Hội thứ ba — Phẩm Xá-lợi-tử, thứ hai, phần một.
Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn (danh hiệu của Đức Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) biết rằng trong các thế giới, nào là thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên ngăn cản người tu), nào là Phạm thiên (các vị trời ở những cõi trời thanh tịnh, đã lìa dục), nào là các sa-môn (người xuất gia tu hành), nào là các bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ xưa), nào là chúng Bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài; "ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) – những vị sẽ nối ngôi vị tôn quý của Phật –, cùng tất cả những kẻ khác có duyên với Phật pháp, gồm người và phi nhân (các loài không phải người như trời, rồng, quỷ thần…), đều đã đến họp đông đủ. Ngài liền bảo Cụ thọ Xá-lợi-tử (vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất; "cụ thọ" là tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức) rằng: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đối với các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) mà giác ngộ một cách bình đẳng mọi tướng (mọi dáng vẻ, đặc tính) của chúng, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi pháp, đưa người tu sang bờ giải thoát; "ba-la-mật-đa" nghĩa là hạnh tu đến bờ bên kia, tức hạnh tu hoàn hảo)."
Bấy giờ, Xá-lợi-tử nghe Phật nói, chắp tay cung kính bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát muốn đối với các pháp mà giác ngộ bình đẳng mọi tướng thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế nào?"
Phật bảo Cụ thọ Xá-lợi-tử: "Các Bồ-tát ma-ha-tát nên lấy sự không bám trụ vào đâu làm phương tiện (cách thức khéo léo để tu), mà an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì chỗ được trụ và người trụ đều không thể nắm bắt được (không có thật thể cố định). Nên lấy sự không thấy có gì bỏ ra làm phương tiện, mà làm viên mãn Bố thí ba-la-mật-đa (hạnh cho, giúp đỡ người khác đến mức hoàn hảo), vì người cho và người nhận đều không thể nắm bắt được. Nên lấy sự không thấy có gì phải giữ gìn làm phương tiện, mà làm viên mãn Tịnh giới ba-la-mật-đa (hạnh giữ giới luật trong sạch đến mức hoàn hảo), vì tướng phạm giới và không phạm giới đều không thể nắm bắt được. Nên lấy sự không chấp lấy làm phương tiện, mà làm viên mãn An nhẫn ba-la-mật-đa (hạnh nhẫn nhục, bình thản chịu đựng đến mức hoàn hảo), vì tướng dao động và không dao động đều không thể nắm bắt được. Nên lấy sự không gắng gượng thúc ép làm phương tiện, mà làm viên mãn Tinh tấn ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng không lùi bước đến mức hoàn hảo), vì thân tâm siêng năng hay biếng nhác đều không thể nắm bắt được. Nên lấy sự không suy tính làm phương tiện, mà làm viên mãn Tĩnh lự ba-la-mật-đa (hạnh thiền định, lắng tâm chuyên chú đến mức hoàn hảo), vì có đắm vị hay không đắm vị (có hay không say mê niềm vui của thiền) đều không thể nắm bắt được. Nên lấy sự không chấp trước làm phương tiện, mà làm viên mãn Bát-nhã ba-la-mật-đa, vì tướng có và không của tự tính (bản chất riêng) các pháp đều không thể nắm bắt được."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Các Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa, lấy vô sở đắc (không thấy có gì để được, để nắm giữ) làm phương tiện, nên tu tứ niệm trụ (bốn phép quán để giữ tâm tỉnh giác: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp), tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng trưởng điều lành đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng đưa đến định lực và thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc rễ lành: tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy tăng trưởng mà thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: chánh niệm, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, khinh an, định, xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh đường chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng). Nên tu không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi pháp vốn rỗng không), vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không chấp vào hình tướng), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu điều gì). Nên tu tứ tĩnh lự (bốn bậc thiền định thuộc cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn bậc định vượt khỏi mọi hình sắc). Nên tu bát giải thoát (tám phép định giúp thoát dần khỏi sự trói buộc của cõi Sắc và cõi Vô sắc), cửu thứ đệ định (chín bậc định nối tiếp nhau từ thấp lên cao, không xen tâm khác)."
