Thiên 342 — Hội 1 · Phẩm 44 Các thí dụ · phần 1

 Sơ phần (phần thứ nhất của bộ kinh), phẩm Chúng dụ (các ví dụ), thứ bốn mươi bốn, đoạn một.

 Bấy giờ Cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo trưởng lão) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Nếu có vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) sâu xa như thế mà hết lòng tin hiểu, lại còn chép viết, đọc tụng, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn không quên), suy ngẫm và tu tập theo, thì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chết đi từ nơi nào mà sinh đến chốn này?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Nếu có vị Bồ-tát Ma-ha-tát nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà hết lòng tin hiểu, không khiếp sợ, không nhụt chí, không e ngại, không sợ hãi, không ngờ vực, không rối trí, mà vui mừng yêu thích; luôn để tâm suy ngẫm mọi ý nghĩa của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dù đi, đứng, ngồi hay nằm cũng chưa từng rời bỏ dù chỉ chốc lát; thường theo bên vị pháp sư (người thầy giảng dạy giáo pháp), cung kính thưa hỏi, như con bê mới sinh không rời mẹ.

 Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì muốn tìm hiểu ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa nên trọn không rời xa vị pháp sư giảng Bát-nhã; cho đến khi chưa có được kinh điển Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa trong tay để thọ trì, đọc tụng, suy ngẫm, tu tập cho đến chỗ thông suốt trọn vẹn, thì vẫn thường theo pháp sư, chưa từng rời bỏ chốc lát.

