Phẩm thứ ba mươi, "Sơ phân – So sánh công đức" (phần đầu của kinh, nói về việc so sánh lớn nhỏ của các công đức), đoạn thứ năm mươi tám.
Lại nữa, Kiều-thi-ca (họ của trời Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi, người đang nghe Phật giảng)! Giả sử có các thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật pháp) giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa cho những người đã phát tâm Bồ-đề vô thượng (khởi lòng quyết cầu sự giác ngộ cao nhất, tức là thành Phật). Tịnh giới ba-la-mật-đa là việc giữ giới trong sạch được tu đến mức hoàn hảo; "ba-la-mật-đa" nghĩa là "đến bờ bên kia", chỉ pháp tu toàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ.
Họ nói như thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán (nhìn xét và cho rằng) địa giới là thường (còn mãi, không đổi) hay vô thường (luôn biến đổi, không bền). Địa giới là yếu tố đất, tức tính cứng chắc của vật chất. Cũng không nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới là thường hay vô thường. Đó là các yếu tố nước (tính ướt, dính), lửa (tính nóng), gió (tính chuyển động), không (khoảng trống) và thức (sự nhận biết của tâm); gộp với địa giới gọi là sáu giới, tức sáu thành phần làm nên con người và thế gian.
Vì sao vậy? Vì tự tính của địa giới là không, và tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng là không. Tự tính là bản chất riêng, tự có, cố định, không do cái gì khác tạo thành; "không" nghĩa là trống rỗng, không có thực thể cố định. Tự tính của địa giới ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, địa giới là bất khả đắc (không thể nắm bắt, không tìm thấy có thật), cái thường hay vô thường của nó cũng không thể nắm bắt. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới đều không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả địa giới v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái thường và vô thường của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán địa giới là vui hay khổ, cũng không nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới là vui hay khổ.
Vì sao vậy? Vì tự tính của địa giới là không, tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng là không. Tự tính của địa giới ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, địa giới không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của nó cũng không thể nắm bắt. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới đều không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả địa giới v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái vui và cái khổ của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán địa giới là ngã hay vô ngã. Ngã là có một cái "tôi" thật, độc lập, tự làm chủ; vô ngã là không có cái "tôi" ấy. Cũng không nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới là ngã hay vô ngã.
Vì sao vậy? Vì tự tính của địa giới là không, tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng là không. Tự tính của địa giới ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, địa giới không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của nó cũng không thể nắm bắt. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới đều không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả địa giới v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái ngã và vô ngã của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán địa giới là tịnh (trong sạch) hay bất tịnh (nhơ bẩn), cũng không nên quán thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tịnh hay bất tịnh.
Vì sao vậy? Vì tự tính của địa giới là không, tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng là không. Tự tính của địa giới ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của thủy, hỏa, phong, không, thức giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, địa giới không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của nó cũng không thể nắm bắt. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới đều không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả địa giới v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái tịnh và bất tịnh của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Các thiện nam, thiện nữ ấy nói như vậy, đó là giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa chân chính.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Giả sử có các thiện nam, thiện nữ giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa cho những người đã phát tâm Bồ-đề vô thượng, và nói như thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán vô minh là thường hay vô thường. Vô minh là sự mê lầm, không thấy rõ sự thật.
Cũng không nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là thường hay vô thường. Các khâu ấy như sau:
- hành: những việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ do mê lầm thúc đẩy;
- thức: tâm thức đi đầu thai;
- danh sắc: thân và tâm lúc mới thành hình trong thai;
- lục xứ: sáu giác quan là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý;
- xúc: sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng;
- thọ: cảm giác vui, khổ hay không vui không khổ;
- ái: lòng tham đắm;
- thủ: sự bám giữ;
- hữu: sự tạo thành nghiệp dẫn tới đời sau;
- sinh: sự sinh ra;
- lão tử: già và chết;
- sầu, thán, khổ, ưu, não: buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn.
Vô minh cùng các khâu trên gọi là mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử.
