Thiên 333 — Hội 1 · Phẩm 41 Mẹ của chư Phật · phần 1

 Phần đầu, phẩm "Phật Mẫu" (Mẹ của chư Phật: chỉ trí tuệ Bát-nhã, vì đó là nơi sinh ra các đức Phật), phẩm thứ bốn mươi mốt, đoạn một.

 Phật bảo Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lý "không"): "Ví như một người đàn bà sinh nhiều con, hoặc năm, hoặc mười, hai mươi, ba mươi, bốn mươi, năm mươi, hoặc một trăm, hoặc một nghìn. Khi người mẹ lâm bệnh, các con ai nấy đều chăm chỉ tìm thầy tìm thuốc chữa trị. Họ nghĩ rằng: 'Làm sao cho mẹ ta khỏi bệnh, sống lâu, yên vui, thân không còn mọi nỗi khổ, lòng thoát khỏi lo buồn?' Lúc ấy các con đều tìm đủ cách, kiếm những vật dụng đem lại yên vui để che chở thân mẹ, không để muỗi, mòng, rắn, bọ cạp, nóng, lạnh, đói, khát chạm đến làm hại, làm phiền. Họ lại đem đủ thứ vật dụng tốt đẹp nhất, cung kính dâng lên phụng dưỡng và nói: 'Mẹ ta thương xót sinh dưỡng chúng ta, dạy bảo chúng ta đủ mọi việc ở đời, lẽ nào chúng ta lại không đền ơn mẹ?'

 Thiện Hiện, Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn khắp cả) cũng như vậy. Các ngài thường dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết suốt mọi sự) mà trông nom, che chở, ghi nhớ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa (trí tuệ siêu việt đưa đến bờ giải thoát; "bát-nhã" là trí tuệ thấy rõ bản chất của mọi sự, "ba-la-mật-đa" là đến bờ bên kia, tức tu tập đến chỗ viên mãn). Vì sao vậy? Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra tất cả Phật pháp (mọi phẩm chất và giáo pháp của Phật) của chúng ta, có thể chỉ bày thực tướng (bộ mặt chân thật, bản chất thật) của các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) trong thế gian.

 Tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác hiện đang thuyết pháp trong các thế giới ở mười phương cũng thường dùng Phật nhãn mà trông nom, che chở, ghi nhớ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra tất cả công đức (những phẩm chất tốt đẹp có được nhờ tu tập) của chư Phật, có thể chỉ bày thực tướng của các pháp trong thế gian. Vì nhân duyên ấy, chư Phật chúng ta thường dùng Phật nhãn mà trông nom, che chở, ghi nhớ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Để đền ơn ấy, chúng ta không nên rời bỏ dù chỉ trong chốc lát.

 Vì sao vậy? Thiện Hiện, Bát-nhã, tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa của tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (sáu pháp tu hoàn thiện của bậc Bồ-tát: bố thí là đem của cải, giáo pháp và sự che chở cho người khác; tịnh giới là giữ giới luật trong sạch; an nhẫn là nhẫn nại chịu đựng; tinh tiến là siêng năng không lùi bước; tĩnh lự là thiền định, giữ tâm lặng yên chuyên chú; bát-nhã là trí tuệ thấy rõ thực tướng) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả các thứ "không" sau đây đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được hiển bày: nội không (sáu giác quan bên trong là không, không có tự thể thật), ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (cả mười phương không gian rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu, điểm cuối, nên là không), tán không (các pháp do tụ hợp rồi tan rã, vốn là không), vô biến dị không (cái không hề đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (các pháp không thể nắm bắt được, nên là không), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không).

 Tất cả những điều sau đây đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được hiển bày: chân như (bản thể chân thật, như như không đổi của mọi pháp), pháp giới (cảnh giới bản chất chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh ra), pháp định (sự an định cố định của pháp), pháp trụ (sự an trụ thường còn của pháp), thực tế (giới hạn chân thật, chỗ tột cùng của sự thật), hư không giới (cõi hư không, rộng khắp không ngăn ngại), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn). Đây đều là những tên gọi khác nhau của thực tại chân thật.

