Thiên 122 — Hội 1 · Phẩm 29 Nhiếp thọ · phần 4

 Phần đầu, phẩm Nhiếp Thọ (thâu nhận, gìn giữ và che chở) thứ hai mươi chín, đoạn thứ tư.

 Này Kiều-thi-ca (tên khác của Đế Thích, vua cõi trời Ba Mươi Ba)! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát; Bồ-tát là người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) ấy tự mình tu pháp vô vong thất (pháp không quên mất: trí nhớ luôn rõ ràng, không bao giờ quên điều cần nhớ, cần làm). Vị ấy dạy người khác tu pháp vô vong thất, khen ngợi và giảng nói về pháp vô vong thất, và vui mừng khen ngợi những người tu pháp vô vong thất. Vị ấy tự mình tu hằng trụ xả tính (tâm luôn an trú trong sự buông xả, bình thản, không thiên lệch), dạy người khác tu hằng trụ xả tính, khen ngợi và giảng nói về pháp hằng trụ xả tính, và vui mừng khen ngợi những người tu hằng trụ xả tính.

 Này Kiều-thi-ca! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tự mình tu tất cả các đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì: năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất), dạy người khác tu tất cả các đà-la-ni môn, khen ngợi và giảng nói về pháp đà-la-ni môn, và vui mừng khen ngợi những người tu tất cả các đà-la-ni môn. Vị ấy tự mình tu tất cả các tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định: những trạng thái tâm chuyên chú vững vàng vào một đối tượng), dạy người khác tu tất cả các tam-ma-địa môn, khen ngợi và giảng nói về pháp tam-ma-địa môn, và vui mừng khen ngợi những người tu tất cả các tam-ma-địa môn.

 Này Kiều-thi-ca! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tự mình tu nhất thiết trí (trí biết rõ tướng chung của mọi pháp, tức thấy mọi pháp đều không có thực thể cố định; đây là trí của hàng Thanh văn và Độc giác), dạy người khác tu nhất thiết trí, khen ngợi và giảng nói về pháp nhất thiết trí, và vui mừng khen ngợi những người tu nhất thiết trí. Vị ấy tự mình tu đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh; đây là trí của Bồ-tát), dạy người khác tu đạo tướng trí, khen ngợi và giảng nói về pháp đạo tướng trí, và vui mừng khen ngợi những người tu đạo tướng trí. Vị ấy tự mình tu nhất thiết tướng trí (trí biết rõ trọn vẹn cả tướng chung lẫn tướng riêng của mọi pháp; đây là trí của Phật), dạy người khác tu nhất thiết tướng trí, khen ngợi và giảng nói về pháp nhất thiết tướng trí, và vui mừng khen ngợi những người tu nhất thiết tướng trí.

 Này Kiều-thi-ca! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ), thì:

 Hạnh bố thí ba-la-mật-đa (đem của cải, giáo pháp và sự che chở mà cho người khác) mà vị ấy thực hành, vị ấy lấy vô sở đắc (không chấp rằng có điều gì để đạt được, để nắm giữ) làm phương tiện (cách thức tu tập), cùng với tất cả hữu tình (chúng sinh có tình cảm và nhận thức) hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích) về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).

 Hạnh tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch) mà vị ấy giữ gìn, vị ấy lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng với tất cả hữu tình hồi hướng về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Hạnh an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nhịn, chịu đựng mà lòng vẫn yên) mà vị ấy tu, vị ấy lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng với tất cả hữu tình hồi hướng về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Hạnh tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng nỗ lực không lười biếng) mà vị ấy khởi lên, vị ấy lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng với tất cả hữu tình hồi hướng về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Hạnh tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, giữ tâm lắng yên và chuyên chú) mà vị ấy đi vào, vị ấy lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng với tất cả hữu tình hồi hướng về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Hạnh bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi pháp) mà vị ấy học, vị ấy lấy vô sở đắc làm phương tiện, cùng với tất cả hữu tình hồi hướng về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

 Này Kiều-thi-ca! Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành sáu ba-la-mật-đa, thường nghĩ thế này: "Nếu ta không thực hành bố thí ba-la-mật-đa, ta sẽ sinh vào nhà nghèo hèn, đến chút thế lực còn không có, thì lấy gì để thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành của họ chín muồi) và nghiêm tịnh cõi Phật (trang hoàng, làm thanh tịnh cõi nước nơi mình sẽ thành Phật), huống chi là đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật, biết hết thảy mọi điều).