Vì sao vậy? Vì tự tính của vô minh là không. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não thì tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng là không. Tự tính của vô minh ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, vô minh không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của nó cũng không thể nắm bắt. Hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não đều không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả vô minh v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái thường và vô thường của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán vô minh là vui hay khổ. Cũng không nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là vui hay khổ.
Vì sao vậy? Vì tự tính của vô minh là không. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não thì tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng là không. Tự tính của vô minh ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, vô minh không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của nó cũng không thể nắm bắt. Hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não đều không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả vô minh v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái vui và cái khổ của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán vô minh là ngã hay vô ngã. Cũng không nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là ngã hay vô ngã.
Vì sao vậy? Vì tự tính của vô minh là không. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não thì tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng là không. Tự tính của vô minh ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, vô minh không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của nó cũng không thể nắm bắt. Hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não đều không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả vô minh v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái ngã và vô ngã của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán vô minh là tịnh hay bất tịnh. Cũng không nên quán hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não là tịnh hay bất tịnh.
Vì sao vậy? Vì tự tính của vô minh là không. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não thì tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng là không. Tự tính của vô minh ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, vô minh không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của nó cũng không thể nắm bắt. Hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não đều không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả vô minh v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái tịnh và bất tịnh của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Các thiện nam, thiện nữ ấy nói như vậy, đó là giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa chân chính.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Giả sử có các thiện nam, thiện nữ giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa cho những người đã phát tâm Bồ-đề vô thượng, và nói như thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán bố thí ba-la-mật-đa (việc cho người khác của cải, giáo pháp, sự che chở, tu đến mức hoàn hảo) là thường hay vô thường.
Cũng không nên quán tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là thường hay vô thường. Đó là:
- tịnh giới: giữ giới trong sạch;
- an nhẫn: nhẫn nhịn, chịu đựng;
- tinh tiến: siêng năng không lười;
- tĩnh lự: thiền định, giữ tâm lắng yên;
- bát-nhã: trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự.
Các pháp này, mỗi pháp đều tu đến mức hoàn hảo; gộp với bố thí gọi là sáu ba-la-mật-đa, tức sáu pháp tu chính của Bồ-tát.
Vì sao vậy? Vì tự tính của bố thí ba-la-mật-đa là không. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng là không. Tự tính của bố thí ba-la-mật-đa ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của nó cũng không thể nắm bắt. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả bố thí ba-la-mật-đa v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái thường và vô thường của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán bố thí ba-la-mật-đa là vui hay khổ. Cũng không nên quán tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là vui hay khổ.
Vì sao vậy? Vì tự tính của bố thí ba-la-mật-đa là không. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng là không. Tự tính của bố thí ba-la-mật-đa ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của nó cũng không thể nắm bắt. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả bố thí ba-la-mật-đa v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái vui và cái khổ của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán bố thí ba-la-mật-đa là ngã hay vô ngã. Cũng không nên quán tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là ngã hay vô ngã.
Vì sao vậy? Vì tự tính của bố thí ba-la-mật-đa là không. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng là không. Tự tính của bố thí ba-la-mật-đa ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của nó cũng không thể nắm bắt. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả bố thí ba-la-mật-đa v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái ngã và vô ngã của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán bố thí ba-la-mật-đa là tịnh hay bất tịnh. Cũng không nên quán tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là tịnh hay bất tịnh.
Vì sao vậy? Vì tự tính của bố thí ba-la-mật-đa là không. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng là không. Tự tính của bố thí ba-la-mật-đa ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, bố thí ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của nó cũng không thể nắm bắt. Tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa đều không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả bố thí ba-la-mật-đa v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái tịnh và bất tịnh của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Các thiện nam, thiện nữ ấy nói như vậy, đó là giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa chân chính.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Giả sử có các thiện nam, thiện nữ giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa cho những người đã phát tâm Bồ-đề vô thượng, và nói như thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán nội không (sáu giác quan bên trong là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý đều trống rỗng, không có thực thể) là thường hay vô thường.