 Tất cả khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống chứa đầy khổ đau), tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ, tức phiền não và lòng ham muốn), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường tu tập để diệt khổ) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được hiển bày.

 Tất cả tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi trời có hình sắc vi tế), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo, xả là buông bỏ bình đẳng), tứ vô sắc định (bốn tầng định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc: định chỉ thấy hư không vô biên, định chỉ thấy thức vô biên, định thấy không có gì cả, định chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào vật chất và tinh thần), bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh đối tượng), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự: bốn tầng thiền, bốn tầng định vô sắc và định diệt hết cảm thọ, tư tưởng), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả tứ niệm trụ (bốn phép quán để giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của định và thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ tu tập: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh có được khi năm căn ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: tỉnh giác, phân biệt đúng sai, siêng năng, vui mừng, nhẹ nhàng an ổn, định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sinh sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả không giải thoát môn (cửa giải thoát quán thấy mọi pháp là không), vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán thấy mọi pháp không có tướng trạng để bám vào), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu, tạo tác gì) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra. Tất cả Bồ-tát thập địa (mười giai đoạn tu chứng của bậc Bồ-tát, tức người phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt; mắt trời thấy xa, thấy xuyên suốt; mắt trí tuệ thấy lý không; mắt pháp thấy rõ mọi pháp môn để độ người; mắt Phật thấy biết trọn vẹn), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, thấy xa không ngăn ngại, nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả Phật thập lực (mười trí lực đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…), tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi tuyên bố trước đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), đại từ (lòng thương lớn, ban vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn trước sự an lạc của chúng sinh), đại xả (sự buông xả lớn, bình đẳng không thiên vị), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các hàng khác) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất, luôn nhớ rõ mọi điều), hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra. Tất cả nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp, tức biết tướng chung "không" của mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng chung lẫn tướng riêng của tất cả các pháp, chỉ Phật mới có) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra. Tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ, giữ gìn không quên mọi nghĩa lý), tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn thiền định, giữ tâm chuyên chú vào một đối tượng) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Tất cả bậc Dự lưu (bậc thánh đầu tiên, mới bước vào dòng thánh) và quả Dự lưu (quả vị mà bậc ấy chứng được), bậc Nhất lai (bậc chỉ còn tái sinh trở lại cõi dục một lần) và quả Nhất lai, bậc Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi dục nữa) và quả Bất hoàn, bậc A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và quả A-la-hán đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra. Tất cả bậc Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe Phật dạy) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra. Tất cả các bậc Bồ-tát ma-ha-tát (các bậc Bồ-tát lớn) và hạnh tu của các bậc Bồ-tát ma-ha-tát đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra. Tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn) của chư Phật đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy mà được sinh ra.

 Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, dù đã đạt được, nay đang đạt được, hay sẽ đạt được vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đều nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như vậy. Vì nhân duyên ấy, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có ơn đức lớn đối với chư Như Lai. Cho nên chư Phật thường dùng Phật nhãn mà trông nom, che chở, ghi nhớ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa.

 Thiện Hiện, những thiện nam tử, thiện nữ nhân (những người nam, người nữ có lòng lành) đứng trong Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, tức con đường tu hành của Bồ-tát), nếu có thể lắng nghe, chép viết, thọ trì (tiếp nhận và gìn giữ), đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng rộng Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thường dùng Phật nhãn trông nom, che chở, ghi nhớ họ, khiến thân tâm họ luôn được yên vui, những việc lành họ tu tập không gặp trở ngại. Thiện Hiện, những thiện nam tử, thiện nữ nhân đứng trong Bồ-tát thừa, nếu có thể đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa này mà lắng nghe, chép viết, thọ trì, đọc tụng, tu tập, suy nghĩ, giảng giải cho người khác, thì tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong các thế giới mười phương đều cùng che chở, ghi nhớ, khiến họ không còn lùi bước trên đường đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính đối với vị tăng có đức hạnh) Thiện Hiện bạch Phật: "Như Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) đã dạy, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra chư Phật, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày thực tướng của các pháp trong thế gian. Bạch Thế Tôn, thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra chư Phật? Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày thực tướng của các pháp trong thế gian? Thế nào là chư Phật từ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà sinh ra? Thế nào là chư Phật nói về tướng của thế gian?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra tất cả những gì mà các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác có được: ngũ nhãn, lục thần thông; hoặc Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám Phật bất cộng pháp; hoặc vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính; hoặc nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Thiện Hiện, vô lượng vô biên công đức của chư Phật như thế đều từ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà sinh ra. Vì đạt được những công đức ấy của chư Phật nên gọi là Phật. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể sinh ra những công đức ấy của chư Phật, cho nên nói là có thể sinh ra chư Phật, và cũng nói chư Phật từ Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà sinh ra.

