Thiên 322 — Hội 1 · Phẩm 37 Nói tướng Bát-nhã · phần 5

 Phần đầu – Phẩm "Nói về tướng của Bát-nhã", thứ ba mươi bảy, đoạn thứ năm.

 Phật nói: "Này Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không), vì ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giác ngộ) thanh tịnh. Vì lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa và đi lại tự tại, thấy xa không bị ngăn che, nghe xa mọi âm thanh, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), vì sao ngũ nhãn không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh? Vì sao lục thần thông không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì ngũ nhãn là tất cánh không (rốt ráo là không, hoàn toàn không có tự thể cố định), nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Vì lục thần thông là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lẽ, điều gì không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh. Vì tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn tự tin, không chút e sợ khi giảng pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn đạt thông suốt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương rộng lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng thương rộng lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui rộng lớn khi chúng sinh được an vui), đại xả (tâm buông xả, đối xử bình đẳng với mọi chúng sinh), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, hàng tu hành khác không có) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao Phật thập lực không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh? Vì sao tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì Phật thập lực là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Vì tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh. Vì hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, tâm thường bình thản) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao vô vong thất pháp không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh? Vì sao hằng trụ xả tính không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì vô vong thất pháp là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Vì hằng trụ xả tính là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì nhất thiết trí (trí biết toàn bộ các pháp ở mặt chung, tức tính không của chúng) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh. Vì đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết trọn vẹn mọi pháp ở cả mặt chung lẫn từng nét riêng) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao nhất thiết trí không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh? Vì sao đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì nhất thiết trí là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Vì đạo tướng trí và nhất thiết tướng trí là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh. Vì tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên chú vào một chỗ) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao tất cả đà-la-ni môn không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh? Vì sao tất cả tam-ma-địa môn không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì tất cả đà-la-ni môn là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Vì tất cả tam-ma-địa môn là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh, bắt đầu dự vào dòng thánh) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh. Vì quả Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn tái sinh lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi Dục) và quả A-la-hán (quả vị cao nhất, dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao quả Dự lưu không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh? Vì sao quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì quả Dự lưu là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Vì quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác – người tự mình giác ngộ không nhờ thầy dạy, thường ở thời không có Phật) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao Độc giác bồ-đề không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì Độc giác bồ-đề là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát (các bậc Bồ-tát lớn – người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Lại nữa, này Thiện Hiện, vì hư không không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 "Bạch Thế Tôn, vì sao hư không không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch nên Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh?"

 "Này Thiện Hiện, vì hư không là tất cánh không, nên không sinh, không diệt, không nhơ, không sạch. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa thanh tịnh."

 Bấy giờ cụ thọ (cách gọi kính các vị tu hành lâu năm, đầy đủ tuổi đạo) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu những người nam, người nữ có lòng lành đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này mà thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng, suy ngẫm đúng lẽ, giảng nói cho người khác, thì những người ấy sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không bệnh tật, tay chân đầy đủ, thân không suy tàn mục rã, cũng không chết yểu; thường được vô số trăm nghìn thiên thần cung kính vây quanh, theo sát che chở."

 "Những người nam, người nữ có lòng lành ấy, vào ngày mồng tám, ngày mười bốn, ngày mười lăm của mỗi nửa tháng đen và nửa tháng trắng (nửa tháng trăng khuyết và nửa tháng trăng tròn), đọc tụng và giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế; lúc ấy chư thiên ở các cõi trời: Tứ đại vương chúng thiên, Tam thập tam thiên, Dạ-ma thiên, Đổ-sử-đa thiên, Lạc biến hóa thiên, Tha hóa tự tại thiên (sáu tầng trời của cõi Dục), Phạm chúng thiên, Phạm phụ thiên, Phạm hội thiên, Đại Phạm thiên, Quang thiên, Thiểu quang thiên, Vô lượng quang thiên, Cực quang tịnh thiên, Tịnh thiên, Thiểu tịnh thiên, Vô lượng tịnh thiên, Biến tịnh thiên, Quảng thiên, Thiểu quảng thiên, Vô lượng quảng thiên, Quảng quả thiên, Vô phiền thiên, Vô nhiệt thiên, Thiện hiện thiên, Thiện kiến thiên, Sắc cứu cánh thiên (các tầng trời của cõi Sắc), tất cả các chúng trời ấy đều cùng đến tụ hội nơi vị pháp sư (người giảng giải giáo pháp) này để lắng nghe và tiếp nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 "Những người nam, người nữ có lòng lành ấy, nhờ ở giữa đại hội vô số người mà đọc tụng, giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, liền được công đức (phúc đức do việc lành, việc tu tập đem lại) thù thắng vô lượng, vô số, vô biên, không thể nghĩ bàn, không thể cân lường."

