Thiên 1 — Kinh Phật nói lời can vua (toàn văn)

# Kinh Phật nói về việc khuyên răn nhà vua

 Kinh Phật nói về việc khuyên răn nhà vua, một quyển

 Các kinh dịch lại, nằm ngoài năm bộ lớn của Đại thừa (Đại thừa: "cỗ xe lớn", dòng Phật giáo chủ trương tu để cứu độ mọi chúng sinh; năm bộ lớn: năm bộ kinh chính của Đại thừa là Bát-nhã, Bảo tích, Đại tập, Hoa nghiêm và Niết-bàn)

 Kinh Phật nói về việc khuyên răn nhà vua, một quyển

 Đời Lưu Tống, cư sĩ (người theo đạo Phật nhưng tu tại gia, không xuất gia) Thư Cừ Kinh Thanh dịch

 Kinh Phật nói về việc khuyên răn nhà vua

 Tôi nghe như vầy (lời mở đầu quen thuộc của các kinh Phật, do người chép kinh thuật lại điều chính mình được nghe Phật nói). Một thời, Phật ở nước Xá-vệ, trong vườn Kỳ thụ Cấp Cô Độc (khu vườn có cây của thái tử Kỳ-đà, do trưởng giả Cấp Cô Độc mua dâng cho Phật và các vị tăng ở). Bấy giờ có một vị quốc vương tên là Bất Ly Tiên Ni đi tuần xem trong cõi nước, dọc đường ghé qua chỗ Phật. Người vua đầy bụi đất. Vua cởi gươm, bỏ lọng, rồi lạy Phật. Đức Thiên Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc tôn quý nhất giữa trời và người) nói: "Mời ngồi." Vua liền ngồi. Phật hỏi vua: "Nhà vua từ đâu đến mà người đầy bụi đất?" Vua lui ra ngồi, cúi đầu thưa: "Vâng. Vừa rồi tôi đi xem xét trong cõi nước, chỗ có tai họa, điềm lạ."

 Phật bảo vua: "Nhà vua trị nước phải theo chánh pháp (lẽ phải đúng đắn), không để sai lệch mực thước. Hãy luôn đem lòng thương yêu mà nuôi dưỡng dân. Sở dĩ được nắm quyền cai trị, làm quốc vương, đều là nhờ những đời trước đã làm việc lành. Cai quản việc dân thì không được thiên lệch, làm oan. Nếu vua cai trị không công bằng thì các bậc đại thần, các quan, xuống đến dân thường đều có lời oán trách, khắp trong nước đều căm giận. Khi chết, hồn thần sẽ phải vào địa ngục Thái Sơn (theo quan niệm xưa, núi Thái Sơn là nơi hồn người chết về chịu xét xử; ở đây chỉ địa ngục, chốn tội nhân chịu hình phạt sau khi chết), sau dù có hối hận cũng không còn kịp nữa. Nếu nhà vua trị nước công bằng, ngay thẳng, luôn có chừng mực, thì bề tôi và dân chúng khen ngợi đức độ, khắp bốn biển đều quy phục. Trời, rồng, quỷ thần (các loài thần linh và chúng sinh có thần lực) đều nghe biết điều lành của vua. Khi chết vua được lên cõi trời, về sau cũng không phải hối hận.

 Nhà vua chớ ham dâm dục, chơi bời buông thả mà tự làm hư hỏng mình. Chớ vì nóng giận mà tàn hại người. Hãy nghe lời can ngăn của bề tôi trung thành, cứng cỏi, ngay thẳng. Khi nói với người khác, hãy luôn rộng lượng, điềm tĩnh, đừng gay gắt nóng nảy. Nên dùng bốn điều để đối đãi với dân trong nước. Bốn điều đó là gì? Đúng lúc thì phát lương thực cho dân; nói năng với lòng hòa nhã; của báu mình có thì chia cùng dân; thăm nom người già, người bệnh và những người góa vợ, góa chồng, không nơi nương tựa. Nhà vua làm được như vậy thì trong nước hòa bình, vua được phúc, hết đời được lên cõi trời, điều mong ước tự nhiên thành tựu.

 Nhà vua không thể mãi mãi được tự do theo ý mình, được người người kính sợ mà lấy đó làm vui. Voi quý, ngựa tốt, xe báu, bề tôi hiền, các quan trăm chức dẫn đường hầu hạ trước sau; của báu cất trong cung, trăm thứ trong kho lẫm, tất cả rồi đều hư nát, không có gì còn mãi. Tuổi trẻ rồi sẽ già, khỏe mạnh rồi sẽ bệnh, mọi loài có máu thịt đều phải đi đến cái chết. Của báu, vợ con, nhà cửa, người trong kẻ ngoài không thể giữ được mãi. Như người nằm mộng thấy cung điện, nhà cửa, vườn đẹp, cây cối, hoa quả, ao nước, suối chảy, dạo chơi trong đó vui sướng vô cùng; tỉnh dậy thì bỗng nhiên chẳng biết những thứ ấy đâu mất. Nhìn mọi thứ trên đời, tất cả đều như giấc mộng của người.