 Nếu ta không giữ tịnh giới ba-la-mật-đa, ta sẽ sinh vào các ác thú (các đường xấu ác như địa ngục, quỷ đói, súc sinh), đến thân người thấp hèn còn không có được, thì lấy gì để thành thục hữu tình và nghiêm tịnh cõi Phật, huống chi là đạt được nhất thiết trí trí.

 Nếu ta không tu an nhẫn ba-la-mật-đa, ta sẽ bị khuyết tật các căn (các giác quan và bộ phận thân thể), dung mạo xấu xí, không có đủ sắc thân (thân thể vật chất) trọn vẹn của Bồ-tát. Nếu có được sắc thân trọn vẹn của Bồ-tát, thì khi ta thực hành hạnh Bồ-tát, chúng sinh nào trông thấy ắt sẽ đạt được Vô thượng Chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật). Nếu không có được sắc thân trọn vẹn ấy, thì không thể thành thục tất cả hữu tình và nghiêm tịnh cõi Phật, huống chi là đạt được nhất thiết trí trí.

 Nếu ta lười biếng, không khởi tinh tấn ba-la-mật-đa, thì đến con đường tu thù thắng của Bồ-tát còn không đạt được, lấy gì để thành thục tất cả hữu tình và nghiêm tịnh cõi Phật, huống chi là đạt được nhất thiết trí trí. Nếu tâm ta tán loạn, không đi vào tĩnh lự ba-la-mật-đa, thì đến những tầng định thù thắng của Bồ-tát còn không khởi lên được, lấy gì để thành thục hữu tình và nghiêm tịnh cõi Phật, huống chi là đạt được nhất thiết trí trí. Nếu ta không có trí tuệ, không học bát-nhã ba-la-mật-đa, thì đến trí tuệ phương tiện khéo léo vượt lên trên địa vị Nhị thừa (hai hàng Thanh văn và Độc giác, những người chỉ lo tự mình giải thoát) còn không có được, lấy gì để thành thục hữu tình và nghiêm tịnh cõi Phật, huống chi là đạt được nhất thiết trí trí."

 Này Kiều-thi-ca! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi học sáu ba-la-mật-đa, thường nghĩ thế này: "Ta không nên chạy theo sức mạnh của lòng keo kiệt tham lam. Nếu chạy theo sức mạnh ấy thì hạnh bố thí ba-la-mật-đa của ta không được trọn vẹn. Nếu hạnh bố thí ba-la-mật-đa của ta không trọn vẹn thì rốt cuộc không thể thành tựu nhất thiết trí trí.

 Ta không nên chạy theo sức mạnh của sự phạm giới. Nếu chạy theo sức mạnh ấy thì hạnh tịnh giới ba-la-mật-đa của ta không được trọn vẹn. Nếu hạnh tịnh giới ba-la-mật-đa của ta không trọn vẹn thì rốt cuộc không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Ta không nên chạy theo sức mạnh của sự giận dữ. Nếu chạy theo sức mạnh ấy thì hạnh an nhẫn ba-la-mật-đa của ta không được trọn vẹn. Nếu hạnh an nhẫn ba-la-mật-đa của ta không trọn vẹn thì rốt cuộc không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Ta không nên chạy theo sức mạnh của sự lười biếng. Nếu chạy theo sức mạnh ấy thì hạnh tinh tấn ba-la-mật-đa của ta không được trọn vẹn. Nếu hạnh tinh tấn ba-la-mật-đa của ta không trọn vẹn thì rốt cuộc không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Ta không nên chạy theo sức mạnh của tâm tán loạn. Nếu chạy theo sức mạnh ấy thì hạnh tĩnh lự ba-la-mật-đa của ta không được trọn vẹn. Nếu hạnh tĩnh lự ba-la-mật-đa của ta không trọn vẹn thì rốt cuộc không thể thành tựu nhất thiết trí trí. Ta không nên chạy theo sức mạnh của sự thiếu trí tuệ. Nếu chạy theo sức mạnh ấy thì hạnh bát-nhã ba-la-mật-đa của ta không được trọn vẹn. Nếu hạnh bát-nhã ba-la-mật-đa của ta không trọn vẹn thì rốt cuộc không thể thành tựu nhất thiết trí trí."

