Thiên 63 — Hội 1 · Phẩm 15 Biện Đại thừa · phần 5

 Phẩm Phân Biệt Đại Thừa, thứ mười lăm, phần năm. (Đại thừa: "cỗ xe lớn", tức con đường tu hành nhằm giải thoát cho cả mình lẫn mọi chúng sinh, hướng đến thành Phật.)

 "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Làm sao biết được rằng vị Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hạnh lớn, phát nguyện thành Phật để cứu giúp muôn loài) đã viên mãn địa thứ mười là Pháp Vân địa (tầng bậc "Mây Pháp", bậc cao nhất trong mười tầng bậc tu chứng của Bồ-tát; trí tuệ và công đức như mây lớn che khắp, tuôn mưa pháp) thì nên nói là không khác gì các đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến)?"

 "Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tánh không)! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đã viên mãn sáu ba-la-mật-đa (sáu pháp tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã).

 Đã viên mãn bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc, tâm lắng yên và sáng suốt dần lên), bốn vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trải rộng đến vô số chúng sinh), bốn định vô sắc (bốn tầng thiền định cao hơn, vượt khỏi mọi hình sắc: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ).

 Đã viên mãn bốn niệm trụ (bốn phép giữ chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), bốn chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh tăng trưởng), bốn thần túc (bốn nền tảng của năng lực thiền định: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc rễ của việc tu: tín, tấn, niệm, định, tuệ), năm lực (năm gốc rễ ấy khi đã mạnh thành sức lực), bảy đẳng giác chi (bảy yếu tố dẫn đến giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả), tám thánh đạo chi (tám con đường chân chánh: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định).

 Đã viên mãn các giải thoát môn (cửa ngõ đưa đến giải thoát) là không (thấy mọi pháp không có tự thể), vô tướng (không bám vào hình tướng nào) và vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác).

 Đã viên mãn năm nhãn (năm loại mắt nhìn: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, tai nghe khắp nơi, biết tâm người khác, biết đời trước, mắt thấy khắp nơi, dứt sạch mọi lậu hoặc tức phiền não).

 Đã viên mãn mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật có, như biết rõ điều gì hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp báo…), bốn vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng), bốn vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và nói năng không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ (lòng thương lớn ban vui), đại bi (lòng thương lớn cứu khổ), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông bỏ lớn, bình đẳng không thiên vị), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với hàng khác), nhất thiết trí (trí biết tổng quát tánh không của mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ trọn vẹn mọi tướng trạng của mọi pháp, là trí của Phật).

 Vì đã viên mãn tất cả các pháp của Phật, nếu lại dứt hẳn sự nối tiếp của phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại do phiền não lâu đời huân tập), thì liền trụ vào Phật địa (bậc Phật). Vì thế nên biết, vị Bồ-tát Ma-ha-tát đã viên mãn địa thứ mười là Pháp Vân địa thì nên nói là không khác gì các đức Như Lai."

 Lúc ấy, cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tu sĩ có đức hạnh) Thiện Hiện bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa thứ mười là Pháp Vân địa tiến đến Như Lai địa (bậc Như Lai, tức quả vị Phật) như thế nào?"

 Phật dạy: "Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, linh hoạt để tu và để giúp người) mà thực hành sáu ba-la-mật-đa; tu các tĩnh lự, vô lượng, định vô sắc, ba mươi bảy bồ-đề phần pháp (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ, gồm bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi đã kể), ba giải thoát môn; học năm nhãn, sáu thần thông, mười lực của Phật, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí và tất cả các pháp của Phật.

 Vì đã viên mãn, nên vượt qua Tịnh quán địa (giai đoạn mới tu, quán xét sự bất tịnh để lìa tham), Chủng tánh địa (giai đoạn đã có hạt giống của trí tuệ chân thật), Đệ bát địa (giai đoạn thứ tám, tức bậc đang hướng đến quả Dự lưu), Cụ kiến địa (giai đoạn thấy đủ chân lý, tức quả Dự lưu), Bạc địa (giai đoạn phiền não đã mỏng, tức quả Nhất lai), Ly dục địa (giai đoạn lìa hết tham dục cõi Dục, tức quả Bất hoàn), Dĩ biện địa (giai đoạn việc cần làm đã xong, tức quả A-la-hán), Độc giác địa (bậc tự mình giác ngộ không cần thầy dạy), và mười địa của Bồ-tát; dứt hẳn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, liền thành Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ chân chánh, trọn vẹn).