 Nhà vua chẳng thấy cây có hoa có quả đó sao? Hoa quả không thể ở mãi trên cây; lá xanh rồi cũng có lúc héo rụng. Mũ vua, khăn đội đầu, áo lễ thêu hoa văn, y phục quý giá không thể đẹp mãi. Dòng nước chảy không thể đầy mãi. Đốt lửa nơi đồng trống, lửa cháy rực rỡ nhưng chẳng bao lâu thì tắt. Gió dữ, mưa mau, sấm chớp, sét đánh, chỉ trong chốc lát đã bỗng nhiên không còn thấy nữa. Khi mặt trời sắp mọc thì các vì sao mất ánh sáng; mặt trời rực rỡ chiếu khắp thiên hạ, chẳng bao lâu cũng tối. Lẽ vô thường (không có gì tồn tại mãi, mọi thứ đều biến đổi rồi tan hoại) của thế gian cũng như vậy.

 Ví như bốn phía có núi đá lớn, trên dưới cũng có, cả sáu núi cùng lúc ép lại khép vào nhau; người và vật, mọi loài có máu thịt ở giữa, không kể sang hay hèn, đều bị nghiền nát. Con người có bốn việc không thể ngăn được: già đến thì thân khô héo; bệnh đến thì lòng khổ não; thân chết thì thần thức (phần tâm thức, linh hồn) rời đi; của báu có được đều phải bỏ lại, không giữ được. Bốn điều này một khi đã đến thì không thể tránh, không có chỗ trốn. Không thể dùng lời nói mà giữ lại, không thể xin xỏ, tạ lỗi; không thể hứa cho của cải hay cầu xin thương xót mà thoát được. Lúc ấy, voi quý, ngựa tốt, của báu, tráng sĩ, bề tôi, các quan hộ tống trước sau, ai có thể đẩy lùi những điều ấy cho nhà vua?

 Nhà vua chẳng thấy sư tử là con mạnh nhất trong loài thú đó sao? Từ xa thấy bầy nai, muốn bắt, nó liền xông tới vồ chộp, xé ăn thịt; nỗi đau như thế sao nói hết được! Mạng người cũng như lúc sư tử bắt bầy nai. Khi mạng người sắp hết, thân thể không yên, khí huyết hao mòn, sắc mặt biến đổi. Ngày chết gần kề, năm tạng (tim, gan, lá lách, phổi, thận theo cách gọi của y học cổ) không còn vận hành bình thường, không muốn ăn uống. Dù có thần chú, thầy thuốc giỏi, thuốc hay cũng không chữa khỏi được. Miệng nói lảm nhảm, đòi thứ gì thì người nhà đều chiều theo. Thân thể đau nhức như bị tra khảo. Tay chân quờ quạng, các khớp xương như muốn rời ra. Miệng khô, hơi thở kiệt, gầy gò, khốn đốn, yếu ớt. Không tự ngồi dậy được, ngồi hay nằm đều phải nhờ người. Nếu có thuốc tốt, cháo, đồ ăn ngon, người ta đút cho ngậm, thì lại càng khổ sở, gân mạch như muốn đứt. Chỉ có hơi thở ra, không còn hít vào được. Môi khô, cháy sém. Chánh khí (sinh lực lành mạnh của cơ thể) cạn hết, tà khí (khí độc hại gây bệnh) chiếm chỗ. Lưỡi co rút lại, mặt mày không còn chút sắc. Tai mũi bít lấp, không nghe được tiếng, không ngửi được mùi. Tay chân co quắp, gân căng cứng, miệng cứng lại, muốn nói mà không được. Tay có lúc chộp vào khoảng không, quờ tìm hai bên. Mồ hôi lạnh và nước mắt chảy ra không ngớt. Tâm ý bị cơn đau trói buộc, ý thức dần tiêu tan, không còn biết gì nữa. Hơi ấm mất đi, thân lạnh dần, hồn thần đã ra đi rồi. Của báu, cha mẹ, anh em, vợ con, người quen biết trong ngoài, tôi tớ, tất cả đều phải bỏ lại. Chỉ có những việc mình đã làm đi theo (?), một mình ra đi, chẳng biết đến nơi nào. Thế gian tuy vui nhưng không ở lâu được. Lúc ấy nhà vua sẽ nương cậy vào đâu?

