Phẩm thứ ba mươi sáu: Hạnh Phổ Hiền (Phổ Hiền là tên một vị Bồ-tát lớn, tượng trưng cho hạnh nguyện và việc làm rộng khắp; "hạnh" là việc tu tập, thực hành)
Lúc bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh; "ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) Phổ Hiền lại nói với đại chúng các vị Bồ-tát rằng:
"Này các Phật tử (con của Phật, tiếng gọi người tu theo Phật)! Những điều vừa trình bày ở trên chỉ là tùy theo căn khí (sức tiếp nhận, khả năng hiểu biết của mỗi người) thích hợp với chúng sinh (mọi loài có sự sống, có tâm thức) mà nói sơ lược một phần nhỏ cảnh giới của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật). Vì sao vậy? Vì chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, cũng là danh hiệu của Phật) ra đời là vì các chúng sinh: họ không có trí tuệ nên làm điều ác, chấp có "ngã" và "ngã sở" (cho rằng có một cái "tôi" thật và có những thứ "của tôi" thật), bám chặt vào thân mình, thấy biết điên đảo, nghi ngờ mê lầm, phân biệt theo tà kiến (cách nhìn sai lệch), luôn luôn gắn liền với các kết phược (những phiền não trói buộc tâm), trôi theo dòng sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, nối tiếp không dứt) mà xa rời con đường của Như Lai.
Này Phật tử! Ta không thấy có một điều nào là lỗi lầm lớn bằng việc các Bồ-tát khởi lòng giận ghét đối với Bồ-tát khác. Vì sao vậy? Này Phật tử! Vì nếu các Bồ-tát khởi lòng giận dữ đối với các Bồ-tát khác thì liền tạo thành trăm vạn cửa chướng ngại. Thế nào là trăm vạn chướng ngại? Đó là:
chướng ngại không thấy được Bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn); chướng ngại không được nghe chính pháp (giáo pháp chân chính của Phật); chướng ngại sinh vào thế giới không trong sạch; chướng ngại sinh vào các ác thú (các cõi tái sinh xấu khổ như địa ngục, quỷ đói, súc sinh); chướng ngại sinh vào các nạn xứ (những nơi chốn, hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp); chướng ngại mắc nhiều bệnh tật; chướng ngại hay bị chê bai phỉ báng; chướng ngại sinh vào các loài ngu đần; chướng ngại đánh mất chính niệm (sự nhớ biết đúng đắn, tỉnh giác); chướng ngại thiếu trí tuệ; chướng ngại nơi mắt; chướng ngại nơi tai; chướng ngại nơi mũi; chướng ngại nơi lưỡi; chướng ngại nơi thân; chướng ngại nơi ý;
chướng ngại gặp ác tri thức (thầy bạn xấu, dẫn dắt vào đường sai); chướng ngại có bè bạn xấu; chướng ngại ưa tập theo Tiểu thừa (lối tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình); chướng ngại ưa gần gũi kẻ phàm phu tầm thường; chướng ngại không tin tưởng, không mến chuộng những người có oai đức lớn; chướng ngại ưa ở chung với người xa rời chính kiến (cách nhìn đúng đắn); chướng ngại sinh vào nhà ngoại đạo (người theo các đạo giáo, học thuyết ngoài Phật pháp); chướng ngại ở trong cảnh giới của ma (những thế lực cản trở việc tu hành); chướng ngại lìa xa giáo pháp chân chính của Phật; chướng ngại không gặp bạn lành; chướng ngại thiện căn (gốc rễ điều lành, nền tảng phước đức) bị ngăn trở; chướng ngại làm tăng thêm điều bất thiện; chướng ngại phải ở chỗ thấp kém; chướng ngại sinh ở vùng biên địa (vùng xa xôi hẻo lánh, không có Phật pháp); chướng ngại sinh vào nhà người ác; chướng ngại sinh vào loài thần ác;
chướng ngại sinh vào loài rồng ác, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có khi hại người) ác, càn-thát-bà (loài thần nhạc ở cõi trời) ác, a-tu-la (loài thần hay hiếu chiến, ganh đua với chư thiên) ác, ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng, ăn rồng) ác, khẩn-na-la (loài thần ca hát, hình dạng giống người mà có sừng) ác, ma-hầu-la-già (loài thần mãng xà lớn) ác, la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) ác;