 Thiện Hiện nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy chết đi từ nhân thú (cõi loài người, một trong các nẻo luân hồi) rồi lại sinh vào loài người. Vì sao vậy? Thiện Hiện! Các thiện nam tử, thiện nữ nhân theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, hướng tới thành Phật) này, ở đời trước đã ưa nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; nghe rồi thọ trì, đọc tụng, suy ngẫm, siêng năng tu tập; lại còn chép viết kinh, trang hoàng bằng nhiều thứ châu báu; lại dùng đủ loại vòng hoa thượng hạng, hương xoa, hương rắc và các thứ hương, y phục, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, âm nhạc, đèn sáng để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Nhờ thiện căn (gốc lành, công đức tốt đã gieo) ấy mà chết đi từ cõi người lại sinh vào cõi người, nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa này thì hết lòng tin hiểu, lại có thể chép viết, đọc tụng, thọ trì, suy ngẫm, tu tập."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát nào đã thành tựu công đức thù thắng như thế, đã cúng dường và phụng sự chư Phật ở các phương khác, rồi chết đi từ nơi ấy mà sinh đến chốn này, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà hết lòng tin hiểu, lại có thể chép viết, đọc tụng, thọ trì, suy ngẫm, tu tập không biếng nhác mỏi mệt chăng?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy! Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát thành tựu công đức thù thắng như thế, đã cúng dường và phụng sự chư Phật ở các phương khác, rồi chết đi từ nơi ấy mà sinh đến chốn này, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà hết lòng tin hiểu, lại có thể chép viết, đọc tụng, thọ trì, suy ngẫm, tu tập không hề biếng nhác mỏi mệt. Vì cớ sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trước kia, ở chỗ vô lượng đức Phật nơi các phương khác, đã được nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà hết lòng tin hiểu, lại có thể chép viết, đọc tụng, thọ trì, suy ngẫm, tu tập không hề biếng nhác mỏi mệt. Vị ấy nhờ sức thiện căn như thế nên chết đi từ nơi ấy mà sinh đến chốn này.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Cũng có vị Bồ-tát Ma-ha-tát chết đi từ chúng đồng phần (nhóm chúng sinh cùng chung một loại thân và cõi sống) ở cõi trời Đổ-sử-đa (tức cõi trời Đâu-suất, nơi Bồ-tát Di-lặc đang ở chờ ngày xuống thế thành Phật) mà sinh vào loài người. Nên biết vị ấy cũng thành tựu công đức thù thắng như thế. Vì cớ sao? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đời trước đã ở cõi trời Đổ-sử-đa, nơi Bồ-tát Ma-ha-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca), thưa hỏi ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vị ấy nhờ sức thiện căn như thế nên chết đi từ nơi ấy mà sinh đến chốn này, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế mà hết lòng tin hiểu, lại có thể chép viết, đọc tụng, thọ trì, suy ngẫm, tu tập không hề biếng nhác mỏi mệt.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la (con người, một cá thể chúng sinh) theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, rối loạn, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe Tĩnh lự ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về thiền định, giữ tâm lặng yên chuyên chú) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe Tinh tiến ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về siêng năng, không ngừng nỗ lực làm điều lành) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe An nhẫn ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về nhẫn nhục, chịu đựng mọi khó khăn và sự hãm hại mà không oán giận) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe Tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về giữ giới luật trong sạch) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe Bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về cho tặng: của cải, giáo pháp, sự che chở) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai, mũi… vốn không có thực thể cố định), ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn không có thực thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không có thực thể), không không (ngay cái "không" cũng là không, chớ chấp vào nó), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức niết-bàn, cũng không có thực thể để chấp), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm khởi đầu hay kết thúc, nên là không), tán không (các pháp do nhiều phần hợp lại, rồi sẽ tan rã, nên là không), vô biến dị không (cái được xem là không thay đổi cũng là không), bản tính không (bản tính của mọi pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp như vô thường, khổ… cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả mọi pháp đều là không), bất khả đắc không (mọi pháp đều không thể nắm bắt được), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không), nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về chân như (thực tính chân thật, vốn như thế, không đổi của mọi sự vật), pháp giới (cõi bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng, như nhau của mọi pháp), ly sinh tính (tính vượt lìa sự sinh khởi), pháp định (tính an định của pháp), pháp trụ (tính thường trụ của pháp), thực tế (biên giới của sự thật chân thật), hư không giới (cõi như hư không, không ngăn ngại), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn), nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về Khổ, Tập, Diệt, Đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: đời là khổ; nguyên nhân của khổ; khổ có thể chấm dứt; con đường đưa đến chấm dứt khổ) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, tâm càng lúc càng lắng sâu và thanh tịnh) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ – ban vui, bi – cứu khổ, hỷ – vui theo niềm vui của người, xả – buông bỏ, bình đẳng) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về tám giải thoát (tám phép quán định giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào hình sắc và các cảnh) và tám thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các cảnh sắc) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về chín thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự, từ sơ thiền đến định diệt hết cảm thọ và tư tưởng) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trải khắp mọi nơi) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn niệm trụ (bốn phép giữ chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn thần túc (bốn nền tảng của định lực và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về năm căn (năm gốc rễ sinh ra điều lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về năm lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn, có thể chế ngự điều xấu) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn tới giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp đều không), vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp không có hình tướng cố định để bám víu), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, ham muốn điều gì) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về mười địa của Bồ-tát (mười giai vị tu chứng từ thấp đến cao của Bồ-tát trên đường thành Phật) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về năm nhãn (năm loại mắt thấy biết: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lẽ hay không, biết rõ nghiệp báo của chúng sinh…) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn vô sở úy (bốn điều Phật tự tin hoàn toàn, không hề e sợ khi tuyên bố trước đại chúng) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn giảng không bị trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện tài) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, lòng thương cứu khổ, niềm vui theo niềm vui của chúng sinh, và tâm buông xả bình đẳng — ở mức rộng lớn nhất của Phật) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với hàng Thanh văn, Bồ-tát) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót điều gì) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về hằng trụ xả tính (tâm luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản trước mọi cảnh) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về đạo tướng trí (trí của Bồ-tát biết rõ mọi con đường, mọi phương pháp tu để dẫn dắt chúng sinh) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về nhất thiết tướng trí (trí tuệ viên mãn của Phật, biết trọn vẹn mọi pháp cả về tổng quát lẫn từng chi tiết) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về tất cả các môn đà-la-ni (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn giáo pháp không quên mất) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về tất cả các môn tam-ma-địa (các pháp môn định, giữ tâm chuyên nhất trên một đối tượng) nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe về vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn) của chư Phật nhưng không thưa hỏi ý nghĩa sâu xa; nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế thì tâm mê mờ, do dự, khiếp sợ, yếu nhược, hoặc hiểu sai lệch.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Có bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa, tuy đời trước đã được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng từng thưa hỏi ý nghĩa sâu xa, nhưng không thể trải qua một ngày, hai ngày, ba, bốn, năm ngày mà thuận theo tu hành. Nay sinh vào cõi người, nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, thì dù trải qua một ngày cho đến năm ngày, tâm vẫn vững chắc, không gì phá hoại được; nhưng nếu rời xa điều đã nghe thì liền thoái lui, đánh mất.

 Vì sao vậy? Thiện Hiện! Bổ-đặc-già-la theo Bồ-tát thừa ấy, do đời trước tuy được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, tuy cũng thưa hỏi ý nghĩa sâu xa, nhưng không làm đúng như lời dạy mà thuận theo tu hành; cho nên đời này nếu gặp bạn lành ân cần khuyên nhủ khích lệ, thì ưa nghe và tiếp nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; nếu không có bạn lành ân cần khuyên nhủ khích lệ, thì không ưa nghe và tiếp nhận kinh này. Người ấy đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, có lúc ưa nghe, có lúc không ưa; có lúc vững chắc, có lúc thoái lui; tâm nhẹ nổi, dao động, lúc tiến lúc lùi không thường hằng, như bông đổ-la (một loại bông tơ rất nhẹ) bay theo chiều gió.