 Thiện Hiện! Vị Bồ-tát Ma-ha-tát ở địa thứ mười là Pháp Vân địa tiến đến Như Lai địa là như vậy. Thiện Hiện! Nên biết, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm tiến đến Đại thừa.

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Ông hỏi Đại thừa như thế từ đâu ra, đến đâu trụ, thì Thiện Hiện, Đại thừa như thế từ trong ba cõi (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới luân hồi) mà ra, đến trụ trong nhất thiết trí trí (trí biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật). Vì để đạt nhất thiết trí trí mà ra khỏi ba cõi. Nhưng vì không hai, nên không có ra, không có đến.

 Vì sao vậy? Hoặc Đại thừa, hoặc nhất thiết trí trí, hai pháp ấy chẳng phải tương ưng (gắn liền, hòa hợp với nhau), chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc (có hình chất), chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến (có thể thấy được), chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối (có sự ngăn ngại, đối chọi), chẳng phải vô đối; tất cả đều cùng một tướng, đó là vô tướng (không có tướng trạng nào). Pháp vô tướng thì không ra, không đến.

 Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì pháp vô tướng chẳng phải đã ra đã đến, chẳng phải sẽ ra sẽ đến, chẳng phải nay ra nay đến.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho chân như (bản tánh chân thật như vậy, không đổi khác của mọi pháp) có ra có đến. Vì sao vậy? Chân như không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì chân như, tự tánh (bản chất tự có) của chân như là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho pháp giới (bản thể chung của mọi pháp), pháp tánh (tánh chất chân thật của các pháp), bất hư vọng tánh (tánh không giả dối), bất biến dị tánh (tánh không đổi khác), bình đẳng tánh (tánh bình đẳng như nhau), ly sinh tánh (tánh lìa sự sinh khởi), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn), hư không giới (cảnh giới như hư không), đoạn giới (cảnh giới dứt phiền não), ly giới (cảnh giới lìa nhiễm), diệt giới (cảnh giới tịch diệt), vô tánh giới (cảnh giới không có tự tánh), vô tướng giới (cảnh giới không tướng), vô tác giới (cảnh giới không tạo tác), vô vi giới (cảnh giới không do nhân duyên tạo thành), an ổn giới (cảnh giới yên ổn), tịch tĩnh giới (cảnh giới vắng lặng), pháp định (sự an định của pháp), pháp trụ (sự an trụ của pháp), bản vô (vốn không), thật tế (bờ mé chân thật) — tất cả đều là tên gọi khác của chân như — có ra có đến. Vì sao vậy? Pháp giới cho đến thật tế không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì pháp giới, tự tánh của pháp giới là không, cho đến thật tế, tự tánh của thật tế là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho sắc (hình chất, phần vật chất) có ra có đến. Vì sao vậy? Sắc không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì sắc, tự tánh của sắc là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho thọ (cảm nhận khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) — cùng với sắc gọi là năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người — có ra có đến. Vì sao vậy? Thọ, tưởng, hành, thức không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì thọ, tưởng, hành, thức, tự tánh của thọ, tưởng, hành, thức là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho nhãn xứ (con mắt, xét như chỗ phát sinh nhận thức) có ra có đến. Vì sao vậy? Nhãn xứ không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì nhãn xứ, tự tánh của nhãn xứ là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý) có ra có đến. Vì sao vậy? Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, tự tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho sắc xứ (hình sắc, đối tượng của mắt) có ra có đến. Vì sao vậy? Sắc xứ không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì sắc xứ, tự tánh của sắc xứ là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị), xúc xứ (sự đụng chạm), pháp xứ (đối tượng của ý, tức các ý niệm, sự vật được nghĩ đến) có ra có đến. Vì sao vậy? Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, tự tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho nhãn giới (con mắt, xét như một yếu tố cấu thành nhận thức) có ra có đến. Vì sao vậy? Nhãn giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì nhãn giới, tự tánh của nhãn giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho sắc giới (ở đây là yếu tố hình sắc mà mắt thấy, không phải cõi Sắc), nhãn thức giới (yếu tố cái biết do mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, hình sắc và cái biết) và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra có ra có đến. Vì sao vậy? Sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì sắc giới, tự tánh của sắc giới là không, cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, tự tánh của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho nhĩ giới (tai) có ra có đến. Vì sao vậy? Nhĩ giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì nhĩ giới, tự tánh của nhĩ giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết do tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra có ra có đến. Vì sao vậy? Thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Vì thanh giới, tự tánh của thanh giới là không, cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, tự tánh của các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho tỷ giới (mũi) có ra có đến. Vì sao vậy? Tỷ giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tỷ giới, tự tánh của tỷ giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho hương giới (mùi), tỷ thức giới (cái biết do mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra có ra có đến. Vì sao vậy? Hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì hương giới, tự tánh của hương giới là không, cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, tự tánh của các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho thiệt giới (lưỡi) có ra có đến. Vì sao vậy? Thiệt giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì thiệt giới, tự tánh của thiệt giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho vị giới (vị), thiệt thức giới (cái biết do lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra có ra có đến. Vì sao vậy? Vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì vị giới, tự tánh của vị giới là không, cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, tự tánh của các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho thân giới (thân) có ra có đến. Vì sao vậy? Thân giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì thân giới, tự tánh của thân giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho xúc giới (cảm giác đụng chạm), thân thức giới (cái biết do thân), thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra có ra có đến. Vì sao vậy? Xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì xúc giới, tự tánh của xúc giới là không, cho đến các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, tự tánh của các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho ý giới (ý) có ra có đến. Vì sao vậy? Ý giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì ý giới, tự tánh của ý giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý, tức các ý niệm, sự vật được nghĩ đến; khác với "pháp giới" là bản thể của mọi pháp nói ở trên), ý thức giới (cái biết do ý), ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra có ra có đến. Vì sao vậy? Pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì pháp giới, tự tánh của pháp giới là không, cho đến các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, tự tánh của các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) có ra có đến. Vì sao vậy? Địa giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì địa giới, tự tánh của địa giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho thủy giới (yếu tố nước), hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố tâm thức) có ra có đến. Vì sao vậy? Thủy, hỏa, phong, không, thức giới không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì thủy, hỏa, phong, không, thức giới, tự tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong luân hồi là khổ) có ra có đến. Vì sao vậy? Khổ thánh đế không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì khổ thánh đế, tự tánh của khổ thánh đế là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến hết khổ) có ra có đến. Vì sao vậy? Tập, diệt, đạo thánh đế không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tập, diệt, đạo thánh đế, tự tánh của tập, diệt, đạo thánh đế là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý; mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, chuỗi nguyên nhân dẫn đến sinh tử) có ra có đến. Vì sao vậy? Vô minh không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì vô minh, tự tánh của vô minh là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho hành (hành động tạo nghiệp), thức (tâm thức tái sinh), danh sắc (tinh thần và thể xác ban đầu), lục xứ (sáu giác quan), xúc (tiếp xúc), thọ (cảm nhận), ái (khao khát), thủ (bám giữ), hữu (sự tồn tại tạo nghiệp đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già chết), sầu, than, khổ, lo, phiền não có ra có đến. Vì sao vậy? Hành cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì hành, tự tánh của hành là không, cho đến già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não, tự tánh của già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho việc huyễn thuật (trò ảo thuật, có vẻ thật mà không thật) có ra có đến. Vì sao vậy? Việc huyễn thuật không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì việc huyễn thuật, tự tánh của việc huyễn thuật là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho cảnh trong mộng, bóng hình trong gương, tiếng vang (?) (nguyên văn chép "hướng", có lẽ là chữ "hưởng" nghĩa là tiếng vang), ánh sáng và bóng, hoa đốm giữa hư không (thứ người mắt bệnh thấy), ảo ảnh nước dưới nắng, thành tầm hương (thành của loài Càn-thát-bà, tức lâu đài ảo hiện giữa không trung), việc biến hóa có ra có đến. Vì sao vậy? Cảnh trong mộng cho đến việc biến hóa không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì cảnh trong mộng, tự tánh của cảnh trong mộng là không, cho đến việc biến hóa, tự tánh của việc biến hóa là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho nội không (cái không của các giác quan bên trong) có ra có đến. Vì sao vậy? Nội không không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì nội không, tự tánh của nội không là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho ngoại không (cái không của các đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (cái không của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái không cũng là không), đại không (cái không của mười phương, không gian rộng lớn), thắng nghĩa không (cái không của chân lý tối thượng, kể cả Niết-bàn), hữu vi không (cái không của các pháp do nhân duyên tạo thành), vô vi không (cái không của các pháp không do nhân duyên tạo thành), tất cánh không (cái không rốt ráo), vô tế không (cái không không có đầu, không có cuối), tán không (cái không của các pháp vốn do tụ hợp rồi tan rã), vô biến dị không (cái không của những gì không đổi khác), bản tánh không (cái không của bản tánh), tự tướng không (cái không của tướng riêng mỗi pháp), cộng tướng không (cái không của tướng chung các pháp), nhất thiết pháp không (cái không của tất cả các pháp), bất khả đắc không (cái không của sự không thể nắm bắt), vô tánh không (cái không của sự không có tự tánh), tự tánh không (cái không của tự tánh), vô tánh tự tánh không (cái không của cả không tự tánh lẫn tự tánh) có ra có đến. Vì sao vậy? Ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì ngoại không, tự tánh của ngoại không là không, cho đến vô tánh tự tánh không, tự tánh của vô tánh tự tánh không là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho bố thí ba-la-mật-đa (pháp tu bố thí đến bờ giải thoát) có ra có đến. Vì sao vậy? Bố thí ba-la-mật-đa không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì bố thí ba-la-mật-đa, tự tánh của bố thí ba-la-mật-đa là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn), tinh tấn (siêng năng), tĩnh lự (thiền định), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng) ba-la-mật-đa có ra có đến. Vì sao vậy? Tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, tự tánh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho bốn tĩnh lự có ra có đến. Vì sao vậy? Bốn tĩnh lự không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì bốn tĩnh lự, tự tánh của bốn tĩnh lự là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho bốn vô lượng, bốn định vô sắc có ra có đến. Vì sao vậy? Bốn vô lượng, bốn định vô sắc không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì bốn vô lượng, bốn định vô sắc, tự tánh của bốn vô lượng, bốn định vô sắc là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho bốn niệm trụ có ra có đến. Vì sao vậy? Bốn niệm trụ không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì bốn niệm trụ, tự tánh của bốn niệm trụ là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi có ra có đến. Vì sao vậy? Bốn chánh đoạn cho đến tám thánh đạo chi không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì bốn chánh đoạn, tự tánh của bốn chánh đoạn là không, cho đến tám thánh đạo chi, tự tánh của tám thánh đạo chi là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho không giải thoát môn có ra có đến. Vì sao vậy? Không giải thoát môn không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì không giải thoát môn, tự tánh của không giải thoát môn là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có ra có đến. Vì sao vậy? Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, tự tánh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho năm nhãn có ra có đến. Vì sao vậy? Năm nhãn không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì năm nhãn, tự tánh của năm nhãn là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho sáu thần thông có ra có đến. Vì sao vậy? Sáu thần thông không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì sáu thần thông, tự tánh của sáu thần thông là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho mười lực của Phật có ra có đến. Vì sao vậy? Mười lực của Phật không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì mười lực của Phật, tự tánh của mười lực của Phật là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có ra có đến. Vì sao vậy? Bốn vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì bốn vô sở úy, tự tánh của bốn vô sở úy là không, cho đến nhất thiết tướng trí, tự tánh của nhất thiết tướng trí là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu (?) (Dự lưu: bậc thánh đầu tiên, mới "dự vào dòng" thánh, không còn đọa vào các đường ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) có ra có đến. Vì sao vậy? Sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu, tự tánh của sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), sự sinh vào cõi Dục của bậc Bất hoàn (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục — cõi còn ham muốn giác quan), sự sinh vì lợi mình của bậc Ma-ha-tát (?), sự sinh vào đời sau của bậc A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt sạch phiền não), bậc Độc giác và bậc Tam-miệu-tam-Phật-đà (bậc Chánh Đẳng Giác, tức Phật) có ra có đến. Vì sao vậy? Sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai cho đến sự sinh vào đời sau của bậc Tam-miệu-tam-Phật-đà không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai, tự tánh của sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai là không, cho đến Tam-miệu-tam-Phật-đà, tự tánh của Tam-miệu-tam-Phật-đà là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho Dự lưu hướng (người đang tu hướng đến quả Dự lưu) và Dự lưu quả (người đã chứng quả Dự lưu) có ra có đến. Vì sao vậy? Dự lưu hướng, Dự lưu quả không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì Dự lưu hướng, Dự lưu quả, tự tánh của Dự lưu hướng, Dự lưu quả là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả, Độc giác hướng, Độc giác quả, Bồ-tát, Như Lai có ra có đến. Vì sao vậy? Nhất lai hướng, Nhất lai quả cho đến Như Lai không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì Nhất lai hướng, Nhất lai quả, tự tánh của Nhất lai hướng, Nhất lai quả là không, cho đến Như Lai, tự tánh của Như Lai là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho danh tự (tên gọi), giả tưởng (khái niệm tạm đặt), thi thiết (sự đặt định, quy ước), ngôn thuyết (lời nói) có ra có đến. Vì sao vậy? Danh tự, giả tưởng, thi thiết, ngôn thuyết không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì danh tự, giả tưởng, thi thiết, ngôn thuyết, tự tánh của danh tự, giả tưởng, thi thiết, ngôn thuyết là không.