chướng ngại không ưa Phật pháp; chướng ngại tập theo những pháp của trẻ con ngu muội; chướng ngại ưa bám chấp Tiểu thừa; chướng ngại không ưa Đại thừa (lối tu cầu giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh); chướng ngại tính hay hoảng sợ; chướng ngại lòng thường lo buồn phiền muộn; chướng ngại tham luyến sinh tử; chướng ngại không chuyên tâm vào Phật pháp; chướng ngại không thích thấy nghe thần thông (năng lực siêu phàm) tự tại của Phật; chướng ngại không được các căn (các năng lực, phẩm chất tinh thần) của Bồ-tát; chướng ngại không thực hành hạnh trong sạch của Bồ-tát; chướng ngại thoái lui, rụt rè trước tâm sâu xa của Bồ-tát; chướng ngại không phát sinh được đại nguyện của Bồ-tát; chướng ngại không phát được tâm cầu nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật); chướng ngại lười biếng trong hạnh Bồ-tát;
chướng ngại không thể làm trong sạch các nghiệp (việc làm có tạo quả báo); chướng ngại không thể thu nhận phúc lớn; chướng ngại sức trí tuệ không sáng suốt sắc bén; chướng ngại cắt đứt trí tuệ rộng lớn; chướng ngại không giữ gìn các hạnh Bồ-tát; chướng ngại ưa phỉ báng lời của bậc có nhất thiết trí; chướng ngại xa lìa Bồ-đề của chư Phật; chướng ngại ưa ở trong cảnh giới các ma; chướng ngại không chuyên tu theo cảnh giới của Phật; chướng ngại không quyết chí phát thệ nguyện rộng lớn của Bồ-tát; chướng ngại không ưa ở chung với Bồ-tát; chướng ngại không cầu thiện căn của Bồ-tát; chướng ngại tính hay chấp kiến và nghi ngờ; chướng ngại lòng thường ngu tối;
vì không thể thực hành sự bố thí bình đẳng của Bồ-tát nên khởi chướng ngại không chịu buông xả; vì không thể giữ giới của Như Lai nên khởi chướng ngại phá giới; vì không thể vào cửa nhẫn nhục nên khởi chướng ngại ngu si, làm hại người, giận dữ; vì không thể thực hành sự tinh tấn (siêng năng không ngừng) lớn lao của Bồ-tát nên khởi chướng ngại do vết nhơ lười biếng; vì không thể đạt các tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất sâu xa) nên khởi chướng ngại tán loạn; vì không tu Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt thực tướng, đưa người qua bờ mê đến bờ giác) nên khởi chướng ngại trí tuệ xấu ác;
chướng ngại không khéo léo trong việc phân biệt xứ và phi xứ (điều hợp lẽ có thể xảy ra và điều không hợp lẽ không thể xảy ra); chướng ngại không có phương tiện (cách thức khéo léo thích hợp) trong việc cứu độ chúng sinh; chướng ngại không thể quán sát trí tuệ của Bồ-tát; chướng ngại không thể hiểu rõ pháp xuất ly (cách thoát ra khỏi sinh tử) của Bồ-tát;
vì không thành tựu mười loại mắt rộng lớn của Bồ-tát nên có chướng ngại mắt như người mù bẩm sinh; vì tai không nghe pháp không ngăn ngại nên có chướng ngại miệng như dê câm; vì không đủ tướng hảo (các nét tướng tốt đẹp trên thân) nên có chướng ngại mũi bị hư hoại; vì không phân biệt rõ được ngôn ngữ của chúng sinh nên thành chướng ngại nơi lưỡi; vì khinh rẻ chúng sinh nên thành chướng ngại nơi thân; vì tâm hay cuồng loạn nên thành chướng ngại nơi ý; vì không giữ ba loại luật nghi (ba loại giới luật: giới ngăn mọi điều ác, giới làm mọi điều lành, giới làm lợi ích chúng sinh) nên thành chướng ngại về nghiệp của thân; vì thường phạm bốn loại lỗi (nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt vô ích) nên thành chướng ngại về nghiệp của lời nói; vì hay sinh tham lam, giận dữ, tà kiến nên thành chướng ngại về nghiệp của ý;
chướng ngại cầu pháp với lòng gian trá như kẻ trộm; chướng ngại đoạn tuyệt cảnh giới Bồ-tát; chướng ngại lòng thoái lui rụt rè trước những pháp dũng mãnh của Bồ-tát; chướng ngại lòng lười nhác trên con đường xuất ly của Bồ-tát; chướng ngại lòng ngưng nghỉ trước cửa ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát; chướng ngại lòng yếu kém trong sức nhớ nghĩ của Bồ-tát; chướng ngại không thể giữ gìn giáo pháp của Như Lai; chướng ngại không thể gần gũi con đường ly sinh (con đường lìa bỏ thân phận phàm phu, bước vào hàng thánh) của Bồ-tát; chướng ngại không thể tu tập con đường không mất mát hư hoại của Bồ-tát; chướng ngại thuận theo chính vị của Nhị thừa (rơi vào quả vị của hai hàng Thanh văn và Duyên giác, chỉ lo giải thoát riêng mình rồi dừng lại); chướng ngại xa lìa chủng tính (dòng giống, phẩm chất bẩm sinh để thành Phật) của chư Phật và Bồ-tát trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).