"Nên tu cửu tưởng (chín phép quán tử thi để dứt lòng tham đắm thân xác). Chín là gì? Đó là: tưởng xác chết sình trương; tưởng xác chết rữa nát chảy mủ; tưởng xác chết biến màu đỏ bầm (?); tưởng xác chết xanh tím; tưởng xác chết bị chim thú mổ ăn; tưởng xác chết rời rã tan tác; tưởng chỉ còn bộ xương; tưởng xác chết bị thiêu đốt; tưởng xác chết hư hoại đáng nhàm chán (?)."
"Nên tu thập tùy niệm (mười điều thường xuyên nhớ nghĩ để giữ tâm). Mười là gì? Đó là: niệm Phật, niệm Pháp (lời dạy của Phật), niệm Tăng (đoàn thể người tu), niệm giới, niệm xả (hạnh buông bỏ, bố thí), niệm thiên (nhớ các cõi trời do làm lành mà được sinh lên), niệm hơi thở ra vào, niệm sự nhàm lìa, niệm sự chết, niệm thân."
"Nên tu thập tưởng (mười phép quán tưởng). Mười là gì? Đó là: tưởng vô thường (mọi thứ đều thay đổi, không còn mãi), tưởng khổ, tưởng vô ngã (không có cái ta thật), tưởng bất tịnh (thân là nhơ nhớp), tưởng chết, tưởng mọi thứ trong thế gian đều không đáng vui thích, tưởng nhàm chán thức ăn, tưởng đoạn trừ, tưởng xa lìa, tưởng diệt tận."
"Nên tu thập nhất trí (mười một loại trí). Mười một là gì? Đó là: khổ trí (trí biết rõ sự khổ), tập trí (trí biết rõ nguyên nhân của khổ), diệt trí (trí biết rõ sự dứt khổ), đạo trí (trí biết rõ con đường dứt khổ), tận trí (trí biết mình đã dứt sạch phiền não), vô sinh trí (trí biết mình không còn phải tái sinh), pháp trí (trí thấy rõ chân lý ở cõi Dục), loại trí (trí suy ra cùng chân lý ấy ở các cõi trên), thế tục trí (trí hiểu biết việc đời thường), tha tâm trí (trí biết tâm người khác), như thuyết trí (trí biết đúng như lời Phật đã nói)."
"Nên tu tam-ma-địa (định, trạng thái tâm chuyên chú một chỗ) có tầm có tứ (còn có sự suy xét thô và suy xét tế), tam-ma-địa không tầm chỉ có tứ, tam-ma-địa không tầm không tứ. Nên tu vị tri đương tri căn (năng lực của người mới bước vào đạo, muốn biết điều chưa biết), dĩ tri căn (năng lực của người đã thấy chân lý, đang tu tiếp), cụ tri căn (năng lực của người đã biết trọn vẹn, tu xong). Nên tu bất tịnh xứ quán (phép quán thân là nhơ nhớp), biến xứ quán (phép quán một màu hay một yếu tố trùm khắp mọi nơi), nhất thiết trí trí (trí biết hết thảy của Phật). Nên tu xa-ma-tha (phép tu chỉ, làm tâm lắng yên) và tì-bát-xá-na (phép tu quán, dùng trí soi rõ). Nên tu tam minh (ba sự hiểu biết sáng suốt: biết đời trước, thấy sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và giảng nói không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện luận), tứ vô sở úy (bốn điều tự tin không sợ hãi khi thuyết pháp). Nên tu bậc bất thoái chuyển (không còn thối lui) và ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm: làm phép biến hóa, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước). Nên tu sáu ba-la-mật-đa, thất thánh tài (bảy của báu của bậc thánh: tin, giới, tàm, quý, nghe nhiều, bố thí, trí tuệ), bát đại sĩ giác (tám điều giác ngộ của bậc đại nhân), trí về cửu hữu tình cư (chín nơi cư trú của chúng sinh). Nên tu thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật; "Như Lai" là danh hiệu Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) và thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Nên tu đại từ (thương yêu, ban vui), đại bi (xót thương, cứu khổ), đại hỷ (vui mừng với người), đại xả (buông bỏ, bình đẳng với tất cả). Nên tu vô lượng vô biên công đức không thể nghĩ bàn của chư Phật, như trí vi diệu biết hết thảy mọi tướng… Vì các pháp như vậy đều không thể nắm bắt được."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn mau chứng được nhất thiết trí trí (trí biết hết thảy của Phật), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn mau làm viên mãn nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận từng tướng của mọi pháp), và trí biết tướng tâm hành của hết thảy hữu tình (chúng sinh có tình thức), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn nhổ sạch mọi phiền não (những tâm làm rối khổ như tham, giận, si) cùng tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn vào chánh quyết định vị của Bồ-tát (địa vị đã chắc chắn đi đúng đường thành Phật, không còn sai lệch), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn vượt qua các bậc của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát) và Độc giác (người tự mình giác ngộ khi không gặp Phật, sống riêng một mình), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn trụ nơi bậc bất thoái chuyển của Bồ-tát (bậc không bao giờ còn thối lui khỏi đường thành Phật), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn được sáu loại thần thông thù thắng (năm thần thông kể trên cộng thêm lậu tận thông, tức năng lực dứt sạch phiền não), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn biết sự chuyển biến sai khác trong tâm hành của hết thảy hữu tình, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn vượt hơn tác dụng trí tuệ của hết thảy Thanh văn, Độc giác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn được hết thảy các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn mọi pháp không quên mất) và pháp môn tam-ma-địa (các loại định), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Muốn dùng một niệm tâm tùy hỷ (vui mừng theo việc lành của người khác) mà vượt hơn tất cả sự bố thí của hết thảy Thanh văn, Độc giác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn dùng một niệm tâm tùy hỷ mà vượt hơn tất cả tịnh giới của hết thảy Thanh văn, Độc giác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn dùng một niệm tâm tùy hỷ mà vượt hơn định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát) của hết thảy Thanh văn, Độc giác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn dùng một niệm tâm tùy hỷ mà vượt hơn tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (tâm giữ bình đẳng chuyên chú một chỗ), đẳng chí (trạng thái định đã đạt đến sự quân bình) cùng các pháp lành khác của hết thảy Thanh văn, Độc giác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn dùng pháp lành tu trong một niệm mà vượt hơn pháp lành của hết thảy dị sinh (phàm phu, người chưa thấy chân lý), Thanh văn, Độc giác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn làm chút ít bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã mà vì các hữu tình, bằng phương tiện khéo léo, hồi hướng (dâng công đức của mình về một mục đích) một cách bình đẳng về nhất thiết trí trí, liền được vô lượng vô số công đức, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn khiến cho bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa mà mình tu được mau viên mãn, lìa mọi chướng ngại, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn đời đời thường được gặp chư Phật, luôn được nghe chánh pháp, được Phật giúp cho giác ngộ, được Phật nhớ nghĩ đến, răn dạy và chỉ bảo, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn được thân Phật có đủ ba mươi hai tướng đại trượng phu (ba mươi hai dấu hiệu đặc biệt trên thân bậc vĩ nhân như Phật) và tám mươi tùy hảo (tám mươi nét đẹp phụ) trang nghiêm đầy đủ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn sinh vào nhà Phật, vào bậc đồng chân (bậc Bồ-tát trong sạch như trẻ thơ, không nhiễm dục), thường không xa lìa chư Phật và Bồ-tát, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn nhờ sức của nhiều căn lành thù thắng mà tùy ý tạo ra được các phẩm vật cúng dường tốt đẹp bậc nhất, để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen hết thảy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: "Ứng" là bậc đáng được cúng dường, "Chánh Đẳng Giác" là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), khiến các căn lành mau được thành tựu đầy đủ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn làm thỏa mãn mọi điều hữu tình mong cầu – đồ ăn uống, áo quần, giường chõng, đồ nằm, thuốc men chữa bệnh, các thứ hoa hương, đèn đuốc, xe cộ, vườn rừng, nhà cửa, tiền của lúa gạo, châu báu, đồ trang sức, âm nhạc ca múa, cùng các thứ đồ vui sướng tốt đẹp bậc nhất mà vua chúa và những người như vậy được hưởng, và cả các pháp lành tốt đẹp của thế gian lẫn xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian) – thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn khắp nơi giúp cho hết thảy hữu tình trong các thế giới cùng tận hư không giới (toàn bộ khoảng không vô tận) và pháp giới (toàn thể mọi pháp) đều được an trụ trong bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa và vô biên pháp lành thù thắng khác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn cho công đức có được nhờ phát khởi một niệm tâm lành, cho đến khi ngồi yên trên tòa bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi nơi thành Phật) chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao tột của Phật) cũng