 Thiện Hiện! Nếu ai muốn cho pháp vô tướng có ra có đến, thì tức là muốn cho sự không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi có ra có đến. Vì sao vậy? Không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi không thể từ trong ba cõi mà ra, cũng không thể đến trụ trong nhất thiết trí trí. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi, tự tánh của không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi là không.

 Thiện Hiện! Vì lý do ấy, Đại thừa như thế từ trong ba cõi mà ra, đến trụ trong nhất thiết trí trí; nhưng vì không hai nên không ra không đến, vì pháp vô tướng không hề lay động, dời chuyển.

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Ông hỏi Đại thừa như thế trụ ở đâu, thì Thiện Hiện, Đại thừa như thế hoàn toàn không trụ ở đâu cả. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có chỗ trụ. Vì cớ gì? Vì chỗ trụ của các pháp không thể nắm bắt được. Thiện Hiện! Nhưng Đại thừa này trụ nơi không chỗ trụ.

 Thiện Hiện! Như tánh chân như không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh chân như không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh chân như, tánh chân như là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, bất tư nghì giới, hư không giới, đoạn giới, ly giới, diệt giới, vô tánh giới, vô tướng giới, vô tác giới, vô vi giới, an ổn giới, tịch tĩnh giới, pháp định, pháp trụ, bản vô, thật tế không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh pháp giới cho đến tánh thật tế không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh pháp giới, tánh pháp giới là không, cho đến tánh thật tế, tánh thật tế là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của sắc không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của sắc không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của sắc, tánh của sắc là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của thọ, tưởng, hành, thức không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của thọ, tưởng, hành, thức không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của thọ, tưởng, hành, thức, tánh của thọ, tưởng, hành, thức là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của nhãn xứ không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của nhãn xứ không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của nhãn xứ, tánh của nhãn xứ là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, tánh của nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của sắc xứ không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của sắc xứ không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của sắc xứ, tánh của sắc xứ là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, tánh của thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của nhãn giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của nhãn giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của nhãn giới, tánh của nhãn giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của sắc giới cho đến tánh của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của sắc giới, tánh của sắc giới là không, cho đến tánh của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra, tánh của các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của nhĩ giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của nhĩ giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của nhĩ giới, tánh của nhĩ giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của thanh giới cho đến tánh của các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của thanh giới, tánh của thanh giới là không, cho đến tánh của các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, tánh của các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của tỷ giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của tỷ giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của tỷ giới, tánh của tỷ giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của hương giới cho đến tánh của các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của hương giới, tánh của hương giới là không, cho đến tánh của các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, tánh của các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của thiệt giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của thiệt giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của thiệt giới, tánh của thiệt giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của vị giới cho đến tánh của các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của vị giới, tánh của vị giới là không, cho đến tánh của các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, tánh của các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của thân giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của thân giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của thân giới, tánh của thân giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của xúc giới cho đến tánh của các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của xúc giới, tánh của xúc giới là không, cho đến tánh của các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, tánh của các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của ý giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của ý giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của ý giới, tánh của ý giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của pháp giới (yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của pháp giới cho đến tánh của các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của pháp giới, tánh của pháp giới là không, cho đến tánh của các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, tánh của các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của địa giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của địa giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của địa giới, tánh của địa giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, tánh của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của khổ thánh đế không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của khổ thánh đế không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của khổ thánh đế, tánh của khổ thánh đế là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của tập, diệt, đạo thánh đế không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của tập, diệt, đạo thánh đế không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của tập, diệt, đạo thánh đế, tánh của tập, diệt, đạo thánh đế là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của vô minh không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của vô minh