Thiên 585 — Hội 2 · Phẩm 74 Vô tướng · phần 2

 Phần thứ hai, phẩm Vô Tướng (không có hình tướng), thứ bảy mươi bốn, đoạn 2.

 Lại nữa, Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật)! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, Bồ-tát lớn) khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu (tâm không còn phiền não, không bị ô nhiễm) lìa mọi tướng (lìa mọi hình tướng và khái niệm phân biệt) mà giữ gìn tịnh giới (giới luật trong sạch). Đó là thứ giới trong sạch tốt lành tự nhiên mà có được, thuộc về các chi phần của Thánh đạo (con đường tu tập của bậc Thánh) vô lậu. Giới trong sạch như thế không thiếu sót, không kẽ hở, không tì vết, không ô uế, không chấp giữ bám víu, đáng nhận sự cúng dường, được bậc trí khen ngợi.

 Nhờ giới trong sạch này mà đối với mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không chấp giữ bám víu. Tức là: không chấp giữ sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác và vật chất; thọ là cảm giác khổ, vui; tưởng là sự nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành là các tạo tác của tâm; thức là sự phân biệt, nhận biết); không chấp giữ nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu cửa giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); không chấp giữ sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm và các đối tượng của ý); không chấp giữ nhãn giới cho đến ý giới, không chấp giữ sắc giới cho đến pháp giới (ở đây "giới" là yếu tố cấu thành: các yếu tố giác quan và các yếu tố đối tượng của giác quan); không chấp giữ nhãn thức giới cho đến ý thức giới (các yếu tố của sáu thức: cái biết qua mắt, qua tai, qua mũi, qua lưỡi, qua thân và qua ý).

 Không chấp giữ ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (những tướng tốt trên thân Phật). Không chấp giữ dòng lớn Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc võ sĩ ở Ấn Độ), dòng lớn Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế), dòng lớn trưởng giả (người giàu có, có danh vọng), dòng lớn cư sĩ (gia chủ giàu có sống tại gia). Không chấp giữ cõi trời Tứ Đại Vương Chúng cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại (sáu tầng trời thuộc cõi dục, cõi còn ham muốn giác quan). Không chấp giữ cõi trời Phạm Chúng cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh (các tầng trời thuộc cõi sắc, cõi đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế). Không chấp giữ cõi trời Không Vô Biên Xứ cho đến cõi trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (bốn tầng trời thuộc cõi vô sắc, cõi chỉ còn tâm, không còn thân hình). Không chấp giữ quả Dự lưu (quả Thánh đầu tiên, mới bước vào dòng Thánh) cho đến Độc giác Bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác, người tự mình giác ngộ không nhờ thầy). Không chấp giữ ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chánh pháp) và các ngôi vua nhỏ, quan lại khác.

 Chỉ đem giới đã giữ gìn như thế, cùng chung với tất cả hữu tình (chúng sinh có tình thức) một cách bình đẳng, mà hồi hướng (hướng công đức về một mục đích) về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh, trọn vẹn của Phật). Khi hồi hướng, lấy vô tướng (không bám vào hình tướng), vô sở đắc (không thấy có gì để đạt được), vô nhị (không phân thành hai bên đối lập) làm phương tiện (cách thức thực hành), chứ không lấy hữu tướng, hữu sở đắc, hữu nhị làm phương tiện. Chỉ là theo thế tục (theo cách nói quy ước thông thường của đời), không phải theo thắng nghĩa (chân lý tối hậu). Do nhân duyên này mà mọi Phật pháp không gì không viên mãn.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này nhờ tịnh giới Ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về giới luật trong sạch, đưa sang bờ giải thoát) và phương tiện thiện xảo (sự khéo léo dùng cách thức thích hợp), khởi lên phần thắng tiến (phần tiến lên cao hơn) của bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc). Vì lấy sự không nhiễm trước làm phương tiện nên dẫn sinh các thần thông.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này dùng thiên nhãn (mắt trời, khả năng thấy xa, thấy suốt mọi nơi) thanh tịnh do dị thục sinh (sinh ra như quả báo chín muồi tự nhiên của các nghiệp lành đã tu), luôn thấy chư Phật hiện tại ở vô biên thế giới trong mười phương đang an ổn trụ trì (ở đời duy trì giáo pháp), vì các hữu tình mà giảng nói chánh pháp; cho đến khi chứng đắc Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả của Phật), đối với những việc đã thấy đều không quên mất.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này dùng thiên nhĩ (tai trời, khả năng nghe xa, nghe suốt) thanh tịnh vượt hơn tai người, luôn nghe chư Phật ở vô biên thế giới trong mười phương thuyết pháp; cho đến khi chứng đắc Nhất thiết trí trí, đối với những điều đã nghe đều không quên mất; tùy theo pháp đã nghe mà làm được các việc lợi ích, an vui cho mình và cho người, không để luống qua.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này dùng tha tâm trí (trí biết tâm người khác), biết được tâm và tâm sở pháp (tâm cùng các trạng thái, hoạt động tâm lý đi kèm) của chư Phật và hữu tình trong mười phương; biết rồi có thể làm các việc lợi ích an vui cho tất cả hữu tình.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này dùng túc trú trí (trí nhớ biết các đời quá khứ), biết nghiệp mà các hữu tình đã tạo từ trước; do nghiệp đã tạo không mất hoại nên họ sinh vào chỗ này chỗ kia, chịu các khổ vui. Biết rồi, vì họ nói nhân duyên của nghiệp gốc, khiến họ nhớ biết mà làm những việc lợi ích.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này dùng lậu tận trí (trí biết rõ phiền não đã dứt sạch) mà đặt để hữu tình: hoặc khiến trụ nơi quả Dự lưu; hoặc khiến trụ nơi quả Nhất lai (quả Thánh thứ hai, chỉ còn sinh lại cõi dục một lần); hoặc khiến trụ nơi quả Bất hoàn (quả Thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục); hoặc khiến trụ nơi quả A-la-hán (quả Thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não); hoặc khiến trụ nơi Độc giác Bồ-đề; hoặc khiến trụ nơi địa vị thù thắng của Bồ-tát; hoặc khiến trụ nơi Nhất thiết trí trí.