 Thiện Hiện, nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể chỉ bày thực tướng của các pháp trong thế gian, nghĩa là có thể chỉ bày thực tướng của ngũ uẩn (năm nhóm hợp thành con người và thế gian: sắc là phần vật chất; thọ là cảm giác; tưởng là sự nhận biết, hình dung; hành là các hoạt động tạo tác của tâm; thức là sự phân biệt, nhận biết) trong thế gian. Tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cũng nói về thực tướng của ngũ uẩn trong thế gian."

 "Bạch Thế Tôn, chư Phật và Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nói và chỉ bày thực tướng của ngũ uẩn trong thế gian như thế nào?"

 "Thiện Hiện, chư Phật và Bát-nhã ba-la-mật-đa đều không nói, không chỉ bày rằng ngũ uẩn có thành, có hoại, có sinh, có diệt, có nhiễm ô, có trong sạch, có tăng, có giảm, có vào, có ra. Cũng đều không nói, không chỉ bày rằng ngũ uẩn có quá khứ, có vị lai, có hiện tại, có thiện, có bất thiện, có vô ký (không thiện cũng không ác), có thuộc cõi dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dục lạc), có thuộc cõi sắc (cõi trời có thân hình vi tế, không còn dục), có thuộc cõi vô sắc (cõi chỉ có tâm, không có thân hình). Vì sao vậy? Thiện Hiện, các pháp không chẳng có thành, có hoại; các pháp vô tướng (không có tướng trạng) chẳng có thành, có hoại; các pháp vô nguyện (không có gì để mong cầu) chẳng có thành, có hoại; các pháp vô tác (không do tạo tác) chẳng có thành, có hoại; các pháp không sinh không diệt chẳng có thành, có hoại; các pháp không có thể tính (không có tự thể thật) chẳng có thành, có hoại. Thiện Hiện, chư Phật và Bát-nhã ba-la-mật-đa nói và chỉ bày thực tướng của ngũ uẩn như vậy. Tướng của ngũ uẩn này chính là thế gian, cho nên thế gian cũng không có các tướng thành, hoại, sinh, diệt…

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa mà có thể chứng biết khắp mọi sai khác vô lượng vô số trong tâm ý và hành vi của các loài hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức). Thế nhưng trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa này, không có hữu tình, không có thi thiết (sự đặt ra tên gọi, khái niệm giả lập) về hữu tình có thể nắm bắt được.

 Không có sắc, không có thi thiết về sắc có thể nắm bắt được. Không có thọ, tưởng, hành, thức, không có thi thiết về thọ, tưởng, hành, thức có thể nắm bắt được. Không có nhãn xứ (mắt, xét như nơi nương tựa để nhận thức phát sinh; "xứ" là chỗ nương sinh ra nhận thức), không có thi thiết về nhãn xứ có thể nắm bắt được. Không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý), không có thi thiết về nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có thể nắm bắt được. Không có sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt), không có thi thiết về sắc xứ có thể nắm bắt được. Không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm xúc, và các đối tượng của ý), không có thi thiết về thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có thể nắm bắt được.

