Phẩm thứ ba mươi: Sơ phân hiệu lượng công đức (Hội thứ nhất, phẩm so sánh, đo lường công đức; "công đức" là phước lành và năng lực tốt đẹp có được nhờ làm việc thiện, tu tập), phần thứ hai mươi bảy.
Lại nữa, bạch Thế Tôn (Đức Phật, bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật pháp) muốn được thường thấy pháp thân (thân Phật là chính chân lý), sắc thân (thân Phật có hình tướng thấy được) và trí tuệ thân (thân Phật là trí tuệ viên mãn) của tất cả các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc từ chân như mà đến; Ứng là bậc xứng đáng nhận cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ đúng đắn, trọn vẹn) đang thuyết pháp nhiệm mầu trong vô số, vô biên thế giới ở mười phương, thì nên cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hiểu thấu bản chất thật của mọi sự, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) rất sâu xa như thế này; hết lòng lắng nghe, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng; siêng năng tu học, suy nghĩ đúng như lẽ thật; và rộng rãi giảng nói, truyền bá cho hữu tình (chúng sinh có tình cảm, ý thức).
Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được thường thấy pháp thân, sắc thân, trí tuệ thân của các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác hiện đang ở trong cõi Phật này, thì nên cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này; hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng; siêng năng tu học, suy nghĩ đúng như lẽ thật; và rộng rãi giảng nói, truyền bá cho hữu tình.
Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn được thường thấy pháp thân, sắc thân, trí tuệ thân của tất cả các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong mười phương và ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), thì nên cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này; hết lòng lắng nghe, thọ trì, đọc tụng; siêng năng tu học, suy nghĩ đúng như lẽ thật; và rộng rãi giảng nói, truyền bá cho hữu tình.
Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì nên dựa vào pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi sự vật, hiện tượng) mà tu tùy Phật niệm (pháp tu nhớ nghĩ, quán tưởng về Phật) đối với các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác. Bạch Thế Tôn! Pháp tánh có hai loại: một là hữu vi (thuộc về những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), hai là vô vi (thuộc về những gì không do tạo tác, không sinh không diệt).
Thế nào gọi là pháp tánh hữu vi? Đó là biết như thật: trí về ngã (cái "tôi" được cho là có thật), trí về hữu tình, trí về mạng giả (cái được cho là sinh mạng tồn tại liên tục), trí về sinh giả (cái được cho là kẻ sinh ra), trí về dưỡng giả (cái được cho là kẻ nuôi dưỡng), trí về sĩ phu (cái được cho là con người làm chủ), trí về bổ-đặc-già-la (cái được cho là kẻ cứ mãi đi tái sinh trong các nẻo), trí về ý sinh (cái được cho là kẻ do ý sinh ra), trí về nho đồng (cái được cho là chàng trai trẻ, tức một cá thể), trí về tác giả (kẻ làm), trí về thọ giả (kẻ nhận lãnh quả báo), trí về tri giả (kẻ biết), trí về kiến giả (kẻ thấy) — tất cả đều là những cách gọi khác nhau về một cái "tôi" mà người đời chấp là có thật.
Hoặc trí về sắc (thân thể và vật chất), trí về thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), trí về tưởng (sự nhận biết, hình dung), trí về hành (các hoạt động tạo tác của tâm), trí về thức (sự phân biệt, nhận thức) — năm thứ này gọi là năm uẩn, tức năm nhóm cấu thành con người.
Hoặc trí về nhãn xứ (con mắt), nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) — sáu "xứ" bên trong, tức sáu giác quan. Hoặc trí về sắc xứ (hình sắc), thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (cái chạm xúc), pháp xứ (đối tượng của ý) — sáu "xứ" bên ngoài, tức sáu đối tượng của giác quan.
Hoặc trí về nhãn giới (yếu tố mắt), sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết), và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Hoặc trí về nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc, và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Hoặc trí về tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc, và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Hoặc trí về thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc, và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Hoặc trí về thân giới, xúc giới, thân thức giới, thân xúc, và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Hoặc trí về ý giới, pháp giới (yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc, và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.
Hoặc trí về địa giới (yếu tố đất, tính cứng), thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận thức).
