Phần đầu (hội thứ nhất của bộ kinh) — Phẩm Không Tướng, Không Chỗ Đạt Được, thứ sáu mươi sáu, đoạn một.
Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc trưởng lão có đức) Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật) bạch Phật rằng: "Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật)! Nếu mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều lấy vô tính (không có thực thể) làm tự tính (bản chất tự có, tự tồn tại riêng biệt), thì Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc phát tâm lớn cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) thấy được ý nghĩa gì mà vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình (chúng sinh có tình thức) nên cầu hướng đến vô thượng chính đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của chư Phật)?"
Phật nói: "Này Thiện Hiện! Chính vì mọi pháp đều lấy vô tính làm tự tính, nên Bồ-tát Ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích, an vui cho các hữu tình mà cầu hướng đến vô thượng chính đẳng Bồ-đề. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện! Các loài hữu tình đầy đủ đoạn kiến (cho rằng chết là hết) và thường kiến (cho rằng có cái ta tồn tại mãi mãi), bám vào chỗ hữu sở đắc (còn thấy có cái để nắm bắt, đạt được) nên khó điều phục, ngu si điên đảo (thấy trái ngược sự thật) nên khó giải thoát. Này Thiện Hiện! Người bám vào chỗ hữu sở đắc, do có tưởng về cái có thể nắm bắt, nên không có chứng đắc, không có hiện quán (sự trực tiếp thấy rõ chân lý), cũng không có vô thượng chính đẳng Bồ-đề."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Người vô sở đắc (không thấy có gì để nắm bắt) thì có chứng đắc, có hiện quán, có vô thượng chính đẳng Bồ-đề chăng?" Phật nói: "Này Thiện Hiện! Chính cái vô sở đắc ấy là chứng đắc, là hiện quán, là vô thượng chính đẳng Bồ-đề, vì không phá hoại pháp giới (bản tính chân thật, nền tảng chung của mọi pháp). Này Thiện Hiện! Nếu có người ở trong cái vô sở đắc này mà muốn có chỗ đạt được, muốn đạt hiện quán, muốn đạt vô thượng chính đẳng Bồ-đề, thì nên biết người ấy là muốn phá hoại pháp giới."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Nếu vô sở đắc chính là chứng đắc, là hiện quán, là vô thượng chính đẳng Bồ-đề, mà trong vô sở đắc thì không có chứng đắc, không có hiện quán, cũng không có vô thượng chính đẳng Bồ-đề, thì làm sao lại có Cực Hỷ địa (tầng bậc thứ nhất trong mười tầng bậc tu của Bồ-tát, vui mừng tột độ vì lần đầu chứng chân lý), Ly Cấu địa (lìa sạch nhơ bẩn), Phát Quang địa (phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm Tuệ địa (trí tuệ rực sáng như lửa), Cực Nan Thắng địa (vượt được điều cực khó vượt), Hiện Tiền địa (trí tuệ hiện rõ trước mắt), Viễn Hành địa (đi xa, vượt khỏi hàng thường), Bất Động địa (không còn lay động), Thiện Tuệ địa (trí tuệ khéo léo thuyết pháp), Pháp Vân địa (pháp như mây lớn che khắp) của Bồ-tát Ma-ha-tát? Làm sao lại có vô sinh pháp nhẫn (sự chứng biết chắc chắn, an nhiên rằng các pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát Ma-ha-tát? Làm sao lại có thần thông (năng lực siêu phàm) do dị thục sinh (do quả báo chín muồi từ nghiệp lành đời trước mà có)? Làm sao lại có bố thí (cho tặng), tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ) ba-la-mật-đa (sự tu tập hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) do dị thục sinh? Làm sao lại có Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong các pháp do dị thục sinh như thế mà thành thục hữu tình (giáo hóa cho căn lành của chúng sinh được chín muồi), nghiêm tịnh Phật độ (trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi Phật), đến chỗ chư Phật cung kính cúng dường bằng đồ ăn uống thượng hạng, y phục, vòng hoa, hương xoa và hương rắc, xe cộ, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, nhà cửa, giường nằm, âm nhạc, đèn sáng và các vật dụng khác của cõi người cõi trời, rồi căn lành (gốc lành, công đức) đạt được cho đến khi thành vô thượng chính đẳng Bồ-đề vẫn cho quả không cùng tận, lần lượt cho đến sau khi nhập bát Niết-bàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn, tức Phật qua đời), xá-lợi (thiết-lợi-la: di cốt của Phật) của chính mình cùng các đệ tử vẫn còn được cúng dường cung kính đủ cách, thế lực của căn lành vẫn chưa hết?"