không cạn hết, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn được hết thảy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và các chúng Bồ-tát ma-ha-tát trong các thế giới chư Phật ở mười phương đều cùng khen ngợi, che chở, nhớ nghĩ và ban sức mạnh cho, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn vừa phát tâm liền có thể đến khắp các thế giới ở mỗi phương trong mười phương, nhiều như số cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ; ý nói nhiều vô số), để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen hết thảy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và các chúng Bồ-tát ma-ha-tát, làm lợi ích an vui cho vô lượng hữu tình, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn dùng một tiếng nói mà vang khắp các thế giới ở mỗi phương trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, để ngợi khen chư Phật và răn dạy hữu tình, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Muốn nối tiếp giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) khiến không dứt mất, làm lợi ích an vui cho hết thảy hữu tình, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn thông đạt (hiểu thấu suốt) nội không (các căn bên trong như mắt, tai… vốn rỗng không), ngoại không (các đối tượng bên ngoài như sắc, tiếng… vốn rỗng không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều rỗng không), đại không (mười phương rộng lớn cũng rỗng không), không không (chính cái 'không' cũng rỗng không), thắng nghĩa không (chân lý tối cao cũng rỗng không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều rỗng không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng rỗng không), tất cánh không (rốt ráo rỗng không), vô tế không (không có khởi đầu và kết thúc, cũng rỗng không), tán vô tán không (cái tan rã và không tan rã đều rỗng không), bản tính không (bản tính các pháp vốn rỗng không), tự tướng cộng tướng không (tướng riêng và tướng chung của các pháp đều rỗng không), nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp đều rỗng không), vô tính không (không có tự tính, cũng rỗng không), vô tính tự tính không (tự tính của sự không có tự tính cũng rỗng không), cùng sở duyên không (đối tượng mà tâm nương theo cũng rỗng không), tăng thượng không (các duyên trợ lực cũng rỗng không), đẳng vô gián không (?) (các duyên nối tiếp không gián đoạn cũng rỗng không), v.v., thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn thông đạt chân như (bản chất chân thật, như thế mà không đổi khác của mọi pháp), pháp giới (cảnh giới bản thể của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), tính không hư dối, tính không biến đổi, tính bình đẳng, tính ly sinh (tính lìa khỏi sinh diệt), pháp định (các pháp vốn được an lập như thế), pháp trụ (các pháp vốn trụ như thế), thật tế (bờ mé chân thật, tột cùng của sự thật) của hết thảy các pháp, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết số cực vi (những hạt nhỏ nhất của vật chất) của đất đai, hư không, các núi, biển lớn, sông ngòi, ao đầm, khe suối, hang hốc, hồ chứa, cùng đất, nước, lửa, gió trong các tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ) ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thấy lửa kiếp (đám lửa lớn thiêu hủy thế giới vào thời kỳ hoại diệt) nổi lên thiêu khắp tam thiên đại thiên thế giới, trời đất cháy rực, mà muốn dùng một hơi thổi cho tắt ngay, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát thấy phong kiếp (trận gió lớn hủy hoại thế giới vào thời kỳ hoại diệt) nổi lên, phong luân (tầng gió làm nền đỡ ở tận đáy thế giới) ở dưới cùng của tam thiên đại thiên thế giới bị quật mạnh cuộn trào lên, sắp thổi núi Tô-mê-lô (núi Tu-di, ngọn núi chúa ở trung tâm mỗi thế giới), núi Luân Vi (dãy núi bao quanh rìa thế giới) cùng mọi vật trong tam thiên đại thiên thế giới vỡ nát như lá mục, mà muốn dùng một ngón tay chặn sức gió ấy cho lặng đi không nổi lên nữa, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn trong tam thiên đại thiên thế giới, chỉ ngồi kết già (ngồi xếp bằng hai chân, bàn chân đặt lên đùi) một lần mà thân trùm khắp hư không, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng một sợi lông buộc lấy núi Tô-mê-lô, núi Luân Vi cùng mọi vật trong tam thiên đại thiên thế giới, ném qua vô lượng vô số vô biên thế giới ở phương khác, mà không làm tổn hại hữu tình ở trong