Cũng không nên quán các loại "không" sau đây là thường hay vô thường:
- ngoại không: sáu đối tượng bên ngoài là hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, ý tưởng đều trống rỗng;
- nội ngoại không: cả trong lẫn ngoài đều trống rỗng;
- không không: chính cái "không" cũng là không;
- đại không: không gian mười phương rộng lớn cũng là không;
- thắng nghĩa không: chân lý cao nhất, tức Niết-bàn, cũng là không;
- hữu vi không: các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt, đều là không;
- vô vi không: các pháp không do tạo tác, không sinh không diệt, cũng là không;
- tất cánh không: rốt ráo, hoàn toàn trống rỗng;
- vô tế không: không có điểm khởi đầu, không có điểm kết thúc;
- tán không: các pháp vốn là sự tập hợp rồi phân tán, không có gì để buông bỏ;
- vô biến dị không: cái không biến đổi cũng là không;
- bản tính không: bản tính vốn có của các pháp cũng là không;
- tự tướng không: đặc tính riêng của từng pháp là không;
- cộng tướng không: đặc tính chung của các pháp, như vô thường, khổ, là không;
- nhất thiết pháp không: tất cả các pháp đều là không;
- bất khả đắc không: các pháp không thể nắm bắt, nên là không;
- vô tính không: không có tính chất cố định nào, nên là không;
- tự tính không: tự tính của các pháp là không;
- vô tính tự tính không: cả cái "không có tính" lẫn tự tính đều là không.
Vì sao vậy? Vì tự tính của nội không là không. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thì tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng là không.
Tự tính của nội không ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, nội không không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của nó cũng không thể nắm bắt. Ngoại không cho đến vô tính tự tính không đều không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả nội không v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái thường và vô thường của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán nội không là vui hay khổ. Cũng không nên quán ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không là vui hay khổ.
Vì sao vậy? Vì tự tính của nội không là không. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thì tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng là không.
Tự tính của nội không ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, nội không không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của nó cũng không thể nắm bắt. Ngoại không cho đến vô tính tự tính không đều không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả nội không v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái vui và cái khổ của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán nội không là ngã hay vô ngã. Cũng không nên quán ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không là ngã hay vô ngã.
Vì sao vậy? Vì tự tính của nội không là không. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thì tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng là không.
Tự tính của nội không ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, nội không không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của nó cũng không thể nắm bắt. Ngoại không cho đến vô tính tự tính không đều không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả nội không v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái ngã và vô ngã của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán nội không là tịnh hay bất tịnh. Cũng không nên quán ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không là tịnh hay bất tịnh.
Vì sao vậy? Vì tự tính của nội không là không. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thì tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng là không.
Tự tính của nội không ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, nội không không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của nó cũng không thể nắm bắt. Ngoại không cho đến vô tính tự tính không đều không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả nội không v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái tịnh và bất tịnh của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Các thiện nam, thiện nữ ấy nói như vậy, đó là giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa chân chính.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Giả sử có các thiện nam, thiện nữ giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa cho những người đã phát tâm Bồ-đề vô thượng, và nói như thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán chân như (cái thật đúng như vậy, không hề thay đổi, của mọi sự vật) là thường hay vô thường.
Cũng không nên quán các điều sau đây là thường hay vô thường:
- pháp giới: cảnh giới chân thật của các pháp;
- pháp tính: bản tính thật của các pháp;
- bất hư vọng tính: tính không hư dối;
- bất biến dị tính: tính không đổi khác;
- bình đẳng tính: tính bình đẳng, như nhau ở mọi pháp;
- ly sinh tính: tính lìa khỏi sinh diệt;
- pháp định: sự xác lập vững chắc của pháp;
- pháp trụ: sự an trụ thường hằng của pháp;
- thực tế: chỗ tột cùng của sự thật;
- hư không giới: cảnh giới như hư không, không bị ngăn ngại;
- bất tư nghị giới: cảnh giới không thể nghĩ bàn.
