# Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm – đời Đường – Thật-xoa-nan-đà
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa; "Đại Phương Quảng" nghĩa là giáo lý lớn lao, chân chính, rộng khắp; "Hoa Nghiêm" nghĩa là lấy muôn hạnh lành như muôn hoa để trang hoàng quả vị Phật)
Đời Đường, Thật-xoa-nan-đà dịch
Bản dịch mới đời Đại Chu (quốc hiệu do Võ Tắc Thiên đặt khi lên ngôi) — Bài tựa Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm
Thiên Sách Kim Luân Thánh Thần Hoàng Đế (tôn hiệu của nữ hoàng Võ Tắc Thiên) soạn
Từng nghe rằng: "Thuở ban đầu khi tạo hóa mới gây dựng trời đất, đạo trời còn chưa phân định; lúc rùa thần, rồng thần mới mang đồ hình hiện ra (tích Hà đồ, Lạc thư: rồng mang bức đồ nổi lên sông Hoàng Hà, rùa mang bức thư nổi lên sông Lạc, mở đầu văn hóa Trung Hoa), văn minh của con người mới bắt đầu tỏ rõ. Dù trải một vạn tám nghìn năm, các vua cùng cai trị cõi đời có bờ cõi; bảy mươi hai vị vua (các vua thời thượng cổ từng tế trời đất ở núi Thái Sơn), nào ai biết được nghĩa lý không bờ bến."
Bởi thế người đời mê muội không biết bốn nhẫn (bốn bậc an nhẫn, tức tâm an nhiên chấp nhận chân lý về sự không sinh không diệt của muôn vật), cứ luân hồi (xoay vòng sinh rồi chết, chết rồi sinh mãi không dứt) trong sáu nẻo (sáu cảnh giới tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục); nhà nhà bị năm cái (năm thứ che lấp tâm trí: tham muốn, giận dữ, mê mờ buồn ngủ, xao động hối hận, ngờ vực) trói buộc, chìm đắm dưới ba đường ác (địa ngục, quỷ đói, súc sinh).
Đến khi núi Linh Thứu (núi ở Ấn Độ, nơi Phật thường thuyết pháp) sừng sững ở phương Tây, cỗ xe voi (ví Phật pháp) rong ruổi sang phương Đông, thì đức Pháp vương có mặt trời trí tuệ (tức Phật, vua của giáo pháp) vượt khỏi tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân xác và vật chất) mà nhìn từ trên cao; bậc Điều Ngự (danh hiệu của Phật: bậc khéo điều phục, dạy dỗ chúng sinh) ở cõi Trung Thiên (Trung Ấn Độ) vượt qua thập địa (mười bậc tu chứng cao của Bồ-tát) mà ở ngôi tôn quý, bao trùm cả núi Thiết Vi (dãy núi sắt vây quanh một thế giới), kéo dài hay rút ngắn những kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát đều tự tại.
Về bản thể của Ngài thì không sinh không diệt; về hình tướng của Ngài thì không đi không đến. Bốn niệm xứ (bốn phép quán chiếu: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), bốn chính cần (bốn cách siêng năng chân chính: dứt ác đã sinh, ngừa ác chưa sinh, làm lành chưa sinh, nuôi lớn lành đã sinh) cùng ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy phép tu dẫn đến giác ngộ) là hạnh của Ngài; từ, bi, hỷ, xả — bốn pháp vô lượng (bốn tâm rộng lớn không lường: thương yêu ban niềm vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả bình đẳng không thiên vị) vận hành nơi tâm Ngài. Sức phương tiện (cách khéo léo tùy cơ để dẫn dắt người) khó nghĩ bàn, cơ duyên ứng đối tròn đủ lắm mối; hòa cùng hư không lớn làm số lượng, há phép tính đếm nào cùng tận được? Vào trong cõi nhỏ như hạt cải, không lời lẽ nào tả nổi; không thể nắm bắt mà gọi tên được, ấy chỉ có bậc Đại Giác (bậc giác ngộ lớn, tức Phật) mà thôi!