ấy, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng một món ăn, một nén hương, một đóa hoa, một tràng hoa, một tấm áo, một lá cờ phướn, một cây lọng, một ngọn đèn, cờ phan… và các phẩm vật cúng dường khác, để cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen hết thảy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cùng các chúng đệ tử trong các thế giới ở mỗi phương trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, mà ai cũng được đầy đủ, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn khắp nơi giúp các loài hữu tình trong các thế giới ở mỗi phương trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già được an trụ trong giới uẩn (khối công đức của giới), định uẩn (khối công đức của định), tuệ uẩn (khối công đức của tuệ), giải thoát uẩn (khối công đức của giải thoát), giải thoát tri kiến uẩn (khối công đức của sự thấy biết mình đã giải thoát); hoặc trụ nơi quả Dự lưu (quả đầu tiên của bậc thánh, đã nhập vào dòng thánh), Nhất lai (còn trở lại cõi người một lần nữa), Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), hay quả bồ-đề của Độc giác; cho đến khiến họ vào vô dư y niết-bàn giới (cảnh giới niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và mọi nương tựa), được an vui rốt ráo, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì có thể biết đúng như thật rằng tu hạnh bố thí sẽ được quả báo lớn; nghĩa là biết đúng như thật: bố thí như thế này thì được sinh vào dòng lớn sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa); bố thí như thế này thì được sinh vào dòng lớn bà-la-môn; bố thí như thế này thì được sinh vào dòng lớn trưởng giả (nhà giàu có, có danh vọng); bố thí như thế này thì được sinh vào dòng lớn cư sĩ (người tại gia giàu có, sống thanh nhã). Lại biết đúng như thật: bố thí như thế này thì được sinh lên cõi trời Tứ Đại Vương Chúng (cõi trời của bốn vị Thiên vương giữ bốn phương, thấp nhất trong sáu cõi trời thuộc cõi Dục); bố thí như thế này thì được sinh lên cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi vua trời Đế Thích ở); bố thí như thế này thì được sinh lên cõi trời Dạ-ma; bố thí như thế này thì được sinh lên cõi trời Đổ-sử-đa (cõi trời Đâu-suất); bố thí như thế này thì được sinh lên cõi trời Lạc Biến Hóa (chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui mà hưởng); bố thí như thế này thì được sinh lên cõi trời Tha Hóa Tự Tại (chư thiên tự tại hưởng cảnh vui do kẻ khác biến hóa ra; cao nhất trong cõi Dục). Lại biết đúng như thật: nương vào sự bố thí này mà được định tĩnh lự thứ nhất, hoặc định tĩnh lự thứ hai, hoặc định tĩnh lự thứ ba, hoặc định tĩnh lự thứ tư (bốn bậc thiền của cõi Sắc). Lại biết đúng như thật: nương vào sự bố thí này mà được định Không vô biên xứ (định quán hư không vô tận), hoặc định Thức vô biên xứ (định quán tâm thức vô tận), hoặc định Vô sở hữu xứ (định quán không có gì cả), hoặc định Phi tưởng phi phi tưởng xứ (định mà tâm tưởng cực kỳ vi tế, chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không tưởng). Lại biết đúng như thật: nương vào sự bố thí này mà phát khởi ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ, gồm tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác chi, bát thánh đạo), nhờ nhân duyên ấy mà được quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc bồ-đề của Độc giác, hoặc được vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Việc có thể biết đúng như thật rằng tu hành tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã sẽ được quả báo lớn cũng y như vậy."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì có thể biết đúng như thật rằng bố thí như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ Bố thí ba-la-mật-đa; bố thí như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ Tịnh giới ba-la-mật-đa; bố thí như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ An nhẫn ba-la-mật-đa; bố thí như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ Tinh tấn ba-la-mật-đa; bố thí như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ Tĩnh lự ba-la-mật-đa; bố thí như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật-đa. Lại biết đúng như thật rằng tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã như thế này với phương tiện khéo léo, mỗi thứ đều có thể làm đầy đủ sáu ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Xá-lợi-tử bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa lại có thể biết đúng như thật rằng bố thí như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ Bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa; có thể biết đúng như thật rằng tịnh giới cho đến bát-nhã như thế này với phương tiện khéo léo có thể làm đầy đủ Tịnh giới cho đến Tĩnh lự ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Tôn giả Xá-lợi-tử: "Ấy là vì lấy vô sở đắc làm phương tiện. Nghĩa là Bồ-tát ma-ha-tát khi làm việc bố thí, thấu rõ rằng tướng người cho, người nhận và vật cho đều không thể nắm bắt được, nên có thể làm đầy đủ Bố thí ba-la-mật-đa; tướng phạm giới và không phạm giới không thể nắm bắt được, nên có thể làm đầy đủ Tịnh giới ba-la-mật-đa; tướng dao động và không dao động không thể nắm bắt được, nên có thể làm đầy đủ An nhẫn ba-la-mật-đa; thân tâm siêng năng hay biếng nhác không thể nắm bắt được, nên có thể làm đầy đủ Tinh tấn ba-la-mật-đa; tán loạn hay không tán loạn không thể nắm bắt được, nên có thể làm đầy đủ Tĩnh lự ba-la-mật-đa; tính và tướng của các pháp không thể nắm bắt được, nên có thể làm đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử! Đó là phương tiện khéo léo của Bồ-tát ma-ha-tát khi làm việc bố thí mà có thể làm đầy đủ sáu ba-la-mật-đa. Cũng vậy, Xá-lợi-tử! Bồ-tát ma-ha-tát khi hành tịnh giới, cho đến khi hành bát-nhã, với phương tiện khéo léo, mỗi hạnh đều có thể làm đầy đủ sáu ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn được những công đức thù thắng của hết thảy Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai và hiện tại, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đạt đến bờ bên kia rốt ráo của hết thảy pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) và vô vi (các pháp không do tạo tác, không sinh diệt), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn thông đạt chân như, pháp giới, pháp tính, tính vô sinh (không sinh ra) và thật tế của các pháp trong quá khứ, vị lai, hiện tại, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn luôn làm người dẫn đầu của hết thảy Thanh văn và Độc giác, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn làm thị giả thân cận của chư Phật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn làm quyến thuộc thân thiết bên trong của chư Phật, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đời đời có đông đảo quyến thuộc, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn có các Bồ-tát luôn làm quyến thuộc, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn làm phúc điền (ruộng phúc, tức đối tượng mà ai cúng dường thì được phúc như gieo hạt vào ruộng tốt) chân thật, trong sạch cho thế gian, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn hàng phục tâm keo kiệt tham lam, dứt tâm phạm giới, trừ tâm giận hờn, bỏ tâm biếng nhác, làm lắng tâm tán loạn, lìa tâm hiểu biết sai lầm, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn khéo giúp hết thảy hữu tình an trụ trong phúc nghiệp sự (việc làm sinh ra phúc) thuộc về bố thí, phúc nghiệp sự thuộc về trì giới, phúc nghiệp sự thuộc về tu tập (thiền định), phúc nghiệp sự hầu hạ cúng dường, và phúc nghiệp sự có nương tựa (?) (phúc do cúng dường vật dụng cho người tu nương vào mà sống), thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn được năm thứ mắt. Năm thứ ấy là gì? Đó là nhục nhãn (mắt thịt, mắt thường), thiên nhãn (mắt của chư thiên, thấy xa, thấy xuyên suốt), tuệ nhãn (mắt trí tuệ, thấy lẽ rỗng không của các pháp), pháp nhãn (mắt thấy rõ mọi pháp môn để cứu độ chúng sinh), Phật nhãn (mắt của Phật, thấy biết trọn vẹn hết thảy) – thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng thiên nhãn thấy hết thân tướng tốt đẹp nhiệm mầu của chư Phật trong các thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng thiên nhĩ (tai của chư thiên, nghe được mọi âm thanh xa gần) nghe khắp những pháp yếu do chư Phật trong các thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già giảng nói, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn biết đúng như thật tâm và tâm sở pháp (tâm chủ và các trạng thái tâm phụ đi kèm) của hết thảy Như Lai trong các thế giới ở mỗi phương trong mười phương nhiều như cát sông Căng-già, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn được nghe khắp chư Phật trong mười phương thế giới thuyết pháp, cho đến khi đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề cũng luôn không gián đoạn, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn thấy những cõi nước của chư Phật mười phương trong quá khứ, vị lai, hiện tại, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đối với những gì chư Phật mười phương trong quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói – gồm khế kinh (lời dạy bằng văn xuôi), ứng tụng (kệ lặp lại ý văn xuôi), thọ ký (lời Phật báo trước việc thành Phật của đệ tử), phúng tụng (kệ đứng riêng), tự thuyết (lời Phật tự nói ra không đợi ai hỏi), nhân duyên (chuyện duyên cớ dẫn đến lời dạy), bản sự (chuyện đời trước của các đệ tử), bản sinh (chuyện tiền thân của Phật), phương quảng (giáo lý rộng lớn sâu xa), hy pháp (chuyện hiếm có, thần biến), thí dụ (lời ví dụ), luận nghị (phần bàn luận, giải thích giáo lý) – những điều mà hàng Thanh văn chưa từng được nghe, đều có thể thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) và thông thuộc rốt ráo, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đối với các pháp môn do chư Phật mười phương trong quá khứ, vị lai, hiện tại đã nói, tự mình đã thọ trì, thông thuộc rốt ráo, tu hành đúng như lời dạy, lại có thể vì người khác giảng nói rộng rãi đúng như thật, khuyên họ tu hành, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đem ánh sáng đến cho các thế giới tối tăm ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, hoặc những nơi giữa các thế giới không có ánh sáng mặt trời mặt trăng, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn đối với chúng sinh trong vô lượng thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, những kẻ mang tà kiến (cách nhìn sai lầm), không được nghe danh Phật, danh Pháp, danh Tăng, không tin nhân quả, mà có thể giáo hóa dẫn dắt họ phát khởi chánh kiến (cách nhìn đúng đắn), được nghe danh Tam bảo và tin sâu nhân quả, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn dùng oai lực của mình khiến cho hữu tình trong các thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già: người mù được thấy, người điếc được nghe, người câm nói được, người điên được tỉnh trí, người tâm rối loạn được định tĩnh, người nghèo được giàu, người trần truồng được áo mặc, người đói được ăn, người khát được uống, người bệnh được lành, người xấu xí được đoan trang, người thân thể tàn tật được lành lặn, người thiếu giác quan được đầy đủ, người mê muội được tỉnh ngộ, người mỏi mệt kiệt sức được an ổn; hết thảy hữu tình đối xử với nhau bằng lòng thương yêu; kẻ đọa vào ác thú (các đường xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) được sinh vào thiện thú (các đường tốt như cõi người, cõi trời); kẻ quen làm nghiệp ác đều tu nghiệp lành; những người phạm giới được an trụ trong giới uẩn; người chưa được định được an trụ trong định uẩn; người có hiểu biết sai lầm được an trụ trong tuệ uẩn; người chưa giải thoát được an trụ trong giải thoát uẩn; người chưa có giải thoát tri kiến được an trụ trong giải thoát tri kiến uẩn; người chưa thấy chân lý được quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, hoặc quả Bất hoàn, hoặc quả A-la-hán, hoặc bồ-đề của Độc giác, hoặc dần dần chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn học theo oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ trang nghiêm) thù thắng của Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, khiến các hữu tình nhìn mãi không chán, diệt điều ác, sinh điều lành, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Bao giờ ta được như long tượng (voi chúa, ví bậc có oai đức lớn), dáng nhìn và cử chỉ nghiêm trang; khi vì đại chúng thuyết pháp thì các nghiệp thân, lời nói, ý nghĩ đều theo trí tuệ mà làm, thảy đều trong sạch; khi kinh hành (đi qua đi lại chậm rãi để tu tập) thì chân không chạm đất, cách đất chừng bốn ngón tay?' Muốn thành tựu việc ấy thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Bao giờ ta được vô lượng trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (câu-chi là mười triệu, na-dữu-đa là một số cực lớn; ý nói vô số) chư thiên ở các cõi trời Tứ Đại Vương Chúng, trời Ba Mươi Ba, trời Dạ-ma, trời Đổ-sử-đa, trời Lạc Biến Hóa, trời Tha Hóa Tự Tại, trời Phạm Chúng, trời Phạm Phụ, trời Phạm Hội, trời Đại Phạm, trời Quang, trời Thiểu Quang, trời Vô Lượng Quang, trời Cực Quang Tịnh, trời Tịnh, trời Thiểu Tịnh, trời Vô