Hoặc trí về vô minh (sự mê muội, không thấy lẽ thật), hành (những hành động tạo nghiệp), thức (thức tái sinh), danh sắc (tâm và thân lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham luyến), thủ (sự bám chấp), hữu (sự tồn tại, tạo nghiệp cho đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già chết) cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não — mười hai khâu này gọi là mười hai nhân duyên, chuỗi nhân quả khiến chúng sinh xoay vòng sinh tử.
Hoặc trí về Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho đi đến mức viên mãn), Tịnh giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới trong sạch viên mãn), An nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhịn viên mãn), Tinh tấn ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng viên mãn), Tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định viên mãn), Bát-nhã ba-la-mật-đa (hạnh trí tuệ viên mãn) — gọi chung là sáu ba-la-mật-đa, sáu hạnh đưa người tu sang bờ giác ngộ.
Hoặc trí về nội không (các giác quan bên trong là không, không có thực thể), ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (cả mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (ngay cả chân lý tối thượng, niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (những gì do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (những gì không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không có khởi đầu, không có kết thúc, là không), tán không (mọi thứ đều do nhiều phần hợp lại, tan ra thì không), vô biến dị không (cái được cho là không đổi khác cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi thứ là không), cộng tướng không (đặc tính chung của mọi thứ là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, là không), vô tánh không (không có tự tánh nên là không), tự tánh không (tự tánh vốn là không), vô tánh tự tánh không (cả cái "không có tánh" lẫn "tự tánh" đều là không).
Hoặc trí về chân như (cái như thật, bản thể chân thật, không đổi của mọi pháp), pháp giới (cõi chân lý bao trùm mọi pháp), pháp tánh, bất hư vọng tánh (tánh không hư dối), bất biến dị tánh (tánh không đổi khác), bình đẳng tánh (tánh như nhau, không phân biệt), ly sinh tánh (tánh lìa khỏi sinh diệt), pháp định (sự an định của các pháp trong chân lý), pháp trụ (sự an trụ của các pháp trong chân lý), thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tận cùng của lẽ thật), hư không giới (cõi như hư không), bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn).
Hoặc trí về Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), Đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ).
Hoặc trí về bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), bốn vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc).
Hoặc trí về tám giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi sự đắm nhiễm), tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ được cảnh vật), chín thứ đệ định (chín tầng định tuần tự nối nhau), mười biến xứ (mười phép quán một yếu tố như đất, nước, màu xanh… trùm khắp mọi nơi).
Hoặc trí về bốn niệm trụ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng của định giúp có thần thông), năm căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn phát triển thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường cao quý: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).
Hoặc trí về Không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách thấy mọi pháp là không), Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không chấp vào hình tướng), Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu).
Hoặc trí về năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: làm phép biến hóa, tai nghe khắp, mắt thấy khắp, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não).
Hoặc trí về mười lực của Phật (mười năng lực hiểu biết tuyệt đối của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và nói thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban vui), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn trước hạnh phúc của người), đại xả (sự buông xả lớn, không phân biệt), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có).
Hoặc trí về vô vong thất pháp (đức không bao giờ quên mất), hằng trụ xả tánh (đức luôn an trú trong buông xả).
Hoặc trí về nhất thiết trí trí (trí tuệ của Phật biết hết tất cả), đạo tướng trí trí (trí biết mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí trí (trí biết rõ từng chi tiết của mọi pháp).
Hoặc trí về tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn giúp ghi nhớ, nắm giữ không quên), tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, tâm chuyên chú một chỗ).
Hoặc trí về Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh), Nhất lai (bậc thánh chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (bậc thánh không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh). Hoặc trí về Dự lưu hướng (người đang tiến tới quả Dự lưu) và Dự lưu quả (người đã đạt quả Dự lưu), Nhất lai hướng và Nhất lai quả, Bất hoàn hướng và Bất hoàn quả, A-la-hán hướng và A-la-hán quả.
Hoặc trí về Độc giác (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác). Hoặc trí về Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) và hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát. Hoặc trí về Tam-miệu-tam-phật-đà (bậc Chánh Đẳng Giác, tức Phật) và A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).