"Này Phật tử! Nếu Bồ-tát khởi một niệm giận dữ đối với các Bồ-tát khác thì liền tạo thành trăm vạn cửa chướng ngại như thế. Vì sao vậy? Này Phật tử! Ta không thấy có một điều nào là lỗi ác lớn bằng việc các Bồ-tát khởi lòng giận ghét đối với các Bồ-tát khác. Vì thế, các Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau chóng làm tròn đầy các hạnh Bồ-tát thì nên siêng tu mười pháp. Thế nào là mười? Đó là: lòng không bỏ rơi bất cứ chúng sinh nào; đối với các Bồ-tát thì nghĩ như là Như Lai; mãi mãi không phỉ báng bất cứ Phật pháp nào; biết rằng các cõi nước không có cùng tận; tin tưởng và ưa thích sâu sắc hạnh Bồ-tát; không bỏ tâm Bồ-đề bình đẳng như hư không, rộng như pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng, mọi cảnh giới trong vũ trụ); quán sát Bồ-đề để đi vào sức mạnh của Như Lai; siêng năng tu tập tài biện luận không ngăn ngại; giáo hóa chúng sinh không mỏi mệt chán nản; ở trong mọi thế giới mà lòng không vướng mắc. Đó là mười.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát sau khi an trú vững vàng trong mười pháp này thì có thể đầy đủ mười loại thanh tịnh (trong sạch). Thế nào là mười? Đó là: thanh tịnh trong việc thông đạt pháp rất sâu xa; thanh tịnh trong việc gần gũi thiện tri thức (thầy bạn tốt dẫn dắt trên đường tu); thanh tịnh trong việc giữ gìn Phật pháp; thanh tịnh trong việc hiểu thấu cõi hư không; thanh tịnh trong việc đi sâu vào pháp giới; thanh tịnh trong việc quán sát tâm vô biên; thanh tịnh trong việc có chung thiện căn với tất cả Bồ-tát; thanh tịnh trong việc không vướng mắc vào các kiếp (những khoảng thời gian cực kỳ dài lâu); thanh tịnh trong việc quán sát ba đời; thanh tịnh trong việc tu hành tất cả Phật pháp. Đó là mười.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát sau khi an trú trong mười pháp này thì đầy đủ mười loại trí tuệ rộng lớn. Thế nào là mười? Đó là: trí biết sự vận hành tâm ý của tất cả chúng sinh; trí biết nghiệp và quả báo của tất cả chúng sinh; trí biết tất cả Phật pháp; trí biết ý nghĩa sâu kín của tất cả Phật pháp; trí biết tất cả các môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất); trí biết tài biện luận về tất cả văn tự; trí khéo léo biết ngôn ngữ, âm thanh, lời lẽ của tất cả chúng sinh; trí hiện thân khắp trong tất cả thế giới; trí hiện bóng hình khắp trong tất cả các hội chúng; trí đầy đủ nhất thiết trí ở mọi nơi thọ sinh. Đó là mười.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát sau khi an trú trong mười trí này thì được vào mười loại "phổ nhập" (sự thâm nhập lẫn nhau khắp cả). Thế nào là mười? Đó là: tất cả thế giới vào trong một lỗ chân lông, một lỗ chân lông vào trong tất cả thế giới; thân của tất cả chúng sinh vào trong một thân, một thân vào trong thân của tất cả chúng sinh; vô số kiếp không thể nói hết vào trong một niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của tâm), một niệm vào trong vô số kiếp không thể nói hết; tất cả Phật pháp vào trong một pháp, một pháp vào trong tất cả Phật pháp; vô số nơi không thể nói hết vào trong một nơi, một nơi vào trong vô số nơi không thể nói hết; vô số căn (giác quan, căn tính) không thể nói hết vào trong một căn, một căn vào trong vô số căn không thể nói hết; tất cả các căn vào trong cái không phải căn, cái không phải căn vào trong tất cả các căn; tất cả tưởng (ý niệm, hình dung trong tâm) vào trong một tưởng, một tưởng vào trong tất cả tưởng; tất cả tiếng nói vào trong một tiếng nói, một tiếng nói vào trong tất cả tiếng nói; tất cả ba đời vào trong một đời, một đời vào trong tất cả ba đời. Đó là mười.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát sau khi quán sát như vậy thì an trú trong mười loại tâm thù thắng vi diệu. Thế nào là mười? Đó là: an trú tâm thù thắng vi diệu về ngôn ngữ và phi ngôn ngữ của tất cả thế giới; an trú tâm thù thắng vi diệu không nương dựa vào tưởng niệm của tất cả chúng sinh; an trú tâm thù thắng vi diệu về cõi hư không rốt ráo; an trú tâm thù thắng vi diệu về pháp giới vô biên; an trú tâm thù thắng vi diệu về tất cả Phật pháp sâu kín; an trú tâm thù thắng vi diệu về pháp rất sâu xa không sai biệt; an trú tâm thù thắng vi diệu dứt trừ mọi nghi ngờ mê lầm; an trú tâm thù thắng vi diệu về sự bình đẳng không sai biệt của tất cả các đời; an trú tâm thù thắng vi diệu về sự bình đẳng của chư Phật ba đời; an trú tâm thù thắng vi diệu về sức mạnh vô lượng của tất cả chư Phật. Đó là mười.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát sau khi an trú trong mười loại tâm thù thắng vi diệu này thì được mười loại trí khéo léo về Phật pháp. Thế nào là mười? Đó là: trí khéo léo thấu hiểu Phật pháp rất sâu xa; trí khéo léo làm phát sinh Phật pháp rộng lớn; trí khéo léo tuyên nói nhiều loại Phật pháp; trí khéo léo chứng nhập Phật pháp bình đẳng; trí khéo léo hiểu rõ Phật pháp sai biệt; trí khéo léo tỏ ngộ Phật pháp không sai biệt; trí khéo léo đi sâu vào Phật pháp trang nghiêm; trí khéo léo vào Phật pháp bằng một phương tiện; trí khéo léo vào Phật pháp bằng vô lượng phương tiện; trí khéo léo biết Phật pháp vô biên không sai biệt; trí khéo léo bằng tâm mình, sức mình mà không thoái lui đối với tất cả Phật pháp. Đó là mười.
