Thiên 437 — Hội 1 · Phẩm 69 Các pháp bình đẳng · phần 3

 Phẩm "Các pháp bình đẳng" (pháp: mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần; "bình đẳng": tất cả đều đồng một bản tính chân thật, không cao thấp, không khác biệt), thuộc Sơ phần (phần thứ nhất của bộ kinh), thứ sáu mươi chín, đoạn thứ ba.

 Cụ thọ (tiếng tôn xưng dành cho vị tu hành có tuổi đạo, tức "bậc trưởng lão") Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện tự mình giác ngộ và cứu độ mọi chúng sinh) khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ bản chất thật của mọi sự, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) thì làm sao có thể học được các ba-la-mật-đa (các pháp tu đạt tới mức hoàn hảo, đưa sang bờ giác ngộ) là: bố thí (đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác), tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nại chịu đựng mà lòng vẫn yên), tinh tiến (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng), phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng cách thích hợp để giáo hóa chúng sinh), nguyện (lời nguyện lớn cứu độ chúng sinh), lực (sức mạnh tu tập và quán xét) và trí (trí biết rõ mọi pháp một cách đúng đắn)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng bố thí ba-la-mật-đa không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính (bản chất tự có, tồn tại riêng biệt, không nhờ duyên khác), không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng tịnh giới cho đến trí ba-la-mật-đa không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học bố thí cho đến trí ba-la-mật-đa."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được mười địa (mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát): Cực hỷ địa (bậc vui mừng tột độ vì lần đầu chứng được chân lý), Ly cấu địa (bậc lìa mọi nhơ bẩn của sự phạm giới), Phát quang địa (bậc phát ra ánh sáng trí tuệ), Diệm tuệ địa (bậc trí tuệ rực cháy như lửa, đốt sạch phiền não), Cực nan thắng địa (bậc vượt qua những điều cực khó vượt), Hiện tiền địa (bậc trí tuệ về lý duyên khởi hiện rõ trước mắt), Viễn hành địa (bậc đi xa, vượt khỏi mọi chỗ còn có tạo tác), Bất động địa (bậc tâm không còn lay động), Thiện tuệ địa (bậc có trí tuệ khéo léo, giảng pháp không ngại) và Pháp vân địa (bậc như đám mây giáo pháp che khắp, tuôn mưa pháp cho muôn loài)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng Cực hỷ địa không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được tứ niệm trụ (bốn phép giữ tâm tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tứ chính đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tiến, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ sinh ra điều lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tiến, hỷ, khinh an, định, xả) và bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng tứ niệm trụ không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, càng lên càng lắng sâu), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng tứ tĩnh lự không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng tứ vô lượng và tứ vô sắc định không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học tứ tĩnh lự, tứ vô lượng và tứ vô sắc định."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được bát giải thoát (tám tầng thiền định giúp lìa bỏ sự dính mắc vào sắc và vô sắc), bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định tiến lên lần lượt, không xen tâm tạp) và thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, các màu, hư không, thức… trùm khắp mọi nơi)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng bát giải thoát không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học bát giải thoát, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được tất cả các môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất, cũng chỉ các câu thần chú) và tất cả các môn tam-ma-địa (các phép định, tâm chuyên chú yên lặng vào một chỗ)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng tất cả các môn đà-la-ni không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng tất cả các môn tam-ma-địa không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học tất cả các môn đà-la-ni và tất cả các môn tam-ma-địa."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, tai nghe xa, mắt thấy xa, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng ngũ nhãn không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng lục thần thông không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học ngũ nhãn và lục thần thông."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được mười lực của Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân như; mười lực: mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lý và không hợp lý, biết nghiệp báo ba đời…), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện luận thông suốt không vướng mắc: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về tài biện thuyết) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với hàng khác)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng mười lực của Như Lai không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học mười lực của Như Lai, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui đến cho mọi chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu mọi chúng sinh khỏi khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui) và đại xả (tâm buông xả lớn, bình đẳng với tất cả, không thiên vị)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng đại từ không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng đại bi, đại hỷ, đại xả không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được pháp vô vong thất (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn nhớ rõ mọi việc nên làm) và hằng trụ xả tính (tâm luôn an trú trong sự buông xả, bình thản trước mọi cảnh)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng pháp vô vong thất không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng hằng trụ xả tính không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học pháp vô vong thất và hằng trụ xả tính."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều là không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành khác nhau để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết trọn vẹn mọi pháp ở mọi phương diện chi tiết)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng nhất thiết trí không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được việc nghiêm tịnh Phật độ (trang hoàng, làm thanh tịnh cõi nước nơi mình sẽ thành Phật) và thành thục hữu tình (hữu tình: chúng sinh, loài có tình thức; thành thục: giáo hóa cho chúng sinh chín muồi căn lành, đi đến giải thoát)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng việc nghiêm tịnh Phật độ không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập; biết đúng như thật rằng việc thành thục hữu tình không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học nghiêm tịnh Phật độ và thành thục hữu tình."

 Cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì làm sao có thể học được tất cả các Phật pháp (những phẩm chất và giáo pháp của Phật) khác, nhiều vô lượng vô biên?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết đúng như thật rằng các Phật pháp khác vô lượng vô biên ấy không tăng, không giảm, không nhiễm ô, không thanh tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt được, mà vẫn có thể tu tập. Này Thiện Hiện, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa có thể học các Phật pháp khác vô lượng vô biên."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà biết rõ đúng như thật sự sai khác nối tiếp nhau giữa các pháp như năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh khái niệm, hành là các tác ý và hoạt động tâm, thức là sự hay biết), thì há chẳng phải là lấy sắc uẩn mà làm hư hoại (chia cắt, phá vỡ tính nhất thể của) pháp giới (bản tính chân thật chung của tất cả mọi pháp, trong đó muôn sự đều đồng một tính, không hai không khác), và cũng lấy thọ, tưởng, hành, thức uẩn mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy nhãn xứ (xứ: chỗ sinh khởi nhận thức; nhãn xứ là cơ quan mắt) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ (tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy sắc xứ (cảnh hình sắc mà mắt thấy) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ (âm thanh, mùi, vị, vật chạm vào thân, và các đối tượng do ý nhận biết) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy nhãn giới (giới: yếu tố, phạm vi; nhãn giới là yếu tố mắt) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy nhĩ giới mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy thanh giới, nhĩ thức giới cùng nhĩ xúc và các cảm thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy tỷ giới mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy hương giới, tỷ thức giới cùng tỷ xúc và các cảm thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy thiệt giới mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy vị giới, thiệt thức giới cùng thiệt xúc và các cảm thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy thân giới mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy xúc giới, thân thức giới cùng thân xúc và các cảm thọ sinh ra do thân xúc làm duyên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy ý giới mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy pháp giới (ở đây là một trong mười tám giới: yếu tố các đối tượng do ý nhận biết), ý thức giới cùng ý xúc và các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy thủy, hỏa, phong, không, thức giới (yếu tố nước, lửa, gió, khoảng trống và sự hay biết) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong luân hồi là khổ) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ), Diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ) và Đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến hết khổ) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy nhân duyên (duyên làm nguyên nhân trực tiếp sinh ra sự vật) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy đẳng vô gián duyên (duyên do niệm tâm trước vừa diệt liền mở đường cho niệm tâm sau sinh, không gián đoạn), sở duyên duyên (duyên là đối tượng mà tâm nương vào để nhận biết) và tăng thượng duyên (duyên trợ giúp hoặc không ngăn trở cho sự vật sinh khởi) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy các pháp đủ loại sinh ra từ các duyên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý; mắt xích đầu của mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai khâu nhân quả của sinh tử luân hồi) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy hành (các hoạt động tạo nghiệp), thức (thức thần đi thọ sinh), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng tham muốn), thủ (sự bám chấp), hữu (sự hình thành đời sống mới), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy nội không (cái "không" của sáu giác quan bên trong — "không" nghĩa là không có tự tính thật, không tồn tại cố định) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy ngoại không (sáu cảnh bên ngoài là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương, không gian rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, tức Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo là không), vô tế không (cái không có khởi đầu, không có kết thúc cũng là không), tán không (các pháp vốn rời rạc, tan rã, không thật kết hợp), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tính không (bản tính các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung như vô thường, khổ cũng là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, nên là không), vô tính không (cái không có tính chất cũng là không), tự tính không (tự tính của các pháp là không) và vô tính tự tính không (cả cái không có tính lẫn tự tính đều là không) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy chân như (bản chất chân thật, "như vậy", không đổi của mọi sự) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy pháp giới, pháp tính (tính chất chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa khỏi sự sinh khởi), pháp định (sự an lập vững chắc của pháp), pháp trụ (sự an trụ thường hằng của pháp), thực tế (biên giới chân thật, chỗ tận cùng của sự thật), hư không giới (cõi hư không) và bất tư nghị giới (cõi không thể nghĩ bàn) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy bố thí ba-la-mật-đa mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã, phương tiện thiện xảo, nguyện, lực, trí ba-la-mật-đa mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy Cực hỷ địa mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy tứ niệm trụ mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy tứ tĩnh lự mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy tứ vô lượng, tứ vô sắc định mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy bát giải thoát mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy tất cả các môn đà-la-ni mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy tất cả các môn tam-ma-địa mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác.