 Này Kiều-thi-ca! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không rời tâm hướng về nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, đối với bát-nhã ba-la-mật-đa này mà tiếp nhận, giữ gìn, đọc tụng, siêng năng tu học, suy ngẫm đúng lẽ, biên chép, giảng giải và làm cho lưu truyền rộng rãi, thì sẽ đạt được những công đức và lợi ích lớn lao như thế cả trong đời này lẫn đời sau.

 Bấy giờ Thiên Đế Thích (tức Kiều-thi-ca, vua cõi trời) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thật là hiếm có, có thể điều phục Bồ-tát, khiến không sinh lòng kiêu mạn, mà lại có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí."

 Phật nói: "Này Kiều-thi-ca! Vì sao bát-nhã ba-la-mật-đa điều phục Bồ-tát, khiến không sinh lòng kiêu mạn, mà lại có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí?"

 Thiên Đế Thích thưa: "Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành bố thí ba-la-mật-đa theo lối thế gian (còn chấp vào hình tướng: có người cho, người nhận, vật cho), nếu bố thí cho Phật thì liền nghĩ: 'Ta có thể bố thí cho Phật.' Nếu bố thí cho Bồ-tát, Độc giác (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy dạy), Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà giác ngộ), người cô quả nghèo khổ, người già, người bệnh, người hành khất ngoài đường, thì liền nghĩ: 'Ta có thể bố thí cho Bồ-tát, Độc giác, Thanh văn, người cô quả nghèo khổ, người già, người bệnh, người hành khất ngoài đường.' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì không có phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, đúng đắn) khi bố thí, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành tịnh giới ba-la-mật-đa theo lối thế gian, liền nghĩ: 'Ta có thể thực hành tịnh giới ba-la-mật-đa, ta có thể làm trọn tịnh giới ba-la-mật-đa.' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì không có phương tiện thiện xảo khi giữ tịnh giới, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành an nhẫn ba-la-mật-đa theo lối thế gian, liền nghĩ: 'Ta có thể thực hành an nhẫn ba-la-mật-đa, ta có thể làm trọn an nhẫn ba-la-mật-đa.' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì không có phương tiện thiện xảo khi tu an nhẫn, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành tinh tấn ba-la-mật-đa theo lối thế gian, liền nghĩ: 'Ta có thể thực hành tinh tấn ba-la-mật-đa, ta có thể làm trọn tinh tấn ba-la-mật-đa.' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì không có phương tiện thiện xảo khi tu tinh tấn, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành tĩnh lự ba-la-mật-đa theo lối thế gian, liền nghĩ: 'Ta có thể thực hành tĩnh lự ba-la-mật-đa, ta có thể làm trọn tĩnh lự ba-la-mật-đa.' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì không có phương tiện thiện xảo khi tu tĩnh lự, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa theo lối thế gian, liền nghĩ: 'Ta có thể thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, ta có thể làm trọn bát-nhã ba-la-mật-đa.' Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì không có phương tiện thiện xảo khi tu bát-nhã, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi nội không (sự quán chiếu thấy các căn bên trong như mắt, tai, mũi… đều không có thực thể cố định), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể an trú nơi nội không', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở (chấp có một cái "ta" thật và có những thứ "của ta" thật) quấy nhiễu khi an trú nơi nội không, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không (các phương diện quán chiếu tính Không, lần lượt là: các cảnh bên ngoài đều không; cả trong lẫn ngoài đều không; chính cái "không" cũng không; mười phương đều không; chân lý tối hậu, tức niết-bàn, cũng không; các pháp do nhân duyên tạo thành đều không; các pháp không do tạo tác cũng không; rốt ráo đều không; cái không có khởi đầu và kết thúc cũng không; các pháp vốn rời rã tan tác đều không; cái không biến đổi cũng