Hoặc trí về pháp thiện, pháp bất thiện, pháp vô ký (không thiện cũng không ác). Hoặc trí về pháp quá khứ, pháp vị lai, pháp hiện tại. Hoặc trí về pháp thuộc cõi Dục (cõi còn tham muốn dục lạc), pháp thuộc cõi Sắc (cõi đã lìa dục nhưng còn hình sắc vi tế), pháp thuộc cõi Vô sắc (cõi không còn hình sắc, chỉ còn tâm). Hoặc trí về pháp hữu học (của bậc thánh còn phải học), pháp vô học (của bậc đã học xong, tức A-la-hán), pháp phi học phi vô học (của phàm phu, chẳng phải hữu học chẳng phải vô học). Hoặc trí về pháp kiến sở đoạn (những phiền não dứt được khi thấy chân lý), pháp tu sở đoạn (những phiền não dứt được qua tu tập lâu dài), pháp phi sở đoạn (những pháp không cần dứt bỏ).
Hoặc trí về pháp hữu sắc (có hình sắc), pháp vô sắc (không hình sắc). Hoặc trí về pháp hữu kiến (thấy được bằng mắt), pháp vô kiến (không thấy được). Hoặc trí về pháp hữu đối (có ngăn ngại, chiếm chỗ), pháp vô đối (không ngăn ngại). Hoặc trí về pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử), pháp vô lậu (không còn phiền não). Hoặc trí về pháp hữu vi, pháp vô vi. Hoặc trí về pháp hữu tội, pháp vô tội. Hoặc trí về pháp thế gian, pháp xuất thế gian (vượt khỏi thế gian). Hoặc trí về pháp tạp nhiễm (ô nhiễm), pháp thanh tịnh. Vô lượng các loại trí như thế, tất cả đều gọi là pháp tánh hữu vi.
Thế nào gọi là pháp tánh vô vi? Đó là tất cả các pháp đều không sinh, không diệt, không trụ, không đổi khác, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm, không tướng, không tạo tác, vô tánh tự tánh (tự tánh chính là không có tánh). Thế nào gọi là vô tánh tự tánh? Đó là: không có tánh của ngã, không có tánh của hữu tình, không có tánh của mạng giả, không có tánh của sinh giả, không có tánh của kẻ nuôi dưỡng, không có tánh của sĩ phu, không có tánh của bổ-đặc-già-la, không có tánh của ý sinh, không có tánh của nho đồng, không có tánh của tác giả, không có tánh của thọ giả, không có tánh của tri giả, không có tánh của kiến giả.
Hoặc không có tánh của sắc, không có tánh của thọ, tưởng, hành, thức. Hoặc không có tánh của nhãn xứ, không có tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Hoặc không có tánh của sắc xứ, không có tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Hoặc không có tánh của nhãn giới, không có tánh của sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Hoặc không có tánh của nhĩ giới, không có tánh của thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Hoặc không có tánh của tỷ giới, không có tánh của hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Hoặc không có tánh của thiệt giới, không có tánh của vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Hoặc không có tánh của thân giới, không có tánh của xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Hoặc không có tánh của ý giới, không có tánh của pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.
Hoặc không có tánh của địa giới, không có tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Hoặc không có tánh của vô minh, không có tánh của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não. Hoặc không có tánh của Bố thí ba-la-mật-đa, không có tánh của Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Hoặc không có tánh của nội không, không có tánh của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không. Hoặc không có tánh của chân như, không có tánh của pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới.
Hoặc không có tánh của Khổ thánh đế, không có tánh của Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Hoặc không có tánh của bốn tĩnh lự, không có tánh của bốn vô lượng, bốn vô sắc định. Hoặc không có tánh của tám giải thoát, không có tánh của tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ. Hoặc không có tánh của bốn niệm trụ, không có tánh của bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi. Hoặc không có tánh của Không giải thoát môn, không có tánh của Vô tướng giải thoát môn, Vô nguyện giải thoát môn. Hoặc không có tánh của năm nhãn, không có tánh của sáu thần thông.
Hoặc không có tánh của mười lực của Phật, không có tánh của bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật. Hoặc không có tánh của vô vong thất pháp, không có tánh của hằng trụ xả tánh. Hoặc không có tánh của nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), không có tánh của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Hoặc không có tánh của tất cả đà-la-ni môn, không có tánh của tất cả tam-ma-địa môn.