 Nói tóm lại, vị Bồ-tát Ma-ha-tát này ở bất cứ nơi nào mình sinh ra, đều tùy theo khả năng sai khác của các hữu tình mà dùng phương tiện khiến họ trụ trong những phẩm loại thiện thù thắng. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa các tướng, có thể ở trong pháp vô tướng, vô tác (không có tạo tác) mà viên mãn tịnh giới Ba-la-mật-đa, cũng viên mãn được các công đức khác.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa tướng mà tu an nhẫn (nhẫn nhịn, chịu đựng một cách an nhiên). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi thành Phật), trong khoảng thời gian ấy, giả sử tất cả hữu tình mỗi người cầm đủ loại dao gậy, ngói đá tranh nhau đến làm hại, vị Bồ-tát Ma-ha-tát này cũng không khởi một niệm giận hờn.

 Khi ấy Bồ-tát nên tu hai thứ nhẫn. Thế nào là hai? Một là nhận chịu sự mắng nhục, làm hại của tất cả hữu tình mà không sinh giận hờn, đó là nhẫn hàng phục sân nhuế (nhẫn chế ngự được cơn giận dữ). Hai là nên khởi vô sinh pháp nhẫn (sự an nhận và thấu suốt rằng các pháp vốn không sinh không diệt).

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này nếu gặp đủ loại lời ác mắng nhục, hoặc gặp đủ loại dao gậy làm hại, thì nên xét kỹ: ai là kẻ mắng nhục, ai là kẻ làm hại, ai chịu mắng nhục, ai chịu làm hại, ai khởi giận hờn, ai phải nhẫn chịu? Lại nên xét kỹ rằng pháp tính (bản tính chân thật) của mọi pháp đều rốt ráo không (hoàn toàn trống rỗng, không có tự thể). Pháp còn không thể có được, huống gì có pháp tính; còn không có pháp tính, huống gì có hữu tình. Khi quán như thế, thì kẻ mắng nhục, người bị mắng nhục, kẻ làm hại, người bị làm hại đều không có gì cả. Thậm chí có bị cắt xẻ thân thể từng phần từng đoạn, tâm vẫn an nhẫn, hoàn toàn không có ý nghĩ khác. Đối với pháp tính của các pháp, quán sát đúng như thật, lại chứng đắc được vô sinh pháp nhẫn.