 Không có nhãn giới ("giới" ở đây là yếu tố, phạm vi riêng biệt; nhãn giới là yếu tố mắt), không có thi thiết về nhãn giới có thể nắm bắt được. Không có sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc, đối tượng của mắt, khác với "cõi sắc" nói ở trên), nhãn thức giới (yếu tố sự nhận biết bằng mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và nhận thức của mắt) và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ phát sinh nhờ sự tiếp xúc ấy); không có thi thiết về sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có thể nắm bắt được.

 Không có nhĩ giới, không có thi thiết về nhĩ giới có thể nắm bắt được. Không có thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra; không có thi thiết về thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra có thể nắm bắt được. Không có tỷ giới, không có thi thiết về tỷ giới có thể nắm bắt được. Không có hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra; không có thi thiết về hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra có thể nắm bắt được. Không có thiệt giới, không có thi thiết về thiệt giới có thể nắm bắt được. Không có vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra; không có thi thiết về vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra có thể nắm bắt được. Không có thân giới, không có thi thiết về thân giới có thể nắm bắt được. Không có xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra; không có thi thiết về xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra có thể nắm bắt được. Không có ý giới, không có thi thiết về ý giới có thể nắm bắt được. Không có pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý, tức các ý niệm, khác với "pháp giới" trong nhóm chân như nói ở trên), ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra; không có thi thiết về pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra có thể nắm bắt được.

 Không có địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), không có thi thiết về địa giới có thể nắm bắt được. Không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước là tính ướt, lửa là tính nóng, gió là tính chuyển động, khoảng trống, và nhận thức), không có thi thiết về thủy, hỏa, phong, không, thức giới có thể nắm bắt được.

 Không có vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý, mắt xích đầu tiên của mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai mắt xích nhân quả dẫn đến sinh tử), không có thi thiết về vô minh có thể nắm bắt được. Không có hành (các tạo tác của thân, lời, ý), thức (thức tái sinh), danh sắc (thân tâm lúc mới hình thành, gồm tinh thần và vật chất), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng khát khao ham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự hình thành đời sống mới do nghiệp), sinh, lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn); không có thi thiết về hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não có thể nắm bắt được.

 Không có bố thí ba-la-mật-đa, không có thi thiết về bố thí ba-la-mật-đa có thể nắm bắt được. Không có tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, không có thi thiết về tịnh giới cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa có thể nắm bắt được. Không có nội không, không có thi thiết về nội không có thể nắm bắt được. Không có ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không; không có thi thiết về ngoại không cho đến vô tính tự tính không có thể nắm bắt được.

 Không có chân như, không có thi thiết về chân như có thể nắm bắt được. Không có pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới; không có thi thiết về pháp giới cho đến bất tư nghì giới có thể nắm bắt được. Không có khổ thánh đế, không có thi thiết về khổ thánh đế có thể nắm bắt được. Không có tập, diệt, đạo thánh đế, không có thi thiết về tập, diệt, đạo thánh đế có thể nắm bắt được.

 Không có tứ tĩnh lự, không có thi thiết về tứ tĩnh lự có thể nắm bắt được. Không có tứ vô lượng, tứ vô sắc định, không có thi thiết về tứ vô lượng, tứ vô sắc định có thể nắm bắt được. Không có bát giải thoát, không có thi thiết về bát giải thoát có thể nắm bắt được. Không có bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, không có thi thiết về bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có thể nắm bắt được. Không có tứ niệm trụ, không có thi thiết về tứ niệm trụ có thể nắm bắt được. Không có tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, không có thi thiết về tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi có thể nắm bắt được. Không có không giải thoát môn, không có thi thiết về không giải thoát môn có thể nắm bắt được. Không có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, không có thi thiết về vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có thể nắm bắt được.