 Há chẳng phải lấy không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy các pháp đều không) mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy các pháp không có hình tướng cố định để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác gì) mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy ngũ nhãn mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy lục thần thông mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy mười lực của Như Lai mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy đại từ mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy đại bi, đại hỷ, đại xả mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy pháp vô vong thất mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy hằng trụ xả tính mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy nhất thiết (trí) (?) mà làm hư hoại

 pháp giới, và cũng lấy đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy việc nghiêm tịnh Phật độ mà làm hư hoại pháp giới, và cũng lấy việc thành thục hữu tình mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác. Há chẳng phải lấy các Phật pháp khác vô lượng vô biên mà làm hư hoại pháp giới sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu ngoài pháp giới ra còn có pháp nào khác có thể nắm bắt được, thì mới có thể nói pháp ấy làm hư hoại được pháp giới. Nhưng ngoài pháp giới ra không có pháp nào có thể nắm bắt được, cho nên không có pháp nào khác làm hư hoại được pháp giới. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tất cả các đức Như Lai, Ứng (bậc xứng đáng được cúng dường), Chính đẳng giác (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), cùng các Bồ-tát, Độc giác (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lý nhân duyên, không cần nghe Phật dạy) và Thanh văn (bậc nghe lời Phật dạy mà tu chứng), đều biết rằng ngoài pháp giới ra không có pháp nào có thể nắm bắt được. Đã biết không có pháp nào lìa khỏi pháp giới, nên cũng không vì người khác mà đặt bày, giảng nói (rằng có pháp như vậy). Bởi thế, pháp giới không có gì làm hư hoại được. Như vậy, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa nên học tính chất không hai, không khác, không thể bị hư hoại của pháp giới."

 Khi ấy cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học pháp giới thì nên học ở đâu?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học pháp giới thì nên học nơi tất cả các pháp. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, vì tất cả các pháp đều nhập vào pháp giới." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà nói tất cả các pháp đều nhập vào pháp giới?"