"Này Phật tử! Bồ-tát ma-ha-tát nghe pháp này rồi đều nên phát tâm cung kính tiếp nhận và giữ gìn. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ma-ha-tát nào giữ gìn pháp này thì chỉ bỏ ít công sức mà mau chóng đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối cao, chân chính và trọn vẹn của Phật), đều được đầy đủ tất cả Phật pháp, đều ngang bằng với pháp của chư Phật ba đời."
Lúc bấy giờ, do sức thần thông của Phật, và do lẽ tự nhiên của pháp là như vậy, ở mười phương, mỗi phương đều có số thế giới nhiều bằng số hạt bụi nhỏ trong mười "bất khả thuyết" (con số lớn đến mức không thể nói ra) trăm nghìn ức na-do-tha (đơn vị số cực lớn trong kinh Phật) cõi Phật, đều chấn động theo sáu cách. Trời mưa xuống những mây hoa, mây hương, mây hương bột, lọng bằng y phục, cờ tràng cờ phướn, ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, trong sáng) cùng mọi mây đồ trang nghiêm vượt hơn của các cõi trời; mưa mây các loại nhạc kỹ; mưa mây các vị Bồ-tát; mưa mây sắc tướng của Như Lai nhiều không thể nói hết; mưa mây lời khen ngợi "lành thay" dâng lên Như Lai nhiều không thể nói hết; mưa mây âm thanh của Như Lai tràn đầy khắp pháp giới; mưa mây trang nghiêm thế giới nhiều không thể nói hết; mưa mây làm tăng trưởng Bồ-đề nhiều không thể nói hết; mưa mây ánh sáng chiếu rọi nhiều không thể nói hết; mưa mây thần lực thuyết pháp nhiều không thể nói hết. Giống như ở thế giới này, trong cung điện Bồ-tát nơi đạo tràng Bồ-đề dưới cây Bồ-đề thuộc bốn châu thiên hạ (bốn châu lục lớn bao quanh núi Tu-di, tức một thế giới nhỏ), người ta thấy Như Lai thành tựu Đẳng Chính Giác (sự giác ngộ chân chính, bình đẳng, viên mãn) và diễn nói pháp này, thì trong tất cả các thế giới ở mười phương cũng đều như vậy.
Lúc bấy giờ, do sức thần thông của Phật, và do lẽ tự nhiên của pháp là như vậy, ở mười phương, mỗi phương vượt qua số thế giới nhiều bằng số hạt bụi nhỏ trong mười bất khả thuyết cõi Phật, từ bên ngoài đó có số Bồ-tát ma-ha-tát nhiều bằng số hạt bụi nhỏ trong mười cõi Phật đến cõi này, tràn đầy mười phương, và nói như sau: "Lành thay, lành thay! Này Phật tử! Ngài đã có thể nói pháp sâu xa này về thệ nguyện lớn nhất và sự thọ ký (lời Phật báo trước việc một người sẽ thành Phật) của chư Phật Như Lai. Này Phật tử! Tất cả chúng tôi đều cùng tên là Phổ Hiền, mỗi vị từ chỗ đức Như Lai Phổ Tràng Tự Tại ở thế giới Phổ Thắng mà đến cõi này; tất cả đều nhờ sức thần thông của Phật mà ở mọi nơi diễn nói pháp này. Như ở hội chúng này, những điều được nói như thế, ở mọi nơi đều bình đẳng, không thêm không bớt. Chúng tôi đều nương oai thần của Phật mà đến đạo tràng (nơi tu đạo, nơi Phật thuyết pháp) này để làm chứng cho ngài. Như ở đạo tràng này có chúng tôi, số Bồ-tát nhiều bằng số hạt bụi nhỏ trong mười cõi Phật, đến làm chứng, thì trong tất cả các thế giới ở mười phương cũng đều như vậy."
Lúc bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát Phổ Hiền, nhờ sức thần thông của Phật và sức thiện căn của chính mình, quán sát mười phương cho đến tận pháp giới; vì muốn chỉ bày hạnh Bồ-tát, muốn tuyên nói cảnh giới Bồ-đề của Như Lai, muốn nói về cảnh giới đại nguyện, muốn nói về số kiếp của tất cả thế giới, muốn làm sáng tỏ việc chư Phật tùy thời xuất hiện, muốn nói việc Như Lai tùy theo những chúng sinh có căn cơ đã chín muồi mà xuất hiện để họ được cúng dường, muốn làm sáng tỏ rằng việc Như Lai ra đời không uổng công, muốn làm sáng tỏ rằng thiện căn đã gieo trồng ắt sẽ được quả báo, muốn làm sáng tỏ việc các Bồ-tát có oai đức lớn vì tất cả chúng sinh mà hiện thân thuyết pháp khiến họ tỏ ngộ, nên nói kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:
"Các vị nên vui mừng, lìa bỏ các triền cái (những phiền não che lấp tâm như tham muốn, giận dữ, uể oải, xao động, nghi ngờ),
một lòng cung kính lắng nghe các hạnh nguyện của Bồ-tát.