không; bản tính vốn không; tướng riêng của từng pháp đều không; tướng chung của các pháp đều không; hết thảy các pháp đều không; mọi thứ đều không thể nắm bắt; cái không có thể tính cũng không; tự tính cũng không; cả cái không có thể tính lẫn tự tính đều không), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể an trú nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi an trú nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi chân như (thực tính chân thật, vốn như thế, không hề thay đổi của mọi pháp), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể an trú nơi chân như', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi an trú nơi chân như, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới (những tên gọi khác của chân như, lần lượt chỉ: bản thể chung của mọi pháp; bản tính của các pháp; tính không hư dối; tính không biến đổi; tính bình đẳng; tính lìa sinh diệt; tính quyết định của pháp; tính an trụ của pháp; chân lý tột cùng; cảnh giới rỗng rang như hư không; cảnh giới không thể nghĩ bàn), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể an trú nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi an trú nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong vòng sinh tử vốn là khổ), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể an trú nơi khổ thánh đế', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi an trú nơi khổ thánh đế, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi tập, diệt, đạo thánh đế (chân lý cao quý về nguyên nhân của khổ, về sự chấm dứt khổ, và về con đường dẫn đến chấm dứt khổ), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể an trú nơi tập, diệt, đạo thánh đế', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi an trú nơi tập, diệt, đạo thánh đế, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, càng lên cao tâm càng lắng sâu), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu bốn tĩnh lự', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu bốn tĩnh lự, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng đến vô số chúng sinh) và bốn định vô sắc (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc vật chất: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu bốn vô lượng và bốn định vô sắc', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu bốn vô lượng và bốn định vô sắc, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tám giải thoát (tám phép quán định giúp thoát khỏi sự tham đắm đối với thế giới vật chất và phi vật chất), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu tám giải thoát', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu tám giải thoát, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tám thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng thấy biết để không khởi phiền não), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập lần lượt từ thấp đến cao: bốn tĩnh lự, bốn định vô sắc và diệt thọ tưởng định), mười biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không gian, thức trùm khắp mọi nơi), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn niệm trụ (bốn phép giữ chánh niệm, quán thân là bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là vô ngã), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu bốn niệm trụ', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu bốn niệm trụ, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, làm tăng điều thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng của thiền định và thần thông: ý muốn, sự tinh cần, tâm chuyên nhất, sự quán xét), năm căn (năm gốc rễ của sự tu: lòng tin, sự tinh tấn, chánh niệm, thiền định, trí tuệ), năm lực (năm căn ấy khi lớn mạnh thành sức mạnh chế ngự phiền não), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, chánh niệm, thiền định, buông xả), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi pháp đều không có thực thể), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu không giải thoát