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, đúng vậy, đúng vậy, đúng như lời ông nói. Nếu những người nam, người nữ có lòng lành đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này mà thọ trì, đọc tụng, suy ngẫm đúng lẽ, giảng nói cho người khác, thì những người ấy sáu căn không bệnh tật, tay chân đầy đủ, thân không suy tàn mục rã, cũng không chết yểu; thường được vô số trăm nghìn thiên thần cung kính vây quanh, theo sát che chở. Những người nam, người nữ có lòng lành ấy, vào ngày mồng tám, ngày mười bốn, ngày mười lăm của mỗi nửa tháng đen và nửa tháng trắng, đọc tụng và giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, thì lúc ấy chư thiên từ Tứ đại vương chúng thiên cho đến Sắc cứu cánh thiên đều cùng đến tụ hội nơi vị pháp sư này để lắng nghe và tiếp nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Những người nam, người nữ có lòng lành ấy, nhờ ở giữa đại hội vô số người mà đọc tụng, giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa thâm sâu, liền được công đức thù thắng vô lượng, vô số, vô biên, không thể nghĩ bàn, không thể cân lường."

 "Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là kho báu lớn. Nhờ kho báu lớn Bát-nhã ba-la-mật-đa này mà có thể giúp vô lượng vô biên hữu tình (chúng sinh có tình cảm, ý thức) thoát khỏi nghèo khổ lớn trong các nẻo tái sinh như địa ngục, bàng sinh (loài súc vật), cõi quỷ, cõi người, cõi trời."

 "Có thể ban cho vô lượng vô biên hữu tình sự giàu sang vui sướng trong dòng lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa), dòng lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ), dòng lớn trưởng giả (người giàu có, có đức vọng), dòng lớn cư sĩ (người tại gia giàu có, có địa vị)."

 "Có thể ban cho vô lượng vô biên hữu tình sự giàu sang vui sướng ở các cõi trời Tứ đại vương chúng thiên, Tam thập tam thiên, Dạ-ma thiên, Đổ-sử-đa thiên, Lạc biến hóa thiên, Tha hóa tự tại thiên (sáu tầng trời cõi Dục)."

 "Có thể ban cho vô lượng vô biên hữu tình sự giàu sang vui sướng ở các cõi trời Phạm chúng thiên, Phạm phụ thiên, Phạm hội thiên, Đại Phạm thiên, Quang thiên, Thiểu quang thiên, Vô lượng quang thiên, Cực quang tịnh thiên, Tịnh thiên, Thiểu tịnh thiên, Vô lượng tịnh thiên, Biến tịnh thiên, Quảng thiên, Thiểu quảng thiên, Vô lượng quảng thiên, Quảng quả thiên, Vô phiền thiên, Vô nhiệt thiên, Thiện hiện thiên, Thiện kiến thiên, Sắc cứu cánh thiên (các tầng trời cõi Sắc)."

 "Có thể ban cho vô lượng vô biên hữu tình sự giàu sang vui sướng ở các cõi trời Không vô biên xứ thiên, Thức vô biên xứ thiên, Vô sở hữu xứ thiên, Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiên (bốn tầng trời cõi Vô sắc, nơi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình)."