Các Bồ-tát thời xưa, bậc sư tử trong loài người (tức Phật, bậc oai hùng không sợ hãi như sư tử) tối thắng,
những gì các ngài đã tu hành, ta sẽ lần lượt nói ra.
Cũng nói về số các kiếp, về thế giới cùng các nghiệp,
và về bậc tôn quý không ai sánh bằng đã ra đời ở nơi ấy.
Chư Phật quá khứ như thế, do đại nguyện mà ra đời,
đã làm thế nào để vì chúng sinh mà dứt trừ mọi khổ não?
Tất cả bậc sư tử trong hàng luận thuyết (chỉ Phật, bậc giảng pháp không ai bắt bẻ được), hạnh tu nối tiếp nhau đến viên mãn,
đạt được pháp bình đẳng của Phật, cảnh giới của nhất thiết trí.
Thấy ở các đời quá khứ, tất cả bậc sư tử trong loài người
phóng lưới ánh sáng lớn, chiếu khắp các cõi mười phương,
bèn suy nghĩ phát nguyện này: 'Ta sẽ làm ngọn đèn cho thế gian,
đầy đủ công đức của Phật, thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) và nhất thiết trí.
Tất cả các chúng sinh đều bị tham lam, giận dữ, ngu si thiêu đốt;
ta sẽ cứu thoát hết thảy, khiến họ dứt khổ đường ác.'
Phát thệ nguyện như thế, vững chắc không thoái lui,
tu đầy đủ hạnh Bồ-tát, đạt mười sức không ngăn ngại.
Đã thệ nguyện như thế rồi, tu hành không lùi bước rụt rè,
mọi việc làm đều không uổng, nên được gọi là sư tử trong hàng luận thuyết.
Trong một Hiền kiếp (tên kiếp hiện tại, có nghìn vị Phật hiền thánh ra đời), có nghìn vị Phật ra đời,
con mắt thấy khắp của các ngài, ta sẽ lần lượt nói ra.
Như trong một Hiền kiếp, vô lượng kiếp khác cũng vậy,
hạnh tu của chư Phật vị lai ấy, ta sẽ phân biệt nói ra.
Như một chủng loại cõi Phật (một tập hợp lớn gồm vô số cõi Phật), vô lượng cõi cũng vậy,
các hạnh của bậc Thập Lực (danh xưng của Phật) vị lai, nay ta sẽ nói ra.
Chư Phật lần lượt ra đời, tùy theo nguyện, tùy theo danh hiệu,
tùy theo sự thọ ký đã nhận, tùy theo tuổi thọ của mình,
tùy theo chính pháp đã tu, chuyên cầu đạo không ngăn ngại;
tùy theo chúng sinh được giáo hóa, chính pháp trụ lại ở đời;
tùy theo cõi Phật được làm trong sạch, tùy chúng sinh và pháp luân (bánh xe pháp, chỉ giáo pháp được Phật truyền bá như bánh xe lăn đi khắp nơi),
diễn nói đúng lúc hay chưa đúng lúc, lần lượt làm trong sạch quần sinh (mọi loài chúng sinh);
tùy theo nghiệp của các chúng sinh, việc làm và lòng tin hiểu của họ,
có bậc cao, vừa, thấp khác nhau, mà giáo hóa họ tu tập.
Đi vào trí tuệ như thế, tu hạnh tối thắng của trí ấy,
thường làm việc của Phổ Hiền, rộng độ các chúng sinh.
Nghiệp của thân không chướng ngại, nghiệp của lời nói đều trong sạch,
việc làm của ý cũng như vậy, ba đời đều đúng như thế.
Bồ-tát tu hành như vậy, đi đến cùng đạo Phổ Hiền,
làm phát sinh mặt trời trí tuệ trong sạch, chiếu khắp pháp giới.
Các kiếp ở đời vị lai, cõi nước không thể nói hết,
trong một niệm đều biết rõ, đối với chúng không phân biệt.
Người tu hành có thể đi vào địa vị tối thắng như thế,
pháp của các Bồ-tát này, ta sẽ nói một phần nhỏ.
Trí tuệ không bờ bến, thông đạt cảnh giới Phật,
tất cả đều khéo đi vào, hạnh tu không thoái lui.
Đầy đủ trí tuệ Phổ Hiền, làm tròn đầy nguyện Phổ Hiền,
đi vào trí tuệ không gì sánh bằng, ta sẽ nói hạnh ấy.
Trong một hạt bụi nhỏ, thấy được tất cả thế giới,
chúng sinh nếu nghe điều đó, tâm mê loạn phát cuồng.
Như trong một hạt bụi nhỏ, tất cả hạt bụi cũng vậy,
các thế giới đều vào trong đó, thật không thể nghĩ bàn như thế.
Trong mỗi mỗi hạt bụi có pháp của mười phương ba đời,
các cõi tái sinh và các cõi nước đều vô lượng, đều có thể phân biệt mà biết.
Trong mỗi mỗi hạt bụi có vô lượng loại cõi Phật,
các loại đều vô lượng, trong một hạt bụi không gì không biết.
Những gì có trong pháp giới, các hình tướng khác biệt muôn loại,
các cõi, các loài đều sai khác, đều có thể phân biệt mà biết.
