Thiên 340 — Hội 1 · Phẩm 43 Làm xong việc · phần 1
Phẩm "Làm nên việc" (Biện Sự), thứ bốn mươi ba, phần một, thuộc Hội thứ nhất. Bấy giờ cụ thọ (bậc có tuổi đạo cao, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo, tức người xuất gia) Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một trong mười đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo đưa người sang bờ giác ngộ, tức trí tuệ thấy rõ mọi sự vật đều không có tự thể cố định) rất sâu xa xuất hiện ở đời vì việc lớn. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời vì việc không thể nghĩ bàn. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời vì việc không thể cân lường. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời vì việc không đếm xuể. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời vì việc vô đẳng đẳng (chỉ ngang bằng với cái không gì ngang bằng, tức cao tột không gì sánh nổi)." Phật nói: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời vì việc lớn, xuất hiện ở đời vì việc không thể nghĩ bàn, xuất hiện ở đời vì việc không thể cân lường, xuất hiện ở đời vì việc không đếm xuể, xuất hiện ở đời vì việc không gì sánh bằng. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc đem cho), tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc giữ giới trong sạch), an nhẫn ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc nhẫn nhịn, chịu đựng), tinh tiến ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của việc siêng năng tu tập), tĩnh lự ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của thiền định, giữ tâm lặng yên mà suy xét) và Bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo của trí tuệ) — sáu pháp tu chính yếu của bồ-tát. Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên nội không (sáu giác quan bên trong vốn không có tự thể), ngoại không (sáu đối tượng bên ngoài vốn không có tự thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" ấy cũng không, không được chấp vào), đại không (mười phương không gian rộng lớn cũng không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao, tức niết-bàn, cũng không), hữu vi không (các sự vật do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (những gì không do tạo tác mà có cũng không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn không), vô tế không (không có điểm đầu, điểm cuối, cũng không), tán không (các sự vật là những thành phần rời rạc hợp lại, rốt cuộc tan rã, vốn không), vô biến dị không (cái được cho là không đổi khác cũng không), bản tính không (bản tính của mọi vật vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng vật cũng không), cộng tướng không (đặc tính chung của các vật cũng không), nhất thiết pháp không (hết thảy mọi sự vật, hiện tượng đều không), bất khả đắc không (không có gì có thể nắm bắt được), vô tính không (cái "không có tự thể" cũng không), tự tính không (tự thể của các vật vốn không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự thể lẫn tự thể đều không). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên chân như (bản chất chân thật, vốn như thế, không thay đổi của mọi sự vật), pháp giới (cõi chân thật làm nền tảng cho mọi sự vật), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh (tính vượt ngoài sinh diệt), pháp định (lẽ thật đã quyết định, không đổi), pháp trụ (lẽ thật thường trụ), thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tận cùng của sự thật), hư không giới (cõi hư không) và bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống vốn khổ), tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt hết khổ) và đạo thánh đế (chân lý về con đường dứt khổ). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc, tức cõi trời còn thân hình nhưng đã lìa dục), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, tức cõi chỉ còn tâm, không còn thân hình). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp tâm thoát khỏi ràng buộc), bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ hoàn toàn đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau từ thấp lên cao) và thập biến xứ (mười phép quán cho một màu sắc hay một yếu tố trùm khắp mọi nơi). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm thiện chưa sinh, tăng thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng để đạt định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, siêng, nhớ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm gốc lành ấy), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) và bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng đúng, nhớ đúng, định đúng). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên không giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi vật đều không), vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát quán mọi vật không có hình tướng cố định để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát không còn mong cầu tạo tác gì). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên mười địa của bồ-tát (mười giai vị tu chứng từ thấp lên cao của bồ-tát). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên mười lực của Phật (mười năng lực hiểu biết toàn vẹn chỉ Phật mới có), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và diễn đạt thông suốt không trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu lớn, lòng xót thương lớn, lòng vui theo lớn, lòng buông xả lớn) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không ai khác có chung). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên pháp không quên mất (không bao giờ quên sót điều gì) và tính luôn an trụ trong buông xả (tâm thường bình thản, không vướng mắc). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên nhất thiết trí (trí biết rõ tổng quát mọi sự vật đều không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu, để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ trọn vẹn mọi mặt chung và riêng của mọi sự vật, tức trí của Phật). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên tất cả các pháp môn đà-la-ni (pháp ghi nhớ trọn vẹn, giữ gìn mọi điều thiện không để mất) và tất cả các pháp môn tam-ma-địa (các phép định, giữ tâm chuyên nhất). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên quả Dự lưu (quả vị đầu tiên, đã vào được dòng thánh), quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục) và quả A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng thanh văn, đã dứt hết phiền não, ra khỏi luân hồi). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên hết thảy hạnh của bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại bồ-tát, người tu theo chí nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Thiện Hiện! Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có thể làm nên vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của chư Phật). Thiện Hiện! Ví như vị đại vương dòng sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa) đã làm lễ quán đỉnh (lễ rưới nước lên đỉnh đầu khi lên ngôi), oai đức tự tại, khuất phục được tất cả, đem mọi việc nước giao phó cho các đại thần, còn mình thì chắp tay ngồi yên, không phải làm gì, an ổn vui sướng. Thiện Hiện! Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) cũng như thế: là vị vua lớn của Chánh pháp, đem các pháp của hàng thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát), các pháp của hàng độc giác, các pháp của bồ-tát và các pháp của chư Phật, thảy đều giao phó cho Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa này mà mọi sự nghiệp đều có thể thành tựu. Vì thế, Thiện Hiện, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời vì việc lớn, xuất hiện ở đời vì việc không thể nghĩ bàn, xuất hiện ở đời vì việc không thể cân lường, xuất hiện ở đời vì việc không đếm xuể, xuất hiện ở đời vì việc không gì sánh bằng. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào sắc (hình sắc, phần vật chất) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) — gọi chung là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người — nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào nhãn xứ (mắt, xét như chỗ làm phát sinh nhận thức) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào nhĩ xứ, tỷ xứ, thiệt xứ, thân xứ, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào thanh xứ, hương xứ, vị xứ, xúc xứ, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào thân, và các đối tượng của ý) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào nhãn giới (mắt, xét như một yếu tố cấu thành nhận thức) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào sắc giới (hình sắc, xét như một yếu tố — ở đây không phải là cõi Sắc), nhãn thức giới (yếu tố nhận biết bằng mắt), nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và nhận biết của mắt) cùng các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào nhĩ giới (tai) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (nhận biết bằng tai), nhĩ xúc (sự gặp gỡ giữa tai, âm thanh và nhận biết của tai) cùng các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tỷ giới (mũi) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào hương giới (mùi), tỷ thức giới (nhận biết bằng mũi), tỷ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào thiệt giới (lưỡi) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào vị giới (vị), thiệt thức giới (nhận biết bằng lưỡi), thiệt xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào thân giới (thân) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào xúc giới (vật chạm vào thân), thân thức giới (nhận biết bằng thân), thân xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào ý giới (ý) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào pháp giới (ở đây là các đối tượng của ý), ý thức giới (nhận biết bằng ý), ý xúc cùng các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào thủy giới, hỏa giới, phong giới, không giới, thức giới (các yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và sự nhận biết) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật — khâu đầu tiên của mười hai nhân duyên, chuỗi nguyên nhân làm nên vòng sống chết) nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào hành (sự tạo tác), thức (sự nhận biết), danh sắc (thân và tâm), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự nắm giữ), hữu (sự hiện hữu, tạo nghiệp cho đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết) cùng sầu, than, khổ, lo, phiền não nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào bố thí ba-la-mật-đa nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự và Bát-nhã ba-la-mật-đa nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào nội không nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào chân như nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào khổ thánh đế nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tập, diệt, đạo thánh đế nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tứ tĩnh lự nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tứ vô lượng, tứ vô sắc định nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào bát giải thoát nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tứ niệm trụ nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào không giải thoát môn nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào vô tướng, vô nguyện giải thoát môn nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào mười địa của bồ-tát nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào ngũ nhãn nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào lục thần thông nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào mười lực của Phật nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào pháp không quên mất nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tính luôn an trụ trong buông xả nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào nhất thiết trí nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tất cả các pháp môn đà-la-ni nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào tất cả các pháp môn tam-ma-địa nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào quả Dự lưu nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc; nhờ không nắm giữ, bám chấp vào quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào độc giác bồ-đề nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào hết thảy hạnh của bồ-tát ma-ha-tát nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc. Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa nhờ không nắm giữ, bám chấp vào vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật nên xuất hiện ở đời và làm nên được việc." Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào sắc, không nắm giữ, bám chấp vào thọ, tưởng, hành, thức? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào nhãn xứ, không nắm giữ, bám chấp vào nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào sắc xứ, không nắm giữ, bám chấp vào thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào nhãn giới, không nắm giữ, bám chấp vào sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào nhĩ giới, không nắm giữ, bám chấp vào thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào tỷ giới, không nắm giữ, bám chấp vào hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào thiệt giới, không nắm giữ, bám chấp vào vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào thân giới, không nắm giữ, bám chấp vào xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào ý giới, không nắm giữ, bám chấp vào pháp giới, ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào địa giới, không nắm giữ, bám chấp vào thủy, hỏa, phong, không, thức giới? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào vô minh, không nắm giữ, bám chấp vào hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào bố thí ba-la-mật-đa, không nắm giữ, bám chấp vào tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào nội không, không nắm giữ, bám chấp vào ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào chân như, không nắm giữ, bám chấp vào pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào khổ thánh đế, không nắm giữ, bám chấp vào tập, diệt, đạo thánh đế? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào tứ tĩnh lự, không nắm giữ, bám chấp vào tứ vô lượng, tứ vô sắc định? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào bát giải thoát, không nắm giữ, bám chấp vào bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào tứ niệm trụ, không nắm giữ, bám chấp vào tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào không giải thoát môn, không nắm giữ, bám chấp vào vô tướng, vô nguyện giải thoát môn? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào mười địa của bồ-tát? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào ngũ nhãn, không nắm giữ, bám chấp vào lục thần thông? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào mười lực của Phật, không nắm giữ, bám chấp vào tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào pháp không quên mất, không nắm giữ, bám chấp vào tính luôn an trụ trong buông xả? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào nhất thiết trí, không nắm giữ, bám chấp vào đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào tất cả các pháp môn đà-la-ni, không nắm giữ, bám chấp vào tất cả các pháp môn tam-ma-địa? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào quả Dự lưu, không nắm giữ, bám chấp vào quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào độc giác bồ-đề? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào hết thảy hạnh của bồ-tát ma-ha-tát? Bạch Thế Tôn! Vì sao Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa xuất hiện ở đời mà không nắm giữ, bám chấp vào vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật?" Phật nói: "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy sắc là cái có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy thọ, tưởng, hành, thức là cái có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp (sự vật, hiện tượng) nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy nhãn xứ có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy sắc xứ có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy nhãn giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy nhĩ giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy tỷ giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc cùng các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy thiệt giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy thân giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy xúc giới, thân thức giới, thân xúc cùng các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy ý giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy pháp giới, ý thức giới, ý xúc cùng các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy địa giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy vô minh có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, lo, phiền não có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy bố thí ba-la-mật-đa có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy nội không có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy chân như có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy pháp giới, pháp tính, tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính lìa sinh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy khổ thánh đế có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy tập, diệt, đạo thánh đế có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy tứ tĩnh lự có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy tứ vô lượng, tứ vô sắc định có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy bát giải thoát có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy tứ niệm trụ có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy không giải thoát môn có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy mười địa của bồ-tát có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy ngũ nhãn có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy lục thần thông có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy mười lực của Phật có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy pháp không quên mất có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy tính luôn an trụ trong buông xả có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy nhất thiết trí có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy tất cả các pháp môn đà-la-ni có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy tất cả các pháp môn tam-ma-địa có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy quả Dự lưu có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Có thấy quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy độc giác bồ-đề có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy hết thảy hạnh của bồ-tát ma-ha-tát có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." "Thiện Hiện! Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật có thể nắm giữ, có thể bám chấp chăng? Ông có thấy có pháp nào có khả năng nắm giữ, có khả năng bám chấp chăng? Có thấy do pháp ấy mà có sự nắm giữ, có sự bám chấp chăng?" — "Bạch Thế Tôn, không ạ." Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười. Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười một. Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.