môn', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu không giải thoát môn, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi pháp không có hình tướng nào để bám chấp) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, không tạo tác gì), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu năm loại mắt (nhục nhãn là mắt thịt, thiên nhãn là mắt của chư thiên thấy xa và thấu suốt, tuệ nhãn là mắt trí tuệ thấy tính không, pháp nhãn là mắt thấy rõ mọi pháp môn để độ người, Phật nhãn là mắt của Phật thấy biết tất cả), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu năm loại mắt', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu năm loại mắt, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa và đi lại tự tại, nghe thấu mọi âm thanh, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy suốt mọi nơi, dứt sạch phiền não), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu sáu thần thông', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu sáu thần thông, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo của chúng sinh, biết rõ căn tính của từng người…), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu mười lực của Phật', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu mười lực của Phật, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn vô sở úy (bốn điều tự tin không hề e sợ của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và diễn đạt thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, lòng xót thương cứu khổ, lòng vui theo niềm vui của người, và lòng buông xả bình đẳng, đều rộng lớn không bờ bến), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có, không chung với hàng Thanh văn, Độc giác), nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu pháp vô vong thất, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu pháp vô vong thất', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu pháp vô vong thất, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hằng trụ xả tính, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu hằng trụ xả tính', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu hằng trụ xả tính, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tất cả các đà-la-ni môn, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu tất cả các đà-la-ni môn', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu tất cả các đà-la-ni môn, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tất cả các tam-ma-địa môn, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu tất cả các tam-ma-địa môn', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu tất cả các tam-ma-địa môn, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu nhất thiết trí, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu nhất thiết trí', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu nhất thiết trí, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể tu đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi tu đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thành thục hữu tình, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể thành thục hữu tình', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi thành thục hữu tình, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi Bồ-tát Ma-ha-tát nghiêm tịnh cõi Phật, nếu nghĩ rằng: 'Ta có thể nghiêm tịnh cõi Phật', thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, vì bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu khi nghiêm tịnh cõi Phật, nên sinh lòng kiêu mạn, không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Những vị Bồ-tát Ma-ha-tát như thế, vì dựa vào tâm thế gian mà tu các pháp lành, vì không có phương tiện thiện xảo khi thực hành bố thí v.v., vì tâm bị sự chấp ngã và ngã sở quấy nhiễu, nên tuy có tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà chưa thật sự đạt được, cho nên không thể điều phục lòng kiêu mạn một cách đúng thật, cũng không thể hồi hướng về nhất thiết trí trí một cách đúng thật.

 Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành bố thí ba-la-mật-đa theo lối xuất thế gian (vượt khỏi thế gian, không còn chấp vào hình tướng), thì nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy có người bố thí, không thấy có người nhận, không thấy có việc bố thí. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà thực hành bố thí ba-la-mật-đa, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành tịnh giới ba-la-mật-đa theo lối xuất thế gian, thì nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy có tịnh giới, không thấy có người giữ trọn tịnh giới. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà thực hành tịnh giới ba-la-mật-đa, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành an nhẫn ba-la-mật-đa theo lối xuất thế gian, thì nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy có an nhẫn, không thấy có người trọn đủ an nhẫn. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà thực hành an nhẫn ba-la-mật-đa, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành tinh tấn ba-la-mật-đa theo lối xuất thế gian, thì nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy có tinh tấn, không thấy có người trọn đủ tinh tấn. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà thực hành tinh tấn ba-la-mật-đa, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành tĩnh lự ba-la-mật-đa theo lối xuất thế gian, thì nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy có tĩnh lự, không thấy có người trọn đủ tĩnh lự. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà thực hành tĩnh lự ba-la-mật-đa, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa theo lối xuất thế gian, thì nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa, vị ấy không thấy có bát-nhã, không thấy có người trọn đủ bát-nhã, cũng không thấy có bất cứ pháp nào. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi nội không, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có nội không, không thấy có người an trú nơi nội không, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà an trú nơi nội không, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có ngoại không cho đến vô tính tự tính không, không thấy có người an trú nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà an trú nơi ngoại không cho đến vô tính tự tính không, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi chân như, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có chân như, không thấy có người an trú nơi chân như, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà an trú nơi chân như, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có pháp giới cho đến bất tư nghị giới, không thấy có người an trú nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà an trú nơi pháp giới cho đến bất tư nghị giới, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi khổ thánh đế, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có khổ thánh đế, không thấy có người an trú nơi khổ thánh đế, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà an trú nơi khổ thánh đế, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát an trú nơi tập, diệt, đạo thánh đế, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có tập, diệt, đạo thánh đế, không thấy có người an trú nơi tập, diệt, đạo thánh đế, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà an trú nơi tập, diệt, đạo thánh đế, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn tĩnh lự, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có bốn tĩnh lự, không thấy có người tu bốn tĩnh lự, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu bốn tĩnh lự, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn vô lượng và bốn định vô sắc, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có bốn vô lượng và bốn định vô sắc, không thấy có người tu bốn vô lượng và bốn định vô sắc, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu bốn vô lượng và bốn định vô sắc, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tám giải thoát, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có tám giải thoát, không thấy có người tu tám giải thoát, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu tám giải thoát, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, không thấy có người tu tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn niệm trụ, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có bốn niệm trụ, không thấy có người tu bốn niệm trụ, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu bốn niệm trụ, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, không thấy có người tu bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu bốn chính đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu không giải thoát môn, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có không giải thoát môn, không thấy có người tu không giải thoát môn, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu không giải thoát môn, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, không thấy có người tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu năm loại mắt, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có năm loại mắt, không thấy có người tu năm loại mắt, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu năm loại mắt, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu sáu thần thông, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có sáu thần thông, không thấy có người tu sáu thần thông, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu sáu thần thông, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu mười lực của Phật, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có mười lực của Phật, không thấy có người tu mười lực của Phật, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu mười lực của Phật, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, không thấy có người tu bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu pháp vô vong thất, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có pháp vô vong thất, không thấy có người tu pháp vô vong thất, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu pháp vô vong thất, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu hằng trụ xả tính, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có hằng trụ xả tính, không thấy có người tu hằng trụ xả tính, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu hằng trụ xả tính, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tất cả các đà-la-ni môn, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có tất cả các đà-la-ni môn, không thấy có người tu tất cả các đà-la-ni môn, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu tất cả các đà-la-ni môn, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu tất cả các tam-ma-địa môn, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có tất cả các tam-ma-địa môn, không thấy có người tu tất cả các tam-ma-địa môn, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu tất cả các tam-ma-địa môn, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu nhất thiết trí, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có nhất thiết trí, không thấy có người tu nhất thiết trí, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu nhất thiết trí, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát tu đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, không thấy có người tu đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà tu đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát thành thục hữu tình, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có việc thành thục hữu tình, không thấy có người thành thục hữu tình, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà thành thục hữu tình, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí. Nếu khi Bồ-tát Ma-ha-tát nghiêm tịnh cõi Phật, nhờ khéo tu bát-nhã ba-la-mật-đa mà không thấy có việc nghiêm tịnh cõi Phật, không thấy có người nghiêm tịnh cõi Phật, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghiêm tịnh cõi Phật, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí.