 Không có Bồ-tát thập địa, không có thi thiết về Bồ-tát thập địa có thể nắm bắt được. Không có ngũ nhãn, không có thi thiết về ngũ nhãn có thể nắm bắt được. Không có lục thần thông, không có thi thiết về lục thần thông có thể nắm bắt được. Không có Phật thập lực, không có thi thiết về Phật thập lực có thể nắm bắt được. Không có tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám Phật bất cộng pháp, không có thi thiết về tứ vô sở úy cho đến mười tám Phật bất cộng pháp có thể nắm bắt được. Không có vô vong thất pháp, không có thi thiết về vô vong thất pháp có thể nắm bắt được. Không có hằng trụ xả tính, không có thi thiết về hằng trụ xả tính có thể nắm bắt được. Không có nhất thiết trí, không có thi thiết về nhất thiết trí có thể nắm bắt được. Không có đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, không có thi thiết về đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thể nắm bắt được. Không có tất cả đà-la-ni môn, không có thi thiết về tất cả đà-la-ni môn có thể nắm bắt được. Không có tất cả tam-ma-địa môn, không có thi thiết về tất cả tam-ma-địa môn có thể nắm bắt được.

 Không có quả Dự lưu, không có thi thiết về quả Dự lưu có thể nắm bắt được. Không có quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, không có thi thiết về quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán có thể nắm bắt được. Không có Độc giác bồ-đề, không có thi thiết về Độc giác bồ-đề có thể nắm bắt được. Không có tất cả hạnh tu của Bồ-tát ma-ha-tát, không có thi thiết về tất cả hạnh tu của Bồ-tát ma-ha-tát có thể nắm bắt được. Không có vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, không có thi thiết về vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật có thể nắm bắt được. Thiện Hiện, chư Phật và Bát-nhã ba-la-mật-đa nói và chỉ bày thực tướng của thế gian như vậy.

 Thiện Hiện, thế nhưng trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa này, không chỉ bày sắc, không chỉ bày thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có sắc, thọ, tưởng, hành, thức để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày nhãn xứ, không chỉ bày nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có nhãn xứ, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày sắc xứ, không chỉ bày thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có sắc xứ, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày nhãn giới, không chỉ bày sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có nhãn giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày nhĩ giới, không chỉ bày thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có nhĩ giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày tỷ giới, không chỉ bày hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tỷ giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày thiệt giới, không chỉ bày vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có thiệt giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày thân giới, không chỉ bày xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có thân giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày ý giới, không chỉ bày pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có ý giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày địa giới, không chỉ bày thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có địa giới, thủy, hỏa, phong, không, thức giới để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày vô minh, không chỉ bày hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có vô minh cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày bố thí ba-la-mật-đa, không chỉ bày tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày nội không, không chỉ bày ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có nội không cho đến vô tính tự tính không để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày chân như, không chỉ bày pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghì giới. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có chân như cho đến bất tư nghì giới để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày khổ thánh đế, không chỉ bày tập, diệt, đạo thánh đế. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có khổ thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày tứ tĩnh lự, không chỉ bày tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày bát giải thoát, không chỉ bày bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày tứ niệm trụ, không chỉ bày tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày không giải thoát môn, không chỉ bày vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có không giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày Bồ-tát thập địa. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có Bồ-tát thập địa để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày ngũ nhãn, không chỉ bày lục thần thông. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có ngũ nhãn, lục thần thông để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày Phật thập lực, không chỉ bày tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám Phật bất cộng pháp. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có Phật thập lực cho đến mười tám Phật bất cộng pháp để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày vô vong thất pháp, không chỉ bày hằng trụ xả tính. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày nhất thiết trí, không chỉ bày đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày tất cả đà-la-ni môn, không chỉ bày tất cả tam-ma-địa môn. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tất cả đà-la-ni môn, tất cả tam-ma-địa môn để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày quả Dự lưu, không chỉ bày quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có quả Dự lưu, quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày Độc giác bồ-đề. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có Độc giác bồ-đề để có thể chỉ bày.

 Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày tất cả hạnh tu của Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có tất cả hạnh tu của Bồ-tát ma-ha-tát để có thể chỉ bày. Trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, không chỉ bày vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật. Vì sao vậy? Thiện Hiện, trong lý rất sâu của Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy, chính Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa còn không có gì cả, không thể nắm bắt được, huống chi lại có vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật để có thể chỉ bày.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả hữu tình được đặt tên, được gọi bằng lời nói, hoặc loài có hình sắc, hoặc loài không có hình sắc, hoặc loài có tưởng (có hoạt động nhận biết, hình dung), hoặc loài không có tưởng, hoặc loài chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng (loài ở tầng cao nhất của cõi vô sắc, tưởng rất vi tế), dù ở thế giới này hay ở tất cả các thế giới khác trong mười phương; các hữu tình ấy hoặc có tâm thu nhiếp, hoặc có tâm tán loạn, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà đều biết đúng như thật."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhờ pháp tính mà biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của các loài hữu tình ấy."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhờ pháp tính mà biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng trong pháp tính, chính pháp tính còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm thu nhiếp, tâm tán loạn. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhờ pháp tính như vậy mà biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của các loài hữu tình ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhờ sự dứt hết, nhờ sự lìa nhiễm ô, nhờ sự diệt, nhờ sự cắt đứt, nhờ sự vắng lặng, nhờ sự xa lìa, mà biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của các loài hữu tình ấy."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nhờ sự dứt hết, nhờ sự lìa nhiễm ô, nhờ sự diệt, nhờ sự cắt đứt, nhờ sự vắng lặng, nhờ sự xa lìa, mà biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng trong sự dứt hết, lìa nhiễm ô, diệt, cắt đứt, vắng lặng, xa lìa, ngay cả tính chất của sự dứt hết… còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm thu nhiếp, tâm tán loạn. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nhờ sự dứt hết… mà biết đúng như thật tâm thu nhiếp, tâm tán loạn của các loài hữu tình ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật các loài hữu tình ấy: tâm có tham và tâm lìa tham, tâm có sân (giận dữ) và tâm lìa sân, tâm có si (mê muội) và tâm lìa si."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật các loài hữu tình ấy: tâm có tham và tâm lìa tham, tâm có sân và tâm lìa sân, tâm có si và tâm lìa si như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng tâm tham, sân, si của các loài hữu tình ấy, xét theo như thực tính (tính chân thật đúng như vốn có), thì chẳng phải tâm có tham, sân, si, cũng chẳng phải tâm lìa tham, sân, si. Vì sao vậy? Vì trong như thực tính, ngay cả tâm và tâm sở pháp (tâm và các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm) còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm có tham, sân, si hay tâm lìa tham, sân, si. Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng tâm lìa tham, sân, si của các loài hữu tình ấy, xét theo như thực tính, thì chẳng phải tâm có tham, sân, si, cũng chẳng phải tâm lìa tham, sân, si. Vì sao vậy? Vì trong như thực tính, ngay cả tâm và tâm sở pháp còn không thể nắm bắt được, huống chi lại có tâm có tham, sân, si hay tâm lìa tham, sân, si. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật các loài hữu tình ấy: tâm có tham và tâm lìa tham, tâm có sân và tâm lìa sân, tâm có si và tâm lìa si.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng tâm có tham, sân, si của các loài hữu tình ấy chẳng phải tâm có tham, sân, si, cũng chẳng phải tâm lìa tham, sân, si. Vì sao vậy? Vì hai thứ tâm như vậy không thể hòa hợp cùng nhau (không thể cùng có mặt trong một lúc). Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng tâm lìa tham, sân, si của các loài hữu tình ấy chẳng phải tâm có tham, sân, si, cũng chẳng phải tâm lìa tham, sân, si. Vì sao vậy? Vì hai thứ tâm như vậy không thể hòa hợp cùng nhau. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật các loài hữu tình ấy: tâm có tham và tâm lìa tham, tâm có sân và tâm lìa sân, tâm có si và tâm lìa si.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm rộng của các loài hữu tình ấy."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật mọi tâm rộng của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng mọi tâm rộng của các loài hữu tình ấy không rộng không hẹp, không tăng không giảm, không đi không đến. Vì tính của tâm vốn lìa mọi tướng, nên chẳng rộng chẳng hẹp, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng đi chẳng đến. Vì sao vậy? Vì tự tính của tâm vốn không có gì cả, thì cái gì rộng, cái gì hẹp, cái gì tăng, cái gì giảm, cái gì đi, cái gì đến? Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm rộng của các loài hữu tình ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm lớn của các loài hữu tình ấy."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật mọi tâm lớn của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng mọi tâm lớn của các loài hữu tình ấy không đi không đến, không sinh không diệt, không trụ (đứng yên) không biến đổi, không lớn không nhỏ. Vì sao vậy? Vì tự tính của tâm vốn không có gì cả, nên chẳng đi chẳng đến, chẳng sinh chẳng diệt, chẳng trụ chẳng biến đổi, chẳng lớn chẳng nhỏ. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm lớn của các loài hữu tình ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm vô lượng (tâm không thể đo lường) của các loài hữu tình ấy."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật mọi tâm vô lượng của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng mọi tâm vô lượng của các loài hữu tình ấy chẳng trụ, chẳng phải không trụ, chẳng đi, chẳng phải không đi. Vì sao vậy? Vì tính của tâm vô lượng là vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy) và không nương tựa vào đâu, thì làm sao có thể nói là có trụ hay không trụ, có đi hay không đi? Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm vô lượng của các loài hữu tình ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm không thể thấy, không có ngăn ngại đối kháng của các loài hữu tình ấy."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật mọi tâm không thể thấy, không có ngăn ngại đối kháng của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng mọi tâm không thể thấy, không có ngăn ngại đối kháng của các loài hữu tình ấy đều không có tướng của tâm. Vì sao vậy? Vì tự tướng của mọi tâm đều là không. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm không thể thấy, không có ngăn ngại đối kháng của các loài hữu tình ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy được của các loài hữu tình ấy."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy được của các loài hữu tình ấy như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy được của các loài hữu tình ấy thì ngũ nhãn của chư Phật đều không thể thấy được. Vì sao vậy? Vì tự tính của mọi tâm đều là không. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật mọi tâm không có hình sắc, không thể thấy được của các loài hữu tình ấy.