 Phật nói: "Này Thiện Hiện, dù Như Lai ra đời hay không ra đời, các pháp vốn tự nhiên như thế, đều nhập vào pháp giới, không có tướng sai khác, chẳng phải do Phật nói ra mới thành. Vì sao vậy? Này Thiện Hiện, tất cả các pháp, hoặc pháp thiện hay pháp không thiện, hoặc pháp hữu ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác) hay pháp vô ký (pháp không thể xác định là thiện hay ác), hoặc pháp hữu lậu (pháp còn phiền não rỉ chảy, còn dẫn đến sinh tử) hay pháp vô lậu (pháp đã sạch phiền não), hoặc pháp thế gian hay pháp xuất thế gian (pháp vượt ra khỏi thế gian, dẫn đến giải thoát), hoặc pháp hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) hay pháp vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt), không pháp nào là không nhập vào pháp giới vốn không có tướng, vô vi, có tính là không. Bởi thế, này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, muốn học pháp giới thì nên học tất cả các pháp; nếu học tất cả các pháp tức là học pháp giới."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nếu tất cả các pháp đều nhập vào pháp giới, không hai không khác, thì làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học Bát-nhã ba-la-mật-đa, và cũng học tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí ba-la-mật-đa? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học sơ tĩnh lự (tầng thiền thứ nhất), và cũng học tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học từ vô lượng, và cũng học bi, hỷ, xả vô lượng? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học định Không vô biên xứ (tầng định quán hư không vô tận), và cũng học định Thức vô biên xứ (quán thức vô tận), Vô sở hữu xứ (quán không có gì cả), Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định tột cùng, chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng)?

 Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học tứ niệm trụ, và cũng học tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học không giải thoát môn, và cũng học vô tướng, vô nguyện giải thoát môn? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học bát giải thoát, và cũng học bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học tất cả các môn đà-la-ni, và cũng học tất cả các môn tam-ma-địa? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học nội không, và cũng học ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học chân như, và cũng học pháp giới, pháp tính, bất hư vọng tính, bất biến dị tính, bình đẳng tính, ly sinh tính, pháp định, pháp trụ, thực tế, hư không giới, bất tư nghị giới? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học Khổ thánh đế, và cũng học Tập, Diệt, Đạo thánh đế? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học ngũ nhãn, và cũng học lục thần thông? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học mười lực của Phật, và cũng học tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học đại từ, và cũng học đại bi, đại hỷ, đại xả? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học pháp vô vong thất, và cũng học hằng trụ xả tính? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học nhất thiết trí, và cũng học đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí?

 Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học cách thành tựu trọn vẹn ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân của bậc đại nhân như Phật), và cũng học cách thành tựu trọn vẹn tám mươi tùy hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm các tướng tốt)? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học (cách) sinh vào dòng họ lớn sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ), dòng họ lớn bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, giữ việc tế lễ), dòng họ lớn trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), dòng họ lớn cư sĩ (người tại gia có của cải, đức hạnh)?

 Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học (cách) sinh lên các cõi trời Dục giới (cõi còn ham muốn): trời Tứ đại vương chúng (cõi của bốn vị Thiên vương giữ bốn phương), trời Tam thập tam (cõi của ba mươi ba vị trời, đứng đầu là Đế Thích), trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa (tức trời Đâu-suất), trời Lạc biến hóa (cõi trời tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng), trời Tha hóa tự tại (cõi trời tự tại hưởng cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra)? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học (cách) sinh lên các cõi trời thuộc sơ thiền: trời Phạm chúng, trời Phạm phụ, trời Phạm hội, trời Đại Phạm? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học (cách) sinh lên các cõi trời thuộc nhị thiền: trời Quang, trời Thiểu quang, trời Vô lượng quang, trời Cực quang tịnh? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học (cách) sinh lên các cõi trời thuộc tam thiền: trời Tịnh, trời Thiểu tịnh, trời Vô lượng tịnh, trời Biến tịnh? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học (cách) sinh lên các cõi trời thuộc tứ thiền: trời Quảng, trời Thiểu quảng, trời Vô lượng quảng, trời Quảng quả?

 Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học pháp (tu dẫn đến) sinh lên trời Vô tưởng hữu tình (cõi trời của chúng sinh đã dứt hết mọi tưởng niệm) mà không ưa sinh về đó? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học pháp (tu dẫn đến) sinh lên trời Vô phiền, trời Vô nhiệt, trời Thiện hiện, trời Thiện kiến, trời Sắc cứu cánh (năm cõi trời Tịnh cư, nơi các bậc thánh Bất hoàn ở; Sắc cứu cánh là cõi cao nhất của cõi Sắc) mà không ưa sinh về đó? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học pháp (tu dẫn đến) sinh lên trời Không vô biên xứ, trời Thức vô biên xứ, trời Vô sở hữu xứ, trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ (bốn cõi trời Vô sắc, không còn thân hình vật chất) mà không ưa sinh về đó?

 Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học lần phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) thứ nhất, và cũng phải học lần phát tâm bồ-đề thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học địa Bồ-tát thứ nhất, và cũng học địa Bồ-tát thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, thứ mười? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học địa Thanh văn mà không tác chứng (không dừng lại chứng lấy quả vị ấy), và cũng phải học địa Độc giác mà không tác chứng? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học chính tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị vững chắc chân chính, đã lìa hẳn thân phận phàm phu, chắc chắn sẽ thành Phật), và cũng phải học thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ? Làm sao Bồ-tát Ma-ha-tát lại phải học đà-la-ni và vô ngại biện (tài biện thuyết thông suốt không vướng mắc), và cũng học đạo của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột không gì hơn) của chư Phật? Học như thế rồi thì đạt được nhất thiết trí trí (trí tuệ toàn giác của Phật), biết tất cả các pháp ở mọi loại, mọi tướng trạng.