không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của vô minh, tánh của vô minh là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của hành cho đến tánh của già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của hành, tánh của hành là không, cho đến tánh của già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não, tánh của già chết, sầu, than, khổ, lo, phiền não là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của việc huyễn thuật không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của việc huyễn thuật không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của việc huyễn thuật, tánh của việc huyễn thuật là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của cảnh trong mộng, bóng hình trong gương, tiếng vang, ánh sáng và bóng, hoa đốm giữa hư không, ảo ảnh nước dưới nắng, thành tầm hương, việc biến hóa không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của cảnh trong mộng cho đến tánh của việc biến hóa không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của cảnh trong mộng, tánh của cảnh trong mộng là không, cho đến tánh của việc biến hóa, tánh của việc biến hóa là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của nội không không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của nội không không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của nội không, tánh của nội không là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của ngoại không cho đến tánh của vô tánh tự tánh không không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của ngoại không, tánh của ngoại không là không, cho đến tánh của vô tánh tự tánh không, tánh của vô tánh tự tánh không là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của bố thí ba-la-mật-đa không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của bố thí ba-la-mật-đa không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của bố thí ba-la-mật-đa, tánh của bố thí ba-la-mật-đa là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, tánh của tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của bốn tĩnh lự không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của bốn tĩnh lự không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của bốn tĩnh lự, tánh của bốn tĩnh lự là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của bốn vô lượng, bốn định vô sắc không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của bốn vô lượng, bốn định vô sắc không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của bốn vô lượng, bốn định vô sắc, tánh của bốn vô lượng, bốn định vô sắc là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của bốn niệm trụ không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của bốn niệm trụ không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của bốn niệm trụ, tánh của bốn niệm trụ là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của bốn chánh đoạn, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy đẳng giác chi, tám thánh đạo chi không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của bốn chánh đoạn cho đến tánh của tám thánh đạo chi không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của bốn chánh đoạn, tánh của bốn chánh đoạn là không, cho đến tánh của tám thánh đạo chi, tánh của tám thánh đạo chi là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của không giải thoát môn không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của không giải thoát môn không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của không giải thoát môn, tánh của không giải thoát môn là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, tánh của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của năm nhãn không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của năm nhãn không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của năm nhãn, tánh của năm nhãn là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của sáu thần thông không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của sáu thần thông không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của sáu thần thông, tánh của sáu thần thông là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của mười lực của Phật không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của mười lực của Phật không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của mười lực của Phật, tánh của mười lực của Phật là không.

 Thiện Hiện! Như bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, mười tám pháp bất cộng của Phật, nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của bốn vô sở úy cho đến tánh của nhất thiết tướng trí không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của bốn vô sở úy, tánh của bốn vô sở úy là không, cho đến tánh của nhất thiết tướng trí, tánh của nhất thiết tướng trí là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu, tánh của sự sinh vào đường ác của bậc Dự lưu là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai, sự sinh vào cõi Dục của bậc Bất hoàn, sự sinh vì lợi mình của bậc Ma-ha-tát (?), sự sinh vào đời sau của bậc A-la-hán, bậc Độc giác và bậc Tam-miệu-tam-Phật-đà không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai cho đến tánh của sự sinh vào đời sau của bậc Tam-miệu-tam-Phật-đà không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai, tánh của sự sinh trở lại nhiều lần của bậc Nhất lai là không, cho đến tánh của sự sinh vào đời sau của bậc Tam-miệu-tam-Phật-đà, tánh của sự sinh vào đời sau của bậc Tam-miệu-tam-Phật-đà là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của Dự lưu hướng, Dự lưu quả không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của Dự lưu hướng, Dự lưu quả không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của Dự lưu hướng, Dự lưu quả, tánh của Dự lưu hướng, Dự lưu quả là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của Nhất lai hướng, Nhất lai quả, Bất hoàn hướng, Bất hoàn quả, A-la-hán hướng, A-la-hán quả, Độc giác hướng, Độc giác quả, Bồ-tát, Như Lai không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của Nhất lai hướng, Nhất lai quả cho đến tánh của Như Lai không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của Nhất lai hướng, Nhất lai quả, tánh của Nhất lai hướng, Nhất lai quả là không, cho đến tánh của Như Lai, tánh của Như Lai là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của danh tự, giả tưởng, thi thiết, ngôn thuyết không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của danh tự, giả tưởng, thi thiết, ngôn thuyết không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của danh tự, giả tưởng, thi thiết, ngôn thuyết, tánh của danh tự, giả tưởng, thi thiết, ngôn thuyết là không.