Hoặc không có tánh của Dự lưu, không có tánh của Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Hoặc không có tánh của Dự lưu hướng, Dự lưu quả, không có tánh của Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả. Hoặc không có tánh của Độc giác, không có tánh của Độc giác bồ-đề. Hoặc không có tánh của Bồ-tát ma-ha-tát, không có tánh của hạnh Bồ-tát ma-ha-tát. Hoặc không có tánh của Tam-miệu-tam-phật-đà, không có tánh của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Hoặc không có tánh của pháp thiện, không có tánh của pháp bất thiện, pháp vô ký. Hoặc không có tánh của pháp quá khứ, không có tánh của pháp vị lai, pháp hiện tại. Hoặc không có tánh của pháp thuộc cõi Dục, không có tánh của pháp thuộc cõi Sắc, pháp thuộc cõi Vô sắc. Hoặc không có tánh của pháp hữu học, không có tánh của pháp vô học, pháp phi học phi vô học. Hoặc không có tánh của pháp kiến sở đoạn, không có tánh của pháp tu sở đoạn, pháp phi sở đoạn. Hoặc không có tánh của pháp hữu sắc, không có tánh của pháp vô sắc. Hoặc không có tánh của pháp hữu kiến, không có tánh của pháp vô kiến. Hoặc không có tánh của pháp hữu đối, không có tánh của pháp vô đối. Hoặc không có tánh của pháp hữu lậu, không có tánh của pháp vô lậu. Hoặc không có tánh của pháp hữu vi, không có tánh của pháp vô vi. Hoặc không có tánh của pháp hữu tội, không có tánh của pháp vô tội. Hoặc không có tánh của pháp thế gian, không có tánh của pháp xuất thế gian. Hoặc không có tánh của pháp tạp nhiễm, không có tánh của pháp thanh tịnh.
Không có tánh của vô lượng các loại như thế; trống không, không có gì cả, không tướng, không hình trạng, không lời, không nói, không giác, không biết. Như thế gọi là vô tánh tự tánh. Vô tánh tự tánh của các pháp như thế, tất cả đều gọi là pháp tánh vô vi.
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, vị thần hộ trì Phật pháp) rằng: Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Này Kiều-thi-ca (tên họ của Thiên Đế Thích)! Các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà đã chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật). Các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong tương lai đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà sẽ chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Hiện nay, tất cả các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong vô lượng, vô số, vô biên thế giới ở mười phương đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà hiện đang chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Này Kiều-thi-ca! Các đệ tử Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) của các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà đã đắc quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã bước vào dòng thánh), đã đắc quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục) và quả A-la-hán (đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh). Các đệ tử Thanh văn của các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong tương lai cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà sẽ đắc quả Dự lưu, sẽ đắc quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Hiện nay, các đệ tử Thanh văn của tất cả các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác trong vô lượng, vô số, vô biên thế giới ở mười phương cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà hiện đang đắc quả Dự lưu, hiện đang đắc quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán.
Này Kiều-thi-ca! Các bậc Độc giác (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời) trong quá khứ cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà đã chứng Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác). Các bậc Độc giác trong tương lai cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà sẽ chứng Độc giác bồ-đề. Các bậc Độc giác hiện nay cũng nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này mà hiện đang chứng Độc giác bồ-đề.
Vì sao vậy? Này Kiều-thi-ca! Vì trong kho tàng bí mật của Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này, có giảng rộng những pháp tương ứng với ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát). Nhưng những điều được nói ở đây đều lấy vô sở đắc (không nắm bắt, không chấp vào bất cứ điều gì là có thật) làm phương tiện (cách thức khéo léo để tu tập và giáo hóa); lấy không tánh, không tướng làm phương tiện; lấy không sinh, không diệt làm phương tiện; lấy không nhiễm, không tịnh làm phương tiện; lấy không tạo, không làm làm phương tiện; lấy không vào, không ra làm phương tiện; lấy không tăng, không giảm làm phương tiện; lấy không lấy, không bỏ làm phương tiện. Những điều nói như thế là nói theo thế tục (chân lý quy ước, cách nói thông thường của thế gian), chứ không phải theo thắng nghĩa (chân lý tối thượng, tuyệt đối).