Trẫm từ những kiếp xa xưa đã gieo nhân lành, được đội ơn thọ ký (lời Phật báo trước về quả vị sẽ đạt được) của Phật. Kim Tiên (bậc tiên vàng, tức Phật) ban lời, bài kệ trong kinh Đại Vân hiện rõ trước; bình phong ngọc nơi ngai vua mở ra điềm lành, lời văn kinh Bảo Vũ đến sau. Thêm nữa, phúc dư do tổ tiên chứa điều thiện dồn về tấm thân nhỏ bé này, nhờ vậy được đất yên trời thuận, sông trong biển lặng. Điềm lành hiếm lạ ngày ngày kéo đến, tháng tháng được ghi chép; văn kinh linh diệu chép trên lá bối (lá cây dùng để chép kinh ở Ấn Độ) cũng theo mùa mà tới, quanh năm đầy đủ. Vượt biển băng sa mạc, lễ dâng báu vật đã đủ cả; bắc cầu qua nơi hiểm, đi thuyền qua chỗ sâu, lời lẽ của sứ giả các nước xa phải qua nhiều lần thông dịch cũng đã bày tỏ hết.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm là kho tàng bí mật của chư Phật, là biển tính (bản tính chân thật sâu rộng như biển) của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến). Người nhìn vào không biết được chỗ quy về; người múc lấy ít ai đo được bờ bến. Bậc hữu học (người tu còn đang học) và bậc vô học (người tu đã chứng quả, không còn phải học) đều dứt ý dòm ngó; hàng nhị thừa, tam thừa (các "cỗ xe" giáo pháp đưa người đến giải thoát: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) làm sao mong được nghe nhận. Nhất thiết chủng trí tối thắng (trí tuệ cao nhất của Phật, biết rõ mọi sự vật đến từng chi tiết) — dấu tích trang nghiêm ở đây đã lớn lao; Phổ Hiền, Văn Thù (hai vị Bồ-tát lớn, tượng trưng cho hạnh nguyện và trí tuệ) — nhân hạnh nguyện ở đây đã đầy đủ. Trong một câu bao gồm cả pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng trong vũ trụ) vô biên; trong một sợi lông đặt cả cõi nước mà không chật. Ở nước Ma-kiệt-đà (vương quốc ở Trung Ấn Độ, nơi Phật thành đạo) khởi đầu nhân duyên của pháp hội nhiệm mầu; tại điện Phổ Quang mở bày lý tịch diệt (lý Niết-bàn: phiền não dứt hết, tâm hoàn toàn vắng lặng).
Nghĩ đến nghĩa lý sâu xa ấy, bản dịch có từ đời Tấn; thời gian đã trải sáu triều đại, gần bốn trăm năm. Thế nhưng bộ kinh trọn vẹn mà mới chỉ được hơn ba vạn câu kệ (?), như chỉ hé được nửa viên ngọc, chưa thấy được toàn vẹn bảo vật. Trẫm nghe nói bản tiếng Phạn trước có ở nước Vu Điền (vương quốc ở Tây Vực, nay thuộc vùng Tân Cương), bèn sai sứ đi rước, gần đây mới đến nơi. Đã thấy trăm nghìn bài tụng nhiệm mầu, bèn mở ra mười vạn lời chính văn.
Vào năm Chứng Thánh thứ nhất, năm Ất Mùi, tháng Cô Tẩy (tháng ba âm lịch), ngày mồng một là ngày Mậu Thân, đến ngày mười bốn là ngày Tân Dậu, tại chùa Đại Biến Không, trẫm đích thân cầm bút xem xét sửa chữa, kính cẩn dịch kinh này. Bèn được điềm cam lộ (sương ngọt, điềm lành) tuôn chảy, đã báo mộng trước vào đêm Canh Thân; mưa lành thấm nhuần, sau lan đến ngày Nhâm Tuất. Thế là mở ra cửa thật tướng (bản thể chân thật của muôn vật), lại hợp với ân trạch một vị (giáo pháp của Phật chỉ cùng một vị là giải thoát). Đến năm Thánh Lịch thứ hai, năm Kỷ Hợi, tháng mười, ngày mồng một là Nhâm Ngọ, ngày mồng tám là Kỷ Sửu, việc chép kinh hoàn tất; thêm sóng cho biển tính, mở rộng bờ cõi pháp giới.
Giáo pháp đốn giáo Đại thừa (giáo pháp của "cỗ xe lớn" cứu độ khắp chúng sinh, chỉ thẳng đến giác ngộ tức thời) phủ khắp đến vô cùng; lời chân thật của kinh Phương Quảng truyền xa đến mọi loài có hiểu biết. Nào ngờ vào thời năm trăm năm sau (thời kỳ sau khi Phật nhập diệt, chính pháp dần suy), bỗng được vâng nhận lời từ miệng vàng của Phật; trong cõi Ta-bà (thế giới loài người đang sống, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu khổ đau), chợt mở được điều bí mật trong hộp ngọc. Điều mong mỏi là: kinh được xiển dương khắp các cõi nhiều như cát, truyền giảng khắp các cõi nhiều như bụi; cùng mặt trời mặt trăng treo mãi trên cao, trùm khắp mười phương mà lưu truyền mãi mãi. Một lần nhìn bài kệ quý, niềm vui tràn ngập tâm hồn; ba lần đọc lại tông chỉ sâu kín, niềm hân hoan đầy cả thân ý. Tuy rằng chân lý vốn không nói không chỉ ra được, lý hợp với cửa bất nhị (không hai, vượt khỏi mọi đối đãi phân biệt); nhưng phải nhờ lời để làm sáng tỏ lời, mới nói rõ được nghĩa của đại thiên thế giới (vũ trụ gồm vô số thế giới). Vì vậy trẫm bày tỏ bài viết vụng về này, đề làm lời tựa.
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ nhất
Tam tạng (danh hiệu vị tăng thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà người nước Vu Điền vâng chiếu dịch
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video