻ, sinh lòng độc ác muốn hại, liền nói: "Tát Già Ni Kiền Tử! Sao nay ông dám ở giữa đại chúng nói lỗi xấu của ta, chê bai ta? Từ trước đến nay chưa ai dám nhìn thẳng vào mặt ta. Nay ông chê bai ta, tội đáng phải chết." Nói xong, vua giận dữ bảo các bề tôi: "Các ngươi hãy bắt tên sa-môn (người xuất gia tu hành) ngu si nói lời khó nghe này, giết chết hắn đi."

 Lúc ấy Tát Già Ni Kiền Tử kinh sợ, lông tóc dựng đứng, thưa với vua Nghiêm Xí: "Đại vương, ngài chớ vội vàng làm việc ác như vậy, không có lợi gì cho tôi. Tôi còn có lời hay, mong đại vương tạm thời ban cho tôi sự không sợ hãi (tức tha tội chết) để nghe tôi nói." Vua nói: "Sa-môn, ta cho ông được yên, điều gì muốn nói thì nói mau." Tát Già Ni Kiền Tử thưa: "Đại vương nên biết, tôi cũng có tội." Vua hỏi: "Sa-môn, tội của ông là gì?" Tát Già Ni Kiền Tử thưa: "Đại vương nên biết, tội lỗi của tôi là quá nói thật, không nói dối, nói đúng như sự việc. Bởi tôi đã nói lời đúng như thật trước mặt người đại ác như thế, trước mặt người đáng sợ, trước mặt người nóng nảy, trước mặt người không có lòng từ bi, trước mặt người làm việc hấp tấp, trước mặt người có hành vi xấu như vậy.

 Đại vương nên biết, người khôn ngoan không nên lúc nào, ở đâu cũng nói thật. Vì sao? Vì có khi không đem lại lợi ích. Đại vương nên biết, người khôn ngoan nên khéo xét người nào nên nói, người nào không nên nói; nên khéo biết lúc nào nên nói, lúc nào không nên nói; nên khéo biết chỗ nào nên nói, chỗ nào không nên nói; rồi sau mới nói. Vì sao? Đại vương nên biết, người nói thật thì người đời không thương, người đời không ưa, người trí không khen, kẻ ngu trong đời thì giận." Rồi nói kệ rằng:

 Người trí chẳng biết thời, Vội theo ý nói thật;
 Kẻ ấy bị trí chê, Huống chi người không trí.
 Người trí ở mọi nơi, Cũng chẳng thảy nói thật;
 Chuyện thật Kiều Thi Ca (tên một người tu hành trong truyện xưa Ấn Độ, vì nói thật không đúng lúc khiến người khác bị hại) (?), Nói thật rơi đường ác.

 Bấy giờ vua Nghiêm Xí nghe Tát Già Ni Kiền Tử tự nói lỗi của mình, liền tỉnh ngộ, lòng sinh vui mừng, thưa với Tát Già Ni Kiền Tử: "Thưa đại sư, đại sư không có lỗi, là do tôi quá hấp tấp. Nay được nghe lời thầy dạy, như trong tối được đèn, như người mù được mắt; tôi sẽ luôn ghi nhớ giữ gìn. Nay tôi xin sám hối (thành thật nhận lỗi và hứa không tái phạm), mong thầy đừng vì tôi mà bỏ việc nói thật." Rồi nói kệ rằng:

 Tôi thật ngu si tối, Chẳng biết lời thiện tri thức (người bạn lành, bậc thầy chỉ dẫn điều tốt);
 Vì thế sinh tâm ác, Thốt ra lời ác ấy.
 Nay trước bậc thánh nhân, Sám hối tội như thế;
 Mong thương xót chúng sinh, Khiến tội tôi tiêu trừ.

 Kinh Đại Tát Già Ni Kiền Tử Thọ Ký (thọ ký: lời Phật báo trước việc một người sẽ thành Phật trong tương lai), quyển thứ sáu.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video