 "Có thể ban cho vô lượng vô biên hữu tình sự giàu sang an vui của quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, bắt đầu dự vào dòng thánh), quả Nhất lai (chỉ còn tái sinh cõi người một lần), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (dứt sạch phiền não, thoát sinh tử) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình giác ngộ không nhờ thầy). Có thể ban cho vô lượng vô biên hữu tình sự giàu sang an vui của vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật)."

 "Vì sao vậy? Vì trong kho báu lớn Bát-nhã ba-la-mật-đa này có giảng rộng và chỉ bày: thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả, trải đến vô lượng chúng sinh), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc)."

 "Giảng rộng và chỉ bày: tứ niệm trụ (bốn phép quán niệm về thân, cảm thọ, tâm và các pháp), tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng đưa đến thiền định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng năng, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: phân biệt đúng sai, tinh tấn, hỷ, nhẹ nhàng an ổn, chánh niệm, định, xả), bát thánh đạo chi (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), tam giải thoát môn (ba cửa giải thoát: không – thấy mọi pháp không có tự thể; vô tướng – không chấp hình tướng; vô nguyện – không mong cầu, tạo tác), bát giải thoát (tám pháp thiền định giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc), bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng của giác quan), cửu thứ đệ định (chín tầng thiền định nhập theo thứ lớp liên tục, không xen tâm khác), thập biến xứ (mười phép quán mở rộng một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không gian, thức cho trùm khắp mọi nơi), tứ thánh đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp và đoàn thể người tu)."

 "Giảng rộng và chỉ bày: bố thí ba-la-mật-đa, tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng), tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định), bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ), phương tiện thiện xảo ba-la-mật-đa (khéo léo dùng cách thích hợp để giáo hóa), nguyện ba-la-mật-đa (lập nguyện lớn), lực ba-la-mật-đa (sức mạnh tu tập), trí ba-la-mật-đa (trí biết rõ mọi pháp) – (ba-la-mật-đa nghĩa là hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ); Bồ-tát thập địa (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát); tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát (các bậc Bồ-tát lớn – người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh)."

 "Giảng rộng và chỉ bày: nội không (các pháp bên trong như sáu giác quan đều không có tự thể), ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… đều không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái 'không' cũng không), đại không (không gian mười phương rộng lớn cũng không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (sinh tử không có điểm đầu điểm cuối, cũng không), tán không (các pháp do nhiều phần hợp lại rồi tan rã, nên không), vô biến dị không (những gì không bị vứt bỏ, không đổi khác cũng không), bản tính không (bản tính của mọi pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp cũng không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp như vô thường, khổ cũng không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì, nên không), vô tính không (cái không có tự thể cũng không), tự tính không (tự thể của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự thể lẫn tự thể đều không)."

 "Giảng rộng và chỉ bày: chân như (bản thể như thật, không đổi của mọi pháp), pháp giới (cảnh giới chân thật làm nền tảng của mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh khởi), pháp định (tính vững chắc, nhất định của pháp), pháp trụ (tính an trụ thường còn của pháp), thật tế (chỗ tận cùng chân thật), hư không giới (cảnh giới rỗng rang như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn)."

 "Giảng rộng và chỉ bày: ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm), Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có), tứ vô sở úy (bốn điều Phật tự tin không e sợ khi giảng pháp), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn đạt thông suốt), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng ban vui, cứu khổ, vui theo và buông xả bình đẳng một cách rộng lớn), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật), vô vong thất pháp (phẩm chất không quên sót), hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong buông xả), nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí (ba loại trí: biết mặt chung của mọi pháp, biết mọi con đường tu, biết trọn vẹn mọi pháp cả chung lẫn riêng), tất cả đà-la-ni môn (pháp môn ghi nhớ giữ gìn trọn vẹn), tất cả tam-ma-địa môn (pháp môn thiền định) – vô lượng báu vật của Đại pháp như thế."