Vì sao vậy? Vì tự tính của chân như là không. Pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới thì tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng là không. Tự tính của chân như ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, chân như không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của nó cũng không thể nắm bắt. Pháp giới cho đến bất tư nghị giới đều không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả chân như v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái thường và vô thường của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán chân như là vui hay khổ. Cũng không nên quán pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới là vui hay khổ.
Vì sao vậy? Vì tự tính của chân như là không. Pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới thì tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng là không. Tự tính của chân như ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, chân như không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của nó cũng không thể nắm bắt. Pháp giới cho đến bất tư nghị giới đều không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả chân như v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái vui và cái khổ của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán chân như là ngã hay vô ngã. Cũng không nên quán pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới là ngã hay vô ngã.
Vì sao vậy? Vì tự tính của chân như là không. Pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới thì tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng là không. Tự tính của chân như ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, chân như không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của nó cũng không thể nắm bắt. Pháp giới cho đến bất tư nghị giới đều không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả chân như v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái ngã và vô ngã của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán chân như là tịnh hay bất tịnh. Cũng không nên quán pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới là tịnh hay bất tịnh.
Vì sao vậy? Vì tự tính của chân như là không. Pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới thì tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng là không. Tự tính của chân như ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của pháp giới cho đến bất tư nghị giới cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, chân như không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của nó cũng không thể nắm bắt. Pháp giới cho đến bất tư nghị giới đều không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả chân như v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái tịnh và bất tịnh của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Các thiện nam, thiện nữ ấy nói như vậy, đó là giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa chân chính.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Giả sử có các thiện nam, thiện nữ giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa cho những người đã phát tâm Bồ-đề vô thượng, và nói như thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán khổ thánh đế (chân lý cao quý thứ nhất: đời sống trong sinh tử là khổ) là thường hay vô thường.
Cũng không nên quán tập, diệt, đạo thánh đế là thường hay vô thường. Đó là:
- tập thánh đế: chân lý về nguyên nhân của khổ, tức phiền não và lòng tham ái;
- diệt thánh đế: chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn;
- đạo thánh đế: chân lý về con đường tu dẫn đến hết khổ.
Gộp với khổ thánh đế gọi là bốn thánh đế.
Vì sao vậy? Vì tự tính của khổ thánh đế là không, tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng là không. Tự tính của khổ thánh đế ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, khổ thánh đế không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của nó cũng không thể nắm bắt. Tập, diệt, đạo thánh đế đều không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả khổ thánh đế v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái thường và vô thường của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán khổ thánh đế là vui hay khổ, cũng không nên quán tập, diệt, đạo thánh đế là vui hay khổ.
Vì sao vậy? Vì tự tính của khổ thánh đế là không, tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng là không. Tự tính của khổ thánh đế ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, khổ thánh đế không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của nó cũng không thể nắm bắt. Tập, diệt, đạo thánh đế đều không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả khổ thánh đế v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái vui và cái khổ của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán khổ thánh đế là ngã hay vô ngã, cũng không nên quán tập, diệt, đạo thánh đế là ngã hay vô ngã.
Vì sao vậy? Vì tự tính của khổ thánh đế là không, tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng là không. Tự tính của khổ thánh đế ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, khổ thánh đế không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của nó cũng không thể nắm bắt. Tập, diệt, đạo thánh đế đều không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả khổ thánh đế v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái ngã và vô ngã của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán khổ thánh đế là tịnh hay bất tịnh, cũng không nên quán tập, diệt, đạo thánh đế là tịnh hay bất tịnh.
Vì sao vậy? Vì tự tính của khổ thánh đế là không, tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng là không. Tự tính của khổ thánh đế ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tập, diệt, đạo thánh đế cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, khổ thánh đế không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của nó cũng không thể nắm bắt. Tập, diệt, đạo thánh đế đều không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả khổ thánh đế v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái tịnh và bất tịnh của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Các thiện nam, thiện nữ ấy nói như vậy, đó là giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa chân chính.