Tại sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này chẳng phải Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng chẳng phải không phải Bát-nhã ba-la-mật-đa; chẳng phải bờ bên này, chẳng phải bờ bên kia, chẳng phải giữa dòng; chẳng phải đất liền, chẳng phải nước, chẳng phải cao, chẳng phải thấp; chẳng phải bình đẳng, chẳng phải không bình đẳng; chẳng phải có tướng, chẳng phải không tướng; chẳng phải thế gian, chẳng phải xuất thế gian; chẳng phải hữu lậu (còn phiền não), chẳng phải vô lậu (hết phiền não); chẳng phải hữu vi, chẳng phải vô vi; chẳng phải có tội, chẳng phải không tội; chẳng phải có hình sắc, chẳng phải không hình sắc; chẳng phải thấy được, chẳng phải không thấy được; chẳng phải có ngăn ngại, chẳng phải không ngăn ngại; chẳng phải thiện, chẳng phải bất thiện; chẳng phải hữu ký (được ghi nhận là thiện hay ác), chẳng phải vô ký (không thiện không ác); chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện tại; chẳng phải thuộc cõi Dục, chẳng phải thuộc cõi Sắc, chẳng phải thuộc cõi Vô sắc; chẳng phải hữu học, chẳng phải vô học, chẳng phải phi học phi vô học; chẳng phải kiến sở đoạn (dứt được khi thấy chân lý), chẳng phải tu sở đoạn (dứt được qua tu tập), chẳng phải phi sở đoạn (không cần dứt); chẳng phải có, chẳng phải không; chẳng phải cảnh (đối tượng được biết), chẳng phải trí (cái biết).
Này Kiều-thi-ca! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này không trao cho pháp của chư Phật, không trao cho pháp của Bồ-tát, không trao cho pháp của Độc giác, không trao cho pháp của Dự lưu, không trao cho pháp của Nhất lai, không trao cho pháp của Bất hoàn, không trao cho pháp của A-la-hán, cũng không bỏ pháp của dị sinh (phàm phu, những chúng sinh chưa chứng thánh quả).
Khi ấy Thiên Đế Thích lại bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này là ba-la-mật-đa lớn, là ba-la-mật-đa cao nhất, là ba-la-mật-đa không gì sánh bằng. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này, tuy biết rõ những sai khác trong tâm, hành vi và cảnh giới của tất cả hữu tình, nhưng không nắm bắt được ngã, không nắm bắt được hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, số thủ thú (kẻ nhiều lần đi vào các nẻo tái sinh, tức bổ-đặc-già-la), ý sinh, nho đồng, tác giả, thọ giả, tri giả, kiến giả (các tên gọi khác nhau về một cái "tôi" mà người đời chấp là có thật).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được sắc (thân thể, vật chất), không nắm bắt được thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết), hành (tạo tác của tâm), thức (phân biệt, nhận thức). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được nhãn xứ (mắt), không nắm bắt được nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được sắc xứ (hình sắc), không nắm bắt được thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, cái chạm, đối tượng của ý).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được nhãn giới (yếu tố mắt), không nắm bắt được sắc giới (yếu tố hình sắc), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt) cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc của mắt với cảnh) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được nhĩ giới, không nắm bắt được thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được tỷ giới, không nắm bắt được hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được thiệt giới, không nắm bắt được vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được thân giới, không nắm bắt được xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được ý giới, không nắm bắt được pháp giới (yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được địa giới (yếu tố đất), không nắm bắt được thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống, nhận thức). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được vô minh (sự mê muội, không thấy lẽ thật), không nắm bắt được hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não (các khâu tiếp theo trong mười hai nhân duyên, chuỗi nhân quả khiến chúng sinh xoay vòng sinh tử). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho đi viên mãn), không nắm bắt được Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới, nhẫn nhịn, siêng năng, thiền định, trí tuệ viên mãn).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được nội không (các giác quan bên trong là không), không nắm bắt được ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng cũng là không), hữu vi không (những gì do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (những gì không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không đầu không cuối, là không), tán không (do nhiều phần hợp lại, tan ra thì không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tánh không (bản tánh vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng là không), cộng tướng không (đặc tính chung là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt, là không), vô tánh không (không có tự tánh nên là không), tự tánh không (tự tánh vốn là không), vô tánh tự tánh không (cả "không có tánh" lẫn "tự tánh" đều là không).