 Thế nào gọi là vô sinh pháp nhẫn? Tức là khiến tất cả phiền não không sinh, trí tuệ vi diệu luôn không gián đoạn, và quán các pháp rốt ráo không sinh; vì thế gọi là vô sinh pháp nhẫn.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong hai thứ nhẫn như thế, mau chóng tu đầy đủ bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu pháp hoàn thiện đưa sang bờ giải thoát: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã); mau chóng tu đầy đủ bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo (ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ, mở đầu là bốn phép quán thân, cảm thọ, tâm, pháp, và kết thúc là tám con đường chân chánh: thấy biết, suy nghĩ, lời nói, việc làm, nghề sống, siêng năng, nhớ nghĩ, thiền định đều chân chánh); mau chóng tu đầy đủ bốn tĩnh lự, bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), bốn định vô sắc (bốn tầng định của cõi vô sắc); mau chóng tu đầy đủ tám giải thoát (tám phép thiền giúp thoát khỏi sự trói buộc) cho đến mười biến xứ (mười phép thiền quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh... trùm khắp mọi nơi); mau chóng tu đầy đủ ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (quán các pháp trống rỗng, không có tướng, không có gì để mong cầu); mau chóng tu đầy đủ các địa (các nấc tu chứng) của Bồ-tát; mau chóng tu đầy đủ tất cả Đà-la-ni môn (pháp môn tổng trì, năng lực ghi nhớ giữ gìn mọi điều lành không quên mất) và Tam-ma-địa môn (pháp môn thiền định, tâm chuyên chú vào một đối tượng); mau chóng tu đầy đủ năm nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông; mau chóng tu đầy đủ mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật) cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có); mau chóng tu đầy đủ pháp không quên mất và tính luôn an trụ nơi xả (tâm luôn bình thản, buông xả); mau chóng tu đầy đủ Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp), Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu), Nhất thiết tướng trí (trí biết rõ mọi tướng chi tiết của tất cả các pháp, tức trí tuệ toàn hảo của Phật); mau chóng tu đầy đủ ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này sau khi an trụ trong các Phật pháp như thế, thì các thần thông vô lậu, xuất thế (vượt ra ngoài thế gian) của bậc Thánh, không chung với hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu tập, giác ngộ) và Độc giác, đều được viên mãn. Sau khi an trụ trong thần thông thù thắng như thế, vị ấy dùng thiên nhãn thanh tịnh luôn thấy chư Phật hiện tại ở vô biên thế giới trong mười phương đang an ổn trụ trì, vì các hữu tình mà giảng nói chánh pháp; cho đến khi chứng đắc Nhất thiết trí trí, luôn khởi niệm tưởng nhớ Phật không gián đoạn. Dùng thiên nhĩ thanh tịnh luôn nghe chư Phật mười phương thuyết pháp; nghe rồi thọ trì, luôn không quên mất, rồi vì các hữu tình mà giảng nói đúng như thật.

 Dùng tha tâm trí mà đo biết chân chánh tâm và tâm sở pháp của chư Phật Thế Tôn; cũng biết đúng tâm và tâm sở pháp của Bồ-tát, Độc giác và các Thanh văn; cũng biết đúng tâm và tâm sở pháp của các loài hữu tình khác; tùy theo chỗ thích hợp mà nói chánh pháp cho họ, khiến họ sinh thắng giải (sự hiểu rõ và tin chắc). Dùng túc trú trí biết các thiện căn (gốc rễ lành) mà các hữu tình đã gieo từ đời trước với đủ mọi sai khác; biết rồi dùng phương tiện chỉ bày, khuyên dẫn, khen ngợi khích lệ, chúc mừng vui vẻ, khiến họ được lợi ích an vui thù thắng. Dùng lậu tận trí, tùy theo chỗ thích hợp mà đặt để hữu tình vào pháp tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát), khiến họ được giải thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thành tựu phương tiện thiện xảo thù thắng, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giúp hữu tình tu tập đến chín muồi, mau chóng đầy đủ Nhất thiết tướng trí, chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm (tức giảng dạy chánh pháp) để cứu độ chúng hữu tình. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa các tướng, có thể ở trong pháp vô tướng, vô tác mà viên mãn an nhẫn Ba-la-mật-đa, cũng viên mãn được các công đức khác.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa tướng mà tu tinh tấn (siêng năng, gắng sức không lùi). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi thân và tâm, nhờ đó có thể nhập sơ tĩnh lự (tầng thiền định thứ nhất) và an trụ đầy đủ, cho đến có thể nhập tĩnh lự thứ tư và an trụ đầy đủ. Nương vào bốn tĩnh lự mà khởi vô lượng thứ thần thông biến hiện, thậm chí lấy tay rờ chạm mặt trời, mặt trăng, tự tại xoay chuyển mà không cho là khó.

 Vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi thân, nên dùng sức thần thông, chỉ trong chốc lát có thể đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ). Lại dùng đủ loại thức ăn uống, y phục, đồ nằm, thuốc men và các vật dụng khác để cung kính cúng dường, tôn trọng ngợi khen chư Phật Thế Tôn đang thuyết chánh pháp. Nhờ thiện căn này mà quả báo không cùng tận, cho đến khi chứng đắc Nhất thiết trí trí. Nhờ sức mạnh tăng thêm của thiện căn này, sau khi thành Phật, lại được vô lượng trời, người, A-tố-lạc (tức A-tu-la, loài thần thường gây chiến với chư thiên) v.v. trong thế gian dùng vô lượng thứ thức ăn uống, y phục, đồ nằm, thuốc men và các vật dụng khác mà cung kính cúng dường, tôn trọng ngợi khen. Nhờ sức mạnh tăng thêm của thiện căn này, sau khi Bát-niết-bàn (nhập diệt hoàn toàn), thiết-lợi-la (xá-lợi, di cốt của Phật) của mình cùng các đệ tử vẫn được vô lượng trời, người, A-tố-lạc v.v. trong thế gian cung kính cúng dường, tôn trọng ngợi khen.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này lại dùng sức thần thông có thể đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, ở chỗ chư Phật lắng nghe chánh pháp; nghe rồi thọ trì, cho đến khi đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề trọn không quên mất. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này lại dùng sức thần thông có thể đến các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, giúp hữu tình tu đến chín muồi, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, siêng năng tu học Nhất thiết trí trí; khi đã viên mãn thì chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm để cứu độ chúng hữu tình. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi thân, nên có thể khiến tinh tấn Ba-la-mật-đa mau được viên mãn.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi tâm, nên mau chóng viên mãn tinh tấn Ba-la-mật-đa thuộc về các đạo vô lậu của bậc Thánh và các chi phần của đạo. Nhờ đó có thể khiến mọi nghiệp bất thiện của thân, lời nói và ý không có cơ hội khởi lên.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đối với các pháp trọn không chấp giữ là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ngã (cái tôi thật có) hay vô ngã, là sạch hay không sạch, là tịch tĩnh hay không tịch tĩnh, là xa lìa (phiền não) hay không xa lìa; là cõi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) hay cõi vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh không diệt); là dục giới, sắc giới hay vô sắc giới (ba cõi: cõi còn ham muốn giác quan, cõi còn thân sắc vi tế, cõi chỉ còn tâm); là cõi hữu lậu (còn phiền não) hay cõi vô lậu.

 Không chấp giữ bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; bốn niệm trụ, bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chánh: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, suy xét), năm căn (năm nền tảng: tin, siêng năng, nhớ nghĩ, định, tuệ), năm lực (năm sức mạnh do năm căn phát triển), bảy chi đẳng giác (bảy yếu tố giác ngộ), tám chi Thánh đạo; ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; nội không cho đến vô tính tự tính không (các loại "tính không": từ sự trống rỗng của các giác quan bên trong cho đến sự trống rỗng của chính cái tính "không có tự tính"); chân như (bản thể như thật của các pháp) cho đến bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn); khổ, tập, diệt, đạo Thánh đế (bốn chân lý của bậc Thánh: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ); tám giải thoát, tám thắng xứ (tám phép thiền chế ngự cảnh), chín thứ đệ định (chín tầng định nhập theo thứ lớp), mười biến xứ.