Đi sâu vào trí tuệ vi tế, phân biệt các thế giới,
sự thành lập và hoại diệt trong mọi kiếp, đều có thể nói rõ ràng.
Biết các kiếp dài hay ngắn, ba đời chính là một niệm,
các hạnh giống nhau hay không giống, đều có thể phân biệt mà biết.
Đi sâu vào các thế giới, rộng lớn và không rộng lớn,
một thân ở vô lượng cõi, một cõi có vô lượng thân.
Những gì có trong mười phương, các thế giới khác loại,
những hình tướng rộng lớn vô lượng, tất cả đều có thể biết.
Trong tất cả ba đời, vô lượng các cõi nước,
đầy đủ trí tuệ rất sâu, đều rõ sự thành và hoại của chúng.
Các thế giới mười phương, có cõi đang thành, có cõi đang hoại,
nhiều không thể nói hết như thế, bậc hiền đức đều hiểu sâu xa.
Có những cõi nước, mặt đất được trang hoàng đủ loại;
các cõi tái sinh cũng vậy, đó là do nghiệp trong sạch.
Có những thế giới, nhơ nhớp lẫn lộn vô lượng loại;
đó là do chúng sinh chiêu cảm, tất cả đều đúng như việc họ làm.
Vô lượng vô biên cõi, biết rõ chính là một cõi,
đi vào các cõi như thế, số lượng không thể biết.
Tất cả các thế giới đều vào trong một cõi,
thế giới không vì thế mà thành một, cũng không hề lẫn lộn.
Thế giới có cõi ngửa cõi úp, có cõi cao, có cõi thấp,
đều là do tưởng của chúng sinh, đều có thể phân biệt mà biết.
Các thế giới rộng lớn, vô lượng không bờ bến,
biết muôn loại chính là một, biết một chính là muôn loại.
Các Phật tử Phổ Hiền có thể dùng trí tuệ Phổ Hiền
mà biết rõ số các cõi, con số ấy không bờ bến.
Biết sự biến hóa của các thế giới, sự biến hóa của cõi, sự biến hóa của chúng sinh,
sự biến hóa của pháp, sự biến hóa của chư Phật, tất cả đều thấu suốt đến cùng.
Tất cả các thế giới, cõi nhỏ nhiệm cũng như cõi rộng lớn,
muôn vẻ trang nghiêm khác nhau, đều do nghiệp mà khởi lên.
Vô lượng các Phật tử khéo học để đi vào pháp giới,
sức thần thông tự tại, trùm khắp mười phương.
Trải qua số kiếp nhiều bằng số chúng sinh để nói tên các thế giới ấy,
cũng không thể nói cho hết, chỉ trừ khi Phật chỉ bày.
Các thế giới và Như Lai có muôn loại danh hiệu,
trải qua vô lượng kiếp, nói cũng không hết được.
Huống chi trí tuệ tối thắng, pháp của chư Phật ba đời,
từ pháp giới sinh ra, tràn đầy địa vị Như Lai!
Niệm trong sạch không ngăn ngại, trí tuệ vô biên không ngăn ngại,
phân biệt nói về pháp giới, đạt đến bờ bên kia (bờ giác ngộ, giải thoát).
Các thế giới quá khứ, rộng lớn và nhỏ nhiệm,
được trang nghiêm nhờ tu tập, trong một niệm đều biết được.
Trong đó các bậc sư tử trong loài người tu muôn hạnh của Phật,
thành tựu Đẳng Chính Giác, thị hiện mọi sự tự tại.
Cũng vậy, ở đời vị lai, nối tiếp nhau vô lượng kiếp,
những bậc tôn quý trong loài người, Bồ-tát đều có thể biết.
Tất cả các hạnh nguyện, tất cả các cảnh giới,
siêng tu hành như thế, rồi ở trong đó thành Chính Giác.
Cũng biết hội chúng của các ngài, tuổi thọ và việc giáo hóa chúng sinh,
dùng các pháp môn này mà vì đại chúng chuyển pháp luân.
Bồ-tát biết như thế, an trú nơi địa vị hạnh Phổ Hiền,
trí tuệ đều sáng rõ, làm xuất sinh tất cả chư Phật.
Tất cả các cõi Phật thuộc về đời hiện tại,
đi sâu vào các cõi ấy, thông đạt cả pháp giới.
Trong các thế giới ấy, tất cả chư Phật hiện tại
tự tại đối với pháp, lời giảng nói không ngăn ngại.
Cũng biết hội chúng của các ngài, sức ứng hóa (hiện thân thích ứng để giáo hóa) nơi cõi tịnh độ (cõi nước trong sạch),
trải hết vô lượng ức kiếp, thường suy nghĩ việc ấy.
Bậc Điều Ngự (danh hiệu của Phật, bậc khéo điều phục, dẫn dắt chúng sinh) được thế gian tôn kính, có bao nhiêu sức oai thần,
kho trí tuệ vô tận, tất cả đều có thể biết.
Làm xuất sinh mắt không ngăn ngại, tai, mũi, thân không ngăn ngại,
lưỡi rộng dài (một tướng tốt của Phật, tượng trưng lời nói chân thật) không ngăn ngại, có thể làm đại chúng vui mừng.