 Lại nữa, Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp của các loài hữu tình khác, dù là hiện ra hay chìm mất, co lại hay duỗi ra (tức các trạng thái khởi lên, lặn xuống, thu hẹp, mở rộng của tâm)."

 "Bạch Thế Tôn, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp của các loài hữu tình khác, dù là hiện ra hay chìm mất, co lại hay duỗi ra, như thế nào?"

 "Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng tâm và tâm sở pháp hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra của các loài hữu tình khác đều nương vào sắc, thọ, tưởng, hành, thức mà sinh khởi. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp của các loài hữu tình khác, dù là hiện ra hay chìm mất, co lại hay duỗi ra.

 Nghĩa là các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết đúng như thật rằng tâm và tâm sở pháp hiện ra, chìm mất, co lại, duỗi ra của các loài hữu tình khác: hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian là thường còn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian là vô thường, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian vừa thường còn vừa vô thường, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian chẳng phải thường còn cũng chẳng phải vô thường, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối.

 Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian có giới hạn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian không có giới hạn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian vừa có giới hạn vừa không có giới hạn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng cái "tôi" và thế gian chẳng phải có giới hạn cũng chẳng phải không có giới hạn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối.

 Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng mạng giả (cái chủ thể của sự sống, như linh hồn) chính là thân, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng mạng giả khác với thân, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối.

 Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vẫn còn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết không còn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết vừa còn vừa không còn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Hoặc nương vào sắc, hoặc nương vào thọ, tưởng, hành, thức mà chấp rằng Như Lai sau khi chết chẳng phải còn cũng chẳng phải không còn, cho rằng chỉ điều này là chân thật, ngoài ra đều là mê lầm hư dối. Thiện Hiện, các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác như vậy nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp của các loài hữu tình khác, dù là hiện ra hay chìm mất, co lại hay duỗi ra."

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ năm.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm lẻ sáu.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video