 Không chấp giữ Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa chung cho cả ba thừa, từ địa quán xét thanh tịnh đến địa của Như Lai); Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa của Bồ-tát, từ địa vui mừng tột bậc đến địa trí tuệ như mây pháp che khắp); tất cả Đà-la-ni môn, tất cả Tam-ma-địa môn; năm nhãn, sáu thần thông; mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; pháp không quên mất, tính luôn an trụ nơi xả; Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; vô thường, khổ, không, vô ngã; quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, Độc giác Bồ-đề; tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này cũng không chấp giữ: đây là bậc Dự lưu, đây là bậc Nhất lai, đây là bậc Bất hoàn, đây là bậc A-la-hán, đây là bậc Độc giác, đây là Bồ-tát, đây là Như Lai. Cũng không chấp giữ: hữu tình như thế được hiển bày bởi pháp bậc thấp; hữu tình như thế được hiển bày bởi pháp bậc trung; hữu tình như thế được hiển bày bởi pháp bậc cao; hữu tình như thế được hiển bày bởi phần trên; hữu tình như thế được hiển bày bởi phần dưới (?); hữu tình như thế được hiển bày bởi Thanh văn thừa; hữu tình như thế được hiển bày bởi Độc giác thừa; hữu tình như thế được hiển bày bởi Vô thượng thừa (cỗ xe cao tột, tức con đường Bồ-tát tu thành Phật). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này đối với những pháp và hữu tình như thế đều không chấp giữ. Vì sao vậy? Vì các pháp và các hữu tình bị chấp giữ đều không có tự tính (bản chất tự có) nào để chấp giữ.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này vì thành tựu sự tinh tấn dũng mãnh nơi tâm, nên tuy luôn làm mọi việc lợi ích an vui cho tất cả hữu tình, mà đối với hữu tình hoàn toàn không thấy có gì để nắm bắt; tuy luôn viên mãn tinh tấn Ba-la-mật-đa đã tu, mà đối với tinh tấn Ba-la-mật-đa hoàn toàn không thấy có gì để nắm bắt; tuy luôn viên mãn mọi Phật pháp, mà đối với Phật pháp hoàn toàn không thấy có gì để nắm bắt; tuy luôn làm trang nghiêm thanh tịnh tất cả cõi Phật, mà đối với cõi Phật hoàn toàn không thấy có gì để nắm bắt.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này thành tựu sự tinh tấn của thân và tâm như thế, tuy có thể xa lìa mọi pháp ác, cũng có thể thu nhận mọi pháp thiện, mà không chấp giữ. Vì không chấp giữ nên từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, từ thế giới này đến thế giới khác, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, những việc thần thông muốn thị hiện đều có thể tự tại thị hiện không ngăn ngại. Tức là: hoặc thị hiện mưa xuống các loại hoa đẹp, rải các loại hương quý, trổi các loại âm nhạc, hiện tiếng mây sấm làm rung chuyển mặt đất; hoặc lại thị hiện dùng các loại bảy báu quý giá trang nghiêm thế giới, thân phóng ánh sáng soi tỏ những người mù và những nơi tối tăm, thân tỏa hương thơm khiến những kẻ hôi hám dơ bẩn đều được thơm sạch; hoặc lại thị hiện bày lễ tế tự lớn mà trong đó không làm khổ não loài hữu tình nào, nhân đó giáo hóa dẫn dắt vô lượng hữu tình vào chánh đạo, lìa bỏ việc giết hại mạng sống cho đến tà kiến (tức lìa mười điều ác, từ sát sinh cho đến thấy biết sai lầm); hoặc dùng bố thí cho đến bát-nhã để thu nhận các hữu tình.

 Vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, có khi bỏ của báu, có khi bỏ vợ con, có khi bỏ ngôi vua, có khi bỏ tay chân, có khi bỏ cả thân mạng. Tùy theo các hữu tình cần dùng phương tiện nào để được lợi ích, thì liền dùng phương tiện ấy mà làm lợi ích cho họ. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa các tướng, có thể ở trong pháp vô tướng, vô tác mà viên mãn tinh tấn Ba-la-mật-đa, cũng viên mãn được các công đức khác.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa tướng mà tu tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên mà quán xét). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này, trừ định của chư Phật ra, đối với tất cả các định khác đều có thể viên mãn.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này lìa dục, lìa pháp ác bất thiện, có tầm có tứ (có sự tìm xét thô và dò xét tế của tâm), có hỷ lạc do lìa dục mà sinh, nhập sơ tĩnh lự và an trụ đầy đủ. Như thế cho đến dứt vui, dứt khổ, hỷ và ưu trước đó đã mất, không khổ không vui, xả và niệm thanh tịnh, nhập tĩnh lự thứ tư và an trụ đầy đủ. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này dùng tâm đi cùng lòng từ, duyên khắp một phương cho đến mười phương, tất cả thế gian, an trụ đầy đủ; như thế cho đến dùng tâm đi cùng lòng xả, duyên khắp một phương cho đến mười phương, tất cả thế gian, an trụ đầy đủ. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này vượt qua mọi tưởng về sắc, diệt tưởng hữu đối (tưởng về những gì có ngăn ngại, va chạm), không suy nghĩ đến các tưởng sai khác, nhập hư không vô biên, tức Không vô biên xứ, an trụ đầy đủ; như thế cho đến vượt hẳn mọi Vô sở hữu xứ (tầng định thấy không có gì cả), nhập Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng), an trụ đầy đủ.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ tĩnh lự Ba-la-mật-đa, đối với tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ định, mười biến xứ, có thể nhập theo chiều xuôi và chiều ngược, an trụ đầy đủ. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể an trụ đầy đủ nơi ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; có thể an trụ đầy đủ nơi vô gián Tam-ma-địa (định nối liền không gián đoạn), như điện Tam-ma-địa (định nhanh sáng như tia chớp), thánh chánh Tam-ma-địa (định chân chánh của bậc Thánh), kim cương dụ Tam-ma-địa (định ví như kim cương, phá tan mọi phiền não).