Tâm không ngăn ngại tối thắng, rộng lớn, trong sạch khắp cả,
trí tuệ tràn đầy khắp nơi, biết hết pháp ba đời.
Khéo học tất cả sự biến hóa: biến hóa của cõi, biến hóa của chúng sinh,
biến hóa của thế gian, biến hóa để điều phục, rốt cùng biến hóa đến bờ bên kia.
Thế gian muôn loại khác biệt đều do tưởng mà tồn tại,
đi vào trí tuệ phương tiện của Phật thì đối với điều này đều hiểu rõ.
Hội chúng nhiều không thể nói hết, Bồ-tát vì từng hội mà hiện thân,
khiến tất cả đều thấy Như Lai, độ thoát vô biên chúng sinh.
Trí tuệ rất sâu của chư Phật như mặt trời mọc giữa thế gian,
trong tất cả các cõi nước, hiện khắp không ngừng nghỉ.
Thấu hiểu các thế gian chỉ là tên gọi giả đặt, không có thật,
chúng sinh và thế giới như giấc mộng, như bóng ánh sáng.
Đối với các pháp thế gian không sinh ra cái thấy phân biệt,
người khéo lìa phân biệt cũng không thấy có phân biệt.
Vô lượng vô số kiếp, hiểu ra chính là một niệm,
biết niệm cũng là không có niệm, thấy thế gian như vậy.
Vô lượng các cõi nước, trong một niệm đều vượt qua,
trải qua vô lượng kiếp mà không rời khỏi chỗ cũ.
Vô số kiếp không thể nói hết chính là khoảnh khắc ngắn ngủi,
đừng thấy có dài hay ngắn, rốt cùng là pháp sát-na (khoảnh khắc cực ngắn).
Tâm ở trong thế gian, thế gian ở trong tâm,
đối với điều này không khởi sai lầm sự phân biệt "hai" hay "không phải hai".
Chúng sinh, thế giới, các kiếp, chư Phật và Phật pháp,
tất cả đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, không thật), pháp giới đều bình đẳng.
Khắp các cõi mười phương, thị hiện vô lượng thân,
biết thân do nhân duyên (các điều kiện hợp lại) mà khởi, rốt cùng không vướng mắc.
Nương vào trí tuệ không hai, bậc sư tử trong loài người xuất hiện,
không vướng mắc vào pháp không hai, biết cả "không hai" lẫn "không phải hai".
Biết rõ các thế gian như ánh nắng dợn (ảo ảnh nước giữa trời nắng), như bóng ánh sáng,
như tiếng vang, cũng như giấc mộng, như trò huyễn, như sự biến hóa.
Thuận theo như thế mà đi vào nơi chư Phật đã đi,
thành tựu trí tuệ Phổ Hiền, chiếu khắp pháp giới sâu xa.
Sự nhiễm đắm vào chúng sinh và cõi nước, tất cả đều lìa bỏ,
mà khởi lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh), làm trong sạch khắp các thế gian.
Bồ-tát thường nhớ nghĩ đúng đắn pháp mầu của bậc sư tử trong hàng luận thuyết,
trong sạch như hư không, mà khởi phương tiện lớn lao.
Thấy đời thường mê muội điên đảo, phát tâm cứu độ tất cả,
việc làm đều trong sạch, trùm khắp các pháp giới.
Chư Phật và Bồ-tát, pháp của Phật và pháp của thế gian,
nếu thấy được chân thật của chúng thì tất cả không có sai khác.
Kho pháp thân (thân chân lý của Phật, không hình tướng, có mặt khắp nơi) của Như Lai đi vào khắp thế gian,
tuy ở trong thế gian mà không vướng mắc vào đời.
Ví như nước trong sạch, bóng hình hiện ra mà không đến không đi;
pháp thân trùm khắp thế gian, nên biết cũng như vậy.
Lìa nhiễm đắm như thế, thân và thế gian đều trong sạch,
lặng trong như hư không, tất cả đều không có sinh.
Biết thân không có cùng tận, không sinh cũng không diệt,
chẳng phải thường còn, chẳng phải vô thường, mà thị hiện trong các thế gian.
Dứt trừ các tà kiến, chỉ bày chính kiến,
bản tính của các pháp không đến không đi, không chấp vào "tôi" và "của tôi".
Ví như nhà ảo thuật khéo léo, hiện ra đủ mọi việc,
khi đến không từ đâu đến, khi đi cũng không đi về đâu.
Bản chất của trò huyễn chẳng phải có hạn lượng, cũng chẳng phải vô lượng,
ở giữa đại chúng kia, hiện ra cả có hạn lượng lẫn vô lượng.
Dùng tâm định tĩnh vắng lặng này tu tập các thiện căn,
làm xuất sinh tất cả chư Phật, chẳng phải có hạn lượng, chẳng phải vô lượng.
Có hạn lượng và vô lượng, tất cả đều là vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, không thật),
thấu hiểu tất cả các cõi, không vướng mắc vào có hạn lượng hay vô lượng.
Pháp rất sâu của chư Phật rộng lớn, sâu xa, vắng lặng tịch diệt,
trí tuệ vô lượng rất sâu biết rõ các cõi rất sâu xa.