 Bạch Thế Tôn! Những vị Bồ-tát Ma-ha-tát như thế, vì dựa vào bát-nhã ba-la-mật-đa xuất thế gian mà tu các pháp lành, nên có thể điều phục lòng kiêu mạn một cách đúng thật, cũng có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí một cách đúng thật. Vì thế con nói rằng bát-nhã ba-la-mật-đa như thế thật là hiếm có, có thể điều phục Bồ-tát, khiến không sinh lòng kiêu mạn, mà lại có thể hồi hướng về nhất thiết trí trí."

 Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích rằng: "Này Kiều-thi-ca! Nếu những người nam, người nữ có lòng lành nào đối với bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà hết lòng lắng nghe, tiếp nhận, giữ gìn, đọc tụng, siêng năng tu học, suy ngẫm đúng lẽ, biên chép, giảng giải và làm cho lưu truyền rộng rãi, thì những người nam, người nữ có lòng lành ấy thân thường an ổn, tâm luôn vui vẻ, không bị bất cứ tai họa bất ngờ nào xâm hại, quấy nhiễu.

 Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Nếu những người nam, người nữ có lòng lành nào đối với bát-nhã ba-la-mật-đa này mà tiếp nhận, giữ gìn, đọc tụng, gần gũi cúng dường, suy ngẫm đúng lẽ, biên chép, giảng giải và làm cho lưu truyền rộng rãi, thì những người nam, người nữ có lòng lành ấy, nếu phải theo quân đội ra trận giao chiến, mà hết lòng niệm tụng bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, sẽ không bị dao gậy làm thương tổn hay giết hại; kẻ thù đối địch đều khởi lòng từ; dù chúng muốn hãm hại thì cũng tự nhiên rút lui, thất bại; còn việc bỏ mạng nơi trận mạc thì tuyệt đối không thể xảy ra.

 Vì sao vậy? Này Kiều-thi-ca! Những người nam, người nữ có lòng lành ấy không rời tâm hướng về nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, trong suốt thời gian dài lâu như đêm dài (ý nói rất nhiều đời kiếp trong vòng sinh tử tăm tối) tu tập sáu ba-la-mật-đa, tự mình dứt bỏ được dao gậy tham dục, cũng có thể giúp người khác dứt bỏ dao gậy tham dục; tự mình dứt bỏ được dao gậy giận dữ, cũng có thể giúp người khác dứt bỏ dao gậy giận dữ; tự mình dứt bỏ được dao gậy ngu si, cũng có thể giúp người khác dứt bỏ dao gậy ngu si; tự mình dứt bỏ được dao gậy tà kiến (những cách thấy sai lệch), cũng có thể giúp người khác dứt bỏ dao gậy tà kiến; tự mình dứt bỏ được dao gậy triền cấu (các phiền não trói buộc và làm nhơ bẩn tâm), cũng có thể giúp người khác dứt bỏ dao gậy triền cấu; tự mình dứt bỏ được dao gậy tùy miên (các phiền não tiềm ẩn ngủ ngầm trong tâm, chờ dịp mà khởi lên), cũng có thể giúp người khác dứt bỏ dao gậy tùy miên; tự mình dứt bỏ được dao gậy ác nghiệp (những việc làm xấu ác), cũng có thể giúp người khác dứt bỏ dao gậy ác nghiệp.

 Này Kiều-thi-ca! Vì lẽ ấy, những người nam, người nữ có lòng lành ấy dù có vào trận mạc cũng không bị dao gậy làm thương tổn hay giết hại; kẻ thù đối địch đều khởi lòng từ; dù chúng muốn hãm hại thì cũng tự nhiên rút lui, thất bại; còn việc bỏ mạng nơi trận mạc thì tuyệt đối không thể xảy ra.

 Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Nếu những người nam, người nữ có lòng lành nào không rời tâm hướng về nhất thiết trí trí, lấy vô sở đắc làm phương tiện, thường đối với bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà hết lòng lắng nghe, cung kính cúng dường, tôn trọng khen ngợi, tiếp nhận, giữ gìn, đọc tụng, suy ngẫm đúng lẽ, siêng năng tu học, biên chép, giảng giải và làm cho lưu truyền rộng rãi, thì những người nam, người nữ có lòng lành ấy không bị bất cứ thuốc độc, bùa ngải trùng độc, ma quỷ, phép trù ếm hay bùa chú nào làm hại được; nước không thể dìm chết, lửa không thể thiêu cháy; dao gậy, thú dữ, giặc thù, thần ác, các loài tà ma và yêu quái núi sông đều không thể làm hại.