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ tĩnh lự Ba-la-mật-đa, tu ba mươi bảy pháp Bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ) và Đạo tướng trí, đều khiến viên mãn. Dùng Đạo tướng trí thu nhận tất cả Tam-ma-địa rồi, lần lượt tu và vượt qua Tịnh quán địa cho đến Độc giác địa, chứng nhập Chánh tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị quyết định chắc chắn thành Phật, lìa hẳn sinh tử của phàm phu). Khi đã nhập Chánh tính ly sinh của Bồ-tát, thì tu hạnh của các địa, viên mãn Phật địa. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này tuy lần lượt tu và vượt qua các địa, nhưng ở khoảng giữa không chứng lấy quả, cho đến khi chưa đắc Nhất thiết trí trí.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ tĩnh lự Ba-la-mật-đa, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, cung kính cúng dường, tôn trọng ngợi khen chư Phật Thế Tôn, ở chỗ chư Phật gieo trồng các gốc lành, giúp hữu tình tu đến chín muồi, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; từ thế giới này đến thế giới khác, làm lợi ích cho hữu tình mà thân tâm không mỏi mệt. Có khi dùng bố thí, có khi dùng tịnh giới, có khi dùng an nhẫn, có khi dùng tinh tấn, có khi dùng tĩnh lự, có khi dùng Bát-nhã Ba-la-mật-đa để thu nhận các hữu tình. Có khi dùng giới uẩn, có khi dùng định uẩn, có khi dùng tuệ uẩn, có khi dùng giải thoát uẩn, có khi dùng giải thoát tri kiến uẩn (năm khối công đức của bậc giác ngộ: giới, định, tuệ, giải thoát, và sự thấy biết rõ ràng về giải thoát) để thu nhận các hữu tình. Có khi dạy hữu tình trụ nơi quả Dự lưu, hoặc trụ nơi quả Nhất lai, hoặc trụ nơi quả Bất hoàn, hoặc trụ nơi quả A-la-hán, hoặc trụ nơi Độc giác Bồ-đề, hoặc trụ nơi địa vị Bồ-tát Ma-ha-tát, hoặc trụ nơi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tùy theo sức thiện căn của các hữu tình mà khiến pháp lành tăng trưởng, dùng đủ mọi phương tiện khiến họ an trụ.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ tĩnh lự Ba-la-mật-đa, có thể dẫn sinh tất cả Đà-la-ni môn, Tam-ma-địa môn, có thể đắc bốn vô ngại giải (bốn thứ trí biện tài không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết) thù thắng và thần thông do dị thục. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này thành tựu thần thông dị thục thù thắng, quyết định không còn vào thai mẹ, nhận lấy các dục lạc, nhận lấy sự sinh ra mà bị lỗi lầm của sự sinh làm nhiễm ô (?). Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khéo thấy, khéo biết pháp tính của mọi pháp đều như huyễn hóa. Tuy biết các hành (các pháp do nhân duyên tạo tác) đều như huyễn hóa, nhưng vẫn nương lòng bi và nguyện lực mà làm lợi ích cho hữu tình. Tuy nương lòng bi và nguyện lực làm lợi ích cho hữu tình, nhưng thấu suốt rằng hữu tình và những tên gọi giả đặt về họ đều không thể nắm bắt được. Tuy thấu suốt rằng hữu tình và những tên gọi giả đặt về họ đều không thể nắm bắt được, nhưng vẫn có thể đặt để tất cả hữu tình, khiến họ an trụ trong pháp không thể nắm bắt. Điều này là theo thế tục, không phải theo thắng nghĩa.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ tĩnh lự Ba-la-mật-đa, tu hành tất cả các tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (định giữ tâm chuyên nhất, bình đẳng), đẳng chí (trạng thái định đạt đến sự quân bình), cho đến khi viên mãn Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, luôn không rời bỏ tĩnh lự Ba-la-mật-đa đã tu. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này thực hành Đạo tướng trí, dùng phương tiện dẫn sinh Nhất thiết tướng trí, an trụ trong đó, vĩnh viễn dứt sạch mọi tập khí (thói quen tiềm ẩn do phiền não để lại) nối tiếp không dứt; có thể chân chánh làm lợi cho mình, cũng chân chánh làm lợi cho người; có thể làm ruộng phước (đối tượng mà người cúng dường sẽ gặt được phước lành) thanh tịnh cho tất cả trời, người, A-tố-lạc v.v. trong thế gian, xứng đáng nhận sự cúng dường cung kính của thế gian. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa các tướng, có thể ở trong pháp vô tướng, vô tác mà viên mãn tĩnh lự Ba-la-mật-đa, cũng viên mãn được các công đức khác.