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được chân như (bản thể chân thật, không đổi của mọi pháp), không nắm bắt được pháp giới (cõi chân lý bao trùm mọi pháp), pháp tánh (bản tánh chân thật của các pháp), bất hư vọng tánh (tánh không hư dối), bất biến dị tánh (tánh không đổi khác), bình đẳng tánh (tánh như nhau), ly sinh tánh (tánh lìa sinh diệt), pháp định (sự an định của các pháp trong chân lý), pháp trụ (sự an trụ của các pháp trong chân lý), thật tế (bờ mé chân thật), hư không giới (cõi như hư không), bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Khổ thánh đế (chân lý về khổ), không nắm bắt được Tập, Diệt, Đạo thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, con đường dứt khổ). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), không nắm bắt được bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả rộng lớn không giới hạn), bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi hình sắc). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được tám giải thoát (tám phép thiền thoát khỏi đắm nhiễm), không nắm bắt được tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ cảnh vật), chín thứ đệ định (chín tầng định tuần tự), mười biến xứ (mười phép quán một yếu tố trùm khắp).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được bốn niệm trụ (bốn chỗ đặt tâm quán: thân, cảm thọ, tâm, các pháp), không nắm bắt được bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng), bốn thần túc (bốn nền tảng của định), năm căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn tạo thành), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường cao quý). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách thấy mọi pháp là không), không nắm bắt được Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không chấp hình tướng, không còn mong cầu).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được năm nhãn (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), không nắm bắt được sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được mười lực của Phật (mười năng lực hiểu biết tuyệt đối của Phật), không nắm bắt được bốn vô sở úy (bốn điều Phật không e sợ), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và nói thông suốt), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương, xót thương, vui mừng, buông xả rộng lớn), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được vô vong thất pháp (đức không bao giờ quên mất), không nắm bắt được hằng trụ xả tánh (đức luôn an trú trong buông xả).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), không nắm bắt được đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu tập), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng chi tiết của mọi pháp). Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được tất cả đà-la-ni môn (pháp môn ghi nhớ, nắm giữ không quên), không nắm bắt được tất cả tam-ma-địa môn (pháp môn thiền định).
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Dự lưu, không nắm bắt được Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Dự lưu hướng (người đang tiến tới quả Dự lưu), Dự lưu quả (người đã đạt quả Dự lưu), không nắm bắt được Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Độc giác, không nắm bắt được Độc giác bồ-đề. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Bồ-tát ma-ha-tát, không nắm bắt được pháp của Bồ-tát ma-ha-tát. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy cũng không nắm bắt được Tam-miệu-tam-phật-đà (bậc Chánh Đẳng Giác, tức Phật), không nắm bắt được pháp của Tam-miệu-tam-phật-đà.
Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa này không phải nhờ có chỗ nắm bắt mà hiện ra. Tại sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa hoàn toàn không có tự tánh, cũng không thể nắm bắt được; cái có thể nắm bắt, cái bị nắm bắt và chỗ nương tựa của cả hai, tánh và tướng đều là không, không thể nắm bắt được.
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Vì sao vậy? Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, suốt đêm dài (suốt thời gian rất lâu) tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, mà còn không nắm bắt được bồ-đề (sự giác ngộ) và tát-đỏa (chúng sinh — hai thành phần ghép nên chữ "Bồ-tát"), huống chi là nắm bắt được Bồ-tát ma-ha-tát. Vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã không thể nắm bắt được, thì làm sao nắm bắt được pháp của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát và pháp còn không thể nắm bắt được, huống chi là nắm bắt được chư Phật và các pháp của chư Phật.