 Thiện Hiện nên biết: bổ-đặc-già-la như thế phát tâm hướng về Đại thừa (con đường tu lớn của Bồ-tát, nhằm tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh) chưa được bao lâu, chưa thường gần gũi bậc thiện tri thức (người thầy, người bạn chân chính dẫn dắt trên đường tu) chân thật, chưa từng cúng dường chư Phật Thế Tôn, chưa từng thọ trì, đọc tụng, chép viết, suy ngẫm, giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Thiện Hiện nên biết: bổ-đặc-già-la như thế chưa từng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa; chưa từng tu học Tĩnh lự, Tinh tiến, An nhẫn, Tịnh giới, Bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về thiền định, siêng năng, nhẫn nhục, giữ giới, cho tặng).

 Chưa từng tu học nội không (các giác quan bên trong vốn không có thực thể); chưa từng tu học ngoại không (các đối tượng bên ngoài vốn không có thực thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (không đầu không cuối nên là không), tán không (do hợp lại rồi tan rã nên là không), vô biến dị không (cái không thay đổi cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp vốn không), tự tướng không (đặc tính riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (mọi pháp không thể nắm bắt), vô tính không (cái không có tự tính cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không), vô tính tự tính không (cả không có tự tính lẫn tự tính đều là không).

 Chưa từng tu học chân như (thực tính chân thật, không đổi của mọi sự vật); chưa từng tu học pháp giới (cõi bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính như nhau của mọi pháp), ly sinh tính (tính vượt lìa sự sinh khởi), pháp định (tính an định của pháp), pháp trụ (tính thường trụ của pháp), thực tế (biên giới của sự thật chân thật), hư không giới (cõi như hư không), bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn).

 Chưa từng tu học Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ); chưa từng tu học Tập, Diệt, Đạo thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ, và con đường dứt khổ). Chưa từng tu học bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc); chưa từng tu học bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả) và bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi hình sắc). Chưa từng tu học tám giải thoát (tám phép quán định thoát khỏi ràng buộc); chưa từng tu học tám thắng xứ (tám phép quán làm chủ các cảnh sắc), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự), mười biến xứ (mười phép quán một đối tượng trải khắp mọi nơi).

 Chưa từng tu học bốn niệm trụ (bốn phép giữ chánh niệm về thân, cảm thọ, tâm, các pháp); chưa từng tu học bốn chính đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn dứt ác làm lành), bốn thần túc (bốn nền tảng của định lực và thần thông), năm căn (năm gốc rễ điều lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh phát từ năm căn), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn tới giác ngộ), tám thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh).

 Chưa từng tu học không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp đều không); chưa từng tu học vô tướng, vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán không có hình tướng để bám víu, và nhờ không còn mong cầu). Chưa từng tu học mười địa của Bồ-tát (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát). Chưa từng tu học năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật). Chưa từng tu học sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm).

 Chưa từng tu học mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có); chưa từng tu học bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn tự tin, không e sợ), bốn vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và giảng không trở ngại), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (bốn tâm thương yêu, cứu khổ, vui theo, buông xả ở mức rộng lớn nhất), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có). Chưa từng tu học pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót). Chưa từng tu học hằng trụ xả tính (tâm luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản).

 Chưa từng tu học nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không); chưa từng tu học đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí tuệ viên mãn của Phật, biết trọn mọi pháp cả tổng quát lẫn chi tiết). Chưa từng tu học tất cả các môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì, ghi nhớ giữ gìn giáo pháp). Chưa từng tu học tất cả các môn tam-ma-địa (pháp môn định, giữ tâm chuyên nhất).

 Chưa từng tu học pháp đưa tới quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên, mới bước vào dòng thánh); chưa từng tu học pháp đưa tới quả Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần nữa), quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục) và quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh). Chưa từng tu học pháp đưa tới bồ-đề của Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy dạy). Chưa từng tu học tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Chưa từng tu học vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn) của chư Phật.

 Thiện Hiện nên biết: bổ-đặc-già-la như thế mới hướng về Đại thừa, đối với giáo pháp Đại thừa chỉ mới có được chút ít lòng tin, kính trọng và yêu thích, chưa thể chép viết, thọ trì, đọc tụng, suy ngẫm, tu tập và giảng nói cho người khác về Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười một.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười hai.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của nhà vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video