 Lại nữa, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa tướng mà tu bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thực tướng). Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này không thấy chút pháp nào thật có thành tựu. Tức là: không thấy sắc thật có thành tựu, không thấy thọ, tưởng, hành, thức thật có thành tựu; không thấy sắc sinh, không thấy thọ, tưởng, hành, thức sinh; không thấy sắc diệt, không thấy thọ, tưởng, hành, thức diệt; không thấy sắc là cửa tăng thêm, không thấy thọ, tưởng, hành, thức là cửa tăng thêm; không thấy sắc là cửa giảm bớt, không thấy thọ, tưởng, hành, thức là cửa giảm bớt; không thấy sắc có gom tụ, không thấy thọ, tưởng, hành, thức có gom tụ; không thấy sắc có tan rã, không thấy thọ, tưởng, hành, thức có tan rã.

 Như thế cho đến không thấy tất cả pháp hữu lậu thật có thành tựu, không thấy tất cả pháp vô lậu thật có thành tựu; không thấy tất cả pháp hữu lậu sinh, không thấy tất cả pháp vô lậu sinh; không thấy tất cả pháp hữu lậu diệt, không thấy tất cả pháp vô lậu diệt; không thấy tất cả pháp hữu lậu là cửa tăng thêm, không thấy tất cả pháp vô lậu là cửa tăng thêm; không thấy tất cả pháp hữu lậu là cửa giảm bớt, không thấy tất cả pháp vô lậu là cửa giảm bớt; không thấy tất cả pháp hữu lậu có gom tụ, không thấy tất cả pháp vô lậu có gom tụ; không thấy tất cả pháp hữu lậu có tan rã, không thấy tất cả pháp vô lậu có tan rã.

 Quán đúng như thật rằng sắc là hư dối, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng thọ, tưởng, hành, thức là hư dối, không bền chắc, không tự chủ; như thế cho đến quán đúng như thật rằng tất cả pháp hữu lậu là hư dối, không bền chắc, không tự chủ; quán đúng như thật rằng tất cả pháp vô lậu là hư dối, không bền chắc, không tự chủ. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi quán như thế, không nắm bắt được tự tính của sắc, không nắm bắt được tự tính của thọ, tưởng, hành, thức; như thế cho đến không nắm bắt được tự tính của tất cả pháp hữu lậu, không nắm bắt được tự tính của tất cả pháp vô lậu.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, khi quán như thế, đối với mọi pháp sinh lòng tin hiểu sâu xa rằng tất cả đều lấy vô tính (không có tính chất tự có) làm tự tính. Sau khi đã sinh lòng tin hiểu đối với việc ấy, có thể thực hành nội không cho đến có thể thực hành vô tính tự tính không. Khi thực hành như thế, đối với mọi pháp đều không bám chấp. Tức là: không bám chấp sắc, không bám chấp thọ, tưởng, hành, thức; không bám chấp nhãn xứ cho đến ý xứ; không bám chấp sắc xứ cho đến pháp xứ; không bám chấp nhãn giới cho đến ý giới; không bám chấp sắc giới cho đến pháp giới; không bám chấp nhãn thức giới cho đến ý thức giới; không bám chấp nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và thức) cho đến ý xúc; không bám chấp các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; không bám chấp địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, hư không, thức); không bám chấp nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp, đẳng vô gián duyên là niệm trước dẫn niệm sau, sở duyên duyên là đối tượng được nhận biết, tăng thượng duyên là các điều kiện hỗ trợ); không bám chấp vô minh cho đến lão tử (mười hai nhân duyên, chuỗi nhân quả của sinh tử từ sự mê mờ đến già chết).