 Chỉ có hiếu thuận, thương yêu nuôi dưỡng cha mẹ; cúng dường, phụng sự các vị sa-môn (người xuất gia tu hành theo đạo Phật) có đức hạnh cao, trong sạch; thấy người già thì phải tôn kính; của báu có được thì cùng vui hưởng với dân; hãy đem lòng thương mà ban ơn cho dân; chớ nghe lời gièm pha mà tàn hại mạng dân. Phép làm vua là phải truyền bá đạo của bậc thánh, dạy dân làm điều lành. Chỉ giữ một lòng chuyên nhất, trong lòng luôn nhớ đến Tam tôn (ba ngôi tôn quý của đạo Phật: Phật; Pháp, tức lời Phật dạy; và Tăng, tức đoàn thể những người xuất gia tu hành). Bậc làm vua như thế thì các bậc thánh khen ngợi, trời, rồng, quỷ thần che chở cho nước ấy; lúc sống có tiếng thơm, khi chết được lên cõi trời. Thân chết, thần thức ra đi, sẽ nương cậy vào đâu? Chỉ nương vào điều lành mà thôi. Lửa cháy rừng rực thì nhờ nước dập tắt. Người đói khát chỉ nhờ nước uống và lúa gạo. Người già nhờ ghế tựa, gậy chống. Người mù nhờ người sáng mắt. Chỗ tối tăm nhờ đèn đuốc. Bệnh nặng nguy kịch nhờ thầy giỏi, thuốc hay. Thuyền đi giữa biển lớn, sóng gió dữ dội, nhờ mái chèo, tay lái. Đường có trộm cướp nhờ chỗ ẩn nấp. Thân chết thần đi chỉ nhờ vào việc tu làm điều lành. Như khi gặp những nạn kia, mỗi nạn đều nhờ vào thứ thích hợp với nó để tự cứu mình thoát ra, mà cả dòng họ được yên ổn.

 Nhà vua chớ lấy việc ăn uống món ngon tột bậc làm vui. Được dạo chơi, sống thảnh thơi tự do không thể có mãi; no đủ rồi cũng tiêu tan, không giữ mãi được. Hương thơm thoa lên người, mùi ngát xông mũi; ngọc châu, chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo làm trang sức) lấp lánh chói mắt; hoa đẹp dưới nước trên cạn dùng để trang điểm; chỉ vàng dệt thành áo quý; áo lông tơ trắng, áo thêu hoa văn, áo nhiều màu, áo đẹp tuyệt hảo (?), áo vải bông mịn, áo dệt mịn, áo gấm, áo lụa — tất cả đều vô thường, không giữ lâu được. Cung quán, đài cao, lầu cửa lộng lẫy, cung điện nhà cửa; giường sập làm bằng vàng, bạc và bảy thứ báu (thất bảo: bảy loại báu vật quý nhất theo kinh Phật, như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ, mã não); thảm lông, nệm lông, chăn đệm mềm mịn để lót thân; màn trướng dệt bằng bảy báu, thêu hoa văn, bằng lụa là; cột kèo, cửa điện chạm trổ hoa văn; đốt đủ thứ hương, dạo chơi trong đó — những thứ ấy đều vô thường, không giữ lâu được. Đàn cầm, đàn sắt, đàn tranh, ống sáo, muôn tiếng nhạc hòa cùng; ca múa, đào kép, tiếng nhạc đầy tai, vui sướng khôn tả — những thứ đó cũng vô thường, như ảo ảnh, như giấc mộng, không giữ lâu được. Voi, ngựa, xe báu là cảnh tượng chói lòa mắt. Mỗi lần vua ra ngoài thì đánh chuông nổi trống, người cưỡi ngựa dẫn đường trước sau. Vua ngồi xe có lọng kết lông chim, người hầu cầm cờ phướn; chổi phất trần làm bằng lông chim trả, lông chim bảo, cán chạm trổ hoa văn, dùng để phủi bụi. Đường sá được sửa sang, đắp lấp, lan can sơn vẽ màu đỏ. Dân chúng đứng xem, không ai không kính sợ. Hoa đẹp, hương quý đều đem ra đón vua, chúc vua sống lâu muôn tuổi — điều đó cũng khó mà giữ được.

 Nhà vua có thấy lúc người ta sắp chết không? Người nhà trong ngoài tụ họp bên cạnh, đấm ngực kêu trời, ai cũng nói: "Biết làm sao đây!" Nấc nghẹn, nước mắt tuôn rơi: "Ôi đau đớn thay! Hồn thiêng một mình ra đi, sao nỡ bỏ ta mà đi thế này!" Người nghe không ai không đau lòng, người thấy không ai không cùng thương xót. Rồi chở xác ra khỏi thành, vứt nơi đồng hoang; chim bay thú chạy cào xé (?) mà ăn; trong thân có giòi bọ lại ăn thịt; nắng thiêu gió thổi, xương đều khô hết. Các vị vua đời trước tôn quý, vinh hiển, giàu sang, rầm rộ đông đúc cũng như đại vương; ngày nay bỗng nhiên không còn thấy nữa. Đó đều là bằng chứng rõ ràng của lẽ vô thường. Xưa nay vẫn luôn như vậy, huống gì ngày nay. Nhà vua hãy suy nghĩ cho kỹ, chớ nghĩ đến dâm dục, chơi bời buông thả; chớ nghe lời xiểm nịnh mà vu cho người vào tội. Hãy nghe lời can gián trung thực, trị nước có chừng mực. Hãy sợ nỗi đau bị trừng trị tàn khốc nơi địa ngục. Mọi loài có máu thịt đều ham sống, không nên giết chúng."

 Phật nói kinh xong, lòng vua liền tỏ ngộ, xin làm đệ tử, liền thọ năm giới (năm điều răn mà người theo đạo Phật tu tại gia nguyện giữ: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu). Vua cúi đầu, mặt sát đất, lạy Phật.

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video