Phật nói: "Này Thiện Hiện! Chính vì mọi pháp là vô sở đắc nên mới có Cực Hỷ địa, Ly Cấu địa, Phát Quang địa, Diệm Tuệ địa, Cực Nan Thắng địa, Hiện Tiền địa, Viễn Hành địa, Bất Động địa, Thiện Tuệ địa, Pháp Vân địa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cũng do đó mà có vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát. Cũng do đó mà có thần thông do dị thục sinh. Cũng do đó mà có bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa do dị thục sinh. Cũng do đó mà có Bồ-tát Ma-ha-tát an trú trong các pháp do dị thục sinh như thế mà thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ, đến chỗ chư Phật cung kính cúng dường bằng đồ ăn uống thượng hạng, y phục, vòng hoa, hương xoa và hương rắc, xe cộ, chuỗi ngọc, cờ báu, phướn, lọng, nhà cửa, giường nằm, âm nhạc, đèn sáng và các vật dụng khác của cõi người cõi trời, cho đến khi thành vô thượng chính đẳng Bồ-đề, căn lành đạt được vẫn cho quả không cùng tận, lần lượt cho đến sau khi nhập bát Niết-bàn, xá-lợi của chính mình cùng các đệ tử vẫn còn được cúng dường cung kính đủ cách, thế lực của căn lành vẫn chưa hết."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Nếu mọi pháp đều vô sở đắc, thì bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa và các thần thông có gì khác nhau?" Phật nói: "Này Thiện Hiện! Với người vô sở đắc, thì bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa và các thần thông đều không có khác biệt. Chỉ vì muốn cho những người hữu sở đắc lìa bỏ sự đắm nhiễm, chấp trước, nên mới dùng phương tiện (cách khéo léo) mà giảng nói rằng bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa và các thần thông có những tướng khác nhau."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà với người vô sở đắc, bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa và các thần thông đều không có khác biệt?" Phật nói: "Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nắm bắt sự bố thí, không nắm bắt người cho, không nắm bắt người nhận, không nắm bắt vật đem cho, mà vẫn thực hành bố thí; không nắm bắt tịnh giới mà vẫn giữ gìn tịnh giới; không nắm bắt an nhẫn mà vẫn tu an nhẫn; không nắm bắt tinh tiến mà vẫn tu tinh tiến; không nắm bắt tĩnh lự mà vẫn tu tĩnh lự; không nắm bắt bát-nhã mà vẫn tu bát-nhã; không nắm bắt thần thông mà vẫn tu thần thông;
không nắm bắt tứ niệm trụ (bốn phép an trú tâm niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) mà vẫn tu tứ niệm trụ; không nắm bắt tứ chính đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: ngăn ác chưa sinh, dứt ác đã sinh, làm thiện chưa sinh được sinh, làm thiện đã sinh được tăng trưởng), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm căn lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ đúng, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng) mà vẫn tu tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; không nắm bắt không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán mọi pháp đều là không) mà vẫn tu không giải thoát môn; không nắm bắt vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán không có hình tướng để bám víu) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác) mà vẫn tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; không nắm bắt tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc giới) mà vẫn tu tứ tĩnh lự; không nắm bắt tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không lường: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định thuộc cõi Vô sắc, nơi không còn thân hình) mà vẫn tu tứ vô lượng, tứ vô sắc định; không nắm bắt bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp thoát khỏi sự dính mắc vào cõi có hình sắc và không hình sắc) mà vẫn tu bát giải thoát; không nắm bắt bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng các cảnh hình sắc), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ lớp), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng tràn khắp mọi nơi như đất, nước, lửa, gió, các màu sắc, hư không, thức) mà vẫn tu bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; không nắm bắt tất cả các pháp môn tam-ma-địa (các loại định, tức trạng thái tâm chuyên chú vào một cảnh) mà vẫn tu tất cả các pháp môn tam-ma-địa; không nắm bắt tất cả các pháp môn đà-la-ni (tổng trì: năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi giáo pháp không quên) mà vẫn tu tất cả các pháp môn đà-la-ni; không nắm bắt mười địa của Bồ-tát mà vẫn tu mười địa của Bồ-tát; không nắm bắt ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) mà vẫn tu ngũ nhãn;