 "Vô số hữu tình tu học trong đó mà được sinh vào dòng lớn Sát-đế-lợi, dòng lớn Bà-la-môn, dòng lớn trưởng giả, dòng lớn cư sĩ. Vô số hữu tình tu học trong đó mà được sinh lên các cõi trời từ Tứ đại vương chúng thiên cho đến Tha hóa tự tại thiên. Vô số hữu tình tu học trong đó mà được sinh lên các cõi trời từ Phạm chúng thiên cho đến Sắc cứu cánh thiên. Vô số hữu tình tu học trong đó mà được sinh lên các cõi trời từ Không vô biên xứ thiên cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ thiên. Vô số hữu tình tu học trong đó mà chứng được quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán. Vô số hữu tình tu học trong đó mà chứng được Độc giác bồ-đề. Vô số hữu tình tu học trong đó mà được vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn đúng đắn, vĩnh viễn lìa khỏi hàng phàm phu, không còn thoái lui). Vô số hữu tình tu học trong đó mà chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 "Này Thiện Hiện, vì nhân duyên ấy mà Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế được gọi là kho báu lớn."

 "Này Thiện Hiện, trong kho báu lớn Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, không nói có một pháp nhỏ nào có sinh, có diệt, có nhơ, có sạch, có giữ lấy, có buông bỏ. Vì sao vậy? Vì không có một pháp nhỏ nào có thể sinh, có thể diệt, có thể nhơ, có thể sạch, có thể giữ lấy, có thể buông bỏ."

 "Này Thiện Hiện, trong kho báu lớn Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, không nói có pháp nào là thiện hay là chẳng thiện; là thế gian hay là xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian); là hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói buộc trong sinh tử) hay là vô lậu (sạch hết phiền não); là có tội hay là không tội; là tạp nhiễm (lẫn lộn phiền não ô nhiễm) hay là thanh tịnh; là hữu vi (do nhân duyên tạo thành) hay là vô vi (không do tạo tác). Này Thiện Hiện, vì nhân duyên ấy mà Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế được gọi là kho báu Đại pháp không có gì để đạt được."

 "Này Thiện Hiện, trong kho báu lớn Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, không nói có một pháp nhỏ nào có thể làm cho ô nhiễm. Vì sao vậy? Vì không có một pháp nhỏ nào có thể bị ô nhiễm. Này Thiện Hiện, vì nhân duyên ấy mà Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế được gọi là kho báu Đại pháp không ô nhiễm."

 "Này Thiện Hiện, nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không có ý tưởng như thế, không có sự phân biệt như thế, không có chỗ đạt được như thế, không có hí luận (bàn luận phân biệt suông, vô ích) như thế rằng: 'Ta hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, ta tu Bát-nhã ba-la-mật-đa', thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy có thể tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa đúng như thật; cũng có thể gần gũi, lễ bái, phụng sự chư Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen chư Phật Thế Tôn; dạo khắp các cõi Phật để thành thục hữu tình (giúp chúng sinh tu tập cho đến lúc chín muồi), nghiêm tịnh Phật độ (làm cho cõi Phật trang nghiêm, trong sạch), tu các hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với tất cả các pháp, không hướng về cũng không quay lưng, không lôi kéo cũng không xua đuổi (?), không giữ lấy cũng không buông bỏ, không sinh cũng không diệt, không nhơ cũng không sạch, không thường còn cũng không đứt mất, không một cũng không khác, không đến cũng không đi, không vào cũng không ra, không tăng cũng không giảm."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại. Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không vượt qua Dục giới (cõi còn ham muốn dục lạc) cũng không trụ trong Dục giới; không vượt qua Sắc giới (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế) cũng không trụ trong Sắc giới; không vượt qua Vô sắc giới (cõi không còn thân hình, chỉ còn tâm thức) cũng không trụ trong Vô sắc giới."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với bố thí ba-la-mật-đa không ban cho cũng không bỏ đi; đối với tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã, phương tiện thiện xảo, nguyện, lực, trí ba-la-mật-đa cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với nội không không ban cho cũng không bỏ đi; đối với ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với chân như không ban cho cũng không bỏ đi; đối với pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với khổ thánh đế không ban cho cũng không bỏ đi; đối với tập, diệt, đạo thánh đế cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với tứ tĩnh lự không ban cho cũng không bỏ đi; đối với tứ vô lượng, tứ vô sắc định cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với bát giải thoát không ban cho cũng không bỏ đi; đối với bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với tứ niệm trụ không ban cho cũng không bỏ đi; đối với tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với không giải thoát môn không ban cho cũng không bỏ đi; đối với vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với Bồ-tát thập địa không ban cho cũng không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với ngũ nhãn không ban cho cũng không bỏ đi; đối với lục thần thông cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với Phật thập lực không ban cho cũng không bỏ đi; đối với tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với vô vong thất pháp không ban cho cũng không bỏ đi; đối với hằng trụ xả tính cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với nhất thiết trí không ban cho cũng không bỏ đi; đối với đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với tất cả đà-la-ni môn không ban cho cũng không bỏ đi; đối với tất cả tam-ma-địa môn cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với quả Dự lưu không ban cho cũng không bỏ đi; đối với quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán cũng không ban cho, không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với Độc giác bồ-đề không ban cho cũng không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát không ban cho cũng không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật không ban cho cũng không bỏ đi."