 Vì sao vậy? Này Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là thần chú lớn; bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là chú sáng suốt lớn; bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là chú cao nhất, không gì hơn; bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là chú không gì sánh bằng; bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là vua của tất cả các thần chú, cao nhất, mầu nhiệm nhất, không gì theo kịp, có uy lực lớn lao, có thể chế ngự tất cả mà không bị bất cứ thứ gì chế ngự. Những người nam, người nữ có lòng lành ấy siêng năng tu học vua thần chú như thế, nên không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Vì sao vậy? Vì những người nam, người nữ có lòng lành ấy học bát-nhã ba-la-mật-đa này, hiểu rõ rằng mình, người và cả hai đều không thể nắm bắt được. Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có ngã (cái "ta"), không thấy có hữu tình, không thấy có mạng giả (kẻ có mạng sống), không thấy có sinh giả (kẻ được sinh ra), không thấy có dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), không thấy có sĩ phu (con người), không thấy có bổ-đặc-già-la (kẻ đi qua nhiều đời luân hồi), không thấy có ý sinh (kẻ sinh ra từ ý), không thấy có nho đồng (con người trẻ trung), không thấy có tác giả (kẻ làm), không thấy có thọ giả (kẻ nhận lãnh quả báo), không thấy có tri giả (kẻ biết), không thấy có kiến giả (kẻ thấy) — đây đều là những tên gọi mà người đời dùng để chỉ một cái "tự ngã" tưởng là có thật. Vì đối với ngã v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có sắc (hình sắc, phần vật chất), không thấy có thọ (cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các tâm tạo tác, ý chí), thức (sự phân biệt, nhận biết) — năm thứ này gọi là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành thân tâm con người. Vì đối với sắc uẩn v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ dựa làm phát sinh nhận thức), không thấy có nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý, cũng xét như những chỗ dựa làm phát sinh nhận thức). Vì đối với nhãn xứ v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có sắc xứ (hình sắc là đối tượng của mắt), không thấy có thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi hương, vị nếm, vật chạm và các đối tượng của ý). Vì đối với sắc xứ v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có nhãn giới (con mắt, xét như một trong mười tám yếu tố cấu thành sự nhận thức), không thấy có sắc giới (hình sắc là đối tượng của mắt), nhãn thức giới (cái biết phát sinh qua mắt), cùng nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết) và các cảm thọ phát sinh do nhãn xúc làm duyên. Vì đối với nhãn giới v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có nhĩ giới (cái tai), không thấy có thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết qua tai), cùng nhĩ xúc và các cảm thọ phát sinh do nhĩ xúc làm duyên. Vì đối với nhĩ giới v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có tỷ giới (cái mũi), không thấy có hương giới (mùi hương), tỷ thức giới (cái biết qua mũi), cùng tỷ xúc và các cảm thọ phát sinh do tỷ xúc làm duyên. Vì đối với tỷ giới v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có thiệt giới (cái lưỡi), không thấy có vị giới (vị nếm), thiệt thức giới (cái biết qua lưỡi), cùng thiệt xúc và các cảm thọ phát sinh do thiệt xúc làm duyên. Vì đối với thiệt giới v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có thân giới (thân thể), không thấy có xúc giới (những gì thân chạm đến), thân thức giới (cái biết qua thân), cùng thân xúc và các cảm thọ phát sinh do thân xúc làm duyên. Vì đối với thân giới v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có ý giới (cái ý, tâm suy nghĩ), không thấy có pháp giới (ở đây là các đối tượng của ý như ý niệm, khái niệm), ý thức giới (cái biết qua ý), cùng ý xúc và các cảm thọ phát sinh do ý xúc làm duyên. Vì đối với ý giới v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), không thấy có thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết). Vì đối với địa giới v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có khổ thánh đế, không thấy có tập, diệt, đạo thánh đế. Vì đối với khổ thánh đế v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý), không thấy có hành (các hành động tạo nghiệp), thức, danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác), lục xứ (sáu giác quan), xúc, thọ, ái (lòng tham luyến), thủ (sự chấp giữ), hữu (sự hình thành một đời sống mới), sinh, già chết, sầu, than, khổ, lo, não — đây là chuỗi mười hai nhân duyên nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử. Vì đối với vô minh v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có nội không, không thấy có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Vì đối với nội không v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Này Kiều-thi-ca! Khi những người nam, người nữ có lòng lành ấy học vua đại thần chú bát-nhã ba-la-mật-đa này, họ không thấy có chân như, không thấy có pháp giới (ở đây là bản thể chung của mọi pháp), pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới. Vì đối với chân như v.v. không có gì để nắm bắt, nên họ không tự hại mình, không hại người khác, cũng không hại cả hai.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm lẻ hai (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm lẻ ba.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video