 Bạch Thế Tôn, trong pháp giới đâu có những sự phân biệt đủ loại như thế. Bạch Thế Tôn, lẽ nào Bồ-tát do sự phân biệt này mà đi vào điên đảo (thấy sai lệch, trái với sự thật), ở nơi vốn không có hý luận (lời bàn luận, suy diễn vô ích do phân biệt mà sinh) lại khởi lên các hý luận chăng? Vì sao vậy? Bạch Thế Tôn, vì trong pháp giới chân thật hoàn toàn không có việc phân biệt và hý luận.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là sắc, nhưng cũng không lìa sắc; pháp giới chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức, nhưng cũng không lìa thọ, tưởng, hành, thức. Pháp giới tức là sắc, sắc tức là pháp giới; pháp giới tức là thọ, tưởng, hành, thức, thọ, tưởng, hành, thức tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là nhãn xứ, nhưng cũng không lìa nhãn xứ; pháp giới chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, nhưng cũng không lìa nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Pháp giới tức là nhãn xứ, nhãn xứ tức là pháp giới; pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là sắc xứ, nhưng cũng không lìa sắc xứ; pháp giới chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, nhưng cũng không lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Pháp giới tức là sắc xứ, sắc xứ tức là pháp giới; pháp giới tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là nhãn giới, nhưng cũng không lìa nhãn giới; pháp giới chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, nhưng cũng không lìa nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Pháp giới tức là nhãn giới, nhãn giới tức là pháp giới; pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là sắc giới (yếu tố hình sắc mà mắt thấy), nhưng cũng không lìa sắc giới; pháp giới chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp giới (ở đây "pháp giới" là yếu tố đối tượng của ý), nhưng cũng không lìa thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Pháp giới tức là sắc giới, sắc giới tức là pháp giới; pháp giới tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp giới, thanh, hương, vị, xúc, pháp giới tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là nhãn thức giới, nhưng cũng không lìa nhãn thức giới; pháp giới chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, nhưng cũng không lìa nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Pháp giới tức là nhãn thức giới, nhãn thức giới tức là pháp giới; pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là nhãn xúc, nhưng cũng không lìa nhãn xúc; pháp giới chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, nhưng cũng không lìa nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Pháp giới tức là nhãn xúc, nhãn xúc tức là pháp giới; pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, nhưng cũng không lìa các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; pháp giới chẳng phải là các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, nhưng cũng không lìa các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên. Pháp giới tức là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên tức là pháp giới; pháp giới tức là các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên, các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là địa giới, nhưng cũng không lìa địa giới; pháp giới chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới, nhưng cũng không lìa thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Pháp giới tức là địa giới, địa giới tức là pháp giới; pháp giới tức là thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thủy, hỏa, phong, không, thức giới tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là nhân duyên, nhưng cũng không lìa nhân duyên; pháp giới chẳng phải là đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, nhưng cũng không lìa đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Pháp giới tức là nhân duyên, nhân duyên tức là pháp giới; pháp giới tức là đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên, đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là các pháp sinh ra từ duyên, nhưng cũng không lìa các pháp sinh ra từ duyên. Pháp giới tức là các pháp sinh ra từ duyên, các pháp sinh ra từ duyên tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là vô minh, nhưng cũng không lìa vô minh; pháp giới chẳng phải là hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, nhưng cũng không lìa hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Pháp giới tức là vô minh, vô minh tức là pháp giới; pháp giới tức là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa, nhưng cũng không lìa bố thí ba-la-mật-đa; pháp giới chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng cũng không lìa tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Pháp giới tức là bố thí ba-la-mật-đa, bố thí ba-la-mật-đa tức là pháp giới; pháp giới tức là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là tứ tĩnh lự, nhưng cũng không lìa tứ tĩnh lự; pháp giới chẳng phải là tứ vô lượng, tứ vô sắc định, nhưng cũng không lìa tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Pháp giới tức là tứ tĩnh lự, tứ tĩnh lự tức là pháp giới; pháp giới tức là tứ vô lượng, tứ vô sắc định, tứ vô lượng, tứ vô sắc định tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là tứ niệm trụ, nhưng cũng không lìa tứ niệm trụ; pháp giới chẳng phải là tứ chính đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, nhưng cũng không lìa tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Pháp giới tức là tứ niệm trụ, tứ niệm trụ tức là pháp giới; pháp giới tức là tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi, tứ chính đoạn cho đến bát thánh đạo chi tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là không giải thoát môn, nhưng cũng không lìa không giải thoát môn; pháp giới chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, nhưng cũng không lìa vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Pháp giới tức là không giải thoát môn, không giải thoát môn tức là pháp giới; pháp giới tức là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là nội không, nhưng cũng không lìa nội không; pháp giới chẳng phải là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, nhưng cũng không lìa ngoại không cho đến vô tính tự tính không. Pháp giới tức là nội không, nội không tức là pháp giới; pháp giới tức là ngoại không cho đến vô tính tự tính không, ngoại không cho đến vô tính tự tính không tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là Khổ thánh đế, nhưng cũng không lìa Khổ thánh đế; pháp giới chẳng phải là Tập, Diệt, Đạo thánh đế, nhưng cũng không lìa Tập, Diệt, Đạo thánh đế. Pháp giới tức là Khổ thánh đế, Khổ thánh đế tức là pháp giới; pháp giới tức là Tập, Diệt, Đạo thánh đế, Tập, Diệt, Đạo thánh đế tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là bát giải thoát, nhưng cũng không lìa bát giải thoát; pháp giới chẳng phải là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, nhưng cũng không lìa bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Pháp giới tức là bát giải thoát, bát giải thoát tức là pháp giới; pháp giới tức là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là tất cả các môn đà-la-ni, nhưng cũng không lìa tất cả các môn đà-la-ni; pháp giới chẳng phải là tất cả các môn tam-ma-địa, nhưng cũng không lìa tất cả các môn tam-ma-địa. Pháp giới tức là tất cả các môn đà-la-ni, tất cả các môn đà-la-ni tức là pháp giới; pháp giới tức là tất cả các môn tam-ma-địa, tất cả các môn tam-ma-địa tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là Cực hỷ địa, nhưng cũng không lìa Cực hỷ địa; pháp giới chẳng phải là Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa, Pháp vân địa, nhưng cũng không lìa Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa. Pháp giới tức là Cực hỷ địa, Cực hỷ địa tức là pháp giới; pháp giới tức là Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa, Ly cấu địa cho đến Pháp vân địa tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là ngũ nhãn, nhưng cũng không lìa ngũ nhãn; pháp giới chẳng phải là lục thần thông, nhưng cũng không lìa lục thần thông. Pháp giới tức là ngũ nhãn, ngũ nhãn tức là pháp giới; pháp giới tức là lục thần thông, lục thần thông tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là mười lực của Phật, nhưng cũng không lìa mười lực của Phật; pháp giới chẳng phải là tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhưng cũng không lìa tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật. Pháp giới tức là mười lực của Phật, mười lực của Phật tức là pháp giới; pháp giới tức là tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, mười tám pháp bất cộng của Phật tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là đại từ, nhưng cũng không lìa đại từ; pháp giới chẳng phải là đại bi, đại hỷ, đại xả, nhưng cũng không lìa đại bi, đại hỷ, đại xả. Pháp giới tức là đại từ, đại từ tức là pháp giới; pháp giới tức là đại bi, đại hỷ, đại xả, đại bi, đại hỷ, đại xả tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là pháp vô vong thất, nhưng cũng không lìa pháp vô vong thất; pháp giới chẳng phải là hằng trụ xả tính, nhưng cũng không lìa hằng trụ xả tính. Pháp giới tức là pháp vô vong thất, pháp vô vong thất tức là pháp giới; pháp giới tức là hằng trụ xả tính, hằng trụ xả tính tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là nhất thiết trí, cũng chẳng phải lìa nhất thiết trí; pháp giới chẳng phải là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, nhưng cũng không lìa đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Pháp giới tức là nhất thiết trí, nhất thiết trí tức là pháp giới; pháp giới tức là đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là ba mươi hai tướng đại sĩ, nhưng cũng không lìa ba mươi hai tướng đại sĩ; pháp giới chẳng phải là tám mươi tùy hảo, nhưng cũng không lìa tám mươi tùy hảo. Pháp giới tức là ba mươi hai tướng đại sĩ, ba mươi hai tướng đại sĩ tức là pháp giới; pháp giới tức là tám mươi tùy hảo, tám mươi tùy hảo tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, bậc đã vào dòng thánh), nhưng cũng không lìa quả Dự lưu; pháp giới chẳng phải là quả Nhất lai (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác), nhưng cũng không lìa quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và Độc giác bồ-đề. Pháp giới tức là quả Dự lưu, quả Dự lưu tức là pháp giới; pháp giới tức là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và Độc giác bồ-đề, quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và Độc giác bồ-đề tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, nhưng cũng không lìa tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; pháp giới chẳng phải là Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, nhưng cũng không lìa Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật. Pháp giới tức là tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát tức là pháp giới; pháp giới tức là Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật tức là pháp giới.

 Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là pháp thế gian, nhưng cũng không lìa pháp thế gian; pháp giới chẳng phải là pháp xuất thế gian, nhưng cũng không lìa pháp xuất thế gian. Pháp giới tức là pháp thế gian, pháp thế gian tức là pháp giới; pháp giới tức là pháp xuất thế gian, pháp xuất thế gian tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là pháp hữu lậu, nhưng cũng không lìa pháp hữu lậu; pháp giới chẳng phải là pháp vô lậu, nhưng cũng không lìa pháp vô lậu. Pháp giới tức là pháp hữu lậu, pháp hữu lậu tức là pháp giới; pháp giới tức là pháp vô lậu, pháp vô lậu tức là pháp giới. Bạch Thế Tôn, pháp giới chẳng phải là pháp hữu vi, nhưng cũng không lìa pháp hữu vi; pháp giới chẳng phải là pháp vô vi, nhưng cũng không lìa pháp vô vi. Pháp giới tức là pháp hữu vi, pháp hữu vi tức là pháp giới; pháp giới tức là pháp vô vi, pháp vô vi tức là pháp giới."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Trong pháp giới chân thật không có bất cứ loại phân biệt hay hý luận nào. Này Thiện Hiện, sắc chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài sắc; thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài thọ, tưởng, hành, thức. Sắc tức là pháp giới, pháp giới tức là sắc; thọ, tưởng, hành, thức tức là pháp giới, pháp giới tức là thọ, tưởng, hành, thức. Này Thiện Hiện, nhãn xứ chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Nhãn xứ tức là pháp giới, pháp giới tức là nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ tức là pháp giới, pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Này Thiện Hiện, sắc xứ chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Sắc xứ tức là pháp giới, pháp giới tức là sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ tức là pháp giới, pháp giới tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Này Thiện Hiện, nhãn giới chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhãn giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới. Nhãn giới tức là pháp giới, pháp giới tức là nhãn giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới tức là pháp giới, pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý giới.