 "Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không ban cho pháp của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng quả A-la-hán) mà cũng không bỏ pháp của dị sinh (phàm phu); không ban cho pháp của Độc giác mà cũng không bỏ pháp của Thanh văn; không ban cho pháp của chư Phật mà cũng không bỏ pháp của Độc giác; không ban cho pháp vô vi mà cũng không bỏ pháp hữu vi."

 "Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, dù Phật có ra đời hay không ra đời, các pháp như thế vẫn luôn không biến đổi: pháp tính, pháp giới, pháp định, pháp trụ vẫn như vậy. Tất cả các đức Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc từ chân như mà đến) đều giác ngộ chân chính và chứng thấy trực tiếp điều ấy. Sau khi tự mình giác ngộ chân chính, tự mình chứng thấy trực tiếp rồi, các Ngài vì các hữu tình mà giảng nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ, khiến họ cùng giác ngộ thâm nhập, lìa bỏ mọi vọng tưởng, phân biệt và điên đảo (cái thấy lộn ngược, sai lầm)."

 Bấy giờ có vô số trăm nghìn thiên tử (các vị trời) đứng giữa hư không, vui mừng hớn hở, lấy các thứ hoa cõi trời là hoa ưu-bát-la (sen xanh), hoa bát-đặc-ma (sen hồng), hoa câu-mẫu-đà (hoa súng), hoa bôn-đồ-lợi (sen trắng) – những hoa thơm vi diệu – cùng các thứ bột hương mà rải lên Phật, cùng nhau chúc mừng an ủi, đồng thanh xướng lên: "Hôm nay chúng ta ở Thiệm-bộ châu (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người sinh sống) được thấy Phật chuyển pháp luân (bánh xe pháp – ví việc Phật giảng giáo pháp như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) vi diệu lần thứ hai." Trong số ấy có vô số trăm nghìn thiên tử nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa, liền cùng lúc chứng được vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an trụ vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Bấy giờ Phật bảo cụ thọ Thiện Hiện rằng: "Pháp luân như thế không phải lần chuyển thứ nhất, cũng không phải lần chuyển thứ hai. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế xuất hiện ở đời không phải để làm cho tất cả các pháp chuyển đi, cũng không phải để làm cho chúng quay lại. Vì sao vậy? Vì vô tính tự tính không (cả cái không có tự thể lẫn tự thể đều là không)."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, do những pháp nào là vô tính tự tính không, mà Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế xuất hiện ở đời không phải để làm cho tất cả các pháp chuyển đi, cũng không phải để làm cho chúng quay lại?"

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, vì Bát-nhã ba-la-mật-đa thì tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa là không; tĩnh lự, tinh tấn, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa thì tính của tĩnh lự cho đến bố thí ba-la-mật-đa là không."

 "Này Thiện Hiện, vì nội không thì tính của nội không là không; ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không thì tính của ngoại không cho đến vô tính tự tính không là không."

 "Này Thiện Hiện, vì chân như thì tính của chân như là không; pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới thì tính của pháp giới cho đến bất tư nghì giới là không."