 Thiện Hiện! Như tánh của không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi không phải trụ cũng không phải không trụ, Đại thừa cũng vậy, không phải trụ cũng không phải không trụ. Vì sao vậy? Vì tánh của không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi không có trụ, cũng không có không trụ. Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tánh của không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi, tánh của không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, vô tướng, vô vi là không.

 Thiện Hiện! Vì lý do ấy, Đại thừa như thế tuy hoàn toàn không trụ ở đâu, nhưng vẫn trụ nơi không chỗ trụ.

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Ông hỏi ai là người cưỡi Đại thừa này mà ra, thì Thiện Hiện, hoàn toàn không có ai cưỡi Đại thừa này mà ra cả. Vì sao vậy? Hoặc cỗ xe được cưỡi, hoặc người cưỡi, hoặc cái nhờ đó mà đi, hoặc cái vì nó mà đi, chỗ ra, chỗ đến, cùng lúc ra, lúc đến — tất cả như thế đều không có gì cả, hoàn toàn không thể nắm bắt được.

 Vì cớ gì? Thiện Hiện! Vì tất cả các pháp đều không có gì, hoàn toàn không thể nắm bắt được, rốt ráo thanh tịnh. Vậy làm sao có thể nói có cỗ xe được cưỡi, có người cưỡi, có cái nhờ đó, cái vì nó, có ra, có đến, có lúc ra, lúc đến?

 Thiện Hiện nên biết: vì cái ngã (cái "tôi" được cho là thật có) không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Cũng như thế, vì hữu tình (loài có tình thức, tức chúng sinh), mạng giả (cái được cho là có mạng sống), sinh giả (cái được cho là kẻ sinh ra), dưỡng giả (cái được cho là kẻ được nuôi lớn), sĩ phu (con người, kẻ trượng phu), bổ-đặc-già-la (chủ thể luân hồi qua nhiều đời), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (người trẻ, tức con người), tác giả (kẻ làm), sử tác giả (kẻ khiến người khác làm), khởi giả (kẻ khởi lên hành động), sử khởi giả (kẻ khiến người khác khởi lên), thọ giả (kẻ nhận lãnh quả báo), sử thọ giả (kẻ khiến người khác nhận lãnh), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — đều là các tên gọi khác nhau của cái "tôi" — không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì chân như không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Cũng như thế, vì pháp giới, pháp tánh, bất hư vọng tánh, bất biến dị tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, bất tư nghì giới, hư không giới, đoạn giới, ly giới, diệt giới, vô tánh giới, vô tướng giới, vô tác giới, vô vi giới, an ổn giới, tịch tĩnh giới, pháp định, pháp trụ, bản vô, thật tế không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì sắc không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì thọ, tưởng, hành, thức không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì nhãn xứ không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì sắc xứ không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì nhãn giới không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì nhĩ giới không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì tỷ giới không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì thiệt giới không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì thân giới không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Thiện Hiện nên biết: vì ý giới không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh. Cũng như thế, vì pháp giới (yếu tố đối tượng của ý), ý thức giới, ý xúc và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra không có gì, không thể nắm bắt được, nên người cưỡi Đại thừa cũng không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì rốt ráo thanh tịnh.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về trí tuệ đưa sang bờ giải thoát), quyển thứ năm mươi lăm.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm mươi sáu.

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video