Lượng Tịnh, trời Biến Tịnh, trời Quảng, trời Thiểu Quảng, trời Vô Lượng Quảng, trời Quảng Quả, trời Vô Phiền, trời Vô Nhiệt, trời Thiện Hiện, trời Thiện Kiến, trời Sắc Cứu Cánh (tên các tầng trời từ cõi Dục lên đến tầng cao nhất của cõi Sắc) dẫn đường, theo hầu, vây quanh, đi đến cây bồ-đề (cây mà dưới gốc Phật thành đạo); các chúng chư thiên ấy dưới gốc cây bồ-đề lấy áo trời làm tòa ngồi; ta trên tòa ấy ngồi kết già phu tọa (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi), dùng bàn tay được trang nghiêm bằng các tướng tốt đẹp xoa xuống mặt đất, khiến địa thần (thần đất) cùng các quyến thuộc đồng thời vọt hiện lên, hàng phục ma oán, chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề; từ đó về sau, dù đi, đứng, ngồi hay nằm, mọi nơi chốn trên mặt đất đều trở thành kim cương (chất cứng chắc, quý báu, không gì phá nổi)?' Muốn thành tựu việc ấy thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Bao giờ ta được bỏ nước xuất gia, ngay trong ngày ấy chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề, ngay trong ngày ấy chuyển bánh xe pháp mầu (tức bắt đầu thuyết pháp; ví lời Phật như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), liền khiến vô lượng vô số hữu tình xa lìa bụi bặm, cấu nhiễm, sinh ra pháp nhãn thanh tịnh (con mắt thấy rõ chân lý, tức bắt đầu chứng thánh quả); lại khiến vô lượng vô số hữu tình dứt hẳn các lậu (phiền não rỉ chảy, làm tâm ô nhiễm), tâm và tuệ được giải thoát; cũng khiến vô lượng vô số hữu tình đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề được bất thoái chuyển?' Muốn thành tựu việc ấy thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Bao giờ ta được vô thượng bồ-đề, có vô lượng vô số Thanh văn và Bồ-tát làm chúng đệ tử; mỗi lần thuyết pháp liền khiến vô lượng vô số hữu tình chưa rời chỗ ngồi đã thành A-la-hán, lại khiến vô lượng vô số hữu tình chưa rời chỗ ngồi đã được bất thoái chuyển đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề?' Muốn thành tựu việc ấy thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Bao giờ ta được thọ mạng không cùng tận, ánh sáng vô biên, tướng tốt trang nghiêm, người nhìn không chán; tuy khi đi có hoa sen nghìn cánh nâng đỡ mỗi bước chân, mà vẫn khiến trên mặt đất hiện ra dấu bánh xe nghìn căm (một trong ba mươi hai tướng tốt, hình bánh xe dưới lòng bàn chân Phật); cất bước kinh hành thì mặt đất rung chuyển mà không làm phiền não các hữu tình sống trên mặt đất; khi muốn ngoảnh lại nhìn thì xoay cả thân; chỗ chân bước đến thấu tận tầng kim cương (tầng đất cứng chắc dưới cùng); một vùng đất rộng bằng bánh xe đều xoay theo; khắp các chi tiết trên thân đều phóng ánh sáng chiếu khắp vô biên thế giới mười phương, ánh sáng chiếu đến đâu thì làm lợi ích lớn cho hữu tình ở đó?' Muốn thành tựu việc ấy thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Khi ta được vô thượng chánh đẳng giác, nguyện cõi nước ta ở không hề có cả đến tên gọi của tham dục, giận hờn, ngu si…; hữu tình trong đó thành tựu trí tuệ mầu nhiệm, nhờ sức trí tuệ ấy mà suy nghĩ rằng: bố thí, điều phục, an nhẫn, dũng mãnh tiến tới, lắng lặng, quán xét chân lý, lìa mọi buông lung, siêng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt dục), từ, bi, hỷ, xả, không làm phiền não hữu tình – như các cõi Phật khác – há chẳng tốt lành sao! Khi việc giáo hóa đã trọn vẹn và sau khi ta bát niết-bàn (nhập niết-bàn, tức thân Phật diệt độ), chánh pháp không có lúc diệt mất, luôn làm lợi ích lớn cho hữu tình.' Muốn thành tựu việc ấy thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
"Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà nghĩ rằng: 'Khi ta được vô thượng chánh đẳng giác, nguyện khiến hết thảy hữu tình trong vô lượng thế giới ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già, ai nghe đến danh hiệu ta, ắt được vô thượng chánh đẳng bồ-đề.' Muốn thành tựu việc ấy thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Xá-lợi-tử! Các Bồ-tát ma-ha-tát muốn được những công đức thù thắng vô lượng vô biên như thế, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm bảy mươi chín.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bốn trăm tám mươi (?).
Tam tạng Pháp sư Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc, đã sang Ấn Độ thỉnh kinh; "Tam tạng" là bậc thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video