 "Này Thiện Hiện, khổ thánh đế thì tính của khổ thánh đế là không; tập, diệt, đạo thánh đế thì tính của tập, diệt, đạo thánh đế là không."

 "Này Thiện Hiện, vì tứ tĩnh lự thì tính của tứ tĩnh lự là không; tứ vô lượng, tứ vô sắc định thì tính của tứ vô lượng, tứ vô sắc định là không."

 "Này Thiện Hiện, vì bát giải thoát thì tính của bát giải thoát là không; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ thì tính của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là không."

 "Này Thiện Hiện, vì tứ niệm trụ thì tính của tứ niệm trụ là không; tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi thì tính của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là không."

 "Này Thiện Hiện, vì không giải thoát môn thì tính của không giải thoát môn là không; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì tính của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là không."

 "Này Thiện Hiện, vì Bồ-tát thập địa thì tính của Bồ-tát thập địa là không."

 "Này Thiện Hiện, vì Phật thập lực thì tính của Phật thập lực là không; tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp thì tính của tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp là không."

 "Này Thiện Hiện, vì vô vong thất pháp thì tính của vô vong thất pháp là không; hằng trụ xả tính thì tính của hằng trụ xả tính là không."

 "Này Thiện Hiện, vì nhất thiết trí thì tính của nhất thiết trí là không; đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì tính của đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí là không."

 "Này Thiện Hiện, vì tất cả đà-la-ni môn thì tính của tất cả đà-la-ni môn là không; tất cả tam-ma-địa môn thì tính của tất cả tam-ma-địa môn là không."

 "Này Thiện Hiện, vì quả Dự lưu thì tính của quả Dự lưu là không; quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán thì tính của quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán là không."

 "Này Thiện Hiện, vì Độc giác bồ-đề thì tính của Độc giác bồ-đề là không. Này Thiện Hiện, vì tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát thì tính của tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát là không. Này Thiện Hiện, vì vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật thì tính của vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật là không."

 "Này Thiện Hiện, vì những pháp như thế là vô tính tự tính không, nên Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế xuất hiện ở đời không phải để làm cho tất cả các pháp chuyển đi, cũng không phải để làm cho chúng quay lại."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát là ba-la-mật-đa lớn, vì thấu suốt tự tính của tất cả các pháp đều là không. Tuy thấu suốt tự tính của tất cả các pháp đều không, nhưng các Bồ-tát ma-ha-tát nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa này mà chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chuyển pháp luân vi diệu, cứu độ vô lượng chúng sinh."

 "Tuy chứng bồ-đề mà không có gì được chứng, vì pháp chứng hay không chứng đều không thể nắm bắt. Tuy chuyển pháp luân mà không có gì được chuyển, vì pháp chuyển đi hay quay lại đều không thể nắm bắt. Tuy cứu độ hữu tình mà không có ai được cứu độ, vì pháp thấy hay không thấy đều không thể nắm bắt."

 "Bạch Thế Tôn, trong Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế, việc chuyển pháp luân rốt cuộc không thể nắm bắt, vì tất cả các pháp đều vĩnh viễn không sinh. Vì sao vậy? Vì trong pháp không, vô tướng, vô nguyện, không thể có việc chuyển đi hay quay lại."

 "Bạch Thế Tôn, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này, nếu có thể giảng nói, chỉ bày, phân tích, làm sáng tỏ như thế, khiến người dễ giác ngộ thâm nhập, thì gọi là giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa một cách khéo léo, trong sạch. Trong đó hoàn toàn không có người nói, không có người nghe. Vì đã không có người nói và người nghe, nên những người chứng ngộ cũng không thể nắm bắt. Vì không có người chứng ngộ, nên cũng không có ai đạt được Niết-bàn (sự diệt tắt hoàn toàn phiền não và khổ đau, giải thoát khỏi sinh tử). Trong pháp được khéo giảng là Bát-nhã ba-la-mật-đa này cũng không có phúc điền (ruộng phúc – đối tượng mà cúng dường vào sẽ sinh ra phúc đức), vì người bố thí, người nhận và vật bố thí đều có tính là không."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video