 Này Thiện Hiện, sắc giới chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài sắc giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới (yếu tố đối tượng của ý) chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Sắc giới tức là pháp giới, pháp giới tức là sắc giới; thanh, hương, vị, xúc, pháp giới tức là pháp giới, pháp giới tức là thanh, hương, vị, xúc, pháp giới. Này Thiện Hiện, nhãn thức giới chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhãn thức giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới. Nhãn thức giới tức là pháp giới, pháp giới tức là nhãn thức giới; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới tức là pháp giới, pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý thức giới.

 Này Thiện Hiện, nhãn xúc chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhãn xúc; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Nhãn xúc tức là pháp giới, pháp giới tức là nhãn xúc; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc tức là pháp giới, pháp giới tức là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc. Này Thiện Hiện, các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên. Các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên tức là pháp giới, pháp giới tức là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên; các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên tức là pháp giới, pháp giới tức là các cảm thọ sinh ra do nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xúc làm duyên.

 Này Thiện Hiện, địa giới chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Địa giới tức là pháp giới, pháp giới tức là địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới tức là pháp giới, pháp giới tức là thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Này Thiện Hiện, nhân duyên chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài nhân duyên; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Nhân duyên tức là pháp giới, pháp giới tức là nhân duyên; đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên tức là pháp giới, pháp giới tức là đẳng vô gián duyên, sở duyên duyên, tăng thượng duyên. Này Thiện Hiện, các pháp sinh ra từ duyên chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài các pháp sinh ra từ duyên. Các pháp sinh ra từ duyên tức là pháp giới, pháp giới tức là các pháp sinh ra từ duyên.

 Này Thiện Hiện, vô minh chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài vô minh; hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Vô minh tức là pháp giới, pháp giới tức là vô minh; hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não tức là pháp giới, pháp giới tức là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Này Thiện Hiện, bố thí ba-la-mật-đa chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài bố thí ba-la-mật-đa; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Bố thí ba-la-mật-đa tức là pháp giới, pháp giới tức là bố thí ba-la-mật-đa; tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa tức là pháp giới, pháp giới tức là tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Này Thiện Hiện, tứ tĩnh lự chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài tứ tĩnh lự; tứ vô lượng, tứ vô sắc định chẳng phải là pháp giới, nhưng cũng không có pháp giới riêng biệt nào ở ngoài tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Tứ tĩnh lự tức là pháp giới, pháp giới tức là tứ tĩnh lự; tứ vô lượng, tứ vô sắc định tức là pháp giới, pháp giới tức là tứ vô lượng, tứ vô sắc định.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm tám mươi lăm.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ ba trăm mười sáu (?).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba tạng kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video