Khi ấy Thiên Đế Thích lại bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát chỉ thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, hay cũng thực hành năm ba-la-mật-đa kia? Phật dạy: Này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện, thực hành đầy đủ cả sáu ba-la-mật-đa. Khi thực hành bố thí thì không nắm bắt người cho, không nắm bắt người nhận, không nắm bắt việc cho và vật đem cho. Khi thực hành tịnh giới thì không nắm bắt giới trong sạch, không nắm bắt giới xấu ác, không nắm bắt người giữ giới trong sạch. Khi thực hành an nhẫn thì không nắm bắt sự nhẫn nhịn, không nắm bắt sự giận dữ, không nắm bắt người thực hành nhẫn nhịn. Khi thực hành tinh tấn thì không nắm bắt sự siêng năng, không nắm bắt sự lười biếng, không nắm bắt người thực hành siêng năng. Khi thực hành tĩnh lự thì không nắm bắt thiền định, không nắm bắt sự tán loạn, không nắm bắt người thực hành thiền định. Khi thực hành bát-nhã thì không nắm bắt trí tuệ, không nắm bắt trí tuệ xấu ác, không nắm bắt người thực hành trí tuệ.
Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Bồ-tát ma-ha-tát lấy Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm bậc tôn quý, làm người dẫn đường, tu tập tất cả các ba-la-mật-đa khiến mau được viên mãn. Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành bố thí, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm bậc tôn quý, làm người dẫn đường, nên Bố thí ba-la-mật-đa được tu không vướng mắc gì, mau được viên mãn. Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành tịnh giới, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm bậc tôn quý, làm người dẫn đường, nên Tịnh giới ba-la-mật-đa được tu không vướng mắc gì, mau được viên mãn. Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành an nhẫn, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm bậc tôn quý, làm người dẫn đường, nên An nhẫn ba-la-mật-đa được tu không vướng mắc gì, mau được viên mãn. Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành tinh tấn, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm bậc tôn quý, làm người dẫn đường, nên Tinh tấn ba-la-mật-đa được tu không vướng mắc gì, mau được viên mãn. Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm bậc tôn quý, làm người dẫn đường, nên Tĩnh lự ba-la-mật-đa được tu không vướng mắc gì, mau được viên mãn. Khi vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành bát-nhã, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa làm bậc tôn quý, làm người dẫn đường, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa được tu không vướng mắc gì, mau được viên mãn.
Lại nữa, này Kiều-thi-ca! Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với tất cả các pháp đều lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa, không vướng mắc, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với sắc lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với thọ, tưởng, hành, thức lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với nhãn xứ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với sắc xứ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với nhãn giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với sắc giới, nhãn thức giới cùng nhãn xúc và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với nhĩ giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với tỷ giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với thiệt giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với thân giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với ý giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với pháp giới, ý thức giới cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với địa giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với thủy, hỏa, phong, không, thức giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với vô minh lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với nội không lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với chân như lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Khổ thánh đế lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với Tập, Diệt, Đạo thánh đế lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Bố thí ba-la-mật-đa lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với bốn tĩnh lự lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với bốn vô lượng, bốn vô sắc định lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với tám giải thoát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với bốn niệm trụ lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Không giải thoát môn lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với Vô tướng, Vô nguyện giải thoát môn lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với năm nhãn lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với sáu thần thông lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với mười lực của Phật lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với vô vong thất pháp lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với hằng trụ xả tánh lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với nhất thiết trí lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với tất cả đà-la-ni môn lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với tất cả tam-ma-địa môn lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Dự lưu lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Dự lưu hướng, Dự lưu quả lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Độc giác lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với Độc giác bồ-đề lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Bồ-tát ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy đối với Tam-miệu-tam-phật-đà lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề lấy vô sở đắc làm phương tiện mà tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ nhân duyên ấy mà không vướng mắc gì, khiến những gì mình tu tập mau được viên mãn.
Này Kiều-thi-ca! Ví như ở châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta sống), tất cả cành, nhánh, thân, cội, hoa, lá, quả của mọi loài cây, tuy có đủ thứ hình dáng, màu sắc khác nhau, nhưng bóng râm của chúng thì hoàn toàn không khác gì nhau. Cũng vậy, Bố thí, Tịnh giới, An nhẫn, Tinh tấn, Tĩnh lự ba-la-mật-đa tuy mỗi thứ khác nhau, nhưng nhờ được Bát-nhã ba-la-mật-đa thâu nhiếp, hồi hướng (dồn hết công đức hướng về) nhất thiết trí trí, và lấy vô sở đắc làm phương tiện, nên cũng không có gì khác biệt.