không nắm bắt Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) mà vẫn tu Phật thập lực; không nắm bắt tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), tứ vô ngại giải (bốn trí hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) mà vẫn tu tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật; không nắm bắt đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui) mà vẫn tu đại từ; không nắm bắt đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ), đại hỷ (vui theo niềm vui của người khác), đại xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị) mà vẫn tu đại bi, đại hỷ, đại xả; không nắm bắt pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót) mà vẫn tu pháp vô vong thất; không nắm bắt tính hằng trụ xả (tính luôn an trú trong sự buông xả, bình thản) mà vẫn tu tính hằng trụ xả; không nắm bắt nhất thiết trí (trí biết toàn thể mọi pháp ở mặt chung) mà vẫn tu nhất thiết trí; không nắm bắt đạo tướng trí (trí biết rõ mọi đường lối tu hành), nhất thiết tướng trí (trí biết trọn vẹn mọi tướng trạng chi tiết của mọi pháp) mà vẫn tu đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; không nắm bắt hữu tình mà vẫn thành thục hữu tình; không nắm bắt cõi Phật mà vẫn nghiêm tịnh cõi Phật; không nắm bắt tất cả Phật pháp mà vẫn chứng vô thượng chính đẳng Bồ-đề.
Này Thiện Hiện! Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa vô sở đắc như vậy. Này Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa vô sở đắc như vậy, thì tất cả ác ma (loài ma xấu ác chuyên phá hoại người tu đạo) cùng quyến thuộc của chúng đều không thể phá hoại được."
Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, chỉ trong một tâm mà thâu nhiếp đầy đủ bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ tứ tĩnh lự, tứ vô lượng, tứ vô sắc định; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ tứ niệm trụ, tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ), tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức Niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường chấm dứt khổ); cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ tất cả các pháp môn tam-ma-địa, tất cả các pháp môn đà-la-ni;
cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ nội không (sáu giác quan bên trong là không), ngoại không (sáu cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo đều không), vô tế không (không có khởi đầu, không có điểm cuối nên là không), tán không (các pháp vốn do hợp lại rồi tan rã nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính vốn là không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp là không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có thực thể nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có thực thể lẫn tự tính đều là không); cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ chân như (thể thật "như vậy", không đổi, của mọi pháp), pháp giới, pháp tính (bản tính thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (tính an định, chắc chắn của pháp), pháp trụ (tính thường còn của pháp), thực tế (bờ cõi chân thật), hư không giới (cảnh giới rỗng rang như hư không), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn); cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ ngũ nhãn, lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người khác, biết các đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch phiền não); cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ Phật thập lực, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ pháp vô vong thất, tính hằng trụ xả; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng có thể thâu nhiếp đầy đủ ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân của bậc đại nhân, tức Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm theo các tướng tốt)?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì bố thí ba-la-mật-đa mà mình thực hành không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ (thâu nhận, bao trùm và giữ gìn); tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà mình thực hành không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; tứ tĩnh lự mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; tứ niệm trụ mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; không giải thoát môn mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; khổ thánh đế mà mình an trú không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; tập, diệt, đạo thánh đế mà mình an trú không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; bát giải thoát mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; tất cả các pháp môn tam-ma-địa mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ; tất cả các pháp môn đà-la-ni mà mình tu không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa, đều được Bát-nhã ba-la-mật-đa nhiếp thọ."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm bảy mươi ba.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười bốn (?).
Tam Tạng pháp sư (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video