 Không bám chấp bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; không bám chấp nội không cho đến vô tính tự tính không; không bám chấp chân như cho đến bất tư nghị giới; không bám chấp khổ, tập, diệt, đạo Thánh đế; không bám chấp bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; không bám chấp bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; không bám chấp tám giải thoát cho đến mười biến xứ; không bám chấp ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; không bám chấp Tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; không bám chấp Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa; không bám chấp tất cả Đà-la-ni môn, Tam-ma-địa môn; không bám chấp năm nhãn, sáu thần thông; không bám chấp mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; không bám chấp ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ; không bám chấp pháp không quên mất, tính luôn an trụ nơi xả; không bám chấp Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; không bám chấp quả Dự lưu cho đến Độc giác Bồ-đề; không bám chấp tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; không bám chấp Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa rất sâu, không có gì cả, thì có thể viên mãn đạo Bồ-tát. Tức là có thể viên mãn sáu Ba-la-mật-đa; cũng có thể viên mãn nội không cho đến vô tính tự tính không; cũng có thể viên mãn chân như cho đến bất tư nghị giới; cũng có thể viên mãn khổ, tập, diệt, đạo Thánh đế; cũng có thể viên mãn bốn niệm trụ cho đến tám chi Thánh đạo; cũng có thể viên mãn bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc; cũng có thể viên mãn tám giải thoát cho đến mười biến xứ; cũng có thể viên mãn ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện; cũng có thể viên mãn các địa của Bồ-tát; cũng có thể viên mãn tất cả Đà-la-ni môn, Tam-ma-địa môn; cũng có thể viên mãn năm nhãn, sáu thần thông; cũng có thể viên mãn mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng có thể viên mãn pháp không quên mất, tính luôn an trụ nơi xả; cũng có thể viên mãn Nhất thiết trí, Đạo tướng trí, Nhất thiết tướng trí; cũng có thể viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ, tám mươi vẻ đẹp phụ.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này sau khi viên mãn đạo Bồ-tát như thế, lại có thể viên mãn Phật đạo lìa mọi tối tăm, tức là có thể viên mãn sáu Ba-la-mật-đa và vô lượng vô biên Phật pháp khác. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong Phật đạo lìa tối tăm như thế, dẫn sinh thần thông dị thục thù thắng. Tùy theo các hữu tình cần được thu nhận bằng bố thí cho đến bát-nhã, thì liền dùng bố thí cho đến bát-nhã mà thu nhận họ; cần được thu nhận bằng giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn, thì liền dùng giới uẩn cho đến giải thoát tri kiến uẩn mà thu nhận họ; cần được khiến an trụ nơi quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc Độc giác Bồ-đề, hoặc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì liền dùng phương tiện khiến họ an trụ nơi quả Dự lưu cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này có thể làm đủ mọi thần thông biến hiện: muốn đến các thế giới nhiều như cát sông Căng-già thì tùy ý có thể đến; muốn hiện ra đủ loại châu báu trong các thế giới mình đến thì tùy ý có thể hiện; muốn khiến hữu tình trong các thế giới mình đến được hưởng dùng đủ loại châu báu thì tùy theo sở thích của họ đều khiến được đầy đủ. Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này từ thế giới này đến thế giới khác, làm lợi ích an vui cho vô lượng hữu tình. Thấy những tướng trang nghiêm tốt đẹp mầu nhiệm của các thế giới, có thể tự mình thu nhận, tùy theo ý thích mà trang nghiêm cõi Phật. Ví như chư thiên cõi Tha Hóa Tự Tại, hễ cần những đồ vui sướng tốt đẹp gì thì liền hiện ra theo ý muốn; Bồ-tát cũng vậy, tùy ý thu nhận vô lượng cõi Phật với đủ mọi sự trang nghiêm. Trong các cõi Phật được thu nhận này, các pháp vi diệu thanh tịnh, lìa mọi tạp nhiễm, tùy ý muốn đều có thể hiện ra.

 Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này do bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa sinh ra từ dị thục, do các thần thông mầu nhiệm sinh ra từ dị thục, do đạo Bồ-tát sinh ra từ dị thục, nên thực hành Đạo tướng trí. Do Đạo tướng trí đã được chín muồi, nên lại có thể chứng đắc Nhất thiết tướng trí. Do đắc trí này mà đối với mọi pháp đều không thu giữ. Tức là: không thu giữ sắc, cũng không thu giữ thọ, tưởng, hành, thức; như thế cho đến cũng không thu giữ pháp thiện hay pháp không thiện, pháp hữu ký (pháp có thể xác định là thiện hay ác) hay pháp vô ký (pháp không thiện không ác), pháp thế gian hay pháp xuất thế gian, pháp hữu lậu hay pháp vô lậu, pháp hữu vi hay pháp vô vi; cũng không thu giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề đã chứng; cũng không thu giữ những vật được dùng trong tất cả cõi Phật; các hữu tình trong đó đối với mọi pháp cũng không thu giữ. Vì sao vậy? Vì vị Bồ-tát Ma-ha-tát này trước đó đã không thu giữ mọi pháp, đối với mọi pháp không thấy có gì để nắm bắt, và vì các hữu tình mà giảng nói không sai lệch rằng pháp tính của mọi pháp là không thể thu giữ. Như vậy, Thiện Hiện! Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa các tướng, có thể ở trong pháp vô tướng, vô tác mà viên mãn Bát-nhã Ba-la-mật-đa, cũng viên mãn được các công đức khác.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video