Bấy giờ Thiên Đế Thích bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng (vượt trội) rộng lớn. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu tất cả công đức thù thắng. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng vô lượng. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng viên mãn. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng vô biên. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng không gì đối được. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng không cùng tận. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng không có giới hạn. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng không gì sánh bằng. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng khó nghĩ bàn. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế này thành tựu công đức thù thắng không thể nói hết.
Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân chép Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này, dùng các thứ báu trang hoàng, rồi đem vô lượng thứ tràng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc và các loại hương khác, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, các thứ quý báu nhiệm mầu, âm nhạc, đèn sáng, dốc hết mọi thứ mình có để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, và theo lời kinh này mà suy nghĩ đúng như lẽ thật; lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân chép Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế này, đem tặng cho người khác thọ trì, khiến kinh được truyền bá rộng rãi — hai khối phước này, khối nào nhiều hơn?
Phật dạy: Này Kiều-thi-ca! Ta hỏi lại ông, ông cứ theo ý mình mà đáp. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân xin từ người khác được thiết-lợi-la (xá-lợi, di cốt của Phật sau khi hỏa táng) của Phật, đựng trong hộp báu, đặt ở chỗ cao quý, rồi đem vô lượng tràng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc và các loại hương khác, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, các thứ quý báu nhiệm mầu, âm nhạc, đèn sáng, dốc hết mọi thứ mình có để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân xin từ người khác được thiết-lợi-la của Phật, chia cho người khác một phần chỉ nhỏ như hạt cải, khiến người ấy cung kính đón nhận, an trí đúng phép, rồi lại đem vô lượng tràng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc và các loại hương khác, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, các thứ quý báu nhiệm mầu, âm nhạc, đèn sáng, dốc hết mọi thứ mình có để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Ý ông thế nào? Hai khối phước trước và sau như thế, khối nào nhiều hơn?
Thiên Đế Thích thưa: Bạch Thế Tôn! Theo chỗ con hiểu nghĩa lý pháp Phật đã dạy, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân xin từ người khác được thiết-lợi-la của Phật, đựng trong hộp báu, đặt ở chỗ cao quý, rồi đem vô lượng tràng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc và các loại hương khác, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, các thứ quý báu nhiệm mầu, âm nhạc, đèn sáng, dốc hết mọi thứ mình có để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen; lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân xin từ người khác được thiết-lợi-la của Phật, chia cho người khác một phần chỉ nhỏ như hạt cải, khiến người ấy cung kính đón nhận, an trí đúng phép, rồi lại đem vô lượng tràng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc và các loại hương khác, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, các thứ quý báu nhiệm mầu, âm nhạc, đèn sáng, dốc hết mọi thứ mình có để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen — thì trong hai khối phước này, khối phước sau nhiều hơn.
Vì sao vậy? Vì tất cả các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác vốn dùng lòng đại bi mà nhìn khắp các loài hữu tình; thấy có những chúng sinh phải nhờ quy kính, cúng dường xá-lợi của chư Phật mới được cứu độ, nên các Ngài dùng sức của Kim cương dụ tam-ma-địa (thứ thiền định kiên cố như kim cương, phá được mọi thứ) mà nghiền nát thân kim cương của mình thành những hạt nhỏ như hạt cải; lại dùng sức thần thông của lòng đại bi sâu rộng mà gia trì (ban sức mạnh che chở) cho thiết-lợi-la của Phật như thế, khiến sau khi Như Lai bát niết-bàn (nhập diệt, hoàn toàn rời khỏi sinh tử), ai có được dù chỉ một hạt nhỏ bằng hạt cải mà cúng dường bằng đủ mọi cách thì phước ấy vô biên, được hưởng các niềm vui nhiệm mầu trong cõi trời, cõi người, cho đến cuối cùng được chấm dứt hết mọi khổ đau. Vì thế, người chia xá-lợi cho người khác thì phước nhiều hơn.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm hai mươi chín.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm mười (?) (có lẽ là quyển thứ một trăm ba mươi, bản gốc sót chữ).
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc, người sang Ấn Độ thỉnh kinh) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video