Bồ-tát lìa mê muội điên đảo, tâm trong sạch thường nối tiếp,
khéo dùng sức thần thông, độ vô lượng chúng sinh.
Người chưa yên thì làm cho yên, người đã yên thì chỉ cho đạo tràng,
như thế trùm khắp pháp giới mà tâm không vướng mắc.
Không dừng ở thực tế (chân lý tối hậu, bản chất rốt ráo của mọi sự), không vào niết-bàn (sự tịch diệt, dứt hẳn khổ đau và sinh tử),
như thế trùm khắp thế gian, khai ngộ cho các quần sinh.
Số các pháp, số các chúng sinh, biết rõ mà không vướng mắc,
mưa pháp khắp nơi, thấm nhuần các thế gian.
Khắp ở các thế giới, niệm niệm thành Chính Giác,
mà vẫn tu hạnh Bồ-tát, chưa từng thoái lui.
Muôn loại thân ở thế gian, tất cả đều biết rõ;
biết pháp về thân như thế thì đạt được thân của chư Phật.
Biết khắp các chúng sinh, các kiếp và các cõi,
mười phương không bờ bến, biển trí tuệ không chỗ nào không vào.
Thân chúng sinh vô lượng, vì mỗi mỗi chúng sinh mà hiện thân;
thân Phật không có bờ bến, người trí đều quán thấy.
Những gì biết được trong một niệm, xuất hiện các đức Như Lai,
trải qua vô lượng kiếp, khen ngợi không thể hết.
Chư Phật có thể hiện thân, nhập niết-bàn ở khắp nơi,
trong một niệm có vô lượng xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi hỏa táng của Phật hay bậc thánh), mỗi phần đều sai khác.
Như thế ở đời vị lai, những người cầu quả Phật,
vô lượng tâm Bồ-đề của họ, trí tuệ quyết định đều biết hết.
Như thế trong ba đời, tất cả các đức Như Lai,
tất cả đều có thể biết, gọi là an trú hạnh Phổ Hiền.
Phân biệt mà biết như thế vô lượng các địa vị tu hành,
đi vào nơi trí tuệ, bánh xe ấy không thoái lui.
Trí tuệ vi diệu rộng lớn đi sâu vào cảnh giới Như Lai,
đã vào rồi không thoái lui, gọi là trí tuệ Phổ Hiền.
Tất cả bậc tôn quý tối thắng đi vào khắp cảnh giới Phật,
tu hành không thoái lui, đạt Bồ-đề vô thượng (giác ngộ cao nhất, không gì hơn).
Vô lượng vô biên tâm, mỗi tâm có nghiệp sai khác,
đều do tưởng tích tụ lại, bình đẳng mà đều biết rõ.
Tâm nhiễm ô và tâm không nhiễm ô, tâm hữu học (của người còn đang tu học) và tâm vô học (của bậc đã tu xong, không còn gì phải học),
vô số tâm không thể nói hết, trong từng niệm đều biết.
Biết rõ chẳng phải một chẳng phải hai, chẳng nhiễm cũng chẳng sạch,
cũng không lẫn lộn, đều từ tưởng của chính mình khởi lên.
Như thế đều thấy rõ tất cả các chúng sinh,
tâm tưởng mỗi người không giống nhau, khởi lên muôn loại thế gian.
Dùng phương tiện như thế, tu các hạnh tối thắng,
từ Phật pháp mà hóa sinh, được gọi là Phổ Hiền.
Chúng sinh đều khởi lên một cách sai lầm những tưởng về các cõi lành và cõi dữ,
do đó có khi sinh lên cõi trời, có khi lại rơi vào địa ngục.
Bồ-tát quán sát thế gian do nghiệp vọng tưởng mà khởi lên,
vì vọng tưởng không bờ bến nên thế gian cũng vô lượng.
Tất cả các cõi nước đều do lưới tưởng hiện ra,
nhờ phương tiện lưới huyễn, trong một niệm đều có thể vào.
Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, căn ý cũng như vậy,
tưởng của thế gian sai khác, bình đẳng đều có thể vào.
Mỗi mỗi cảnh giới của mắt, vô lượng mắt đều vào trong đó,
muôn loại tính chất sai khác, vô lượng không thể nói hết.
Những gì được thấy không sai khác, cũng không lẫn lộn,
mỗi người tùy theo nghiệp của mình mà thọ hưởng quả báo.
Sức Phổ Hiền vô lượng, biết hết tất cả những điều ấy,
tất cả cảnh giới của mắt, trí tuệ lớn đều có thể vào.
Các thế gian như thế đều có thể phân biệt mà biết,
mà vẫn tu tất cả các hạnh, cũng không thoái lui.
Phật nói, chúng sinh nói, và cõi nước nói,
ba đời nói như thế, muôn loại đều biết rõ.
Trong quá khứ có vị lai, trong vị lai có hiện tại,
ba đời thấy lẫn nhau, mỗi mỗi đều sáng rõ.
Vô lượng loại như thế, khai ngộ các thế gian,
phương tiện của nhất thiết trí, bờ bến không thể tìm được."
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ bốn mươi chín
Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, quyển thứ năm mươi
Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà người nước Vu Điền (một nước xưa ở vùng Tây Vực) vâng chiếu vua mà dịch
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video