Lại nữa, Kiều-thi-ca! Giả sử có các thiện nam, thiện nữ giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa cho những người đã phát tâm Bồ-đề vô thượng, và nói như thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định, từ thấp đến cao, của cõi Sắc, nơi chúng sinh còn có thân hình nhưng đã lìa dục) là thường hay vô thường.
Cũng không nên quán tứ vô lượng và tứ vô sắc định là thường hay vô thường.
- Tứ vô lượng là bốn tâm rộng lớn không giới hạn hướng về mọi chúng sinh: từ (thương yêu, ban vui), bi (xót thương, cứu khổ), hỷ (vui theo niềm vui của người), xả (buông bỏ, không thiên vị).
- Tứ vô sắc định là bốn bậc định của cõi Vô sắc, nơi chỉ còn tâm mà không còn thân hình: Không vô biên xứ (quán không gian vô tận), Thức vô biên xứ (quán tâm thức vô tận), Vô sở hữu xứ (quán không có gì cả), Phi tưởng phi phi tưởng xứ (không còn tưởng mà cũng chẳng phải hoàn toàn không có tưởng).
Vì sao vậy? Vì tự tính của tứ tĩnh lự là không, tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng là không. Tự tính của tứ tĩnh lự ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, tứ tĩnh lự không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của nó cũng không thể nắm bắt. Tứ vô lượng và tứ vô sắc định đều không thể nắm bắt, cái thường hay vô thường của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả tứ tĩnh lự v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái thường và vô thường của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán tứ tĩnh lự là vui hay khổ, cũng không nên quán tứ vô lượng và tứ vô sắc định là vui hay khổ.
Vì sao vậy? Vì tự tính của tứ tĩnh lự là không, tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng là không. Tự tính của tứ tĩnh lự ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, tứ tĩnh lự không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của nó cũng không thể nắm bắt. Tứ vô lượng và tứ vô sắc định đều không thể nắm bắt, cái vui hay khổ của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả tứ tĩnh lự v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái vui và cái khổ của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán tứ tĩnh lự là ngã hay vô ngã, cũng không nên quán tứ vô lượng và tứ vô sắc định là ngã hay vô ngã.
Vì sao vậy? Vì tự tính của tứ tĩnh lự là không, tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng là không. Tự tính của tứ tĩnh lự ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, tứ tĩnh lự không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của nó cũng không thể nắm bắt. Tứ vô lượng và tứ vô sắc định đều không thể nắm bắt, cái ngã hay vô ngã của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả tứ tĩnh lự v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái ngã và vô ngã của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Họ lại nói thế này: Này thiện nam! Ngươi nên tu tịnh giới ba-la-mật-đa. Không nên quán tứ tĩnh lự là tịnh hay bất tịnh, cũng không nên quán tứ vô lượng và tứ vô sắc định là tịnh hay bất tịnh.
Vì sao vậy? Vì tự tính của tứ tĩnh lự là không, tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng là không. Tự tính của tứ tĩnh lự ấy chính là chẳng phải tự tính. Tự tính của tứ vô lượng và tứ vô sắc định cũng chẳng phải tự tính. Cái gì chẳng phải tự tính thì chính là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Trong tịnh giới ba-la-mật-đa này, tứ tĩnh lự không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của nó cũng không thể nắm bắt. Tứ vô lượng và tứ vô sắc định đều không thể nắm bắt, cái tịnh hay bất tịnh của chúng cũng không thể nắm bắt. Vì cớ sao? Vì ở đây đến cả tứ tĩnh lự v.v. còn không có gì để nắm bắt, huống gì có cái tịnh và bất tịnh của chúng. Nếu ngươi tu được tịnh giới như thế, đó là tu tịnh giới ba-la-mật-đa.
Kiều-thi-ca! Các thiện nam, thiện nữ ấy nói như vậy, đó là giảng nói tịnh giới ba-la-mật-đa chân chính.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm sáu mươi.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ một trăm mười một (?) (có lẽ là quyển thứ một trăm sáu mươi mốt).
Tam tạng pháp sư Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, tinh thông cả ba tạng kinh, luật, luận) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video